Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa transportu morskiego

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa transportu morskiego"

Transkrypt

1 Marzenna Popek * Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa transportu morskiego Wstęp Koncentraty rud metali, z powodu dużych gęstości, należą do ładunków ciężkich, klasyfikowanych w transporcie morskim, jako towary niebezpieczne klasy MHB. Jednym z niebezpieczeństw, występujących podczas ich przewozu, jest obniżenie lub utrata stateczności statku, spowodowana przesuwaniem się nadmiernie zawilgoconego ładunku, na skutek upłynnienia. W celu poprawy bezpieczeństwa transportu morskiego ładunków drobnocząstkowych, Międzynarodowa Organizacja Morska (International Maritime Organization IMO) opracowała zbiór zasad postępowania, ujęty w Kodeksie Bezpiecznego Przewozu Stałych Ładunków Masowych Kodek IMSBC [IMO 2009]. Doświadczenia w przewozie koncentratów rud metali wskazują, że zjawisko upłynnienia zachodzi nawet w sytuacji, gdy ładunki te są transportowane przy wilgotności poniżej dopuszczalnej transportowej zawartości wilgoci. Negatywne zjawiska, towarzyszące transportowi koncentratów rud metali, mimo stosowania zaleceń IMO, spowodowały konieczność poszukiwania innych możliwości ograniczenia zdolności do upłynniania tych ładunków. Jednym z proponowanych rozwiązań jest wprowadzenie do ładunków materiałów polimerowych, pochłaniających wilgoć. Właściwości higroskopijne wykazują zarówno polimery syntetyczne, jak i polimery pochodzące z surowców odnawialnych. Biorąc pod uwagę ochronę środowiska naturalnego, należy położyć szczególny nacisk na wykorzystanie polimerów z surowców odnawialnych, ponieważ charakteryzują się małym oddziaływaniem na środowisko naturalne i są biodegradowalne. Do grupy materiałów biodegradowalnych należą skrobiowe materiały polimerowe, które aktualnie znajdują zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu. Właściwości higroskopijne wybranych materiałów skrobiowych pozwalają na poszukiwanie nowych zastosowań. * Dr, Katedra Chemii i Towaroznawstwa Przemysłowego, Wydział Przedsiębiorczości i Towaroznawstwa, Akademia Morska,

2 296 Marzenna Popek Celem pracy była ocena wpływu obecności skrobiowych materiałów polimerowych w ładunku na poprawę bezpieczeństwa transportu. Oceny dokonano na podstawie oznaczenia parametrów istotnych dla transportu morskiego. Materiałami, które wykorzystano w realizowanych zadaniach badawczych były: skrobia granulowana oraz skrobi usieciowana fosforan dwuskrobiowy, acetylowany adypinian dwuskrobiowy. Oceniono wpływ ich obecności na zmiany wodoprzepuszczalności koncentratów rud w warunkach transportu morskiego. 1. Transport morski jako najważniejsza część przemysłu morskiego 1.1. Stałe ładunki masowe w transporcie morskim Przewóz towarów droga morską jest najważniejszą formą transportu na świecie. W 2009 roku stanowił ponad 80% światowych przewozów towarowych. W ciągu ostatnich trzech dekad wielkość przewozów rosła o ok. 3,1% rocznie. Transport towarów drogą morską jest ściśle powiązany ze stanem gospodarki światowej i aktualną wartością wymiany towarowej, a więc narażony jest na zmiany, zgodnie z trendami panującymi w globalnej ekonomii. Transport morski jest nadal najtańszym sposobem przewozu ogromnych ilości towarów, w porównaniu z innymi formami transportu. Koszty przewozu, przede wszystkim, zależą od trasy i aktualnej sytuacji ekonomicznej. Jednakże, coraz większe znaczenie w kontekście globalizacji procesów produkcyjnych ma dostępność usług dla przewoźników i statków oraz jakość obsługi w zakresie częstotliwości, niezawodności i bezpieczeństwa mają. Koncentraty rud metali i inne ładunki drobnocząstkowe są przewożone jako ładunki masowe. Ładunki te należą do towarów masowych, najliczniej przewożonych drogą morska, których transport rośnie z każdym rokiem. Wielkość przewozów, wymienionych typów ładunków, jest wskaźnikiem stanu gospodarki światowej [UNCTAD, 2010] Baltic Dry Index Baltic Dry Index (BDI) jest wskaźnikiem, określającym aktualną cenę transportu jednostki ładunku masowego, drogą morską i jest wynikiem uśrednień aktualnych stawek frachtowych. Obliczany jest codziennie przez giełdę Baltic Exchange, mającą siedzibę w Londynie. Baltic Dry Index jest wskaźnikiem koniunktury, który wskazuje, poprzez pomiar aktualnych cen transportu morskiego ładunku masowego na

3 Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa 297 różnych szlakach na świecie, w jakim stanie znajduje się gospodarka światowa. W przeszłości jego zmiany dawały trafne sygnały początku kryzysu lub ożywienia gospodarczego. Dla ekonomistów BDI posiada wysoką wartość prognostyczną, ponieważ producenci czy importerzy muszą z dużym wyprzedzeniem planować dostawy. Wysłanie frachtowca z ładunkiem jest skomplikowanym procesem i zajmuje wiele miesięcy. Podaż statków, szczególnie tych dużych, jest nieelastyczna (budowa masowca trwa ok. 2 lat) a w międzyczasie sytuacja w gospodarce jest płynna. Przewaga popytu nad podażą statków powoduje wzrost stawek frachtowych [Clarkson, 2011]. BDI jest czułym wskaźnikiem globalnej koniunktury i można go interpretować w następujący sposób: wraz ze wzrostem obrotu handlowego rośnie popyt na usługi transportowe i ich ceny. Stawki frachtowe rosną, a wraz z nimi wartość BDI, co oznacza poprawę koniunktury gospodarczej, wraz ze spadkiem obrotu handlowego maleją stawki frachtowe, a wraz z nimi zniżkuje BDI, co oznacza, że koniunktura gospodarcza pogarsza się. 2. Techniczne aspekty jakości koncentratów rud metali 2.1. Koncentraty jako towary klasy MHB Ponad 50% towarów w opakowaniach i ładunków masowych, transportowanych morzem, jest zaliczanych do towarów niebezpiecznych. Koncentraty rud metali należą do ładunków ciężkich, klasyfikowanych do klasy MHB (Materials Hazardous in Bulk) towarów niebezpiecznych. Właściwości i zjawiska, obserwowane podczas transportu, są kombinacją właściwości wielu pojedynczych cząstek i charakterystyki ładunku, jako całości. Ze względu na różnorodność właściwości i cech cząstek stałych istnieje potrzeba wyodrębnienia zarówno mechaniczno fizycznych właściwości cząstek stałych, jak i fizyko chemicznych interakcji wody na granicy cząstek stałych, istotnych w procesie transportu. Analiza tych wielkości i możliwość ich modyfikowania zapewnia taką jakość stałych ładunków masowych, która jest niezbędna do bezpiecznego transportu drogą morską [MC Glinchey, 2008]. Jednym z zagrożeń, występujących w transporcie, jest obniżenie lub utrata stateczności statku, spowodowana przesuwaniem się nadmiernie zawilgoconego ładunku na skutek upłynnienia. Koncentraty rud metali są

4 298 Marzenna Popek ładunkami drobnocząstkowymi, o znacznym stopniu rozdrobnienia, co kwalifikuje je, jako ładunki zdolne do upłynnienia. Zasady mechaniki gruntów precyzują kryteria pozwalające ocenić, przy jakich rozdrobnieniach może nastąpić proces upłynnienia. Większość produkowanych koncentratów spełnia warunki, określone w tych kryteriach. Ponadto koncentraty silnie absorbują wodę i charakteryzują się małą zdolnością do jej odsączania. W wyniku zagęszczenia, spowodowanego kołysaniem i pracą silników, zmieniają się właściwości ładunku, co powoduje, że realne staje się zagrożenie jego upłynnienia i przesunięcia. Mechanizm procesu upłynniania został poznany i opisany. Określenie optymalnej jakości, minimalizującej niebezpieczeństwa, charakterystyczne dla tej grupy towarów, wymaga zdefiniowania właściwości, istotnych dla transportu morskiego tych towarów. Na rysunku 1 przedstawiono parametry, decydujące o zdolności ładunku do upłynniania. Rysunek 1. Właściwości koncentratów rud metali decydujące o ich zdolności do upłynniani WŁAŚCIWOŚCI: Cechy podstawowe: gęstość gęstość objętościowa skład ziarnowy wilgotność Cechy pochodne: gęstość obj. suchego koncentratu porowatość stopień wilgotności, gęstość względna, wodoprzepuszczalność ZAGROŻENIE: upłynnianie PARAMETR granica płynności Źródło: Opracowanie własne. Nowe technologie produkcji powodują, że koncentraty pochodzące z różnych zakładów wzbogacania rud, charakteryzują się różnymi parametrami fizykochemicznymi. Te z kolei powodują, że każdy koncentrat, jako ładunek morski, zachowuje się w odmienny sposób. Zmienność wielkości cech podstawowych i cech pochodnych powoduje, że granica płynności nie

