Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa transportu morskiego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa transportu morskiego"

Transkrypt

1 Marzenna Popek * Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa transportu morskiego Wstęp Koncentraty rud metali, z powodu dużych gęstości, należą do ładunków ciężkich, klasyfikowanych w transporcie morskim, jako towary niebezpieczne klasy MHB. Jednym z niebezpieczeństw, występujących podczas ich przewozu, jest obniżenie lub utrata stateczności statku, spowodowana przesuwaniem się nadmiernie zawilgoconego ładunku, na skutek upłynnienia. W celu poprawy bezpieczeństwa transportu morskiego ładunków drobnocząstkowych, Międzynarodowa Organizacja Morska (International Maritime Organization IMO) opracowała zbiór zasad postępowania, ujęty w Kodeksie Bezpiecznego Przewozu Stałych Ładunków Masowych Kodek IMSBC [IMO 2009]. Doświadczenia w przewozie koncentratów rud metali wskazują, że zjawisko upłynnienia zachodzi nawet w sytuacji, gdy ładunki te są transportowane przy wilgotności poniżej dopuszczalnej transportowej zawartości wilgoci. Negatywne zjawiska, towarzyszące transportowi koncentratów rud metali, mimo stosowania zaleceń IMO, spowodowały konieczność poszukiwania innych możliwości ograniczenia zdolności do upłynniania tych ładunków. Jednym z proponowanych rozwiązań jest wprowadzenie do ładunków materiałów polimerowych, pochłaniających wilgoć. Właściwości higroskopijne wykazują zarówno polimery syntetyczne, jak i polimery pochodzące z surowców odnawialnych. Biorąc pod uwagę ochronę środowiska naturalnego, należy położyć szczególny nacisk na wykorzystanie polimerów z surowców odnawialnych, ponieważ charakteryzują się małym oddziaływaniem na środowisko naturalne i są biodegradowalne. Do grupy materiałów biodegradowalnych należą skrobiowe materiały polimerowe, które aktualnie znajdują zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu. Właściwości higroskopijne wybranych materiałów skrobiowych pozwalają na poszukiwanie nowych zastosowań. * Dr, Katedra Chemii i Towaroznawstwa Przemysłowego, Wydział Przedsiębiorczości i Towaroznawstwa, Akademia Morska,

2 296 Marzenna Popek Celem pracy była ocena wpływu obecności skrobiowych materiałów polimerowych w ładunku na poprawę bezpieczeństwa transportu. Oceny dokonano na podstawie oznaczenia parametrów istotnych dla transportu morskiego. Materiałami, które wykorzystano w realizowanych zadaniach badawczych były: skrobia granulowana oraz skrobi usieciowana fosforan dwuskrobiowy, acetylowany adypinian dwuskrobiowy. Oceniono wpływ ich obecności na zmiany wodoprzepuszczalności koncentratów rud w warunkach transportu morskiego. 1. Transport morski jako najważniejsza część przemysłu morskiego 1.1. Stałe ładunki masowe w transporcie morskim Przewóz towarów droga morską jest najważniejszą formą transportu na świecie. W 2009 roku stanowił ponad 80% światowych przewozów towarowych. W ciągu ostatnich trzech dekad wielkość przewozów rosła o ok. 3,1% rocznie. Transport towarów drogą morską jest ściśle powiązany ze stanem gospodarki światowej i aktualną wartością wymiany towarowej, a więc narażony jest na zmiany, zgodnie z trendami panującymi w globalnej ekonomii. Transport morski jest nadal najtańszym sposobem przewozu ogromnych ilości towarów, w porównaniu z innymi formami transportu. Koszty przewozu, przede wszystkim, zależą od trasy i aktualnej sytuacji ekonomicznej. Jednakże, coraz większe znaczenie w kontekście globalizacji procesów produkcyjnych ma dostępność usług dla przewoźników i statków oraz jakość obsługi w zakresie częstotliwości, niezawodności i bezpieczeństwa mają. Koncentraty rud metali i inne ładunki drobnocząstkowe są przewożone jako ładunki masowe. Ładunki te należą do towarów masowych, najliczniej przewożonych drogą morska, których transport rośnie z każdym rokiem. Wielkość przewozów, wymienionych typów ładunków, jest wskaźnikiem stanu gospodarki światowej [UNCTAD, 2010] Baltic Dry Index Baltic Dry Index (BDI) jest wskaźnikiem, określającym aktualną cenę transportu jednostki ładunku masowego, drogą morską i jest wynikiem uśrednień aktualnych stawek frachtowych. Obliczany jest codziennie przez giełdę Baltic Exchange, mającą siedzibę w Londynie. Baltic Dry Index jest wskaźnikiem koniunktury, który wskazuje, poprzez pomiar aktualnych cen transportu morskiego ładunku masowego na

3 Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa 297 różnych szlakach na świecie, w jakim stanie znajduje się gospodarka światowa. W przeszłości jego zmiany dawały trafne sygnały początku kryzysu lub ożywienia gospodarczego. Dla ekonomistów BDI posiada wysoką wartość prognostyczną, ponieważ producenci czy importerzy muszą z dużym wyprzedzeniem planować dostawy. Wysłanie frachtowca z ładunkiem jest skomplikowanym procesem i zajmuje wiele miesięcy. Podaż statków, szczególnie tych dużych, jest nieelastyczna (budowa masowca trwa ok. 2 lat) a w międzyczasie sytuacja w gospodarce jest płynna. Przewaga popytu nad podażą statków powoduje wzrost stawek frachtowych [Clarkson, 2011]. BDI jest czułym wskaźnikiem globalnej koniunktury i można go interpretować w następujący sposób: wraz ze wzrostem obrotu handlowego rośnie popyt na usługi transportowe i ich ceny. Stawki frachtowe rosną, a wraz z nimi wartość BDI, co oznacza poprawę koniunktury gospodarczej, wraz ze spadkiem obrotu handlowego maleją stawki frachtowe, a wraz z nimi zniżkuje BDI, co oznacza, że koniunktura gospodarcza pogarsza się. 2. Techniczne aspekty jakości koncentratów rud metali 2.1. Koncentraty jako towary klasy MHB Ponad 50% towarów w opakowaniach i ładunków masowych, transportowanych morzem, jest zaliczanych do towarów niebezpiecznych. Koncentraty rud metali należą do ładunków ciężkich, klasyfikowanych do klasy MHB (Materials Hazardous in Bulk) towarów niebezpiecznych. Właściwości i zjawiska, obserwowane podczas transportu, są kombinacją właściwości wielu pojedynczych cząstek i charakterystyki ładunku, jako całości. Ze względu na różnorodność właściwości i cech cząstek stałych istnieje potrzeba wyodrębnienia zarówno mechaniczno fizycznych właściwości cząstek stałych, jak i fizyko chemicznych interakcji wody na granicy cząstek stałych, istotnych w procesie transportu. Analiza tych wielkości i możliwość ich modyfikowania zapewnia taką jakość stałych ładunków masowych, która jest niezbędna do bezpiecznego transportu drogą morską [MC Glinchey, 2008]. Jednym z zagrożeń, występujących w transporcie, jest obniżenie lub utrata stateczności statku, spowodowana przesuwaniem się nadmiernie zawilgoconego ładunku na skutek upłynnienia. Koncentraty rud metali są