5 Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa 299 jest stałą fizykochemiczną i musi być określana dla każdego koncentratu indywidualnie Kodeks IMSBC IMO uznała, że większość wypadków, z udziałem koncentratów rud metali w transporcie, spowodowana jest niewłaściwym przygotowanie tego typu ładunków. Głównie są to zaniedbania proceduralne, takie jak: nie zachowanie właściwego poziomu wilgotności ładunku oraz brak zabezpieczenia przed niekontrolowanym zwiększeniem zawartości wody w ładunku. Stąd ważnym wnioskiem, jaki pojawił się przy analizie wypadków, jest konieczność zwiększenia świadomości kapitanów statków oraz zleceniodawców transportu ładunków, zdolnych do upłynniania. W celu poprawy bezpieczeństwa transportu morskiego ładunków drobnocząstkowych, IMO opracowała zbiór zasad postępowania, ujęty w Kodeksie IMSBC. W wyniku wieloletnich badań właściwości stałych ładunków masowych, wprowadzono do Kodeksu metody oznaczania krytycznej zawartości wilgoci (granicy płynności), przy której zachodzi upłynnianie. Zgodnie z wymogami Kodeksu IMSBC kapitan statku może wyrazić zgodę na załadunek towaru na statek jedynie wówczas, gdy średnia aktualna zawartość wilgoci w koncentracie jest niższa od dopuszczalnej transportowej zawartości wilgoci (TML). Jeżeli kapitan statku w razie wątpliwości, co do wilgotności ładunku, kategorycznie odmówi przyjęcia ładunku na statek, to właściciel ładunku jest zobligowany do wysuszenia towaru i zabezpieczenia go przed upłynnieniem Modyfikacja parametrów jakości decydujących o upłynnianiu Jakość koncentratów decyduje o efektywności transportu, dlatego też wymaga ciągłej uwagi, doskonalenia oraz stosowania skutecznych metod i działań doskonalących. Doświadczenia w przewozie koncentratów rud metali wskazują, że zjawisko upłynnienia zachodzi nawet w sytuacji, gdy ładunki te są transportowane przy wilgotności poniżej dopuszczalnej transportowej zawartości wilgoci. Spowodowane jest to zdolnością do sączenia się wody do dolnych części ładowni, gdzie następuje poślizg ładunku i jego niekontrolowane przemieszczanie się. Negatywne zjawiska towarzyszące transportowi koncentratów rud metali, mimo stosowania zaleceń IMO, spowodowały konieczność poszukiwania innych możliwości ograniczenia zdolności do upłynniania tych ładunków Jednym z proponowanych rozwiązań jest wprowadzenie do ładunków materiałów polimerowych, pochłaniających

6 300 Marzenna Popek wilgoć. Dotychczas stosowano polimery syntetyczne, np. kopolimer akryloamidu z kwasem akrylowym. Właściwości higroskopijne wykazują zarówno polimery syntetyczne, jak i polimery pochodzące z surowców odnawialnych. Biorąc pod uwagę ochronę środowiska naturalnego, należy położyć szczególny nacisk na wykorzystanie polimerów z surowców odnawialnych, ponieważ charakteryzują się małym oddziaływaniem na środowisko naturalne i są biodegradowalne. Końcowymi produktami rozpadu tego typu polimerów są woda i dwutlenek węgla. Ponadto podczas spalania polimeru nie są emitowane do atmosfery żadne toksyczne gazy. Materiałami, które wykorzystano w realizowanych zadaniach badawczych były: skrobia granulowana oraz skrobi usieciowana fosforan dwuskrobiowy, acetylowany adypinian dwuskrobiowy. W pracy oceniono wpływ obecności skrobi na zmiany TML i wodoprzepuszczalności koncentratów rud w warunkach transportu morskiego. Ograniczenie zdolności do sączenia wody do dolnych partii ładowni, w wyniku wiązania wody przez skrobię w czasie przewozu ładunków koncentratów, powinno zminimalizować ryzyko upłynnienia. 3. Materiały i metody badawcze 3.1. Materiał badawczy Przedmiotem badań był koncentrat siarczkowy miedzi, pochodzący z Kombinatu Górniczo-Hutniczego Miedzi Polska Miedź S.A. w Lubinie. W celu oznaczenia podatności koncentratu na upłynnianie określono jego skład ziarnowy. Koncentraty nie ulegają upłynnieniu, jeżeli niezawierają co najmniej 10 % cząstek o średnicy mniejszej lub równej 0,3 mm [Eckersjey, 1997]. Koncentrat rudy miedzi jest koncentratem o dużym rozdrobnieniu ponad 50 % wszystkich ziaren posiada średnicę mniejszą lub równą 0,315 mm. Zawartość cząstek mniejszych niż 0,3 mm wskazuje, że koncentrat jest podatny na upłynnienie, jeśli jego wilgotność jest powyżej TML. W badaniach użyto następujące materiały skrobiowe: skrobię usieciowana: fosforan dwuskrobiowy Lubostat, skrobię usieciowana: acetylowany adypinian dwuskrobiowy AD, skrobię granulowaną. Wszystkie zastosowane materiały skrobiowe posiadają właściwości hydrofilowe.

7 Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa 301 W celu przeprowadzenia badań przygotowano próbki koncentratu miedzi oraz mieszaniny koncentratu z materiałami skrobiowymi, gdzie zawartość dodatków wyniosła 0,5% i 2% Metody badawcze Wpływ dodatku materiałów polimerowych na parametry jakościowe, określające zdolność koncentratów rud miedzi do bezpiecznego transportu został oceniony na podstawie oznaczenia: wielkości TML, oznaczone metodą Flow Table, zgodnie z zaleceniami Kodeksu IMSBC, bezpośrednio po sporządzeniu mieszanin koncentratu i materiałów skrobiowych oraz w dobowych odstępach czasu, wodoprzepuszczalności, którą oszacowano przez wyznaczenie współczynnika filtracji k dla koncentratu i mieszanin. 4. Dyskusja wyników Istotą proponowanej metody, ograniczającej zdolności do upłynnienia koncentratów rud metali, jest wprowadzenie do ładunków koncentratów materiałów skrobiowych, pochłaniających wilgoć. W badaniach porównano właściwości higroskopijne wybranych materiałów skrobiowych. Zastosowano metodykę badań, opracowaną na podstawie literatury [Figura, Teixeira, 2007]. Stwierdzono, że wybrane materiały skrobiowe charakteryzowały się różną zdolnością do pochłaniania wilgoci. Największy wzrost wilgotności uzyskano w przypadku acetylowanego adypinianu diskrobiowego. Higroskopijność fosforanu dwuskrobiowego i skrobi niemodyfikowanej jest porównywalna (tablica 1.). Tablica 1. Higroskopijność materiałów skrobiowych Rodzaj materiału Skrobia Lubostat AD skrobiowego granulowana Wilgotność po 30 dniach [% wag] 13,35% 15,75% 13,65% Źródło: Opracowanie własne. Skrobia, jako materiał polimerowy posiada właściwości hydrofilowe, o dużej zdolności do pochłaniania wilgoci. Modyfikacje skrobi poprawiają jej właściwości i stwarzają możliwości nowych zastosowań. Zdolność do absorpcji wody materiałów skrobiowych zależy od stopnia modyfikacji. Wartość wodochłonności skrobi granulowanej (niemodyfikowanej) wynosi 2,23g/g.s.m [Zybel, 2006]. Estryfikacja do monoestru zwiększa wodochłonność materiału skrobiowego, natomiast estryfikacja do diestrów, np. fosfo-

8 302 Marzenna Popek ranu diskrobiowego powoduje, że wodochłonność jest niemal taka sama, jak dla skrobi granulowanej [Sikorski 2005]. Natomiast acetylowany adypinian diskrobiowy charakteryzuje się zwiększoną wodochłonnością i w zależności od pochodzenia skrobi może wynosić nawet 12,5 g/g.s.m. [Krysińska, Gałkowska i Fortuna, 2008]. W celu oceny wpływu dodatku materiałów skrobiowych na wartości TML koncentratów dokonano pomiarów bezpośrednio po sporządzeniu mieszanin i w stałych dobowych odstępach. Wyniki zestawiono w tablicy 2. Tablica 2. Dobowe zmiany wartości TML mieszanin koncentratu rudy miedzi ze skrobią modyfikowaną TML [% wag.] Rodzaj próbki 0 h 24 h 28 h 72 h 96 h Koncentrat rudy miedzi + 0,5% 13,7 14,1 14,10 14,22 14,4 Lubostat Koncentrat rudy miedzi + 0,5% AD 13,7 14,1 14,1 14,26 14,4 Koncentrat rudy miedzi + 0,5% 13,7 14,1 14,22 14,31 14,4 skrobia granulowana Koncentrat rudy miedzi + 2% 13,7 14,35 14,8 14,95 15,0 Lubostat Koncentrat rudy miedzi + 2% AD 13,7 14,3 14,5 14,6 14,7 Koncentrat rudy miedzi + 2% skrobia 13,7 14,3 14,3 14,4 14,4 granulowana Źródło: Opracowanie własne. Z danych w tablicy wynika, że obecność materiałów skrobiowych wpływa na dopuszczalną transportową zawartość wilgoci. Zmiany wielkości TML zależą od budowy materiałów skrobiowych i ich procentowego udziału w mieszaninie z koncentratem. W mieszaninach z 0,5% udziałem materiału skrobiowego obserwuje się nieznaczny wzrost wielkości TML, natomiast z 2% udziałem znacząco wzrasta. Właściwości hydrofilowe Lubostatu i AD są zbliżone. Wzrosty wilgotności, opowiadającej TML, w mieszaninach z 2 % udziałem Lubostatu i 2% udziałem AD były porównywalne. Mniejszy efekt podwyższenia wilgotności uzyskano w mieszaninach z 2% udziałem skrobi granulowanej. Największe zmiany TML zaobserwowano po pierwszej dobie. Natomiast równowagę uzyskiwano po 3 4 dobach. Dokonano również oceny możliwości ograniczenia zdolności do upłynniania koncentratu rudy miedzi, opartej na badaniach zmian wodo-