4 298 Marzenna Popek ładunkami drobnocząstkowymi, o znacznym stopniu rozdrobnienia, co kwalifikuje je, jako ładunki zdolne do upłynnienia. Zasady mechaniki gruntów precyzują kryteria pozwalające ocenić, przy jakich rozdrobnieniach może nastąpić proces upłynnienia. Większość produkowanych koncentratów spełnia warunki, określone w tych kryteriach. Ponadto koncentraty silnie absorbują wodę i charakteryzują się małą zdolnością do jej odsączania. W wyniku zagęszczenia, spowodowanego kołysaniem i pracą silników, zmieniają się właściwości ładunku, co powoduje, że realne staje się zagrożenie jego upłynnienia i przesunięcia. Mechanizm procesu upłynniania został poznany i opisany. Określenie optymalnej jakości, minimalizującej niebezpieczeństwa, charakterystyczne dla tej grupy towarów, wymaga zdefiniowania właściwości, istotnych dla transportu morskiego tych towarów. Na rysunku 1 przedstawiono parametry, decydujące o zdolności ładunku do upłynniania. Rysunek 1. Właściwości koncentratów rud metali decydujące o ich zdolności do upłynniani WŁAŚCIWOŚCI: Cechy podstawowe: gęstość gęstość objętościowa skład ziarnowy wilgotność Cechy pochodne: gęstość obj. suchego koncentratu porowatość stopień wilgotności, gęstość względna, wodoprzepuszczalność ZAGROŻENIE: upłynnianie PARAMETR granica płynności Źródło: Opracowanie własne. Nowe technologie produkcji powodują, że koncentraty pochodzące z różnych zakładów wzbogacania rud, charakteryzują się różnymi parametrami fizykochemicznymi. Te z kolei powodują, że każdy koncentrat, jako ładunek morski, zachowuje się w odmienny sposób. Zmienność wielkości cech podstawowych i cech pochodnych powoduje, że granica płynności nie

5 Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa 299 jest stałą fizykochemiczną i musi być określana dla każdego koncentratu indywidualnie Kodeks IMSBC IMO uznała, że większość wypadków, z udziałem koncentratów rud metali w transporcie, spowodowana jest niewłaściwym przygotowanie tego typu ładunków. Głównie są to zaniedbania proceduralne, takie jak: nie zachowanie właściwego poziomu wilgotności ładunku oraz brak zabezpieczenia przed niekontrolowanym zwiększeniem zawartości wody w ładunku. Stąd ważnym wnioskiem, jaki pojawił się przy analizie wypadków, jest konieczność zwiększenia świadomości kapitanów statków oraz zleceniodawców transportu ładunków, zdolnych do upłynniania. W celu poprawy bezpieczeństwa transportu morskiego ładunków drobnocząstkowych, IMO opracowała zbiór zasad postępowania, ujęty w Kodeksie IMSBC. W wyniku wieloletnich badań właściwości stałych ładunków masowych, wprowadzono do Kodeksu metody oznaczania krytycznej zawartości wilgoci (granicy płynności), przy której zachodzi upłynnianie. Zgodnie z wymogami Kodeksu IMSBC kapitan statku może wyrazić zgodę na załadunek towaru na statek jedynie wówczas, gdy średnia aktualna zawartość wilgoci w koncentracie jest niższa od dopuszczalnej transportowej zawartości wilgoci (TML). Jeżeli kapitan statku w razie wątpliwości, co do wilgotności ładunku, kategorycznie odmówi przyjęcia ładunku na statek, to właściciel ładunku jest zobligowany do wysuszenia towaru i zabezpieczenia go przed upłynnieniem Modyfikacja parametrów jakości decydujących o upłynnianiu Jakość koncentratów decyduje o efektywności transportu, dlatego też wymaga ciągłej uwagi, doskonalenia oraz stosowania skutecznych metod i działań doskonalących. Doświadczenia w przewozie koncentratów rud metali wskazują, że zjawisko upłynnienia zachodzi nawet w sytuacji, gdy ładunki te są transportowane przy wilgotności poniżej dopuszczalnej transportowej zawartości wilgoci. Spowodowane jest to zdolnością do sączenia się wody do dolnych części ładowni, gdzie następuje poślizg ładunku i jego niekontrolowane przemieszczanie się. Negatywne zjawiska towarzyszące transportowi koncentratów rud metali, mimo stosowania zaleceń IMO, spowodowały konieczność poszukiwania innych możliwości ograniczenia zdolności do upłynniania tych ładunków Jednym z proponowanych rozwiązań jest wprowadzenie do ładunków materiałów polimerowych, pochłaniających

6 300 Marzenna Popek wilgoć. Dotychczas stosowano polimery syntetyczne, np. kopolimer akryloamidu z kwasem akrylowym. Właściwości higroskopijne wykazują zarówno polimery syntetyczne, jak i polimery pochodzące z surowców odnawialnych. Biorąc pod uwagę ochronę środowiska naturalnego, należy położyć szczególny nacisk na wykorzystanie polimerów z surowców odnawialnych, ponieważ charakteryzują się małym oddziaływaniem na środowisko naturalne i są biodegradowalne. Końcowymi produktami rozpadu tego typu polimerów są woda i dwutlenek węgla. Ponadto podczas spalania polimeru nie są emitowane do atmosfery żadne toksyczne gazy. Materiałami, które wykorzystano w realizowanych zadaniach badawczych były: skrobia granulowana oraz skrobi usieciowana fosforan dwuskrobiowy, acetylowany adypinian dwuskrobiowy. W pracy oceniono wpływ obecności skrobi na zmiany TML i wodoprzepuszczalności koncentratów rud w warunkach transportu morskiego. Ograniczenie zdolności do sączenia wody do dolnych partii ładowni, w wyniku wiązania wody przez skrobię w czasie przewozu ładunków koncentratów, powinno zminimalizować ryzyko upłynnienia. 3. Materiały i metody badawcze 3.1. Materiał badawczy Przedmiotem badań był koncentrat siarczkowy miedzi, pochodzący z Kombinatu Górniczo-Hutniczego Miedzi Polska Miedź S.A. w Lubinie. W celu oznaczenia podatności koncentratu na upłynnianie określono jego skład ziarnowy. Koncentraty nie ulegają upłynnieniu, jeżeli niezawierają co najmniej 10 % cząstek o średnicy mniejszej lub równej 0,3 mm [Eckersjey, 1997]. Koncentrat rudy miedzi jest koncentratem o dużym rozdrobnieniu ponad 50 % wszystkich ziaren posiada średnicę mniejszą lub równą 0,315 mm. Zawartość cząstek mniejszych niż 0,3 mm wskazuje, że koncentrat jest podatny na upłynnienie, jeśli jego wilgotność jest powyżej TML. W badaniach użyto następujące materiały skrobiowe: skrobię usieciowana: fosforan dwuskrobiowy Lubostat, skrobię usieciowana: acetylowany adypinian dwuskrobiowy AD, skrobię granulowaną. Wszystkie zastosowane materiały skrobiowe posiadają właściwości hydrofilowe.

7 Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa 301 W celu przeprowadzenia badań przygotowano próbki koncentratu miedzi oraz mieszaniny koncentratu z materiałami skrobiowymi, gdzie zawartość dodatków wyniosła 0,5% i 2% Metody badawcze Wpływ dodatku materiałów polimerowych na parametry jakościowe, określające zdolność koncentratów rud miedzi do bezpiecznego transportu został oceniony na podstawie oznaczenia: wielkości TML, oznaczone metodą Flow Table, zgodnie z zaleceniami Kodeksu IMSBC, bezpośrednio po sporządzeniu mieszanin koncentratu i materiałów skrobiowych oraz w dobowych odstępach czasu, wodoprzepuszczalności, którą oszacowano przez wyznaczenie współczynnika filtracji k dla koncentratu i mieszanin. 4. Dyskusja wyników Istotą proponowanej metody, ograniczającej zdolności do upłynnienia koncentratów rud metali, jest wprowadzenie do ładunków koncentratów materiałów skrobiowych, pochłaniających wilgoć. W badaniach porównano właściwości higroskopijne wybranych materiałów skrobiowych. Zastosowano metodykę badań, opracowaną na podstawie literatury [Figura, Teixeira, 2007]. Stwierdzono, że wybrane materiały skrobiowe charakteryzowały się różną zdolnością do pochłaniania wilgoci. Największy wzrost wilgotności uzyskano w przypadku acetylowanego adypinianu diskrobiowego. Higroskopijność fosforanu dwuskrobiowego i skrobi niemodyfikowanej jest porównywalna (tablica 1.). Tablica 1. Higroskopijność materiałów skrobiowych Rodzaj materiału Skrobia Lubostat AD skrobiowego granulowana Wilgotność po 30 dniach [% wag] 13,35% 15,75% 13,65% Źródło: Opracowanie własne. Skrobia, jako materiał polimerowy posiada właściwości hydrofilowe, o dużej zdolności do pochłaniania wilgoci. Modyfikacje skrobi poprawiają jej właściwości i stwarzają możliwości nowych zastosowań. Zdolność do absorpcji wody materiałów skrobiowych zależy od stopnia modyfikacji. Wartość wodochłonności skrobi granulowanej (niemodyfikowanej) wynosi 2,23g/g.s.m [Zybel, 2006]. Estryfikacja do monoestru zwiększa wodochłonność materiału skrobiowego, natomiast estryfikacja do diestrów, np. fosfo-

8 302 Marzenna Popek ranu diskrobiowego powoduje, że wodochłonność jest niemal taka sama, jak dla skrobi granulowanej [Sikorski 2005]. Natomiast acetylowany adypinian diskrobiowy charakteryzuje się zwiększoną wodochłonnością i w zależności od pochodzenia skrobi może wynosić nawet 12,5 g/g.s.m. [Krysińska, Gałkowska i Fortuna, 2008]. W celu oceny wpływu dodatku materiałów skrobiowych na wartości TML koncentratów dokonano pomiarów bezpośrednio po sporządzeniu mieszanin i w stałych dobowych odstępach. Wyniki zestawiono w tablicy 2. Tablica 2. Dobowe zmiany wartości TML mieszanin koncentratu rudy miedzi ze skrobią modyfikowaną TML [% wag.] Rodzaj próbki 0 h 24 h 28 h 72 h 96 h Koncentrat rudy miedzi + 0,5% 13,7 14,1 14,10 14,22 14,4 Lubostat Koncentrat rudy miedzi + 0,5% AD 13,7 14,1 14,1 14,26 14,4 Koncentrat rudy miedzi + 0,5% 13,7 14,1 14,22 14,31 14,4 skrobia granulowana Koncentrat rudy miedzi + 2% 13,7 14,35 14,8 14,95 15,0 Lubostat Koncentrat rudy miedzi + 2% AD 13,7 14,3 14,5 14,6 14,7 Koncentrat rudy miedzi + 2% skrobia 13,7 14,3 14,3 14,4 14,4 granulowana Źródło: Opracowanie własne. Z danych w tablicy wynika, że obecność materiałów skrobiowych wpływa na dopuszczalną transportową zawartość wilgoci. Zmiany wielkości TML zależą od budowy materiałów skrobiowych i ich procentowego udziału w mieszaninie z koncentratem. W mieszaninach z 0,5% udziałem materiału skrobiowego obserwuje się nieznaczny wzrost wielkości TML, natomiast z 2% udziałem znacząco wzrasta. Właściwości hydrofilowe Lubostatu i AD są zbliżone. Wzrosty wilgotności, opowiadającej TML, w mieszaninach z 2 % udziałem Lubostatu i 2% udziałem AD były porównywalne. Mniejszy efekt podwyższenia wilgotności uzyskano w mieszaninach z 2% udziałem skrobi granulowanej. Największe zmiany TML zaobserwowano po pierwszej dobie. Natomiast równowagę uzyskiwano po 3 4 dobach. Dokonano również oceny możliwości ograniczenia zdolności do upłynniania koncentratu rudy miedzi, opartej na badaniach zmian wodo-

9 Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa 303 przepuszczalności mieszanin koncentratu z wybranymi materiałami skrobiowymi. Wielkość k koncentratu miedzi wynosi 1, Wyznaczona wartość współczynnika filtracji wskazuje, że badany koncentrat może być klasyfikowany, jako zdolny do upłynniania, ponieważ znacznie przekracza graniczną wartość k=10-8 m/s. Zgodnie z klasyfikacją materiałów drobnocząstkowych, dotyczącą wodoprzepuszczalności, koncentrat miedzi należy do materiałów o średniej wodoprzepuszczalności [Head, 1989]. Wartości wodoprzepuszczalności koncentratu i mieszanin, wyrażone współczynnikiem filtracji, przedstawiono w tablicy 3. Tablica 3. Wodoprzepuszczalność mieszanin koncentratu rudy miedzi z materiałami skrobiowymi Współczynnik filtracji [m/s] Rodzaj próbki 0,5 % materiału skrobiowego 2% materiału skrobiowego Koncentrat miedzi 1, Koncentrat miedzi + Lubostat 0, , Koncentrat miedzi + AD 1, , Koncentrat miedzi + skrobia granulowana 1, , Źródło: Opracowanie własne. Podsumowując wyniki w tablicy 3, stwierdzono, że obecność materiału skrobiowego w koncentracie obniża wodoprzepuszczalność mieszanin. Charakter i wielkość zmian jest uzależniona od rodzaju i ilości materiału skrobiowego, który we wszystkich przypadkach powoduje zmniejszenie wodoprzepuszczalności. Największe obniżenie współczynnika filtracji zaobserwowano w mieszaninach ze skrobią sieciowaną Lubostatem. Absorpcja wody i pęcznienie ziaren powoduje, że rośnie objętość ziaren materiału skrobiowego. Następuje zmniejszenie przestrzeni miedzyczastkowych i migracja wody jest utrudniona. Obniża to zdolność koncentratu do sączenia wody do dolnych partii ładunku, gdzie następuje proces upłynniania. Najmniejsze zmiany współczynnika filtracji obserwuje się dla mieszanin ze skrobią granulowaną. Ponadto porównano zmiany współczynnika filtracji, stopniowo zagęszczając materiał badawczy (odzwierciedlenie dynamicznych warunków, panujących w czasie transportu). Badanie bez zagęszczania odpowiadało luźno nasypanemu ładunkowi, tuż po załadunku. Rosnący stopień

10 304 Marzenna Popek zagęszczania odpowiadał zmianom, które zachodzą w czasie transportu pod wpływem drgań i wibracji. Wzrastająca konsolidacja ładunku obniża zdolność do sączenia. Zmiany wodoprzepuszczalności, wyrażone współczynnikiem filtracji, dla mieszanin koncentratu miedzi z materiałami skrobiowymi przedstawiono w tablicy 4. Tablica 4. Zmiana wodoprzepuszczalności mieszanin koncentratu miedzi z 2% udziałem materiału skrobiowego, przy wzrastającej konsolidacji Współczynnik filtracji [m/s] Obciążenie normalne [N/m 2 ] lubostat AD skrobia granulowana , ,532* , , , ,064* , , , ,589* , , , ,659* , , Źródło: Opracowanie własne. Postępujący proces konsolidacji powoduje stopniowe zmniejszanie współczynnika filtracji. Wartości k dla koncentratu miedzi wskazują, że jest on materiałem średniej przepuszczalności. Jego mieszaniny, w czasie konsolidacji, jaka ma miejsce podczas transportu, uzyskują wartość współczynnika filtracji, odpowiadającą materiałom o małej przepuszczalności. Zmiana wartości współczynnika filtracji jest ścisłe związana ze zwiększeniem upakowania cząstek mineralnych. Konsolidacja powoduje zmniejszenie wskaźnika porowatości, co utrudnia swobodny ruch cząsteczek wody. Każdorazowe podwyższenie obciążenia normalnego powoduje skokową zmianę wskaźnika porowatości i dlatego dynamiczne warunki transportu morskiego powodują, że niezależnie od ilości dodanego materiału skrobiowego, następuje obniżenie wodoprzepuszczalności mieszanin koncentratów i materiałów skrobiowych. Wodoprzepuszczalność koncentratu, przy stałej zawartości skrobi, maleje wraz z rosnącym stopniem zagęszczenia. Zakończenie Skutkiem dynamicznego rozwoju przemysłu jest podkreślenie znaczenia prewencji, czyli potrzeby podejmowania działań, wyprzedzających powstawanie niezgodności, zapobiegającym, np. obniżeniu parametrów bezpieczeństwa. Jakość towaru ujawnia się w procesie magazynowania,