9 Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa 303 przepuszczalności mieszanin koncentratu z wybranymi materiałami skrobiowymi. Wielkość k koncentratu miedzi wynosi 1, Wyznaczona wartość współczynnika filtracji wskazuje, że badany koncentrat może być klasyfikowany, jako zdolny do upłynniania, ponieważ znacznie przekracza graniczną wartość k=10-8 m/s. Zgodnie z klasyfikacją materiałów drobnocząstkowych, dotyczącą wodoprzepuszczalności, koncentrat miedzi należy do materiałów o średniej wodoprzepuszczalności [Head, 1989]. Wartości wodoprzepuszczalności koncentratu i mieszanin, wyrażone współczynnikiem filtracji, przedstawiono w tablicy 3. Tablica 3. Wodoprzepuszczalność mieszanin koncentratu rudy miedzi z materiałami skrobiowymi Współczynnik filtracji [m/s] Rodzaj próbki 0,5 % materiału skrobiowego 2% materiału skrobiowego Koncentrat miedzi 1, Koncentrat miedzi + Lubostat 0, , Koncentrat miedzi + AD 1, , Koncentrat miedzi + skrobia granulowana 1, , Źródło: Opracowanie własne. Podsumowując wyniki w tablicy 3, stwierdzono, że obecność materiału skrobiowego w koncentracie obniża wodoprzepuszczalność mieszanin. Charakter i wielkość zmian jest uzależniona od rodzaju i ilości materiału skrobiowego, który we wszystkich przypadkach powoduje zmniejszenie wodoprzepuszczalności. Największe obniżenie współczynnika filtracji zaobserwowano w mieszaninach ze skrobią sieciowaną Lubostatem. Absorpcja wody i pęcznienie ziaren powoduje, że rośnie objętość ziaren materiału skrobiowego. Następuje zmniejszenie przestrzeni miedzyczastkowych i migracja wody jest utrudniona. Obniża to zdolność koncentratu do sączenia wody do dolnych partii ładunku, gdzie następuje proces upłynniania. Najmniejsze zmiany współczynnika filtracji obserwuje się dla mieszanin ze skrobią granulowaną. Ponadto porównano zmiany współczynnika filtracji, stopniowo zagęszczając materiał badawczy (odzwierciedlenie dynamicznych warunków, panujących w czasie transportu). Badanie bez zagęszczania odpowiadało luźno nasypanemu ładunkowi, tuż po załadunku. Rosnący stopień

10 304 Marzenna Popek zagęszczania odpowiadał zmianom, które zachodzą w czasie transportu pod wpływem drgań i wibracji. Wzrastająca konsolidacja ładunku obniża zdolność do sączenia. Zmiany wodoprzepuszczalności, wyrażone współczynnikiem filtracji, dla mieszanin koncentratu miedzi z materiałami skrobiowymi przedstawiono w tablicy 4. Tablica 4. Zmiana wodoprzepuszczalności mieszanin koncentratu miedzi z 2% udziałem materiału skrobiowego, przy wzrastającej konsolidacji Współczynnik filtracji [m/s] Obciążenie normalne [N/m 2 ] lubostat AD skrobia granulowana , ,532* , , , ,064* , , , ,589* , , , ,659* , , Źródło: Opracowanie własne. Postępujący proces konsolidacji powoduje stopniowe zmniejszanie współczynnika filtracji. Wartości k dla koncentratu miedzi wskazują, że jest on materiałem średniej przepuszczalności. Jego mieszaniny, w czasie konsolidacji, jaka ma miejsce podczas transportu, uzyskują wartość współczynnika filtracji, odpowiadającą materiałom o małej przepuszczalności. Zmiana wartości współczynnika filtracji jest ścisłe związana ze zwiększeniem upakowania cząstek mineralnych. Konsolidacja powoduje zmniejszenie wskaźnika porowatości, co utrudnia swobodny ruch cząsteczek wody. Każdorazowe podwyższenie obciążenia normalnego powoduje skokową zmianę wskaźnika porowatości i dlatego dynamiczne warunki transportu morskiego powodują, że niezależnie od ilości dodanego materiału skrobiowego, następuje obniżenie wodoprzepuszczalności mieszanin koncentratów i materiałów skrobiowych. Wodoprzepuszczalność koncentratu, przy stałej zawartości skrobi, maleje wraz z rosnącym stopniem zagęszczenia. Zakończenie Skutkiem dynamicznego rozwoju przemysłu jest podkreślenie znaczenia prewencji, czyli potrzeby podejmowania działań, wyprzedzających powstawanie niezgodności, zapobiegającym, np. obniżeniu parametrów bezpieczeństwa. Jakość towaru ujawnia się w procesie magazynowania,

11 Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa 305 transportu i eksploatacji, dlatego eksploatacyjną ocenę jakości towaru należy uznać za nadrzędną w stosunku do innych aspektów oceny jakości. Ponadto jakość towaru, oferowana przez producenta, jest konfrontowana z oczekiwanymi potrzebami i wymaganiami, np. do transportu morskiego dopuszczane są materiały drobnocząstkowe o ściśle limitowanej zawartości wilgoci. Ważnym celem jest więc opracowywanie skutecznych metod rozwiązywania problemów jakości, występujących w działalności praktycznej. Bezpieczeństwo transportu morskiego materiałów drobnocząstkowych, np. koncentratów rud metali, zależy od prawidłowej oceny właściwości tych ładunków i możliwości ich modyfikacji. Wyniki przeprowadzonych testów pozwalają stwierdzić, że materiały skrobiowe absorbują wodę z przestrzeni między cząstkami (ziarnami) koncentratu, przez co jego wilgotność obniża się. W konsekwencji, ograniczony zostaje proces sączenia wody z górnych warstw w dół, powodujący wzrost zawartości wilgoci w dolnych warstwach koncentratu. Intensywność zjawiska pochłaniania wilgoci zależy od budowy materiału skrobiowego. Skrobie usieciowane wykazują większą zdolność do pochłaniania wilgoci niż skrobia granulowana, przez co lepiej spełnia oczekiwane wymagania. Największą wodochłonnością charakteryzowała się skrobia usieciowana Lubostat (fosforan dwuskrobiowy). Obecność skrobi modyfikowanych chemicznie w mieszaninach z koncentratem, powoduje podwyższenie wartości TML. Zastosowanie materiałów polimerowych z surowców odnawialnych w znaczący sposób zwiększa bezpieczeństwo transportu koncentratów rud miedzi przez ograniczenie zdolności do upłynniania. Prowadzone badania mają ogromne znaczenie praktyczne, ponieważ zjawisko upłynniania koncentratów, transportowanych drogą morską, stanowi przyczynę licznych wypadków, a nawet zatonięć statków. Literatura 1. Clarkson Research Services Limited (2011), Dry Bulk trade Outlook. 2. Eckersley J.D. (1997), Coal Cargo Stability, The AusIMM Proceedings, no Head K.H. (1989), Soil Technicians Handbook, John Wiley & Sons, London. 4. IMO (2009), Kodeks bezpiecznego przewożenia stałych ładunków masowych IMSBC Code, Londyn.