11 Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa 305 transportu i eksploatacji, dlatego eksploatacyjną ocenę jakości towaru należy uznać za nadrzędną w stosunku do innych aspektów oceny jakości. Ponadto jakość towaru, oferowana przez producenta, jest konfrontowana z oczekiwanymi potrzebami i wymaganiami, np. do transportu morskiego dopuszczane są materiały drobnocząstkowe o ściśle limitowanej zawartości wilgoci. Ważnym celem jest więc opracowywanie skutecznych metod rozwiązywania problemów jakości, występujących w działalności praktycznej. Bezpieczeństwo transportu morskiego materiałów drobnocząstkowych, np. koncentratów rud metali, zależy od prawidłowej oceny właściwości tych ładunków i możliwości ich modyfikacji. Wyniki przeprowadzonych testów pozwalają stwierdzić, że materiały skrobiowe absorbują wodę z przestrzeni między cząstkami (ziarnami) koncentratu, przez co jego wilgotność obniża się. W konsekwencji, ograniczony zostaje proces sączenia wody z górnych warstw w dół, powodujący wzrost zawartości wilgoci w dolnych warstwach koncentratu. Intensywność zjawiska pochłaniania wilgoci zależy od budowy materiału skrobiowego. Skrobie usieciowane wykazują większą zdolność do pochłaniania wilgoci niż skrobia granulowana, przez co lepiej spełnia oczekiwane wymagania. Największą wodochłonnością charakteryzowała się skrobia usieciowana Lubostat (fosforan dwuskrobiowy). Obecność skrobi modyfikowanych chemicznie w mieszaninach z koncentratem, powoduje podwyższenie wartości TML. Zastosowanie materiałów polimerowych z surowców odnawialnych w znaczący sposób zwiększa bezpieczeństwo transportu koncentratów rud miedzi przez ograniczenie zdolności do upłynniania. Prowadzone badania mają ogromne znaczenie praktyczne, ponieważ zjawisko upłynniania koncentratów, transportowanych drogą morską, stanowi przyczynę licznych wypadków, a nawet zatonięć statków. Literatura 1. Clarkson Research Services Limited (2011), Dry Bulk trade Outlook. 2. Eckersley J.D. (1997), Coal Cargo Stability, The AusIMM Proceedings, no Head K.H. (1989), Soil Technicians Handbook, John Wiley & Sons, London. 4. IMO (2009), Kodeks bezpiecznego przewożenia stałych ładunków masowych IMSBC Code, Londyn.

12 306 Marzenna Popek 5. Krysińska P., Gałkowska D., Fortuna T. (2008), Charakterystyka układów skrobi modyfikowanych uzyskanych z kukurydzy woskowej, Żywność, Nauka, Technika, Jakość, 5(60). 6. Figura L.O., Teixeira A.A.,(2007), Food Physics, Springer Verlag Berlin Heidelberg. 7. MC Glinchey D., (2008), Bulk Solid Handling, Blackwell Publishing, Wielka Brytania. 8. Sikorski E. (red.) (2005), Chemia żywności, Wydawnictwo Naukowo- Techniczne, Warszawa. 9. UNCTAD, (2010), World output growth , Trade and Development Report. 10. Zybel E., (2006), Właściwości preparatów skrobi ziemniaczanej poddanej modyfikacjom chemicznym i prażeniu, Żywność, 4(49). Streszczenie Istotnym niebezpieczeństwem w przewozie ładunków masowych jest upłynnianie, które zależy, podczas dynamicznych warunków transportu morskiego, od wielu czynników. W celu oceny możliwości załadunku koncentratów rud metali (zdolnych do upłynniania) do transportu morskiego określa się ich wybrane parametry jakościowe. Upłynnianiu można zapobiegać przez wprowadzenie marginesu bezpieczeństwa, polegającego na ograniczeniu wilgotności ładunku, ponieważ upłynnianie nie następuje, gdy stopień nasycenia wodą jest niski. Aby zapobiec pojawieniu się niekorzystnych, zagrażających bezpieczeństwu ładunku i statku procesów, podczas transportu koncentratów rud metali, dodawano do nich materiały skrobiowe. Absorbują one wodę z przestrzeni między cząstkami koncentratu, co powoduje, obniżenie ich wilgotności. W konsekwencji materiał skrobiowy zapobiega drenażowi (odprowadzaniu) wody z porów między cząsteczkami, ślizganiu i przesuwaniu się koncentratów rud w ładowni. Słowa kluczowe koncentraty rud metali, upłynnianie, materiały skrobiowe The quality of concentrates as an important part of maritime safety transportation (Summary) There are several criterions which influence on safety transportation of mineral concentrates. Many factors would determine the shifting and liquefaction, such as the cargo environment and the physical variables. Both sliding and liquefaction are very dangerous. The events may take place gradually, giving a ship s master time to compensate for a shift in cargo and head for a nearest port or they may occur so rapidly that there is insufficient time to send off a distress

13 Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa 307 signal before the vessel and crew are lost. Despite the recent regulations and guidelines, the safety of solid bulk cargoes remains dubious, as bulk carriers continue to structural failure. The liquefaction phenomenon is deeply related to the characteristics of drainage of water. To minimize the risk of mineral concentrate shifting, due to liquefaction, the starch materials were added to the cargo. Taking into consideration the results of the tests it can be said that tested concentrates in mixture with starch materials are liable to liquefy. Polymer materials based on starch can be used as absorbers of water from mineral concentrates, before the transportation by sea. These materials are particularly attractive because they are based on natural renewable resources, which are environmentally friendly. The result of the tests indicate that presence of starch significantly influences on properties of the concentrates, important from the point of view of sea transport safety. Keywords mineral concentrates, liquefaction, starch materials

Znajomość zasad Eksploatacji statków poziomego ładowania, plan ładunkowy statku ro-ro.

Znajomość zasad Eksploatacji statków poziomego ładowania, plan ładunkowy statku ro-ro. C C C C C5 Przewozy morskie. Nazwa przedmiotu: PRZEWOZY MORSKIE. Kod przedmiotu:. Jednostka prowadząca: Wydział Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego. Kierunek: Nawigacja 5. Specjalność: Wszystkie specjalności

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia. r. w sprawie przewozu ładunków masowych statkami (Dz. U. z dnia...

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia. r. w sprawie przewozu ładunków masowych statkami (Dz. U. z dnia... ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia. r. w sprawie przewozu ładunków masowych statkami (Dz. U. z dnia...) Projekt Na podstawie art. 98 ust. 5 ustawy z dnia 18

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE SPECYFIKACJE TECHNICZNE D - 003 PODBUDOWY Z PIASKU STABILIZOWANEGO CEMENTEM

SZCZEGÓŁOWE SPECYFIKACJE TECHNICZNE D - 003 PODBUDOWY Z PIASKU STABILIZOWANEGO CEMENTEM SZCZEGÓŁOWE SPECYFIKACJE TECHNICZNE D - 003 PODBUDOWY Z PIASKU STABILIZOWANEGO CEMENTEM 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot SST Przedmiotem niniejszej specyfikacji technicznej (SST) są wymagania dotyczące wykonania

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Katarzyna Kurowska Ścieki komunalne - definicja Istotnym warunkiem prawidłowej oceny wymagań, jakim

Bardziej szczegółowo

D-04.02.03 Podsypka Piaskowa

D-04.02.03 Podsypka Piaskowa D-04.02.03 PODSYPKA PIASKOWA 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot Specyfikacji Przedmiotem Specyfikacji są wymagania dotyczące wykonania podsypki piaskowej. 1.2. Zakres stosowania Specyfikacja jest stosowana jako dokument

Bardziej szczegółowo

Wielomilionowe oszczędności dla elektrowni i kopalni w racjonalnej gospodarce odpadami.