12 306 Marzenna Popek 5. Krysińska P., Gałkowska D., Fortuna T. (2008), Charakterystyka układów skrobi modyfikowanych uzyskanych z kukurydzy woskowej, Żywność, Nauka, Technika, Jakość, 5(60). 6. Figura L.O., Teixeira A.A.,(2007), Food Physics, Springer Verlag Berlin Heidelberg. 7. MC Glinchey D., (2008), Bulk Solid Handling, Blackwell Publishing, Wielka Brytania. 8. Sikorski E. (red.) (2005), Chemia żywności, Wydawnictwo Naukowo- Techniczne, Warszawa. 9. UNCTAD, (2010), World output growth , Trade and Development Report. 10. Zybel E., (2006), Właściwości preparatów skrobi ziemniaczanej poddanej modyfikacjom chemicznym i prażeniu, Żywność, 4(49). Streszczenie Istotnym niebezpieczeństwem w przewozie ładunków masowych jest upłynnianie, które zależy, podczas dynamicznych warunków transportu morskiego, od wielu czynników. W celu oceny możliwości załadunku koncentratów rud metali (zdolnych do upłynniania) do transportu morskiego określa się ich wybrane parametry jakościowe. Upłynnianiu można zapobiegać przez wprowadzenie marginesu bezpieczeństwa, polegającego na ograniczeniu wilgotności ładunku, ponieważ upłynnianie nie następuje, gdy stopień nasycenia wodą jest niski. Aby zapobiec pojawieniu się niekorzystnych, zagrażających bezpieczeństwu ładunku i statku procesów, podczas transportu koncentratów rud metali, dodawano do nich materiały skrobiowe. Absorbują one wodę z przestrzeni między cząstkami koncentratu, co powoduje, obniżenie ich wilgotności. W konsekwencji materiał skrobiowy zapobiega drenażowi (odprowadzaniu) wody z porów między cząsteczkami, ślizganiu i przesuwaniu się koncentratów rud w ładowni. Słowa kluczowe koncentraty rud metali, upłynnianie, materiały skrobiowe The quality of concentrates as an important part of maritime safety transportation (Summary) There are several criterions which influence on safety transportation of mineral concentrates. Many factors would determine the shifting and liquefaction, such as the cargo environment and the physical variables. Both sliding and liquefaction are very dangerous. The events may take place gradually, giving a ship s master time to compensate for a shift in cargo and head for a nearest port or they may occur so rapidly that there is insufficient time to send off a distress

13 Jakość koncentratów rud metali jako ważny element bezpieczeństwa 307 signal before the vessel and crew are lost. Despite the recent regulations and guidelines, the safety of solid bulk cargoes remains dubious, as bulk carriers continue to structural failure. The liquefaction phenomenon is deeply related to the characteristics of drainage of water. To minimize the risk of mineral concentrate shifting, due to liquefaction, the starch materials were added to the cargo. Taking into consideration the results of the tests it can be said that tested concentrates in mixture with starch materials are liable to liquefy. Polymer materials based on starch can be used as absorbers of water from mineral concentrates, before the transportation by sea. These materials are particularly attractive because they are based on natural renewable resources, which are environmentally friendly. The result of the tests indicate that presence of starch significantly influences on properties of the concentrates, important from the point of view of sea transport safety. Keywords mineral concentrates, liquefaction, starch materials

WŁAŚCIWOŚCI TRANSPORTOWO-TECHNOLOGICZNE JAKO WYRÓŻNIKI JAKOŚCI STAŁYCH ŁADUNKÓW MASOWYCH

WŁAŚCIWOŚCI TRANSPORTOWO-TECHNOLOGICZNE JAKO WYRÓŻNIKI JAKOŚCI STAŁYCH ŁADUNKÓW MASOWYCH Marzenna Popek Akademia Morska w Gdyni WŁAŚCIWOŚCI TRANSPORTOWO-TECHNOLOGICZNE JAKO WYRÓŻNIKI JAKOŚCI STAŁYCH ŁADUNKÓW MASOWYCH Jakość stałych ładunków masowych w transporcie to zbiór właściwości, o których

Bardziej szczegółowo

Transport i logistyka. Ćwiczenia 4 - Transport morski - zajęcia zdalne

Transport i logistyka. Ćwiczenia 4 - Transport morski - zajęcia zdalne Transport i logistyka Ćwiczenia 4 - Transport morski - zajęcia zdalne Plan zajęć transport morski; podstawowe dane; praca pisemna krótka charakterystyka transportu morskiego w UE; Transport morski podstawowe

Bardziej szczegółowo

BADANIA PORÓWNAWCZE PAROPRZEPUSZCZALNOŚCI POWŁOK POLIMEROWYCH W RAMACH DOSTOSOWANIA METOD BADAŃ DO WYMAGAŃ NORM EN

BADANIA PORÓWNAWCZE PAROPRZEPUSZCZALNOŚCI POWŁOK POLIMEROWYCH W RAMACH DOSTOSOWANIA METOD BADAŃ DO WYMAGAŃ NORM EN PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK nr 1 (137) 2006 BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY No 1 (137) 2006 ARTYKUŁY - REPORTS Anna Sochan*, Anna Sokalska** BADANIA PORÓWNAWCZE PAROPRZEPUSZCZALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Znajomość zasad Eksploatacji statków poziomego ładowania, plan ładunkowy statku ro-ro.

Znajomość zasad Eksploatacji statków poziomego ładowania, plan ładunkowy statku ro-ro. C C C C C5 Przewozy morskie. Nazwa przedmiotu: PRZEWOZY MORSKIE. Kod przedmiotu:. Jednostka prowadząca: Wydział Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego. Kierunek: Nawigacja 5. Specjalność: Wszystkie specjalności

Bardziej szczegółowo

Transport Morski w gospodarce Globalnej i Unii Europejskiej wykład 04. dr Adam Salomon

Transport Morski w gospodarce Globalnej i Unii Europejskiej wykład 04. dr Adam Salomon gospodarce Globalnej i Unii Europejskiej wykład 04 dr Adam Salomon : TENDENCJE NA RYNKU ŁADUNKÓW MASOWYCH SUCHYCH dr Adam Salomon, Katedra Transportu i Logistyki AM w Gdyni 2 Wielkość przeładunków ładunków

Bardziej szczegółowo

RYNEK CIĄGNIKÓW I PRZYCZEP ROLNICZYCH W POLSCE W LATACH

RYNEK CIĄGNIKÓW I PRZYCZEP ROLNICZYCH W POLSCE W LATACH Problemy Inżynierii Rolniczej nr 4/2008 Czesław Waszkiewicz Katedra Maszyn Rolniczych i Leśnych Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie RYNEK CIĄGNIKÓW I PRZYCZEP ROLNICZYCH W POLSCE W LATACH

Bardziej szczegółowo

UNIKANIE NIEBEZPIECZNYCH SYTUACJI W ZŁYCH WARUNKACH POGODOWYCH W RUCHU STATKU NA FALI NADĄŻAJĄCEJ

UNIKANIE NIEBEZPIECZNYCH SYTUACJI W ZŁYCH WARUNKACH POGODOWYCH W RUCHU STATKU NA FALI NADĄŻAJĄCEJ MIROSŁAW JURDZIŃSKI Akademia Morska w Gdyni Katedra Nawigacji UNIKANIE NIEBEZPIECZNYCH SYTUACJI W ZŁYCH WARUNKACH POGODOWYCH W RUCHU STATKU NA FALI NADĄŻAJĄCEJ Podstawową zasadą planowania nawigacji jest

Bardziej szczegółowo

Wykład 07 Rynek usług transportowych dr Adam Salomon

Wykład 07 Rynek usług transportowych dr Adam Salomon Wykład 07 Rynek usług transportowych dr Adam Salomon Katedra Transportu i Logistyki Wydział Nawigacyjny Akademia Morska w Gdyni Rynek usług transportowych Rynek usług transportowych = całokształt stosunków

Bardziej szczegółowo

Wykład 04 Popyt na usługi transportowe dr Adam Salomon

Wykład 04 Popyt na usługi transportowe dr Adam Salomon Wykład 04 Popyt na usługi transportowe dr Adam Salomon Katedra Transportu i Logistyki Wydział Nawigacyjny Akademia Morska w Gdyni Postulaty przewozowe Postulaty przewozowe wymagania jakościowe zgłaszane

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ROZDRABNIANIA WARSTWOWEGO NA PODSTAWIE EFEKTÓW ROZDRABNIANIA POJEDYNCZYCH ZIAREN

ANALIZA ROZDRABNIANIA WARSTWOWEGO NA PODSTAWIE EFEKTÓW ROZDRABNIANIA POJEDYNCZYCH ZIAREN Akademia Górniczo Hutnicza im. Stanisława Staszica Wydział Górnictwa i Geoinżynierii Katedra Inżynierii Środowiska i Przeróbki Surowców Rozprawa doktorska ANALIZA ROZDRABNIANIA WARSTWOWEGO NA PODSTAWIE

Bardziej szczegółowo

Określenie wpływu dodatku bentonitu na polepszenie właściwości geotechnicznych osadów dennych Zbiornika Rzeszowskiego.

Określenie wpływu dodatku bentonitu na polepszenie właściwości geotechnicznych osadów dennych Zbiornika Rzeszowskiego. UNIWERSYTET ROLNICZY im. H. KOŁŁĄTAJA W KRAKOWIE Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Sprawozdanie z uczelnianego konkursu na projekty finansowane z dotacji celowej na prowadzenie badań naukowych lub

Bardziej szczegółowo

Warunki techniczne wykonywania nasypów.

Warunki techniczne wykonywania nasypów. Piotr Jermołowicz - Inżynieria Środowiska Szczecin Warunki techniczne wykonywania nasypów. 1. Przygotowanie podłoża. Nasyp powinien być układany na przygotowanej i odwodnionej powierzchni podłoża. Przed

Bardziej szczegółowo

Wielomilionowe oszczędności dla elektrowni i kopalni w racjonalnej gospodarce odpadami.

Wielomilionowe oszczędności dla elektrowni i kopalni w racjonalnej gospodarce odpadami. Sebastian Fabisiak Szef Departamentu Prawa Ochrony Środowiska Chmaj i Wspólnicy Kancelaria Radcowska Wielomilionowe oszczędności dla elektrowni i kopalni w racjonalnej gospodarce odpadami. Wiele elektrowni

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia. r. w sprawie przewozu ładunków masowych statkami (Dz. U. z dnia...

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia. r. w sprawie przewozu ładunków masowych statkami (Dz. U. z dnia... ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia. r. w sprawie przewozu ładunków masowych statkami (Dz. U. z dnia...) Projekt Na podstawie art. 98 ust. 5 ustawy z dnia 18

Bardziej szczegółowo

ZMIANY NR 1/2013 do PUBLIKACJI NR 32/P WYMAGANIA DOTYCZĄCE ROZMIESZCZENIA I MOCOWANIA ŁADUNKÓW NA STATKACH MORSKICH GDAŃSK

ZMIANY NR 1/2013 do PUBLIKACJI NR 32/P WYMAGANIA DOTYCZĄCE ROZMIESZCZENIA I MOCOWANIA ŁADUNKÓW NA STATKACH MORSKICH GDAŃSK PRZEPISY ZMIANY NR 1/2013 do PUBLIKACJI NR 32/P WYMAGANIA DOTYCZĄCE ROZMIESZCZENIA I MOCOWANIA ŁADUNKÓW NA STATKACH MORSKICH 2003 GDAŃSK Zmiany Nr 1/2013 do Publikacji Nr 32/P Wymagania dotyczące rozmieszczenia

Bardziej szczegółowo

BADANIA ZRÓŻNICOWANIA RYZYKA WYPADKÓW PRZY PRACY NA PRZYKŁADZIE ANALIZY STATYSTYKI WYPADKÓW DLA BRANŻY GÓRNICTWA I POLSKI

BADANIA ZRÓŻNICOWANIA RYZYKA WYPADKÓW PRZY PRACY NA PRZYKŁADZIE ANALIZY STATYSTYKI WYPADKÓW DLA BRANŻY GÓRNICTWA I POLSKI 14 BADANIA ZRÓŻNICOWANIA RYZYKA WYPADKÓW PRZY PRACY NA PRZYKŁADZIE ANALIZY STATYSTYKI WYPADKÓW DLA BRANŻY GÓRNICTWA I POLSKI 14.1 WSTĘP Ogólne wymagania prawne dotyczące przy pracy określają m.in. przepisy

Bardziej szczegółowo

Wykład IX: Odkształcenie materiałów - właściwości plastyczne

Wykład IX: Odkształcenie materiałów - właściwości plastyczne Wykład IX: Odkształcenie materiałów - właściwości plastyczne JERZY LIS Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Technologii Ceramiki i Materiałów Ogniotrwałych Treść wykładu: 1. Odkształcenie

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH BADANIE TWORZYW SZTUCZNYCH OZNACZENIE WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH PRZY STATYCZNYM ROZCIĄGANIU

Bardziej szczegółowo

Najnowsze tendencje w stymulowaniu inwestycji i pozyskiwaniu inwestorów

Najnowsze tendencje w stymulowaniu inwestycji i pozyskiwaniu inwestorów POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH Najnowsze tendencje w stymulowaniu inwestycji i pozyskiwaniu inwestorów Lublin, 17 maja 2010 r. Sytuacja na globalnym rynku inwestycyjnym kończący się

Bardziej szczegółowo

NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH POBRANYCH Z PŁYT EPS O RÓŻNEJ GRUBOŚCI

NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH POBRANYCH Z PŁYT EPS O RÓŻNEJ GRUBOŚCI PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK 1 (145) 2008 BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY No 1 (145) 2008 Zbigniew Owczarek* NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH

Bardziej szczegółowo

Stan zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego

Stan zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego AKTUALIZACJA ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA OBSZARU MIASTA POZNANIA Część 05 Stan zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego W 755.05 2/12 SPIS TREŚCI 5.1

Bardziej szczegółowo

Nasyp budowlany i makroniwelacja.

Nasyp budowlany i makroniwelacja. Piotr Jermołowicz - Inżynieria Środowiska Szczecin Nasyp budowlany i makroniwelacja. Nasypem nazywamy warstwę lub zaprojektowaną budowlę ziemną z materiału gruntowego, która powstała w wyniku działalności

Bardziej szczegółowo

dr hab. inż. Józef Haponiuk Katedra Technologii Polimerów Wydział Chemiczny PG

dr hab. inż. Józef Haponiuk Katedra Technologii Polimerów Wydział Chemiczny PG 2. METODY WYZNACZANIA MASY MOLOWEJ POLIMERÓW dr hab. inż. Józef Haponiuk Katedra Technologii Polimerów Wydział Chemiczny PG Politechnika Gdaoska, 2011 r. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

KOSZTY JAKOŚCI JAKO NARZĘDZIE ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

KOSZTY JAKOŚCI JAKO NARZĘDZIE ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Narzędzia jakości w doskonaleniu i zarządzaniu jakością, red. Sikora T., Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków 2004, ss. 137-141 Urszula Balon Katedra Towaroznawstwa Ogólnego i Zarządzania Jakością Akademia

Bardziej szczegółowo

SPOSÓB SPRAWDZANIA ZGODNOŚCI MATERIAŁÓW I WYROBÓW Z TWORZYW SZTUCZNYCH Z USTALONYMI LIMITAMI

SPOSÓB SPRAWDZANIA ZGODNOŚCI MATERIAŁÓW I WYROBÓW Z TWORZYW SZTUCZNYCH Z USTALONYMI LIMITAMI Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 15 października 2013 r. SPOSÓB SPRAWDZANIA ZGODNOŚCI MATERIAŁÓW I WYROBÓW Z TWORZYW SZTUCZNYCH Z USTALONYMI LIMITAMI Ogólne zasady badania migracji globalnej

Bardziej szczegółowo

PRZECIWZUŻYCIOWE POWŁOKI CERAMICZNO-METALOWE NANOSZONE NA ELEMENT SILNIKÓW SPALINOWYCH

PRZECIWZUŻYCIOWE POWŁOKI CERAMICZNO-METALOWE NANOSZONE NA ELEMENT SILNIKÓW SPALINOWYCH PRZECIWZUŻYCIOWE POWŁOKI CERAMICZNO-METALOWE NANOSZONE NA ELEMENT SILNIKÓW SPALINOWYCH AUTOR: Michał Folwarski PROMOTOR PRACY: Dr inż. Marcin Kot UCZELNIA: Akademia Górniczo-Hutnicza Im. Stanisława Staszica

Bardziej szczegółowo

Podstawowe prawa opisujące właściwości gazów zostały wyprowadzone dla gazu modelowego, nazywanego gazem doskonałym (idealnym).

Podstawowe prawa opisujące właściwości gazów zostały wyprowadzone dla gazu modelowego, nazywanego gazem doskonałym (idealnym). Spis treści 1 Stan gazowy 2 Gaz doskonały 21 Definicja mikroskopowa 22 Definicja makroskopowa (termodynamiczna) 3 Prawa gazowe 31 Prawo Boyle a-mariotte a 32 Prawo Gay-Lussaca 33 Prawo Charlesa 34 Prawo

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład IX. Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład IX. Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład IX Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Odkształcenie plastyczne 2. Parametry makroskopowe 3. Granica plastyczności

Bardziej szczegółowo

Miejsce polskiego rynku cargo w Europie

Miejsce polskiego rynku cargo w Europie Miejsce polskiego rynku cargo w Europie Warszawa, 11.02.2013 Zmieniamy Polski Przemysł 1 Miejsce polskiego rynku cargo w Europie Lp Transport samochodowy Kraj Praca [mln. tkm.] Udział w rynku UE [%] 1

Bardziej szczegółowo

MODEL AS-AD. Dotąd zakładaliśmy (w modelu IS-LM oraz w krzyżu keynesowskim), że ceny w gospodarce są stałe. Model AS-AD uchyla to założenie.

MODEL AS-AD. Dotąd zakładaliśmy (w modelu IS-LM oraz w krzyżu keynesowskim), że ceny w gospodarce są stałe. Model AS-AD uchyla to założenie. MODEL AS-AD Dotąd zakładaliśmy (w modelu IS-LM oraz w krzyżu keynesowskim), że ceny w gospodarce są stałe. Model AS-AD uchyla to założenie. KRZYWA AD Krzywą AD wyprowadza się z modelu IS-LM Każdy punkt

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA CHEMICZNA JAKO NAUKA STOSOWANA GENEZA NOWEGO PROCESU TECHNOLOGICZNEGO CHEMICZNA KONCEPCJA PROCESU

TECHNOLOGIA CHEMICZNA JAKO NAUKA STOSOWANA GENEZA NOWEGO PROCESU TECHNOLOGICZNEGO CHEMICZNA KONCEPCJA PROCESU PODSTAWY TECHNOLOGII OGÓŁNEJ wykład 1 TECHNOLOGIA CHEMICZNA JAKO NAUKA STOSOWANA GENEZA NOWEGO PROCESU TECHNOLOGICZNEGO CHEMICZNA KONCEPCJA PROCESU Technologia chemiczna - definicja Technologia chemiczna

Bardziej szczegółowo

TRANSPORT MATERIAŁÓW NIEBEZPIECZNYCH

TRANSPORT MATERIAŁÓW NIEBEZPIECZNYCH TRANSPORT MATERIAŁÓW NIEBEZPIECZNYCH Międzynarodowy przewóz materiałów niebezpiecznych drogą lotniczą ICAO TI oraz IATA DGR Międzynarodowy kodeks ładunków niebezpiecznych IMDG Międzynarodowy przewóz śródlądowymi