Wielomilionowe oszczędności dla elektrowni i kopalni w racjonalnej gospodarce odpadami. Sebastian Fabisiak Szef Departamentu Prawa Ochrony Środowiska Chmaj i Wspólnicy Kancelaria Radcowska Wielomilionowe oszczędności dla elektrowni i kopalni w racjonalnej gospodarce odpadami. Wiele elektrowni

Bardziej szczegółowo

KRAJOWA IZBA GOSPODARKI MORSKIEJ POLISH CHAMBER OF MARITIME COMMERCE

KRAJOWA IZBA GOSPODARKI MORSKIEJ POLISH CHAMBER OF MARITIME COMMERCE KRAJOWA IZBA GOSPODARKI MORSKIEJ POLISH CHAMBER OF MARITIME COMMERCE Informacja dotycząca kursów i szkoleń organizowanych przez Krajową Izbę Gospodarki Morskiej w Gdyni Informacje ogólne: Kursy organizowane

Bardziej szczegółowo

SYMULACJA EFEKTÓW PRACY UKŁADÓW TECHNOLOGICZNYCH PRZERÓBKI RUD MIEDZI Z WYKORZYSTANIEM KRYTERIÓW TECHNOLOGICZNYCH I EKONOMICZNYCH**

SYMULACJA EFEKTÓW PRACY UKŁADÓW TECHNOLOGICZNYCH PRZERÓBKI RUD MIEDZI Z WYKORZYSTANIEM KRYTERIÓW TECHNOLOGICZNYCH I EKONOMICZNYCH** Górnictwo i Geoinżynieria Rok 31 Zeszyt 4 2007 Daniel Saramak* SYMULACJA EFEKTÓW PRACY UKŁADÓW TECHNOLOGICZNYCH PRZERÓBKI RUD MIEDZI Z WYKORZYSTANIEM KRYTERIÓW TECHNOLOGICZNYCH I EKONOMICZNYCH** 1. Wstęp

Bardziej szczegółowo

Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r.

Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 5.08.2015 r. Opracowanie sygnalne Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r. Układ i długość śródlądowych dróg wodnych w Polsce od lat utrzymuje się na zbliżonym

Bardziej szczegółowo

TRANSPORT MATERIAŁÓW NIEBEZPIECZNYCH

TRANSPORT MATERIAŁÓW NIEBEZPIECZNYCH TRANSPORT MATERIAŁÓW NIEBEZPIECZNYCH Międzynarodowy przewóz materiałów niebezpiecznych drogą lotniczą ICAO TI oraz IATA DGR Międzynarodowy kodeks ładunków niebezpiecznych IMDG Międzynarodowy przewóz śródlądowymi

Bardziej szczegółowo

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE TWORZYWA BIODEGRADOWALNE Opracowały: Joanna Grzegorzek kl. III a TE Katarzyna Kołdras kl. III a TE Tradycyjne tworzywa sztuczne to materiały składające się z polimerów syntetycznych. Większość z nich nie

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 ISSN 1733-8670 ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 WYDZIAŁ INŻYNIERYJNO-EKONOMICZNY TRANSPORTU Anna Białas Motyl Przewozy ładunków transportem śródlądowym i praca przewozowa w krajach

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r.

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. w sprawie wykazu substancji, których stosowanie

Bardziej szczegółowo

Zarys geotechniki. Zenon Wiłun. Spis treści: Przedmowa/10 Do Czytelnika/12

Zarys geotechniki. Zenon Wiłun. Spis treści: Przedmowa/10 Do Czytelnika/12 Zarys geotechniki. Zenon Wiłun Spis treści: Przedmowa/10 Do Czytelnika/12 ROZDZIAŁ 1 Wstęp/l 3 1.1 Krótki rys historyczny/13 1.2 Przegląd zagadnień geotechnicznych/17 ROZDZIAŁ 2 Wiadomości ogólne o gruntach

Bardziej szczegółowo

Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej są wymagania dotyczące wykonania utwardzenia działek.

Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej są wymagania dotyczące wykonania utwardzenia działek. SPECYFIKACJA TECHNICZNA ST-4.2. WARSTWA ODSĄCZAJĄCA 1. Wstęp 1.1. Przedmiot ST Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej są wymagania dotyczące wykonania utwardzenia działek. 1.2. Zakres stosowania

Bardziej szczegółowo

Wpływ zawilgocenia ściany zewnętrznej budynku mieszkalnego na rozkład temperatur wewnętrznych

Wpływ zawilgocenia ściany zewnętrznej budynku mieszkalnego na rozkład temperatur wewnętrznych Wpływ zawilgocenia ściany zewnętrznej budynku mieszkalnego na rozkład temperatur wewnętrznych W wyniku programu badań transportu wilgoci i soli rozpuszczalnych w ścianach obiektów historycznych, przeprowadzono

Bardziej szczegółowo

BADANIA WŁAŚCIWOŚCI TRIBOLOGICZNYCH POLIAMIDU PA6 I MODARU

BADANIA WŁAŚCIWOŚCI TRIBOLOGICZNYCH POLIAMIDU PA6 I MODARU 4-2010 T R I B O L O G I A 263 Alicja LABER *, Krzysztof ADAMCZUK * BADANIA WŁAŚCIWOŚCI TRIBOLOGICZNYCH POLIAMIDU PA6 I MODARU THE STUDY OF TRIBOLOGICAL PROPERTIES OF POLYAMIDE PA6 AND MODAR Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

Dokąd zmierzamy? Rynek kolejowy w Polsce z perspektywy przewoźnika. DB Mobility Logistics AG

Dokąd zmierzamy? Rynek kolejowy w Polsce z perspektywy przewoźnika. DB Mobility Logistics AG Dokąd zmierzamy? Rynek kolejowy w Polsce z perspektywy przewoźnika DB Mobility Logistics AG DB Schenker Rail Polska S. A. Christian Schreyer Strategy Prezes Zarządu Transportation and Logistics (GSL) Gdańsk,

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI Dz.U.02.70.650 2003-05-01 zm. Dz.U.03.65.603 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 10 maja 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym.

Bardziej szczegółowo

WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ PROPAGACJI FAL ULTRADŹWIĘKOWYCH

WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ PROPAGACJI FAL ULTRADŹWIĘKOWYCH Wpływ obróbki termicznej ziemniaków... Arkadiusz Ratajski, Andrzej Wesołowski Katedra InŜynierii Procesów Rolniczych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Warunki izochoryczno-izotermiczne

Warunki izochoryczno-izotermiczne WYKŁAD 5 Pojęcie potencjału chemicznego. Układy jednoskładnikowe W zależności od warunków termodynamicznych potencjał chemiczny substancji czystej definiujemy następująco: Warunki izobaryczno-izotermiczne

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Rozwiązanie Ad 1. Model zadania jest następujący:

Rozwiązanie Ad 1. Model zadania jest następujący: Przykład. Hodowca drobiu musi uzupełnić zawartość dwóch składników odżywczych (A i B) w produktach, które kupuje. Rozważa cztery mieszanki: M : M, M i M. Zawartość składników odżywczych w poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ekonomia Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MEI-1-501-s Punkty ECTS: 1 Wydział: Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Kierunek: Edukacja Techniczno Informatyczna Specjalność: - Poziom

Bardziej szczegółowo

Magazyny w I kwartale 2011 rosną czynsze, coraz mniej wolnej powierzchni

Magazyny w I kwartale 2011 rosną czynsze, coraz mniej wolnej powierzchni Magazyny w I kwartale 2011 rosną czynsze, coraz mniej wolnej powierzchni Pierwszy kwartał 2011 na rynku magazynowym potwierdza tendencje zaobserwowane pod koniec 2010 roku. Czynsze najmu rosną w większości

Bardziej szczegółowo

Płynny polimerowy uszczelniacz i stabilizator do gleby

Płynny polimerowy uszczelniacz i stabilizator do gleby Produkt: Płynny polimerowy uszczelniacz i stabilizator do gleby PROROAD jest to ciekły dodatek (Polimer w postaci wodnej) który po wymieszaniu (w odpowiedniej proporcji) z wodą jest gotowym produktem do

Bardziej szczegółowo

Definicja ceny. I. Sobańska (red.), Rachunek kosztów i rachunkowość zarządcza, C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 179

Definicja ceny. I. Sobańska (red.), Rachunek kosztów i rachunkowość zarządcza, C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 179 Ceny Definicja ceny cena ilość pieniądza, którą płaci się za dobra i usługi w stosunkach towarowo-pieniężnych, których przedmiotem jest zmiana właściciela lub dysponenta będąca wyrazem wartości i zależna

Bardziej szczegółowo

STUDIUM DAWKOWANIA SYSTEMU PROROAD NA PODSTAWIE BADANIA GRUNTU

STUDIUM DAWKOWANIA SYSTEMU PROROAD NA PODSTAWIE BADANIA GRUNTU STUDIUM DAWKOWANIA SYSTEMU PROROAD NA PODSTAWIE BADANIA GRUNTU 17 marzec 2014 rok Zawartość Studium dawkowania systemu PROROAD na podstawie Badania Gruntu Wprowadzenie i wstepne badanie probek...3 Metodologia

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Grudziński. Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA DLA POLSKI

Zbigniew Grudziński. Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA DLA POLSKI marzec kwiecień 4. Wyd. GIPH, Katowice, s. 6 7. Biuletyn Górniczy nr 3 4 (15 16) marzec kwiecień 4. Wyd. GIPH, Katowice, s. 6 7. Zbigniew Grudziński Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA

Bardziej szczegółowo

Opracował: mgr inż. Krzysztof Opoczyński. Zamawiający: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Warszawa, 2001 r.

Opracował: mgr inż. Krzysztof Opoczyński. Zamawiający: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Warszawa, 2001 r. GENERALNY POMIAR RUCHU 2000 SYNTEZA WYNIKÓW Opracował: mgr inż. Krzysztof Opoczyński Zamawiający: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 2001 r. SPIS TREŚCI 1. Wstęp...1 2. Obciążenie

Bardziej szczegółowo

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU 1. POPYT Popyt (zapotrzebowanie) - ilość towaru, jaką jest skłonny kupić nabywca po ustalonej cenie rynkowej, dysponując do tego celu odpowiednim dochodem

Bardziej szczegółowo

KRUSZYWA WAPIENNE ZASTOSOWANIE W PRODUKCJI BETONU TOWAROWEGO I ELEMENTÓW PREFABRYKOWANYCH

KRUSZYWA WAPIENNE ZASTOSOWANIE W PRODUKCJI BETONU TOWAROWEGO I ELEMENTÓW PREFABRYKOWANYCH KRUSZYWA WAPIENNE ZASTOSOWANIE W PRODUKCJI BETONU TOWAROWEGO I ELEMENTÓW PREFABRYKOWANYCH Marek Krajewski Instytut Badawczy Materiałów Budowlanych Sp. z o.o. 13 KRUSZYWA WAPIENNE I ICH JAKOŚĆ Kruszywo

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji Notatka Informacyjna Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Efektywność energetyczna

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia. 2012r. w sprawie przewozu ładunków masowych statkami

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia. 2012r. w sprawie przewozu ładunków masowych statkami ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia. 2012r. w sprawie przewozu ładunków masowych statkami Projekt Na podstawie art. 98 ust. 5 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE SPECYFIKACJE TECHNICZNE D-04.01.01 KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM I ZAGĘSZCZANIEM PODŁOŻA

OGÓLNE SPECYFIKACJE TECHNICZNE D-04.01.01 KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM I ZAGĘSZCZANIEM PODŁOŻA OGÓLNE SPECYFIKACJE TECHNICZNE D-04.01.01 KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM I ZAGĘSZCZANIEM PODŁOŻA 2 Dolne warstwy podbudów oraz oczyszczenie i skropienie D-04.01.01 04.03.01 SPIS TREŚCI D-04.01.01 KORYTO WRAZ

Bardziej szczegółowo

Maciej Kordian KUMOR. BYDGOSZCZ 12 stycznia 2012 roku. Katedra Geotechniki Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska

Maciej Kordian KUMOR. BYDGOSZCZ 12 stycznia 2012 roku. Katedra Geotechniki Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska KUJAWSKO-POMORSKA OKRĘGOWA IZBA INŻYNIERÓW BUDOWNICTWA BYDGOSZCZ 12 stycznia 2012 roku Maciej Kordian KUMOR Katedra Geotechniki Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

PBS DGA Spółka z o.o.

PBS DGA Spółka z o.o. Raport powstał w ramach projektu Małopolskie Obserwatorium Gospodarki. Publikację przygotował: PBS DGA Spółka z o.o. Małopolskie Obserwatorium Gospodarki Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament

Bardziej szczegółowo

Rheo F4 Unikalne rozwiązanie dla analizowania w jednym teście charakterystyki rozrostu ciasta

Rheo F4 Unikalne rozwiązanie dla analizowania w jednym teście charakterystyki rozrostu ciasta Rheo F4 Unikalne rozwiązanie dla analizowania w jednym teście charakterystyki rozrostu ciasta Pieczenie 3 główne kroki 1- Ugniatanie - Tworzenie struktury chleba 2- Fermentacja / rozrost - Rozwój struktury

Bardziej szczegółowo

DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ (1971-1995)

DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ (1971-1995) Słupskie Prace Geograficzne 2 2005 Dariusz Baranowski Instytut Geografii Pomorska Akademia Pedagogiczna Słupsk DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ

Bardziej szczegółowo

Wydział Inżynierii Mechanicznej i Informatyki, Politechnika Częstochowska, Częstochowa **

Wydział Inżynierii Mechanicznej i Informatyki, Politechnika Częstochowska, Częstochowa ** Górnictwo i Geoinżynieria Rok 31 Zeszyt 4 2007 Jolanta Marciniak-Kowalska*, Edyta Wójcik-Osip* BADANIA MOŻLIWOŚCI STOSOWANIA WE FLOTACJI PAKIETÓW WKŁADÓW LAMELOWYCH** 1. Wprowadzenie Niniejszy artykuł

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA D-04.01.01 WYKONANIE PROFILOWANIA I ZAGĘSZCZENIA PODŁOŻA

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA D-04.01.01 WYKONANIE PROFILOWANIA I ZAGĘSZCZENIA PODŁOŻA SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIE PROFILOWANIA I ZAGĘSZCZENIA PODŁOŻA 1. Wstęp 1.1. Przedmiot SST. Przedmiotem niniejszej szczegółowej specyfikacji technicznej (SST) są wymagania dotyczące

Bardziej szczegółowo

Wpływ mikrocementu na parametry zaczynu i kamienia cementowego

Wpływ mikrocementu na parametry zaczynu i kamienia cementowego NAFTA-GAZ grudzień 2011 ROK LXVII Łukasz Kut Instytut Nafty i Gazu, Oddział Krosno Wpływ mikrocementu na parametry zaczynu i kamienia cementowego Wprowadzenie Mikrocement jest środkiem o bardzo szerokim

Bardziej szczegółowo

Wpływ wybranych czynników na inwestycje w energetyce wiatrowej

Wpływ wybranych czynników na inwestycje w energetyce wiatrowej Wpływ wybranych czynników na inwestycje w energetyce wiatrowej Autor: Katarzyna Stanisz ( Czysta Energia listopada 2007) Elektroenergetyka wiatrowa swój dynamiczny rozwój na świecie zawdzięcza polityce