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE SPECYFIKACJE TECHNICZNE D - 003 PODBUDOWY Z PIASKU STABILIZOWANEGO CEMENTEM

SZCZEGÓŁOWE SPECYFIKACJE TECHNICZNE D - 003 PODBUDOWY Z PIASKU STABILIZOWANEGO CEMENTEM SZCZEGÓŁOWE SPECYFIKACJE TECHNICZNE D - 003 PODBUDOWY Z PIASKU STABILIZOWANEGO CEMENTEM 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot SST Przedmiotem niniejszej specyfikacji technicznej (SST) są wymagania dotyczące wykonania

Bardziej szczegółowo

BADANIE ODPORNOŚCI NA PRZENIKANIE SUBSTANCJI CHEMICZNYCH PODCZAS DYNAMICZNYCH ODKSZTAŁCEŃ MATERIAŁÓW

BADANIE ODPORNOŚCI NA PRZENIKANIE SUBSTANCJI CHEMICZNYCH PODCZAS DYNAMICZNYCH ODKSZTAŁCEŃ MATERIAŁÓW Metoda badania odporności na przenikanie ciekłych substancji chemicznych przez materiały barierowe odkształcane w warunkach wymuszonych zmian dynamicznych BADANIE ODPORNOŚCI NA PRZENIKANIE SUBSTANCJI CHEMICZNYCH

Bardziej szczegółowo

KRAJOWA IZBA GOSPODARKI MORSKIEJ POLISH CHAMBER OF MARITIME COMMERCE

KRAJOWA IZBA GOSPODARKI MORSKIEJ POLISH CHAMBER OF MARITIME COMMERCE KRAJOWA IZBA GOSPODARKI MORSKIEJ POLISH CHAMBER OF MARITIME COMMERCE Informacja dotycząca kursów i szkoleń organizowanych przez Krajową Izbę Gospodarki Morskiej w Gdyni Informacje ogólne: Kursy organizowane

Bardziej szczegółowo

MODEL IS LM POPYT GLOBALNY A STOPA PROCENTOWA. Wzrost stopy procentowej zmniejsza popyt globalny. Spadek stopy procentowej zwiększa popyt globalny.

MODEL IS LM POPYT GLOBALNY A STOPA PROCENTOWA. Wzrost stopy procentowej zmniejsza popyt globalny. Spadek stopy procentowej zwiększa popyt globalny. MODEL IS LM POPYT GLOBALNY A STOPA PROCENTOWA Wzrost stopy procentowej zmniejsza popyt globalny. Spadek stopy procentowej zwiększa popyt globalny. Uzasadnienie: wysoka stopa procentowa zmniejsza popyt

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Katarzyna Kurowska Ścieki komunalne - definicja Istotnym warunkiem prawidłowej oceny wymagań, jakim

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH M WYMIANA GRUNTU

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH M WYMIANA GRUNTU SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH M.11.01.05 WYMIANA GRUNTU 29 1. Wstęp 1.1. Przedmiot ST Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej są wymagania dotyczące wykonania i

Bardziej szczegółowo

D-04.02.03 Podsypka Piaskowa

D-04.02.03 Podsypka Piaskowa D-04.02.03 PODSYPKA PIASKOWA 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot Specyfikacji Przedmiotem Specyfikacji są wymagania dotyczące wykonania podsypki piaskowej. 1.2. Zakres stosowania Specyfikacja jest stosowana jako dokument

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH ZMIANY NR 3/2012 do CZĘŚCI IX MATERIAŁY I SPAWANIE 2008 GDAŃSK Zmiany Nr 3/2012 do Części IX Materiały i spawanie 2008, Przepisów klasyfikacji i budowy statków

Bardziej szczegółowo

Podstawowe wiadomości o zagrożeniach

Podstawowe wiadomości o zagrożeniach 1. Proces Palenia Spalanie jest to proces utleniania (łączenia się materiału palnego z tlenem) z wydzielaniem ciepła i światła. W jego wyniku wytwarzane są także produkty spalania: dymy i gazy. Spalanie

Bardziej szczegółowo

Oddziaływanie cząstek z materią

Oddziaływanie cząstek z materią Oddziaływanie cząstek z materią Trzy główne typy mechanizmów reprezentowane przez Ciężkie cząstki naładowane (cięższe od elektronów) Elektrony Kwanty gamma Ciężkie cząstki naładowane (miony, p, cząstki

Bardziej szczegółowo

Wpływ warunków przechowywania na fizyczną stabilność tabletek. Barbara Mikolaszek

Wpływ warunków przechowywania na fizyczną stabilność tabletek. Barbara Mikolaszek Wpływ warunków przechowywania na fizyczną stabilność tabletek Barbara Mikolaszek Wpływ wilgoci na tabletki Ilość wilgoci, która została zaadsorbowana przez substancję leczniczą lub nośnik wpływa na: -

Bardziej szczegółowo

Inżynieria Rolnicza 5(93)/2007

Inżynieria Rolnicza 5(93)/2007 Inżynieria Rolnicza 5(9)/7 WPŁYW PODSTAWOWYCH WIELKOŚCI WEJŚCIOWYCH PROCESU EKSPANDOWANIA NASION AMARANTUSA I PROSA W STRUMIENIU GORĄCEGO POWIETRZA NA NIEZAWODNOŚĆ ICH TRANSPORTU PNEUMATYCZNEGO Henryk

Bardziej szczegółowo

Raport z badań dotyczący

Raport z badań dotyczący Raport z badań dotyczący testów palności drewna sosnowego zabezpieczonego preparatem DELTA Hydrolasur 5.10. Zleceniodawca: CHEMAR S.C. J. Heliński i Spółka Brużyczka Mała 49 95-070 Aleksandrów Łódzki Zlecenie

Bardziej szczegółowo

Wykonanie warstwy odsączającej z piasku

Wykonanie warstwy odsączającej z piasku D-02.02.01 SZCZEGÓŁOWE SPECYFIKACJE TECHNICZNE Wykonanie warstwy odsączającej z piasku 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot SST Wykonanie warstwy odsączającej z piasku D-02.02.01 D-02.02.01. Wykonanie warstwy odsączającej

Bardziej szczegółowo

SYMULACJA EFEKTÓW PRACY UKŁADÓW TECHNOLOGICZNYCH PRZERÓBKI RUD MIEDZI Z WYKORZYSTANIEM KRYTERIÓW TECHNOLOGICZNYCH I EKONOMICZNYCH**

SYMULACJA EFEKTÓW PRACY UKŁADÓW TECHNOLOGICZNYCH PRZERÓBKI RUD MIEDZI Z WYKORZYSTANIEM KRYTERIÓW TECHNOLOGICZNYCH I EKONOMICZNYCH** Górnictwo i Geoinżynieria Rok 31 Zeszyt 4 2007 Daniel Saramak* SYMULACJA EFEKTÓW PRACY UKŁADÓW TECHNOLOGICZNYCH PRZERÓBKI RUD MIEDZI Z WYKORZYSTANIEM KRYTERIÓW TECHNOLOGICZNYCH I EKONOMICZNYCH** 1. Wstęp

Bardziej szczegółowo

zanych z przechowywaniem substancji, i mieszanin niebezpiecznych w Magazynie Centralnym Politechniki Śląskiej

zanych z przechowywaniem substancji, i mieszanin niebezpiecznych w Magazynie Centralnym Politechniki Śląskiej Ocena zagrożeń związanych zanych z przechowywaniem substancji, i mieszanin niebezpiecznych w Magazynie Centralnym Politechniki Śląskiej Andrzej M. Grossman, Politechnika Śląska, Gliwice SYGOS IX, Ustroń

Bardziej szczegółowo

TRANSPORT I SPEDYCJA W OBROCIE GOSPODARCZYM

TRANSPORT I SPEDYCJA W OBROCIE GOSPODARCZYM 1 TRANSPORT I SPEDYCJA W OBROCIE GOSPODARCZYM AUTOR: dr Katarzyna Szopik Depczyńska 2 dr Katarzyna Szopik-Depczyńska Uniwersytet Szczeciński Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Dane kontaktowe katarzyna.szopik-depczynska@wsl.com.pl

Bardziej szczegółowo

Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r.

Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 5.08.2015 r. Opracowanie sygnalne Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r. Układ i długość śródlądowych dróg wodnych w Polsce od lat utrzymuje się na zbliżonym

Bardziej szczegółowo

Kontrola i zapewnienie jakości wyników

Kontrola i zapewnienie jakości wyników Kontrola i zapewnienie jakości wyników Kontrola i zapewnienie jakości wyników QA : Quality Assurance QC : Quality Control Dobór systemu zapewnienia jakości wyników dla danego zadania fit for purpose Kontrola

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 ISSN 1733-8670 ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 WYDZIAŁ INŻYNIERYJNO-EKONOMICZNY TRANSPORTU Anna Białas Motyl Przewozy ładunków transportem śródlądowym i praca przewozowa w krajach

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA D WARSTWA ODSĄCZAJĄCA

SPECYFIKACJA TECHNICZNA D WARSTWA ODSĄCZAJĄCA SPECYFIKACJA TECHNICZNA WARSTWA ODSĄCZAJĄCA 1. Wstęp 1.1. Przedmiot ST Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej są wymagania dotyczące wykonania i odbioru warstwy odsączającej w związku z budową

Bardziej szczegółowo

Warunki izochoryczno-izotermiczne

Warunki izochoryczno-izotermiczne WYKŁAD 5 Pojęcie potencjału chemicznego. Układy jednoskładnikowe W zależności od warunków termodynamicznych potencjał chemiczny substancji czystej definiujemy następująco: Warunki izobaryczno-izotermiczne

Bardziej szczegółowo

PRODUKCJA DREWNA W POLITYCE LEŚNEJ PAŃSTWA. Janusz Zaleski, Zofia Chrempińska Ministerstwo Środowiska Sękocin Stary, 20 marca 2012

PRODUKCJA DREWNA W POLITYCE LEŚNEJ PAŃSTWA. Janusz Zaleski, Zofia Chrempińska Ministerstwo Środowiska Sękocin Stary, 20 marca 2012 PRODUKCJA DREWNA W POLITYCE LEŚNEJ PAŃSTWA Janusz Zaleski, Zofia Chrempińska Ministerstwo Środowiska Sękocin Stary, 20 marca 2012 2 Co dalej z lasami? Powierzchnia lasów, zgodnie z teorią przemian leśnictwa,

Bardziej szczegółowo

Zarys geotechniki. Zenon Wiłun. Spis treści: Przedmowa/10 Do Czytelnika/12

Zarys geotechniki. Zenon Wiłun. Spis treści: Przedmowa/10 Do Czytelnika/12 Zarys geotechniki. Zenon Wiłun Spis treści: Przedmowa/10 Do Czytelnika/12 ROZDZIAŁ 1 Wstęp/l 3 1.1 Krótki rys historyczny/13 1.2 Przegląd zagadnień geotechnicznych/17 ROZDZIAŁ 2 Wiadomości ogólne o gruntach

Bardziej szczegółowo

Najbardziej elastyczne podejście do izolacji akustycznej

Najbardziej elastyczne podejście do izolacji akustycznej Systemy wygłuszające Kaisound bazują na pierwszej na świecie absorbującej dźwięki piance elastomerowej z technologią Kaiflex R-FORCE. System dźwiękowej Absorpcja i odbicie Izolacja i tłumienie Elastyczna

Bardziej szczegółowo

Budowa ulicy Sitarskich w Nadarzynie WARSTWA ODCINAJĄCA D

Budowa ulicy Sitarskich w Nadarzynie WARSTWA ODCINAJĄCA D WARSTWA ODCINAJĄCA D-04.02.01 WARSTWA ODCINAJĄCA D-04.02.01 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot SST Przedmiotem niniejszej specyfikacji technicznej (SST) są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót związanych

Bardziej szczegółowo

ST05 NASYP Z POSPÓŁKI

ST05 NASYP Z POSPÓŁKI ST05 NASYP Z POSPÓŁKI 31 l. WSTĘP 1.1 Przedmiot ST Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej są wymagania dotyczące wykonania i odbioru nasypu z pospółki. 1.2 Zakres stosowania ST Specyfikacja Techniczna

Bardziej szczegółowo

Właściwości tworzyw autoklawizowanych otrzymanych z udziałem popiołów dennych

Właściwości tworzyw autoklawizowanych otrzymanych z udziałem popiołów dennych Właściwości tworzyw autoklawizowanych otrzymanych z udziałem popiołów dennych dr inż. Zdzisław Pytel Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Technologii Materiałów Budowlanych V Międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Wykopy - wpływ odwadniania na osiadanie obiektów budowlanych.

Wykopy - wpływ odwadniania na osiadanie obiektów budowlanych. Piotr Jermołowicz Inżynieria Środowiska Szczecin Wykopy - wpływ odwadniania na osiadanie obiektów budowlanych. Obniżenie zwierciadła wody podziemnej powoduje przyrost naprężenia w gruncie, a w rezultacie

Bardziej szczegółowo

Definicja ceny. I. Sobańska (red.), Rachunek kosztów i rachunkowość zarządcza, C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 179

Definicja ceny. I. Sobańska (red.), Rachunek kosztów i rachunkowość zarządcza, C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 179 Ceny Definicja ceny cena ilość pieniądza, którą płaci się za dobra i usługi w stosunkach towarowo-pieniężnych, których przedmiotem jest zmiana właściciela lub dysponenta będąca wyrazem wartości i zależna

Bardziej szczegółowo

ANALIZA STOPNIA ZADŁUŻENIA PRZEDSIĘBIORSTW SKLASYFIKOWANYCH W KLASIE EKD

ANALIZA STOPNIA ZADŁUŻENIA PRZEDSIĘBIORSTW SKLASYFIKOWANYCH W KLASIE EKD Studia i Materiały. Miscellanea Oeconomicae Rok 13, Nr 1/2009 Wydział Zarządzania i Administracji Uniwersytetu Humanistyczno Przyrodniczego Jana Kochanowskiego w Kielcach G ospodarowanie zasobami organiza

Bardziej szczegółowo

Wpływ robotyzacji na konkurencyjność polskich przedsiębiorstw. Krzysztof Łapiński. Warszawa, 20 września 2016 r. Świat

Wpływ robotyzacji na konkurencyjność polskich przedsiębiorstw. Krzysztof Łapiński. Warszawa, 20 września 2016 r. Świat Wpływ robotyzacji na konkurencyjność polskich przedsiębiorstw Krzysztof Łapiński Warszawa, 2 września 216 r. Świat Globalna sprzedaż robotów przemysłowych w latach 21 215 (w tys. sztuk) 3 25 2 15 1 5 78

Bardziej szczegółowo

WYMIANA CIEPŁA W PROCESIE TERMICZNEGO EKSPANDOWANIA NASION PROSA W STRUMIENIU GORĄCEGO POWIETRZA

WYMIANA CIEPŁA W PROCESIE TERMICZNEGO EKSPANDOWANIA NASION PROSA W STRUMIENIU GORĄCEGO POWIETRZA Konopko Henryk Politechnika Białostocka WYMIANA CIEPŁA W PROCESIE TERMICZNEGO EKSPANDOWANIA NASION PROSA W STRUMIENIU GORĄCEGO POWIETRZA Streszczenie W pracy przedstawiono wyniki symulacji komputerowej

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2B do Kontraktu. Paliwo

Załącznik nr 2B do Kontraktu. Paliwo Załącznik nr 2B do Kontraktu Paliwo Spis treści 1 Wstęp... 1 2 Pelety słomowe... 2 3 Węgiel i olej opałowy.... 4 1 Wstęp Zastosowane rozwiązania techniczne Instalacji będą umożliwiały ciągłą pracę i dotrzymanie

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie prędkości dźwięku

Wyznaczanie prędkości dźwięku Wyznaczanie prędkości dźwięku OPRACOWANIE Jak można wyznaczyć prędkość dźwięku? Wyznaczanie prędkości dźwięku metody doświadczalne. Prędkość dźwięku w powietrzu wynosi około 330 m/s. Dokładniejsze jej

Bardziej szczegółowo

Pierwszy olej zasługujący na Gwiazdę. Olej silnikowy marki Mercedes Benz.

Pierwszy olej zasługujący na Gwiazdę. Olej silnikowy marki Mercedes Benz. Pierwszy olej zasługujący na Gwiazdę. Olej silnikowy marki Mercedes Benz. Oryginalny olej silnikowy marki Mercedes Benz. Opracowany przez tych samych ekspertów, którzy zbudowali silnik: przez nas. Kto

Bardziej szczegółowo

Mgr inż. Marta DROSIŃSKA Politechnika Gdańska, Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa

Mgr inż. Marta DROSIŃSKA Politechnika Gdańska, Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa MECHANIK 7/2014 Mgr inż. Marta DROSIŃSKA Politechnika Gdańska, Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa WYZNACZENIE CHARAKTERYSTYK EKSPLOATACYJNYCH SIŁOWNI TURBINOWEJ Z REAKTOREM WYSOKOTEMPERATUROWYM W ZMIENNYCH

Bardziej szczegółowo

Wskaźnik szybkości płynięcia termoplastów

Wskaźnik szybkości płynięcia termoplastów Katedra Technologii Polimerów Przedmiot: Inżynieria polimerów Ćwiczenie laboratoryjne: Wskaźnik szybkości płynięcia termoplastów Wskaźnik szybkości płynięcia Wielkością która charakteryzuje prędkości płynięcia

Bardziej szczegółowo

KOSZTY JAKOŚCI NARZĘDZIEM OCENY FUNKCJONOWANIA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

KOSZTY JAKOŚCI NARZĘDZIEM OCENY FUNKCJONOWANIA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Jakość w dokonaniach współczesnej ekonomii i techniki, pod red. Doroszewicz S., Zbierzchowska A., Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, Warszawa 2005, ss. 11-18 Akademia Ekonomiczna w Krakowie balonu@uek.krakow.pl

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja zapasów magazynowych przykład optymalizacji

Optymalizacja zapasów magazynowych przykład optymalizacji Optymalizacja zapasów magazynowych przykład optymalizacji www.strattek.pl Strona 1 Spis 1. Korzyści z optymalizacji zapasów magazynowych 3 2. W jaki sposób przeprowadzamy optymalizację? 3 3. Przykład optymalizacji

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI Dz.U.02.70.650 2003-05-01 zm. Dz.U.03.65.603 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 10 maja 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym.