Bardziej szczegółowo

D-04.02.01 WARSTWA ODSĄCZAJĄCA

D-04.02.01 WARSTWA ODSĄCZAJĄCA D-04.02.01 WARSTWA ODSĄCZAJĄCA 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot SST Przedmiotem niniejszej specyfikacji technicznej są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót związanych z wykonywaniem warstwy odsączającej

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH ZMIANY NR 1/2013 do CZĘŚCI IV STATECZNOŚĆ I NIEZATAPIALNOŚĆ 2010 GDAŃSK Zmiany Nr 1/2013 do Części IV Stateczność i niezatapialność 2010, Przepisów klasyfikacji

Bardziej szczegółowo

Chemia stosowana, odpady i zarządzanie chemikaliami

Chemia stosowana, odpady i zarządzanie chemikaliami Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Chemia stosowana, odpady i zarządzanie chemikaliami Prowadzący: dr Elżbieta Megiel Plan wykładów Data Zagadnienia 7.03 Chemia stosowana 14.03 Zielona chemia 21.03

Bardziej szczegółowo

Market Microstructure and Financial Intermediation

Market Microstructure and Financial Intermediation Market Microstructure and Financial Intermediation by F. Spulber - Corporate Yield Spreads: Default Risk or Liquidity? New Evidence from the Credit Default Swap Market by Francis A. Longstaff, Sanjay Mithal

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI NIEBEZPIECZNEGO PREPARATU Wazelina

KARTA CHARAKTERYSTYKI NIEBEZPIECZNEGO PREPARATU Wazelina Strona 1 z 5 Wersja 1.03 Data sporządzenia karty: 26.04.2005 Data aktualizacji: 21.03.2006 1. IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI/PREPARATU I PRODUCENTA, DYSTRYBUTORA NAZWA HANDLOWA ZASTOSOWANIE PRODUKTU PRODUCENT

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków Szoki makroekonomiczne. to nieoczekiwane zdarzenia zakłócające przewidywalny przebieg zmian produktu, bezrobocia i stopy procentowej Szoki popytowe (oddziałujące

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 4: Podaż i równowaga rynkowa

Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 4: Podaż i równowaga rynkowa Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 4: Podaż i równowaga rynkowa Podstawowe pojęcia: rynek, podaż, krzywa podaż, prawo podaż, cena równowagi, cena maksymalna i minimalna, zmiana podaż dr inż. Anna Kiełbus

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów.

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. Elżbieta Adamowicz Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. W badaniach koniunktury przedmiotem analizy są zmiany

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM ZAGESZCZANIEM PODŁOŻA 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot SST Przedmiotem niniejszej szczegółowej specyfikacji technicznej (SST) są wymagania dotyczące

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 50 2012 ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 50 2012 ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 5 212 EWA DZIAWGO ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE Wprowadzenie Proces globalizacji rynków finansowych stwarza

Bardziej szczegółowo

Wykład 9 i 10. Zarządzanie chemikaliami. Opracowała E. Megiel, Wydział Chemii UW

Wykład 9 i 10. Zarządzanie chemikaliami. Opracowała E. Megiel, Wydział Chemii UW Wykład 9 i 10 Zarządzanie chemikaliami Opracowała E. Megiel, Wydział Chemii UW Chemikalia substancje chemiczne i ich mieszaniny. Zarządzanie klasycznie rozumiane obejmuje planowanie, organizowanie, decydowanie,

Bardziej szczegółowo

KONSTRUKCYJNE MATERIAŁY KOMPOZYTOWE PRZEZNACZONE DO WYSOKOOBCIĄŻONYCH WĘZŁÓW TARCIA

KONSTRUKCYJNE MATERIAŁY KOMPOZYTOWE PRZEZNACZONE DO WYSOKOOBCIĄŻONYCH WĘZŁÓW TARCIA II Konferencja: Motoryzacja-Przemysł-Nauka ; Ministerstwo Gospodarki, dn. 26 listopada 2014 KONSTRUKCYJNE MATERIAŁY KOMPOZYTOWE PRZEZNACZONE DO WYSOKOOBCIĄŻONYCH WĘZŁÓW TARCIA Dr hab. inż. Jerzy Myalski

Bardziej szczegółowo

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami EuroLab 2010 Warszawa 3.03.2010 r. Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami Ryszard Malesa Polskie Centrum Akredytacji Kierownik Działu Akredytacji Laboratoriów

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH

ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH Małgorzata Szerszunowicz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH Wprowadzenie Statystyczna kontrola jakości ma na celu doskonalenie procesu produkcyjnego

Bardziej szczegółowo

Metody poprawy jakości nasion buraka cukrowego

Metody poprawy jakości nasion buraka cukrowego Metody poprawy jakości nasion buraka cukrowego Podlaski Sławomir Jubileusz 90-lecia urodzin Prof. dr hab. B. Geja i 90-lecia powstania Katedry Fizjologii Roślin Budowa handlowego nasienia buraka cukrowego

Bardziej szczegółowo

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze 138 SPRAWDZIANY LEKCJI Sprawdzian z działu Relacje człowiek środowisko przyrodnicze Grupa I Zadanie 1 (0 4 p.) Każdemu terminowi przyporządkuj odpowiadającą mu definicję. 1. Zasoby przyrody A. Zasoby mające

Bardziej szczegółowo

Komunikat. Tajemnice produktów polikrzemianowych SEMPRE.

Komunikat. Tajemnice produktów polikrzemianowych SEMPRE. Komunikat Tajemnice produktów polikrzemianowych SEMPRE. Tynki polikrzemianowe produkowane przez SEMPRE Farby sp. z o.o. zawierają nanocząsteczkowe wodne dyspersje polikrzemianów. Stanowią one cząsteczki

Bardziej szczegółowo

KOSZTY PRZEWOZÓW ROLNICZYCH RÓŻNYMI ŚRODKAMI TRANSPORTOWYMI

KOSZTY PRZEWOZÓW ROLNICZYCH RÓŻNYMI ŚRODKAMI TRANSPORTOWYMI Problemy Inżynierii Rolniczej Nr 3/26 Stanisław Kokoszka, Stanisław Sęk, Sylwester Tabor Katedra Inżynierii Rolniczej i Informatyki Akademia Rolnicza w Krakowie KOSZTY PRZEWOZÓW ROLNICZYCH RÓŻNYMI ŚRODKAMI

Bardziej szczegółowo

ST-5 Podbudowa z tłucznia

ST-5 Podbudowa z tłucznia SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA ST-5 Podbudowa z tłucznia SPIS TREŚCI 1 WSTĘP... 3 1.1 Przedmiot Szczegółowej Specyf ikacji Technicznej... 3 1.2 Szczegółowy zakres robót... 3 1.3 Określenia podstawowe...

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM I ZAGĘSZCZENIEM PODŁOŻA ST 3.0

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM I ZAGĘSZCZENIEM PODŁOŻA ST 3.0 Specyfikacja Techniczna Wykonania i Odbioru Robót ST 3.0 SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM I ZAGĘSZCZENIEM PODŁOŻA ST 3.0 Adaptacja istniejących obiektów przyszkolnych

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 198188 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 370289 (51) Int.Cl. C01B 33/00 (2006.01) C01B 33/18 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE ASPEKTY OPRACOWYWANIA RAPORTÓW POCZĄTKOWYCH

PRAKTYCZNE ASPEKTY OPRACOWYWANIA RAPORTÓW POCZĄTKOWYCH PRAKTYCZNE ASPEKTY OPRACOWYWANIA RAPORTÓW POCZĄTKOWYCH WARSZAWA, 31 MARCA 2015 1 Agenda Poszczególne etapy przygotowania raportu początkowego Analiza konieczności sporządzenia raportu początkowego Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Dwa problemy związane z jakością dróg

Dwa problemy związane z jakością dróg Dwa problemy związane z jakością dróg Leszek Rafalski Instytut Badawczy Dróg i Mostów Jakość w realizacji robót drogowych Ostróda 7-8. 10. 2010 r. 1 1. Obciążenia nawierzchni. 2. Przemarzanie nawierzchni

Bardziej szczegółowo

mgr inż. Aleksander Demczuk

mgr inż. Aleksander Demczuk ZAGROŻENIE WYBUCHEM mgr inż. Aleksander Demczuk mł. bryg. w stanie spocz. Czy tylko po??? ZAPEWNENIE BEZPIECZEŃSTWA POKÓJ KRYZYS WOJNA REAGOWANIE PRZYGOTOWANIE zdarzenie - miejscowe zagrożenie - katastrofa

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJE TECHNICZNE WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT D-04.01.01 KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM I ZAGĘSZCZANIEM PODŁOŻA

SPECYFIKACJE TECHNICZNE WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT D-04.01.01 KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM I ZAGĘSZCZANIEM PODŁOŻA SPECYFIKACJE TECHNICZNE WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT D-04.01.01 KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM I ZAGĘSZCZANIEM PODŁOŻA D-M-04.01.01 Koryto wraz z profilowaniem i zagęszczaniem podłoża 2 SPIS TREŚCI 1. WSTĘP...

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Inwestycje. światowego. gospodarczego. Świat Nieruchomości

Inwestycje. światowego. gospodarczego. Świat Nieruchomości Budownictwo polskie w latach światowego kryzysu gospodarczego E l ż b i e t a St a r z y k R e n a t a Ko z i k 40 Świat Nieruchomości W latach 2006-2008, gdy amerykański kryzys finansowy przeradzał się

Bardziej szczegółowo

RHEOTEST Medingen Reometr RHEOTEST RN - Artykuły farmaceutyczne i kosmetyczne.

RHEOTEST Medingen Reometr RHEOTEST RN - Artykuły farmaceutyczne i kosmetyczne. RHEOTEST Medingen Reometr RHEOTEST RN - Artykuły farmaceutyczne i kosmetyczne. Zadania pomiarowe w pracach badawczo-rozwojowych Głównym przedmiotem zainteresowań farmacji i kosmetyki w tym zakresie są

Bardziej szczegółowo

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM ścieki przemysłowe, złoże biologiczne Katarzyna RUCKA, Małgorzata BALBIERZ* OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM Przedstawiono wyniki laboratoryjnych badań

Bardziej szczegółowo

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej 1. Jak wpłynie 50% dodatek MeOH do wody na retencję kwasu propionowego w układzie faz odwróconych? 2. Jaka jest kolejność retencji kwasów mrówkowego, octowego

Bardziej szczegółowo

- + - + tylko przy użytkowaniu w warunkach wilgotnych b) tylko dla poszycia konstrukcyjnego podłóg i dachu opartego na belkach

- + - + tylko przy użytkowaniu w warunkach wilgotnych b) tylko dla poszycia konstrukcyjnego podłóg i dachu opartego na belkach Płyty drewnopochodne do zastosowań konstrukcyjnych Płyty drewnopochodne, to szeroka gama materiałów wytworzonych z różnej wielkości cząstek materiału drzewnego, formowane przez sklejenie przy oddziaływaniu

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT. Podłoża pod posadzki

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT. Podłoża pod posadzki SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT Podłoża pod posadzki SST 10.1 OBIEKT: Budowa Przedszkola nr 10 na os. Kombatantów 22 w Jarosławiu INWESTOR: Gmina Miejska Jarosław ul. Rynek

Bardziej szczegółowo

Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska

Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska Wpływ na środowisko: ODP (ang. Ozone Depletion Potential) - potencjał niszczenia

Bardziej szczegółowo

EPiF studia I stopnia

EPiF studia I stopnia 1 EPiF studia I stopnia Blok I 1. Zdefiniuj pojęcie infrastruktury i wskaż jej podstawowe elementy ekonomiczne i społeczne. 2. Wymień i scharakteryzuj cechy techniczne infrastruktury transportu i wynikające

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej.

Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej. Marcin Panowski Politechnika Częstochowska Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej. Wstęp W pracy przedstawiono analizę termodynamicznych konsekwencji wpływu wstępnego podsuszania

Bardziej szczegółowo

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K ĆWICZENIA 2 Charakterystyka wybranej działalności gospodarczej: 1. Stosowane surowce, materiały, półprodukty, wyroby ze szczególnym

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK SPEDYTOR

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK SPEDYTOR Załącznik nr 8 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK SPEDYTOR SYMBOL CYFROWY 342[02] I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) posługiwać się terminologią

Bardziej szczegółowo

Strategia Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego

Strategia Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego Strategia Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego Małgorzata Kałużyńska dyrektor Departamentu Analiz i Strategii Urząd Komitetu Integracji Europejskiej Mandat do prac nad Strategią dla RMB Nie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

5-warstwowe rury do ciepłej i zimnej wody

5-warstwowe rury do ciepłej i zimnej wody INFOMACJE TECHNICZNE 5-warstwowe rury do ciepłej i zimnej wody POLO-ECOSAN ML 5 SYSTEMY UOWE . Postęp w dziedzinie wielowarstwowej technologii PP- POLOPLAST udoskonaliło swój niezwykle popularny system

Bardziej szczegółowo

Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku

Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku Nr 146 / 2013 22 11 13 INSTYTUT ZACHODNI im. Zygmunta Wojciechowskiego Instytut Naukowo-Badawczy, Poznań Autor: Piotr Misztal Handel

Bardziej szczegółowo

UN 10. 5 200 1202, III

UN 10. 5 200 1202, III 1. Częściowe wyłączenie spod działania przepisów Załącznika B ADR, pod warunkiem zachowania określonych limitów ilościowych na jednostkę transportową 1.1.3.6 dotyczy: A) Przewozu towarów niebezpiecznych

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych Struktura wysokości emerytur i rent wypłacanych przez ZUS po waloryzacji w marcu 2015 roku. Warszawa 2015 Opracowała: Ewa Karczewicz

Bardziej szczegółowo

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

Wieloetapowe zagadnienia transportowe

Wieloetapowe zagadnienia transportowe Przykład 1 Wieloetapowe zagadnienia transportowe Dwóch dostawców o podaży 40 i 45 dostarcza towar do trzech odbiorców o popycie 18, 17 i 26 za pośrednictwem dwóch punktów pośrednich o pojemnościach równych

Bardziej szczegółowo

Przebudowa linii tramwajowej w Sosnowcu na ul. Małachowskiego. Odcinek od ronda im. Gierka do ul. Mościckiego.

Przebudowa linii tramwajowej w Sosnowcu na ul. Małachowskiego. Odcinek od ronda im. Gierka do ul. Mościckiego. Przebudowa linii tramwajowej w Sosnowcu na ul. Małachowskiego. Odcinek od ronda im. Gierka do ul. Mościckiego. D.04.02.02 WARSTWA MROZOOCHRONNA 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot STWiORB Przedmiotem niniejszej STWiORB

Bardziej szczegółowo

Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA

Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA Szkło optyczne i fotoniczne, A. Szwedowski, R. Romaniuk, WNT, 2009 POLIKRYSZTAŁY - ciała stałe o drobnoziarnistej strukturze, które są złożone z wielkiej liczby

Bardziej szczegółowo

BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA

BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA Anna Janik AGH Akademia Górniczo-Hutnicza Wydział Energetyki i Paliw BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA 1. WSTĘP W ostatnich latach obserwuje się wzrost zainteresowania tematem pomp ciepła.

Bardziej szczegółowo

System jednostek ładunkowych

System jednostek ładunkowych System jednostek ładunkowych Proces transportowo-magazynowy: - przechowywanie u nadawcy, - przygotowanie ładunku do przewozu, - załadunek na środek transportowy, - przewóz środkiem transportowym, - przechowywanie

Bardziej szczegółowo