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PROCESU TARCIA NA ZMIANĘ MIKROTWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH

WPŁYW PROCESU TARCIA NA ZMIANĘ MIKROTWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH WOJCIECH WIELEBA WPŁYW PROCESU TARCIA NA ZMIANĘ MIKROTWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH THE INFLUENCE OF FRICTION PROCESS FOR CHANGE OF MICROHARDNESS OF SURFACE LAYER IN POLYMERIC MATERIALS

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT ST 5.0

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT ST 5.0 Specyfikacja Techniczna Wykonania i Odbioru Robót ST 5.0 SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT WYKONANIE WYKOPÓW W GRUNTACH KAT. I -V ST 5.0 SPECYFIKACJA TECHNICZNA Budowa kanału deszczowego

Bardziej szczegółowo

Magazyny w I kwartale 2011 rosną czynsze, coraz mniej wolnej powierzchni

Magazyny w I kwartale 2011 rosną czynsze, coraz mniej wolnej powierzchni Magazyny w I kwartale 2011 rosną czynsze, coraz mniej wolnej powierzchni Pierwszy kwartał 2011 na rynku magazynowym potwierdza tendencje zaobserwowane pod koniec 2010 roku. Czynsze najmu rosną w większości

Bardziej szczegółowo

Projektowanie MMA z destruktem asfaltowym

Projektowanie MMA z destruktem asfaltowym Projektowanie MMA z destruktem asfaltowym Bohdan Dołżycki Politechnika Gdańska, Katedra Inżynierii Drogowej dolzycki@pg.gda.pl Ożarów, 22-24 września 2010 1 Według ustawy o odpadach z dnia 27 kwietnia

Bardziej szczegółowo

PEŁZANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCYJNYCH

PEŁZANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCYJNYCH Mechanika i wytrzymałość materiałów - instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego: Wprowadzenie PEŁZANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCYJNYCH Opracowała: mgr inż. Magdalena Bartkowiak-Jowsa Reologia jest nauką,

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA RZECZNA Konspekt wykładu

INŻYNIERIA RZECZNA Konspekt wykładu INŻYNIERIA RZECZNA Konspekt wykładu Wykład 2 Charakterystyka morfologiczna koryt rzecznych 1. Procesy fluwialne 2. Cechy morfologiczne koryta rzecznego 3. Klasyfikacja koryt rzecznych 4. Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ PROPAGACJI FAL ULTRADŹWIĘKOWYCH

WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ PROPAGACJI FAL ULTRADŹWIĘKOWYCH Wpływ obróbki termicznej ziemniaków... Arkadiusz Ratajski, Andrzej Wesołowski Katedra InŜynierii Procesów Rolniczych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej są wymagania dotyczące wykonania utwardzenia działek.

Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej są wymagania dotyczące wykonania utwardzenia działek. SPECYFIKACJA TECHNICZNA ST-4.2. WARSTWA ODSĄCZAJĄCA 1. Wstęp 1.1. Przedmiot ST Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej są wymagania dotyczące wykonania utwardzenia działek. 1.2. Zakres stosowania

Bardziej szczegółowo

BADANIA POKRYWANIA RYS W PODŁOŻU BETONOWYM PRZEZ POWŁOKI POLIMEROWE

BADANIA POKRYWANIA RYS W PODŁOŻU BETONOWYM PRZEZ POWŁOKI POLIMEROWE PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK nr 3 (151) 2009 BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY No 3 (151) 2009 ARTYKUŁY - REPORTS Joanna Kokowska* BADANIA POKRYWANIA RYS W PODŁOŻU BETONOWYM PRZEZ

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia r. Projekt z dnia 14.01.2010 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia... 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów Na podstawie art. 9

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Zwykła próba rozciągania stali Numer ćwiczenia: 1 Laboratorium z przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Temat: Badanie Proctora wg PN EN

Temat: Badanie Proctora wg PN EN Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Technologia robót drogowych Temat: Badanie wg PN EN 13286-2 Celem ćwiczenia jest oznaczenie maksymalnej gęstości objętościowej szkieletu gruntowego i wilgotności optymalnej

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Grudziński. Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA DLA POLSKI

Zbigniew Grudziński. Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA DLA POLSKI marzec kwiecień 4. Wyd. GIPH, Katowice, s. 6 7. Biuletyn Górniczy nr 3 4 (15 16) marzec kwiecień 4. Wyd. GIPH, Katowice, s. 6 7. Zbigniew Grudziński Ceny węgla energetycznego w imporcie do Europy SZANSA

Bardziej szczegółowo

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE TWORZYWA BIODEGRADOWALNE Opracowały: Joanna Grzegorzek kl. III a TE Katarzyna Kołdras kl. III a TE Tradycyjne tworzywa sztuczne to materiały składające się z polimerów syntetycznych. Większość z nich nie

Bardziej szczegółowo

1.1. Dobór rodzaju kruszywa wchodzącego w skład mieszanki mineralnej

1.1. Dobór rodzaju kruszywa wchodzącego w skład mieszanki mineralnej Przykład: Przeznaczenie: beton asfaltowy warstwa wiążąca, AC 16 W Rodzaj MMA: beton asfaltowy do warstwy wiążącej i wyrównawczej, AC 16 W, KR 3-4 Rodzaj asfaltu: asfalt 35/50 Norma: PN-EN 13108-1 Dokument

Bardziej szczegółowo

STUDIUM DAWKOWANIA SYSTEMU PROROAD NA PODSTAWIE BADANIA GRUNTU

STUDIUM DAWKOWANIA SYSTEMU PROROAD NA PODSTAWIE BADANIA GRUNTU STUDIUM DAWKOWANIA SYSTEMU PROROAD NA PODSTAWIE BADANIA GRUNTU 17 marzec 2014 rok Zawartość Studium dawkowania systemu PROROAD na podstawie Badania Gruntu Wprowadzenie i wstepne badanie probek...3 Metodologia

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MŁODEGO EKONOMISTY

AKADEMIA MŁODEGO EKONOMISTY AKADEMIA MŁODEGO EKONOMISTY WAHANIA KONIUNKTURY GOSPODARCZEJ OŻYWIENIE I RECESJA W GOSPODARCE DR JAROSŁAW CZAJA Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 17 października 2016 r. KONIUNKTURA GOSPODARCZA DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE (od roku ak. 2014/2015)

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE (od roku ak. 2014/2015) (od roku ak. 2014/2015) A. Zagadnienia z zakresu Odpady biodegradowalne, przemysłowe i niebezpieczne: 1. Omówić podział niebezpiecznych odpadów szpitalnych (zakaźnych i specjalnych). 2. Omów wymagane warunki

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA PROCESÓW DYSTRYBUCJI W DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW PRODUKCYJNYCH, HANDLOWYCH I USŁUGOWYCH

ORGANIZACJA PROCESÓW DYSTRYBUCJI W DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW PRODUKCYJNYCH, HANDLOWYCH I USŁUGOWYCH Systemy Logistyczne Wojsk nr 41/2014 ORGANIZACJA PROCESÓW DYSTRYBUCJI W DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW PRODUKCYJNYCH, HANDLOWYCH I USŁUGOWYCH ORGANIZATION OF DISTRIBUTION PROCESSES IN PRODUCTIVE, TRADE AND

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r.

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. w sprawie wykazu substancji, których stosowanie

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ekonomia Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MEI-1-501-s Punkty ECTS: 1 Wydział: Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Kierunek: Edukacja Techniczno Informatyczna Specjalność: - Poziom

Bardziej szczegółowo

D Podbudowa z kruszywa łamanego stabilizowanego mechanicznie

D Podbudowa z kruszywa łamanego stabilizowanego mechanicznie D-04.04.02. PODBUDOWA Z KRUSZYWA ŁAMANEGO STABILIZOWANEGO MECHANICZNIE 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot specyfikacji technicznej (ST) Przedmiotem niniejszej ST są wymagania dotyczące wykonania i odbioru podbudowy

Bardziej szczegółowo

Port Lotniczy cargo w Białej Podlaskiej

Port Lotniczy cargo w Białej Podlaskiej Port Lotniczy cargo w Białej Podlaskiej szansa regionu Cargo Hub Warszawa Biała Sp. z o.o. ul. Zwierzyniecka 2a 00-719 Warszawa Poland tel. +48 22 840 15 30 e-mail: office@cargowb.pl Agenda 1. Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Ogólny schemat blokowy układu ze sprzężeniem zwrotnym

Ogólny schemat blokowy układu ze sprzężeniem zwrotnym 1. Definicja sprzężenia zwrotnego Sprzężenie zwrotne w układach elektronicznych polega na doprowadzeniu części sygnału wyjściowego z powrotem do wejścia. Częśd sygnału wyjściowego, zwana sygnałem zwrotnym,

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo