GŁÓWNY INSPEKTORAT PRACY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "GŁÓWNY INSPEKTORAT PRACY"

Transkrypt

1 GŁÓWNY INSPEKTORAT PRACY Ocena narażenia zawodowego pracowników na substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy Warszawa, luty 2014 r.

2 Występowanie w środowisku pracy czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym stanowi poważny problem w zakresie powstawania chorób nowotworowych pochodzenia zawodowego. Dlatego niezwykle istotnym jest zapewnienie bezpiecznych warunków pracy dla osób pracujących w narażeniu na te czynniki oraz monitorowanie ich stanu zdrowia. Jednym z kierunków działania Państwowej Inspekcji Pracy jest ustalenie stopnia przestrzegania przez pracodawców przepisów prawa pracy, a w szczególności ocena działań podejmowanych dla ograniczenia ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na czynniki chemiczne niebezpieczne, w tym rakotwórcze i mutagenne. Państwowa Inspekcja Pracy realizując swoje zadania przeprowadziła czynności kontrolno-nadzorcze w zakresie przestrzegania przez pracodawców obowiązujących przepisów krajowych implementujących dyrektywę 2004/37/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagenów podczas pracy (szósta dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy Rady 89/391/EWG) (wersja ujednolicona) 1 ujednolicenie dyrektywy 90/394/EWG. Podstawowe obszary kontroli dotyczyły substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym oraz procesów technologicznych, w których były one stosowane lub uwalniane. W 2008 r. kontrolami objęto pracodawców prowadzących działalność w następujących branżach: produkcja obuwia, produkcja wyrobów kaletniczych i rymarskich, produkcja szkła płaskiego obrobionego i gospodarczego, produkcja ceramicznych wyrobów stołowych i ozdobnych, działalność poligraficzna, zakłady stosujące technologię galwanicznego pokrywania metali i tworzyw sztucznych (procesy elektrolityczne i termiczne), dokonujące impregnacji drewna z użyciem impregnatów zawierających m.in. rakotwórcze związki chromu (VI). Inspektorzy PIP przeprowadzili kontrole w 431 zakładach w temacie Bezpieczeństwo i ochrona zdrowia pracowników zatrudnionych w narażeniu na czynniki chemiczne, 1 Dz.U. L 158 z , s

3 w tym o właściwościach rakotwórczych, mutagennych i działających na rozrodczość, ze szczególnym uwzględnieniem oceny ryzyka zawodowego w wybranych branżach. Analiza wyników kontroli wskazała na niezadowalającą współpracę pracodawców (zwłaszcza w zakładach, gdzie występują czynniki chemiczne o właściwościach rakotwórczych) z lekarzami sprawującymi profilaktyczną opiekę lekarską (lekarze z reguły nie zapoznawali się osobiście z warunkami na stanowiskach pracy), co mogło w sposób znaczący wpływać na poziom ochrony zdrowia pracujących w narażeniu na czynniki rakotwórcze. W 2010 r. celem kontroli dla realizowanego zadania Zagrożenia czynnikami chemicznymi i fizycznymi w zakładach branży meblowej oraz produkujących wyroby z włókien poliestrowo-szklanych było ustalenie, czy pracodawcy właściwie identyfikują występujące na stanowiskach pracy zagrożenia chemiczne i fizyczne oraz jakie działania podejmują w celu eliminowania (ograniczania) zagrożeń związanych z występowaniem tych czynników i czy skutecznie im zapobiegają. Łącznie skontrolowano 459 zakładów produkujących meble oraz 125 zakładów produkujących wyroby z laminatów poliestrowoszklanych. Stwierdzono, iż w znacznej części zakładów meblarskich istotnym problemem była nieznajomość (lub lekceważenie) zagrożeń i przepisów dotyczących substancji, mieszanin lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym. W szczególności dotyczyło to prac związanych z narażeniem na pył drewna twardego dąb i buk. Jednocześnie kontrole tej branży wskazały na konieczność wprowadzenia uregulowań prawnych w przypadku coraz powszechniej stosowanego w produkcji drewna twardego pochodzącego z gatunków krajowych i egzotycznych, innych niż dąb i buk. W oparciu o wyniki kontroli z 2010 r. w zakładach produkujących meble PIP stwierdziła, że w produkcji coraz powszechniej używa się o wiele więcej różnego rodzaju drewna twardego pochodzącego z gatunków nie tylko krajowych, ale i egzotycznych, stąd też zgłoszono propozycję o wskazanie w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy w załączniku nr 1 w części B. Pyły pod pozycją nr 13, że dąb i buk jest tylko przykładem drewna twardego (dotychczasowo tylko te 2 gatunki były wymienione) oraz wskazanie jakie gatunki drewna należy uznać za twarde, poprzez np. zdefiniowanie terminu drewno twarde bądź przytoczenie nazw zwyczajowych drzew twardych. Minister Pracy i Polityki Społecznej w piśmie z dnia 7 października 2013 r. poinformował, iż propozycje te zostaną uwzględnione, tj. zostaną wymienione nazwy drzew twardych, zgodnie z wykazem znajdującym się w tomie 62 monografii Organizacji Badań nad Rakiem (IARC z 1995 r.). W związku z tym jako drewna twarde zostaną wymienione: 2

4 buk, dąb, osika, jesion, grab, brzoza, klon, czereśnia, wiśnia, kasztan, orzech włoski i biały, teak, palisander, cis, mahoń i heban. Dotychczas nie nastąpiła jeszcze zmiana przepisu w tym zakresie. Należy także zauważyć, iż wskazane byłoby dla każdego znanego czynnika rakotwórczego przypisanie wartości NDS, której nie należy przekraczać. W odniesieniu do czynników rakotwórczych, co do których nie ustalono wartości NDS powinno się dążyć do zminimalizowania narażenia na dany czynnik do możliwie najmniejszego. Czynniki rakotwórcze są bowiem bardzo ważną grupą czynników odpowiedzialnych za zdrowie ludzi mających z nimi kontakt, nie tylko w środowisku pracy, lecz także w środowisku naturalnym. Również dane GUS potwierdzają istotę problemu narażenia na pyły drewna twardego (dąb, buk). Przykładowo w roku 2011 przy produkcji wyrobów z drewna i mebli zatrudnionych było 250 tys. osób, przy czym część z nich wykonywała pracę w warunkach przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń pyłów drewna. Zatrudnienie w warunkach zagrożenia (przekroczone NDS) stan na r. Pyły przemysłowe w tym drewna Pyły drewna twardego (takich jak dąb,buk) prod. wyrobów drewnianych prod. mebli prod. wyrobów drewnianych prod. mebli Dane GUS za 2012 r. na podstawie druku Z-10 (obowiązek statystyczny dla podmiotów 10 os.) 957 osób 911 osób 1229 osób 818 osób Także odnośnie projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy PIP wnioskowała m.in., aby w załączniku nr I do ww. rozporządzenia wymieniono w wykazie procesów technologicznych, w których dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym prace związane z narażeniem na pył drewna twardego, nie ograniczając się jedynie do dębu i buku (jak dotąd) bowiem w dyrektywie 2004/37/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 kwietnia 2004 r. w sprawie oceny ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagennych podczas pracy (szósta dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy Rady 89/391/EWG) w załączniku nr I wymieniono w spisie procesów, w których są uwalniane substancje rakotwórcze prace związane z narażeniem na pył drewna twardego z dopiskiem, że wykaz tych drzew twardych znajduje się w tomie 62 Monografii IARC z 1995 r. W wykazie tym znajdują się oprócz dębu i buku także inne gatunki drzew twardych jak np. jesion, palisander, teak. W dniu r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. 3

5 w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. z 2012 r., poz. 890), które uwzględniło wnioski PIP w tym zakresie, tj. w załączniku nr 1 do rozporządzenia pkt. 5 Wykazu procesów technologicznych, w których dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym otrzymał brzmienie: Prace związane z narażeniem na pył drewna twardego. zamiast: Prace związane z narażeniem na pył drewna twardego (dąb i buk). Państwowa Inspekcja Pracy współpracowała w powyższym zakresie z Centralnym Instytutem Ochrony Pracy Państwowym Instytutem Badawczym, który przedstawił opinię dot. pyłów drewna twardego. Wynika, z niej m.in., że: Badania epidemiologiczne populacji zawodowo narażonych na pyły drewna wykazały, że częstość występowania nowotworów nosa i zatok u osób eksponowanych jest przeważnie od 2 do 8 razy większa niż u osób nie eksponowanych. Spośród nowotworów nosa i zatok przynosowych, występujących częściej u pracowników przemysłu drzewnego niż u osób zatrudnionych w innych gałęziach przemysłu, najsilniejszy związek z działaniem pyłów drzewnych miał nowotwór gruczołowy błony śluzowej, który był skutkiem narażenia na działanie pyłów pochodzących z różnych gatunków drzew, ale najczęściej wymieniano pyły dębu, buka, drewna mahoniowego, orzecha, akacji, kasztana, drzewa tekowego, palisandru i innych drzew twardych. Innym poza rakiem gruczołowym nowotworem górnych dróg oddechowych występującym częściej u osób narażonych na pyły drzew miękkich (brzozy, topoli, jodły, osiki, sosny, świerku lub drzew mieszanych) był rak płaskonabłonkowy błon śluzowych nosa i zatok przynosowych. Ryzyko zachorowania na oba typy nowotworów zwiększa się wraz z czasem narażenia. Wyniki badań epidemiologicznych niektórych grup pracowników przemysłu meblarskiego wskazały także na znamienne podwyższenie wskaźnika umieralności z powodu takich nowotworów jak: białaczka, nowotwory układu limfatycznego i oskrzeli. Mechanizm działania nowotworowego pyłów drewna nadal nie jest do końca poznany (Maciejewska A. i wsp.: Pyły drewna, PiMOŚP, 1997, z. 15, s ). Państwowa Inspekcja Praca opiniowała także projekty aktów prawnych w obszarze bezpieczeństwa pracy dot. substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy, np. projekt rozporządzenia Ministra Gospodarki uchylającego rozporządzenie w sprawie higieny pracy w zakładach wytwarzających papę smołowcową i używających paku i smoły pogazowej przy produkcji, zwracając wówczas uwagę, iż zarówno pak, jak i wysokotemperaturowa smoła węglowa (Nr CAS ), sklasyfikowane jako rakotwórcze kat. 2 (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, 4

6 czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. Nr 280, poz ze zm.)), zostały r. włączone do Listy Kandydackiej sporządzonej przez Europejską Agencję Chemikaliów, jako substancje wzbudzające szczególnie duże obawy, tj. mogące mieć bardzo poważne i często nieodwracalne skutki dla zdrowia człowieka oraz dla środowiska. Substancje te kandydowały wówczas do włączenia ich do załącznika XIV (wykazu substancji podlegających procedurze udzielania zezwoleń) do rozporządzenia REACH. Ze względu na zagrożenia, jakie niosą ze sobą rakotwórczy pak i smoła węglowa oraz na konieczność ochrony zdrowia narażonych pracowników, przy uchylaniu rozporządzenia Ministrów Pracy i Polityki Społecznej oraz Zdrowia z dnia 1 czerwca 1953 r. w sprawie higieny pracy w zakładach wytwarzających papę smołowcową i używających paku i smoły pogazowej przy produkcji, istotne było rozważenie, która częstotliwość przeprowadzania badań lekarskich pracowników narażonych na pak i smołę jest właściwsza, czy określona jako nie rzadziej niż co 6 miesięcy (zgodnie z ww. rozporządzeniem), o ile lekarz przemysłowy nie zarządzi badań częściej, z jednoczesnym zwróceniem uwagi, iż przeglądu stanu zdrowia lekarz powinien dokonywać co najmniej raz na miesiąc, czy co 1-2 lata wynikająca ze wskazówek metodycznych w sprawie przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników, stanowiących załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz. U. Nr 69, poz. 332 z późn. zm.). Propozycja PIP została uwzględniona w zakresie uchylenia rozporządzenia dotyczącego zakładów wytwarzających papę smołowcową i używających paku i smoły pogazowej przy produkcji. W dniu r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 8 lipca 2010 r. uchylające rozporządzenie w sprawie higieny w zakładach pracy wytwarzających papę smołowcową i używających paku i smoły pogazowej przy produkcji (Dz. U. z 2010 r., Nr 135, poz. 907). W obowiązujących przepisach pozostała częstotliwość przeprowadzania profilaktycznych badań lekarskich dla pracowników narażonych zawodowo na mieszaniny zawierające wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, np. pak, smoła, asfalty określona co 1-2 lata. Prowadzonym w 2010 r. przez Państwową Inspekcję Pracy kontrolom w temacie Zagrożenia czynnikami chemicznymi i fizycznymi w zakładach branży meblowej oraz produkujących wyroby z włókien poliestrowo-szklanych towarzyszyła prowadzona na szeroką skalę kampania kontrolno-prewencyjna pn. Niebezpieczne substancje chemiczne: poznaj, oceń i zapobiegaj ryzyku", której celem było zgodnie z założeniami SLIC promowanie właściwych metod oceny ryzyka związanego z występowaniem 5

7 czynników chemicznych (także rakotwórczych i mutagennych) w zakładach pracy oraz zachęcanie do wdrażania dobrych praktyk i stosowania środków profilaktycznych ograniczających ryzyko. W Polsce kampania prowadzona była głównie w sektorze firm produkujących meble. Przed jej rozpoczęciem przeprowadzono szkolenia dla inspektorów pracy, podczas których zostali zapoznani z celem, zakresem i metodyką prowadzenia kampanii. Na początku kampanii do prawie 2200 pracodawców wysłano list zachęcający ich do udziału zarówno w niej, jak i w szkoleniach nt. oceny ryzyka oraz rozkolportowano ulotkę SLIC prezentującą korzyści wynikające z prawidłowo przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego, stosowania odpowiednich środków profilaktycznych eliminujących lub ograniczających zagrożenia oraz wdrażania dobrych praktyk. Ze względu na potrzebę dotarcia do jak największej grupy pracodawców zatrudniających pracowników przy pracach w narażeniu na czynniki chemiczne, rozszerzono działania kampanii na sektor zakładów produkujących wyroby z laminatów poliestrowo-szklanych. Dla małych firm branży meblarskiej opracowano i zamieszczono na stronie internetowej listę kontrolną Czynniki chemiczne oceń zagrożenia. Zapobiegaj wypadkom i chorobom zawodowym. Jej celem było ułatwienie pracodawcom sprawdzenia, czy spełniają wymagania bhp na stanowiskach pracy. Zawierała ona też podpowiedzi działań korygujących lub zapobiegawczych w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości. Na potrzeby kampanii (oprócz materiałów SLIC) PIP wydała 3 broszury: Czynniki chemiczne w przemyśle meblarskim, Skutki zdrowotne zagrożeń czynnikami chemicznymi w przemyśle meblarskim, Bhp przy produkcji laminatów oraz 2 plakaty: Czynniki chemiczne zmiana w oznakowaniach oraz Oznakowanie czynników chemicznych stosowane w transporcie towarów niebezpiecznych (ADR). Zamieszczono je także na stronie internetowej PIP w formie pliku pdf. W miarę napływania materiałów od europejskiego koordynatora kampanii, w zakładce utworzonej na stronie internetowej PIP Substancje chemiczne: poznaj, oceń i zapobiegaj ryzyku, z wykorzystaniem logo kampanii, zamieszczono przetłumaczone na język polski materiały, a w szczególności broszury i plakaty dotyczące przemysłu drzewnego i meblarskiego oraz warsztatów samochodowych, ze względu na duże zainteresowanie pracodawców w formacie pliku pdf. Inspektorzy pracy przekazywali pracodawcom kontrolowanych zakładów adres strony internetowej PIP poświęconej kampanii i wydawnictwa dotyczące zagrożeń związanych z występowaniem czynników chemicznych w miejscu pracy oraz udzielili 2312 porad technicznych. W 24 szkoleniach zorganizowanych na terenie każdego z okręgowych inspektoratów pracy nt. właściwych metod oceny ryzyka związanego z występowaniem 6

8 czynników chemicznych w miejscu pracy, wdrażania dobrych praktyk i stosowania środków profilaktycznych ograniczających ryzyko wzięło udział ok. 520 pracodawców lub ich przedstawicieli (pracownicy służb bhp, społeczni inspektorzy pracy). Podczas kampanii w 6 miastach wojewódzkich zorganizowano dni otwarte i warsztaty służące lepszemu poznaniu zagrożeń ze strony czynników chemicznych i ich skutków oraz profilaktyce. Oprócz pracodawców i ich przedstawicieli, wzięło w nich udział także ok. 520 uczniów i studentów ze szkół o kierunkach związanych z tematyką kampanii. Ogółem podczas trwania kampanii, w trakcie szkoleń i podejmowanych działań, przekazano pracodawcom około 6,2 tys. sztuk różnego rodzaju wydawnictw, w formie broszur i ulotek oraz ok. 340 płyt DVD z filmem NAPO, zawierającym sekwencję poświęconą zagrożeniom czynnikami chemicznymi, przydatną w prowadzeniu szkoleń pracowników. Adresaci kampanii, a szczególnie pracodawcy mogli bez ograniczeń korzystać ze wszystkich materiałów dotyczących kampanii zamieszczonych na stronie internetowej PIP. W ramach kampanii SLIC inspektorzy pracy skontrolowali 459 zakładów produkujących meble i 125 zakładów produkujących wyroby z laminatów poliestrowoszklanych. Najwięcej kontroli przeprowadzono w mikro- i małych zakładach (w branży meblowej mikro- i 216 małych zakładów oraz po 48 mikro- i małych zakładów produkujących wyroby z laminatów poliestrowo-szklanych). Zakłady meblarskie zatrudniały pracowników, w tym w kontakcie z czynnikami chemicznymi Narażonych (eksponowanych bez względu na poziom) na pyły było w nich: 6697 osób, z czego 1296 pracowników na rakotwórczy pył drewna twardego. Pracę w warunkach przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń pyłów wykonywali pracownicy zatrudnieni w co dziesiątym skontrolowanym zakładzie (338 pracowników). Przy produkcji wyrobów z laminatów poliestrowo - szklanych zatrudniano 5621 pracowników, w tym 2189 w kontakcie z czynnikami chemicznymi. Z analizy wyników kontroli wynika, iż większość zarówno pracodawców, jak i służb bhp w zakładach meblarskich ma problem z właściwą identyfikacją zagrożeń, stwarzanych przez stosowane lub uwalniane w środowisku pracy czynniki chemiczne oraz pyły. Szczególne trudności sprawia im ustalenie, jaki niebezpieczny czynnik chemiczny występuje w środowisku pracy, a także właściwe zidentyfikowanie zagrożeń tym czynnikiem. Nieprawidłowości w zakresie badań i pomiarów szkodliwych dla zdrowia czynników chemicznych oraz pyłów najczęściej wynikały z braku prawidłowej oceny warunków środowiska pracy w celu wytypowania czynników szkodliwych do badań i pomiarów. Polegały one głównie na niezgodnej z przepisami częstotliwości i zakresie badań i pomiarów (prawie na co 5 skontrolowanym stanowisku pracy brak było aktualnych badań i pomiarów czynników chemicznych i pyłów). 7

9 W latach działania kontrolne PIP dot. ww. grupy substancji i mieszanin realizowane były również w ramach tematów własnych OIP. W OIP Olsztyn w latach realizowano temat Bezpieczeństwo i higiena pracy w zakładach obróbki drewna. I tak w 2011 r. przeprowadzono 55 kontroli w zakładach obróbki drewna, w których łącznie było zatrudnionych 1572 pracowników. Natomiast w 2012r kontroli (zatrudnionych 1250 pracowników). Stwierdzone nieprawidłowości uregulowano 667 decyzjami nakazowymi i 172 wnioskami w wystąpieniach. OIP Kraków w 2013 r. przeprowadził 10 kontroli w ramach realizacji tematu Przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach garbarskich. Jak wynika z tych kontroli - zakłady należące do tej branży prowadzą działalność związaną z wyprawianiem skór surowych przy zastosowaniu w większości przypadków starych maszyn i tradycyjnych metod. Nieczęsto można bowiem spotkać nowe obiekty budowane od podstaw jako garbarnie, gdyż większość z nich to obiekty remontowane lub adoptowane na te cele. W zakładach tych, w zależności od zastosowanej technologii, stosuje się szereg substancji chemicznych, w tym o działaniu rakotwórczym lub prawdopodobnie rakotwórczym jak np.: benzen, formaldehyd, pentachlorofenol, związki arsenu, związki chromu. Pracownik może być narażony na ich działanie np. podczas załadunku do maszyn i rozładunku obrabianych skór. Opary mogą wydobywać się również, podczas przygotowywania roztworów oraz w czasie procesu z nieszczelnych urządzeń. Wyniki kontroli wskazują, iż 5 pracodawców, którzy stosowali w procesie technologicznym substancje o działaniu rakotwórczym, bądź prawdopodobnie rakotwórczym nie prowadziło rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami o działaniu rakotwórczym lub mutagennym (dot. 13 pracowników) oraz rejestru pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. Wyniki kontroli wskazują, iż 2 na 10 skontrolowanych pracodawców nie dokonało oceny ryzyka zawodowego występującego przy wykonywanych pracach, zaś 8 nie uwzględniło w tej ocenie narażenia pracowników na substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. Efektem działań inspektorów pracy niejednokrotnie była minimalizacja narażenia pracowników na czynniki rakotwórcze lub prawdopodobnie rakotwórcze, czego przykładem jest to, że w jednym z kontrolowanych zakładów pracy na stanowisku obsługi pralnic (na podstawie przedłożonego sprawozdania z badań środowiska pracy), stwierdzono przekroczenie wartości NDS tetrachloroetylenu (1,22 wartości NDS). W związku z powyższym inspektor pracy decyzją zobowiązał pracodawcę do podjęcia skutecznych działań organizacyjno-technicznych w celu obniżenia stężenia tetrachloroetylenu do wartości nieprzekraczającej NDS. Pracodawca po wprowadzeniu zmian na ww. stanowisku pracy 8

10 poinformował o wykonaniu decyzji (obniżono stężenia tetrachloroetylenu do wartości 0,76 NDS). Ponadto w 2013 r. inspektorzy pracy na terenie wszystkich OIP prowadzili kontrole w zakresie Bezpieczeństwo chemiczne w zakładach pracy, w ramach którego - tam gdzie występowały czynniki rakotwórcze - zwracano uwagę na magazynowanie, wytwarzanie i stosowanie substancji chemicznych i ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. W 43 zakładach stwierdzono występowanie w środowisku substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, z czego 8 kontrolowanych zakładów zaliczono do grupy o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. Skontrolowane zakłady, w których występowały substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki i procesy o działaniu rakotwórczym Skontrolowane zakłady wg sekcji PKD Odsetek skontrolowanych zakładów Przetwórstwo przemysłowe 70 Handel, naprawy 12 Działalność profesjonalna (np. laboratoria) 7 Dostawa wody 5 Transport i gospodarka magazynowa 5 Inne 1 Liczba osób pracujących w skontrolowanych zakładach w narażeniu na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy Rodzaj czynnika Liczba osób narażonych (bez względu na poziom) Liczba osób pracujących w warunkach niezgodnych z normami higienicznymi (>NDS) Substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki chemiczne w tym skalsyfikowane jako rakotwórcze Pyły w tym sklasyfikowane jako rakotwórcze

11 Bhp dot. substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy naruszenia przepisów Stwierdzone nieprawidłowości Odsetek zakładów przekazanie do OIP informacji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, 40 czynnikach lub procesach o działaniu rakotwórczym lub mutagennym rejestr prac w kontakcie z czynnikami rakotwórczymi lub mutagennymi 37 informowanie pracowników narażonych na oddziaływanie ww. czynników 20 o wynikach pomiarów tych czynników rejestr pracowników narażonych na działanie ww. czynników 32 pomiary szkodliwych dla zdrowia czynników o działaniu rakotwórczym 32 lub mutagennym w środowisku pracy W wyniku działań kontrolnych PIP prowadzonych w latach z zakresu przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach, w których stwierdzono występowanie czynników rakotwórczych i mutagennych do pracodawców skierowano środki prawne mające wpływ na poprawę stanu bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach. I tak w zakresie opisanych poniżej zagadnień wydano: a) badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy chemicznych czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym: w 2011 r. 89 decyzji i 19 wniosków w wystąpieniach w 104 podmiotach (decyzje dot. 888 pracowników), w 2012 r. 76 decyzji i 15 wniosków w wystąpieniach w 88 podmiotach (decyzje dot. 677 pracowników), w 2013 r. 62 decyzje i 10 wniosków w wystąpieniach w 69 podmiotach (decyzje dot. 680 pracowników). b) rejestr pracowników przy pracach w kontakcie z czynnikami rakotwórczymi i/lub mutagennymi: w 2011 r. 219 decyzji i 25 wniosków w wystąpieniach w 235 podmiotach (decyzje dot pracowników), w 2012 r. 57 decyzji i 16 wniosków w wystąpieniach w 71 podmiotach (decyzje dot. 667 pracowników), w 2013 r. 92 decyzje i 23 wnioski w wystąpieniach w 112 podmiotach (decyzje dot pracowników). 10

12 c) rejestr prac w kontakcie z czynnikami rakotwórczymi i/lub mutagennymi: w 2011 r. 209 decyzji i 35 wniosków w wystąpieniach w 231 podmiotach (decyzje dot pracowników), w 2012 r. 53 decyzje i 23 wnioski w wystąpieniach w 75 podmiotach (decyzje dot. 495 pracowników), w 2013 r. 99 decyzji i 20 wniosków w wystąpieniach w 114 podmiotach (decyzje dot. 971 pracowników). d) program szkolenia w dziedzinie bhp z uwzględnieniem zagadnień związanych z zagrożeniami czynnikami rakotwórczymi i/lub mutagennymi: w 2011 r. 15 decyzji i 13 wniosków w wystąpieniach w 27 podmiotach (decyzje dot. 359 pracowników), w 2012 r. 3 decyzje i 3 wnioski w wystąpieniach w 6 podmiotach (decyzje dot. 15 pracowników), w 2013 r. 4 decyzje i 15 wniosków w wystąpieniach w 19 podmiotach (decyzje dot. 25 pracowników). e) oznakowanie miejsc przechowywania, magazynów, rurociągów z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami o działaniu rakotwórczym: w 2011 r. 27 decyzji i 3 wnioski w wystąpieniach w 26 podmiotach (decyzje dot. 129 pracowników), w 2012 r. 20 decyzji i 2 wnioski w wystąpieniach w 22 podmiotach (decyzje dot. 92 pracowników), w 2013 r. 30 decyzji w 29 podmiotach (decyzje dot. 161 pracowników). Podczas prowadzonych kontroli tematycznych w zakresie czynników rakotwórczych i mutagennych z tematu Bezpieczeństwo i ochrona zdrowia pracowników zatrudnionych w narażeniu na czynniki chemiczne, w tym o właściwościach rakotwórczych, mutagennych i działających na rozrodczość, ze szczególnym uwzględnieniem oceny ryzyka zawodowego w wybranych branżach jako przyczynę stwierdzonych nieprawidłowości inspektorzy pracy wskazali m.in.: niedostateczną znajomość przez pracodawców przepisów regulujących problematykę bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia osób wykonujących prace z niebezpiecznymi chemikaliami, w szczególności z czynnikami o działaniu rakotwórczym i mutagennym oraz działającymi szkodliwie na rozrodczość; 11

13 brak dostatecznej wiedzy pracodawców, umożliwiającej prawidłową identyfikację czynników chemicznych występujących w miejscu pracy, w szczególności gdy trzeba je wytypować do badań i pomiarów w celu oceny narażenia pracowników; lekceważenie przez pracodawców wymagań prawnych zobowiązujących do sporządzania spisów i wykazów związanych z użytkowaniem chemikaliów, a także opracowania instrukcji bezpieczeństwa i higieny pracy oraz magazynowania i składowania. Natomiast pracodawcy wśród przyczyn wskazywali: brak możliwości bezpłatnego korzystania, przez małych i średnich pracodawców, ze specjalistycznego doradztwa i merytorycznego wsparcia w zakresie bezpieczeństwa chemicznego; brak środków finansowych na spełnienie wymagań dotyczących przeprowadzenia kosztownych, powtarzanych okresowo, pomiarów i badań czynników szkodliwych na stanowiskach pracy. Należy podkreślić, iż do Państwowej Inspekcji Pracy nie wpływają (brak takiego obowiązku prawnego) dane i informacje dotyczące zastępowania substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym mniej szkodliwymi dla zdrowia. Weryfikacja wyżej opisanych zmian u pracodawców dokonywana jest podczas czynności kontrolnych inspektorów pracy badających tą tematykę. I tak np. podczas kontroli PIP w ramach tematu Bezpieczeństwo i ochrona zdrowia pracowników zatrudnionych w narażeniu na czynniki chemiczne, w tym o właściwościach rakotwórczych, mutagennych i działających na rozrodczość, ze szczególnym uwzględnieniem oceny ryzyka zawodowego w wybranych branżach stwierdzono, iż na 431 skontrolowanych pracodawców stosujących chemikalia - z czego prawie 1/3 o właściwościach rakotwórczych i mutagennych spośród nich podejmowało działania polegające na zastąpieniu ich innymi - mniej szkodliwymi. Dotychczasowe doświadczenia Państwowej Inspekcji Pracy wskazują, iż MŚP w niewystarczającym stopniu znają zależności między krajowymi aktami prawnymi, a wydanymi aktami przez UE regulującymi kwestie związane z czynnikami rakotwórczymi i mutagennymi, np. REACH, CLP, o czym świadczyć może m.in.: nieprzestrzeganie przez pracodawców należących do grupy MŚP wszystkich wymogów tych przepisów oraz zgłaszane przez nich podczas kontroli PIP trudności ze zrozumieniem powiązań prawnych w obrębie ww. aktów. Ponadto często rozporządzenia unijne mylone są z dyrektywami i w związku z tym pracodawcy nie wdrażają przepisów w nich zawartych bezpośrednio po wejściu w życie rozporządzenia UE, czekając na ich wdrożenie do prawa krajowego. Tym samym nie mają świadomości ich obowiązywania, w związku 12

14 z czym niespełnianie przepisów rozporządzeń nie wynika z celowych działań przedsiębiorców. Z kontroli Państwowej Inspekcji Pracy wynika, iż mimo upływu czasu od rozpoczęcia wdrażania poszczególnych przepisów prawnych REACH i CLP, wiedza dalszych użytkowników chemikaliów w tym zakresie nadal nie jest zadowalająca. Pracodawcy podczas przeprowadzanych przez inspektorów pracy kontroli często podnoszą, iż wprowadzone przepisy rozporządzeń REACH i CLP ich zdaniem nie w pełni są precyzyjne/jednoznaczne, a oficjalny komentarz do nich jest znacznie obszerniejszy niż one same, przy czym jednocześnie nie stanowi on przepisu prawnego, w związku z czym nie jest wiążący w rozstrzygnięciach. Zdaniem kontrolowanych lepsze byłyby zwięźlejsze i konkretne sformułowania zawarte w przepisach, co znacznie ułatwiłoby ich wdrażanie w życie. Ponadto odstąpienie od zamieszczenia szczegółowego wykazu substancji i mieszanin rakotwórczych lub mutagennych jako załącznika do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. z 2012 r., poz. 890), może utrudnić działalność pracodawców przy realizacji obowiązków nałożonych na nich przepisami tego aktu prawnego. Podsumowując należy podkreślić, iż PIP realizując swoje ustawodawcze obowiązki stale wspierała pracodawców we wdrażaniu dobrych praktyk w obszarze dyrektywy 2004/37/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagenów podczas pracy (szósta dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy Rady 89/391/EWG) (wersja ujednolicona) 2 ujednolicenie dyrektywy 90/394/EWG oraz realizowała zadania prewencyjne i promocyjne polegające na upowszechnianiu wiedzy dotyczącej tematyki dyrektywy wśród możliwie największej grupy adresatów oraz udzielaniu wsparcia merytorycznego zainteresowanym tą tematyką. 2 Dz.U. L 158 z , s

15 Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy System ustalania w Polsce wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych w środowisku pracy Rada Ochrony Pracy przy Sejmie RP 18 lutego 2014 r.

16 USTAWA z dnia 26 czerwca 1974 r. KODEKS PRACY (Dz. U. z 1998 r. Nr 21. poz. 94 z późn. zm.) DZIAŁ DZIESIĄTY Bezpieczeństwo i higiena pracy Art Prezes Rady Ministrów powoła, w drodze rozporządzenia, Międzyresortową Komisję do Spraw Najwyższych Dopuszczalnych Stężeń i Natężeń Czynników Szkodliwych dla Zdrowia w Środowisku Pracy, określi jej uprawnienia oraz sposób wykonywania działań 2 Do zadań Komisji należy: 1) Przedkładanie ministrowi w właściwemu do spraw pracy wniosków dotyczących wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy do celów określonych w 3 2) Inicjowanie prac badawczych niezbędnych do realizacji zadań 3 Minister właściwy do spraw pracy w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, wykaz najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy

17 Skład Międzyresortowej Komisji ds. NDS i NDN (36 osób) Przedstawiciele instytutów naukowo-badawczych w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy Przedstawiciele administracji państwowej Międzyresortowa Międzyresortowa Komisja ds. Komisja Najwyższych ds. Dopuszczalnych Najwyższych Stężeń i Natężeń Czynników Dopuszczalnych Stężeń Szkodliwych dla Zdrowia w i Natężeń Środowisku Czynników Pracy Szkodliwych dla Zdrowia w Środowisku Pracy Przedstawiciele Państwowej Inspekcji Pracy Przedstawiciele Inspekcji Sanitarnej Przedstawiciele partnerów społecznych

18 Struktura zadaniowa Międzyresortowej Komisji ds. NDS i NDN Prezes Rady Ministrów Minister właściwy do spraw pracy Minister właściwy do spraw zdrowia Zespół Ekspertów ds. Czynników Chemicznych Międzyresortowa Komisja do Spraw Najwyższych Dopuszczalnych Stężeń i Natężeń Czynników Szkodliwych dla Zdrowia w Środowisku Pracy Zespół Ekspertów ds. Czynników Fizycznych Zespół Ekspertów ds. Czynników Biologicznych Dokumentacje NDS i NDN dostępne dla pracodawców, służb nadzoru i kontroli warunków pracy oraz partnerów społecznych

19 DEFINICJA najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych w środowisku pracy Wartość średnia ważona stężenia lub natężenia, którego oddziaływanie na pracownika w ciągu 8-godzinnego dobowego i przeciętnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, określonego w Kodeksie pracy, przez okres jego aktywności zawodowej nie powinno spowodować ujemnych zmian w jego stanie zdrowia oraz w stanie zdrowia jego przyszłych pokoleń

20 DEFINICJE c.d. NDSCh - Najwyższe Dopuszczalne Stężenie Chwilowe - Wartość stężenia, które nie powinno spowodować ujemnych zmian w stanie zdrowia pracownika, jeżeli występuje w środowisku pracy nie dłużej niż 15 minut i nie częściej niż 2 razy w czasie zmiany roboczej, w odstępie czasu nie krótszym niż 1 godzina NDSP - Najwyższe Dopuszczalne Stężenie Pułapowe - Wartość stężenia, które ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia pracownika nie może być w środowisku pracy przekroczone w żadnym momencie

21 Definicje frakcji aerozoli (pyłów) Frakcja wdychalna frakcja aerozolu wnikająca przez nos i usta, która po zdeponowaniu w drogach oddechowych stwarza zagrożenie dla zdrowia Frakcja torakalna frakcja aerozolu wnikająca do dróg oddechowych w obrębie klatki piersiowej, która stwarza zagrożenie dla zdrowia po zdeponowaniu w obszarze tchawiczo-oskrzelowym i obszarze wymiany gazowej Frakcja respirabilna frakcja aerozolu wnikająca do dróg oddechowych, która stwarza zagrożenie dla zdrowia po zdeponowaniu w obszarze wymiany gazowej.

22 SUBSTANCJE RAKOTWÓRCZE Międzyresortowa Komisja ds. NDS i NDN przyjęła dla substancji rakotwórczych akceptowalne poziomy ryzyka zawodowego zawarte w granicach od 10-4 do Oznacza to możliwość przyrostu liczby przypadków wystąpienia 1 nowotworu na osób narażonych (10-4 ) lub 1 nowotworu na 1000 (10-3 ) osób narażonych na działanie substancji rakotwórczej w określonym stężeniu. W Polsce ustalono wartości NDS dla 49 substancji chemicznych oraz 3 pyłów o działaniu rakotwórczym.

23 Metody oznaczania stężeń i natężeń czynników szkodliwych w środowisku pracy (CIOP-PIB, IMP-Łódź) laboratoria akredytowane w CIOP-PIB i IMP-Łódź laboratoria akredytowane w PIS lub upoważnione 495 metod oznaczania stężeń chemicznych czynników szkodliwych dla zdrowia w powietrzu na stanowiskach pracy (stan na koniec 2013 r.) 114 metod oznaczania natężeń szkodliwych dla zdrowia czynników fizycznych w środowisku pracy (stan na koniec 2013 r.)

24 Transpozycja dyrektyw do prawa krajowego Rozporządzenie MPiPS z dnia 29 listopada 2002 r. Dyrektywy WE: Rady: 98/24/WE, Komisji: 91/322/EWG, 2000/39/WE, 2006/15/WE, 2009/161/WE zawierają wykazy wartości wskaźnikowych dla 122 substancji chemicznych Dyrektywy WE: Rady: 98/24/WE, Parlamentu Europejskiego i Rady: 2004/37/WE, 2009/148/WE zawierają wartości wiążące (binding) dla 10 substancji chemicznych Rozporządzenie MPiPS z dnia 10 października 2005 r. Rozporządzenie MPiPS z dnia 30 sierpnia 2007 r. Rozporządzenie MPiPS z dnia 16 czerwca 2009 r. Rozporządzenie MPiPS z dnia 29 lipca 2010 r. Rozporządzenie MPiPS z dnia 16 grudnia 2011 r. Projekt Rozporządzenia MPiPS z dnia 18 czerwca 2013 r.

25 Projekt rozporządzenia MPiPS z dnia r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy Cele: 1) ujednolicenie ujęcia wprowadzanych dotychczas wartości w aspekcie zmian definicji i terminologii 2) wprowadzenie zgodnie z prawem UE nowych lub zweryfikowanych wartości NDS

26 Projekt rozporządzenia MPiPS c.d. - Dodanie 6 nowych substancji chemicznych (524) - Zmiana dotychczasowych wartości dla 19 substancji chemicznych - Uwzględnienie nowej definicji frakcji aerozoli (wdychalnej, respirabilnej i torakalnej) - Korekty redakcyjne w części E. Pola i promieniowanie elektromagnetyczne z zakresu częstotliwości 0 Hz 300 GHz

27 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej ustanowiły na podstawie prac Międzyresortowej Komisji ds. NDS i NDN wartości NDS-ów dla: 518 substancji chemicznych 19 czynników pyłowych oraz zweryfikowano zgodnie ze stanem wiedzy wartości dla 95 substancji chemicznych oraz NDN-y dla 4 szkodliwych czynników fizycznych.

28 Liczba szkodliwych dla zdrowia substancji chemicznych (w tym pyłów), dla których ustalono wartości NDS w środowisku pracy

29 PUBLIKACJE DOKUMENTACJI WARTOŚCI DOPUSZCZALNYCH NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA CZYNNIKI SZKODLIWE W ŚRODOWISKU PRACY

30 Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy Ogólna charakterystyka substancji Działanie toksyczne na ludzi zatrucia ostre i przewlekłe badania epidemiologiczne Działanie toksyczne na zwierzęta Działanie rakotwórcze, mutagenne Działanie embriotoksyczne, teratogenne i wpływ na rozrodczość Toksykokinetyka Mechanizm działania toksycznego Zależność efektu toksycznego od poziomu narażenia Istniejące na świecie wartości NDS i ich podstawy Podstawy proponowanej wartości NDS Metody oznaczania w powietrzu Metody oznaczania w materiale biologicznym Zakres i częstotliwość badań wstępnych i okresowych oraz przeciwwskazania do zatrudnienia

31 CZYNNIKI SZKODLIWE w ŚRODOWISKU PRACY - WARTOŚCI DOPUSZCZALNE Substancje o działaniu żrącym (C) Substancje o działaniu drażniącym (I) Substancje o działaniu uczulającym (A) Substancje o działaniu rakotwórczym Rakotw. Kat. 1 (Carc. 1A) lub 2 (Carc. 1B) Substancje o działaniu szkodliwym na płód (Ft) Substancje wchłaniające się przez skórę (Sk) Połączenie uregulowań z różnych obowiązujących w Polsce przepisów dotyczących ochrony zdrowia w środowisku pracy

32 PRAWODAWSTWO WE Na mocy dyrektywy 98/24/WE Komisja po konsultacji z ACSH przedstawia wnioski dotyczące ustalenia na poziomie wspólnotowym wskaźnikowych dopuszczalnych wartości narażenia zawodowego (ang. indicative occupational exposure limit values IOELV) dla ochrony pracowników przed zagrożeniem chemicznym do wdrożenia zgodnie z prawem i praktyką krajową.

33 DYREKTYWY KOMISJI EUROPEJSKIEJ wdrażające wartości IOELV Dyrektywy WE: 98/24/WE, 91/322/EWG, 2000/39/WE, 2006/15/WE oraz 2009/161/WE zawierające aktualne wykazy wartości indykatywnych dla 122 substancji chemicznych W uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą wszcząć postępowanie o czasowe odstępstwo.

34 Na mocy dyrektywy 2004/37/WE (Parlamentu Europejskiego i Rady Europy) dla każdego środka chemicznego, dla którego ustala się wiążącą dopuszczalną wartość narażenia zawodowego (BOELV), Państwa Członkowskie ustanawiają odpowiadającą jej obowiązującą krajową dopuszczalną wartość narażenia zawodowego, nie przekraczającą dopuszczalnej wartości wspólnotowej.

35 Wartości BOELV są ustalane przez Komisję Europejską w oparciu o skutek zdrowotny + skutki socjo-ekonomiczne + możliwości techniczne. Są wydawane jako dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady.

36 BOELV Obowiązujące Dyrektywy WE: 98/24/WE, 2009/148/WE, 2004/37/WE zawierają wartości wiążące BOELV dla 10 substancji chemicznych: azbezty: aktynolit, antyfilit, chryzotyl, grueneryt, krokidolit, termolit oraz benzen, pyły drewna twardego, ołów i jego związki nieorganiczne, monomer chlorku winylu Po uzgodnieniach Propozycje wartości wiążących dla 10 pozycji: - Frakcja respirabilna krzemionki krystalicznej - Pyły drewna twardego - Trichloroeten - Hydrazyna - Akrylamid - Chrom(VI) - Epichlorohydryna - Włókna ceramiczne - 4,4 -Metylenodianilina - 1,2-Dibromoetan

37 Wnioski 1)Unia Europejska wdraża systematycznie wymagania ochrony człowieka w środowisku pracy w formie dyrektyw Komisji (IOELV) lub dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady (BOELV) 2)System wdrażania wymagań UE do prawa krajowego w Polsce jest realizowany na bieżąco, podobnie jak w wiodących krajach UE (Niemcy, Wielka Brytania, Francja, Finlandia, Dania, Szwecja, Holandia)

38 Wnioski 3) Zaletami wyróżniającymi nas wobec innych krajów jest ogólnodostępność wyników prac Komisji ds. NDS i NDN: publikowanie pełnych dokumentacji NDS-ów i NDN-ów (publikacja + internet) równolegle z ww. wymaganiami opracowywanie metod pomiaru w środowisku pracy (publikacja, Polskie Normy)

39 GŁÓWNY INSPEKTORAT SANITARNY Ocena narażenia zawodowego pracowników na substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy w 2012 r. Warszawa, luty 2014 r.

40 Wstęp Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej na podstawie ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz ze zm.) realizują zadania z zakresu zdrowia publicznego, w szczególności poprzez sprawowanie nadzoru nad warunkami higieny pracy w zakładach pracy. Celem sprawowanego nadzoru nad warunkami środowiska pracy jest ochrona zdrowia pracowników przede wszystkim poprzez kontrole przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne na stanowiskach pracy, ze szczególnym uwzględnieniem narażenia pracowników na czynniki szkodliwe dla zdrowia pracowników, w tym na działanie czynników rakotwórczych i mutagennych. Podstawowe wymagania w zakresie ochrony zdrowia pracowników przed niekorzystnym wpływem czynników środowiska pracy zostały określone w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.), zwłaszcza w dziale dziesiątym Bezpieczeństwo i higiena pracy oraz w aktach wykonawczych do ww. ustawy. Szczegółowym aktem prawnym regulującym obowiązki pracodawcy w związku z narażeniem pracowników na działanie czynników rakotwórczych i mutagennych jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. z 2012 r. poz. 890). Zgodnie z przepisami ww. rozporządzenia pracodawca zatrudniający pracowników w warunkach narażenia na działanie substancji, preparatów lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym obowiązany jest m.in. do przekazywania informacji o czynnikach rakotwórczych w terminie do dnia 15 stycznia za poprzedni rok sprawozdawczy do właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego. Poszczególne wojewódzkie stacje sanitarno-epidemiologiczne przekazują zestawienie informacji dot. czynników rakotwórczych do Instytutu Medycyny Pracy im. Prof. Jerzego Nofera w Łodzi, który zobowiązany został przepisami rozporządzenia jw. do prowadzenia Centralnego Rejestru Czynników Rakotwórczych. Rejestr ten stanowi pomocne narzędzie w celu objęcia właściwą opieką profilaktyczną pracowników narażonych na te czynniki. 1

41 Działania kontrolne W 2012 r. ewidencją pionu higieny pracy objęto zakłady (w 2011 r ), w których stwierdzono występowanie: substancji, mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. Przeprowadzone kontrole dotyczyły przestrzegania przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r., Nr 169, poz ze zm.), rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2005r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 2005r., Nr 73, poz. 645 ze zm.), rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 280, poz z późn. zm.) uchylone z dniem 09 kwietnia 2012 r. oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. z 2012 r. poz. 890) obowiązujące od dnia 03 sierpnia 2012 r. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. poza wykazem substancji chemicznych i ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym reguluje sposób ich rejestrowania. Wykaz substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem nie stanowi integralnej części rozporządzenia, zawarty jest w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającym i uchylającym dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 1907/2006. Natomiast wykaz czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym obejmuje czynniki fizyczne (promieniowanie jonizujące) oraz procesy, podczas których dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym (m.in. prace związane z narażeniem na pył drewna twardego, procesy związane z narażeniem na działanie wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych obecnych w sadzy węglowej, smołach i pakach węglowych, produkcja auraminy itp.). 2

42 Z zestawień przekazanych przez poszczególne stacje sanitarno-epidemiologiczne wynika, że czynniki rakotwórcze występowały w 5,1 % obiektach objętych ewidencją Państwowej Inspekcji Sanitarnej, prowadzących działalność związaną m.in. z: produkcją drewna, wyrobów drewnianych, mebli (pyły drewna twardego), ochroną zdrowia promieniowanie jonizujące, tlenek etylenu, produkcją wyrobów metalowych oraz maszyn i urządzeń związki chromu sześciowartościowego, tlenku niklu w dymach spawalniczych, produkcją wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych benzo[a]piren, rozbiórką lub zabezpieczaniem wyrobów zawierających azbest, pracą związaną z hutnictwem miedzi i innych metali - narażenie na arsen i nikiel. Najczęściej występującymi w zakładach pracy substancjami, mieszaninami, czynnikami, procesami o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w 2012 r. były: substancje chemiczne i mieszaniny: azbest, tlenek etylenu, dichromian (VI) potasu, dichlorek kobaltu, chromian potasu, akrylamid, hydrazyna, chlorek kadmu, siarczan kadmu, tlenek niklu, tlenek chromu, sole hydrazyny, benzen, o-toluidyna, czynniki fizyczne: promieniowanie jonizujące X, procesy technologiczne: prace związane z narażeniem na pył drewna twardego, procesy związane z narażeniem na działanie WWA. W wielu przypadkach nie było możliwości wyeliminowania czynników rakotwórczych ze środowiska pracy, gdyż były one niezbędne do prowadzenia działalności, a nie występowały mniej szkodliwe zamienniki. W niektórych nadzorowanych zakładach czynniki rakotwórcze i mutagenne nie były stosowane bezpośrednio w procesach technologicznych, ale stanowiły ich produkty uboczne. Podobnie, jak w latach ubiegłych, największą liczbę zakładów, w których występowało narażenie na czynniki rakotwórcze stanowiły podmioty lecznicze 20,8 % ogółu (w 2011 r. - 48,3 %) oraz zakłady zajmujące się produkcją wyrobów z drewna oraz korka 10,7 % ogółu (w 2011 r. - 6,7 %). Łącznie w narażeniu na czynniki rakotwórcze lub mutagenne w 2012 r. zatrudnionych było pracowników (w 2011 r ), z czego 29,5 % stanowiły kobiety (w 2011 r. 65,4 %). Zdecydowania większość kobiet narażonych na działanie czynników rakotwórczych pracowała w podmiotach leczniczych (15 659), w zakładach zajmujących się produkcją wyrobów z drewna oraz korka (1 542 kobiety) oraz w zakładach zajmujących się badaniami naukowymi i pracami rozwojowymi (1 324). 3

43 Szczegółowy wykaz pracowników narażonych na czynniki rakotwórcze przedstawia poniższy rysunek r r r. ogółem kobiety mężczyźni Rys.1. Struktura osób narażonych na czynniki rakotwórcze w latach Kontrolami w zakresie czynników rakotwórczych w 2012 r. objętych zostało zakładów (w 2011 r zakładów). Z uwagi na nieumieszczenie w załączniku do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. z 2012 r. poz. 890) - w wykazie czynników rakotwórczych - WZW typu B i C, na terenie całego kraju odnotowano znaczny spadek liczby skontrolowanych obiektów. Pracownicy nadzoru higieny pracy przeprowadzili w powyższym zakresie kontrole (w 2011 r ). Pracownicy pionu higieny pracy Państwowej Inspekcji Sanitarnej oceniali dokumentację oraz dokonywali przeglądu stanowisk pracy i zabezpieczeń pracowników. Zakres kontroli obejmował m.in. sprawdzenie wykonywania pomiarów w trybie i z częstotliwością określoną w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 33, poz. 166). Mając na uwadze obowiązujące przepisy pracownicy pionu higieny pracy analizowali wyniki badań czynników rakotwórczych występujących na stanowiskach pracy i kontrolowali czy pracodawcy informują pracowników o ich wynikach. W przypadku wystąpienia przekroczeń obowiązujących normatywów higienicznych oceniano podejmowane działania w celu obniżenia stężeń czynników szkodliwych poniżej dopuszczalnych poziomów. 4

44 W trakcie kontroli sprawdzano także informacje zawarte w rejestrach prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z czynnikami rakotwórczymi oraz rejestr pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. Pracownicy pionu higieny pracy weryfikowali prawidłowość sporządzania corocznych informacji o czynnikach rakotwórczych. Podczas kontroli dokonywano oceny przestrzegania przez pracodawców obowiązku wyposażenia pracowników w środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze. Ponadto zwracano uwagę na przestrzeganie obowiązków pracodawcy w zakresie informowania pracowników o narażeniu na substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym, posiadania aktualnych kart charakterystyk stosowanych substancji i ich mieszanin zakwalifikowanych jako rakotwórcze lub mutagenne, przygotowania instrukcji bhp oraz apteczek pierwszej pomocy oraz oznakowanie opakowań jednostkowych chemikaliów sklasyfikowanych jako rakotwórcze lub mutagenne. Kontrolowano także oznakowanie zbiorników i instalacji zawierających czynniki rakotwórcze oraz miejsc, w których występowało narażenie na czynniki rakotwórcze. Ponadto pracownicy pionu higieny pracy sprawdzali przestrzeganie przez pracodawców obowiązku wykonywania profilaktycznych badań lekarskich u zatrudnionych pracowników. Zwracano uwagę na oznaczenia miejsc pracy, na których występowało narażenie na czynnik rakotwórczy oraz sporządzone oceny ryzyka uwzględniające narażenie na czynniki rakotwórcze. Sprawdzano karty oceny ryzyka pod kątem zamieszczenia dokładnego opisu stanowiska pracy z wyszczególnieniem stosowanych czynników rakotwórczych, wykonywanych zadań, stosowanych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej oraz przede wszystkim uwzględnieniem wyników przeprowadzonej oceny ryzyka i niezbędnych środków profilaktycznych zmniejszających ryzyko. Pracownicy pionu higieny pracy zwracali także uwagę na przestrzeganie przepisu art. 5 ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz. U. z 1996 r., Nr 10, poz. 55 z późn. zm.) a także sprawdzali czy na stanowiskach pracy występuje zakaz spożywania posiłków i napojów. 5

45 W skontrolowanych zakładach stwierdzono nieprawidłowości z zakresu substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy oraz ogólnych przepisów bhp, które dotyczyły braku m.in.: 1. rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z czynnikami rakotwórczymi w 196 zakładach, 2. rejestru pracowników narażonych na działanie czynników rakotwórczych w 180 zakładach, 3. przekazania do właściwego państwowego inspektora sanitarnego informacji o występowaniu w środowisku pracy czynników rakotwórczych w 201 zakładach, a także: 4. aktualnych wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, 5. aktualnych badań lekarskich, 6. oceny ryzyka zawodowego, 7. właściwego stanu higienicznego pomieszczeń i urządzeń higienicznosanitarnych dla pracowników. W związku ze stwierdzonymi uchybieniami państwowi inspektorzy sanitarni w 2012 r. wydali łącznie 342 decyzje administracyjne (w 2011 r ) zawierające 542 nakazy (w 2011 r ). Najwięcej decyzji z zakresu czynników rakotwórczych zostało wydanych w województwach: małopolskim (59), śląskim (35) oraz zachodniopomorskim (34). zachodniopomorskie w ielkopolskie warmińsko-mazurskie świętokrzyskie śląskie pomorskie podlaskie podkarpackie opolskie mazow ieckie małopolskie łódzkie lubuskie lubelskie kujaw sko-pomorskie dolnośląskie Rys. 2. Liczba nakazów wydanych w zakresie czynników rakotwórczych w 2012 r. wg województw 6

46 Poza nieprawidłowościami wynikającymi z nieprzestrzegania przepisów o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy, u kontrolowanych podmiotów stwierdzono także uchybienia w zakresie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, dotyczące głównie stanu sanitarno-technicznego pomieszczeń pracy oraz pomieszczeń higienicznosanitarnych. Ponadto stwierdzono również nieprawidłowości z zakresu stosowania substancji niebezpiecznych i ich mieszanin. W części kontrolowanych zakładów kwestionowano dane zawarte w kartach oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy. Ocena warunków pracy podczas zabezpieczania usuwania wyrobów zawierających azbest W ramach realizacji rządowego Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata , prowadzony jest nadzór nad przygotowaniem pracodawców pod kątem przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny podczas prac związanych z usuwaniem bądź zabezpieczaniem wyrobów zawierających azbest. Ze względu na charakter skutków zdrowotnych, jakie powoduje kontakt z azbestem, ten temat jest realizowany przez organy Inspekcji w sposób ciągły. W wyniku nowelizacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. Nr 71 poz. 649), w rozporządzeniu zmieniającym rozporządzenie jw. (Dz. U. z 2010 r. Nr 162, poz. 1089), przy wymienianiu w 6 ust. 2 krajowych organów nadzoru nad warunkami pracy, które powinny być poinformowane przez wykonawców o zamiarze podjęcia prac z azbestem dodano Państwową Inspekcję Sanitarną. Zatem wymóg powiadamiania organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej obowiązuje dopiero od sierpnia 2010 r. W 2012 r. ewidencją pionu higieny pracy objętych zostało 988 firm zajmujących się usuwaniem, zabezpieczaniem lub transportem wyrobów zawierających azbest. Pracownicy pionu higieny pracy Państwowej Inspekcji Sanitarnej przeprowadzili w 2012 roku na terenie całego kraju 458 kontroli w siedzibach firm zajmujących się usuwaniem, zabezpieczaniem lub transportem wyrobów zawierających azbest, w tym przeprowadzono 415 kontroli podczas prowadzonych prac powodujących kontakt z azbestem, m.in.: w trakcie prac polegających na zabezpieczaniu wyrobów zawierających azbest 93 kontrole; 7

47 w trakcie prac polegających na usuwaniu wyrobów zawierających azbest 367 kontroli; w trakcie prac polegających na transporcie wyrobów zawierających azbest 92 kontrole; podczas innych prac powodujących kontakt z azbestem 15 kontroli. Działania kontrolne obejmowały przede wszystkim aspekty bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników zatrudnionych przy rozbiórkach. Ponadto podczas kontroli oceniano: posiadanie odpowiednich zezwoleń, decyzji, zatwierdzenia programu gospodarowania odpadami niebezpiecznymi; prawidłowość środków zapobiegawczych podejmowanych przez pracodawców celem zminimalizowania ryzyka utraty zdrowia pracowników w związku z narażeniem na azbest; poziom znajomości przepisów regulujących bezpieczne zasady usuwania bądź unieszkodliwiania odpadów zawierających azbest; jakość dokonanej oceny ryzyka zawodowego i jego udokumentowanie; sposób przestrzegania procedur dotyczących bezpiecznego postępowania z wyrobami zawierającymi azbest; prowadzenie rejestrów wynikających z przepisów regulujących zagadnienia czynników rakotwórczych obecnych w środowisku pracy; aspekt profilaktycznej opieki medycznej nad pracownikami; zagadnienie wykonywania badań środowiskowych na stanowiskach pracy; zabezpieczenia terenu podczas wykonywania prac rozbiórkowych. Najczęściej stwierdzane uchybienia sanitarno-higieniczne stwierdzone podczas przeprowadzonych działań kontrolnych w 2012 roku dotyczyły braku: przekazania do właściwego PWIS informacji o substancjach, preparatach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w 16 firmach, rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność kontaktu z substancjami, preparatami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w 21 firmach, rejestru pracowników narażonych na działanie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w 18 firmach, oceny i udokumentowania ryzyka zawodowego w 17 firmach, planu prac usuwania wyrobów zawierających azbest w 11 firmach, aktualnych orzeczeń lekarskich stwierdzających brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w 8 firmach, 8

48 przeszkolenia przez uprawnioną instytucję pracowników i osób kierujących lub nadzorujących usuwanie wyrobów zawierających azbest w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przestrzegania procedur dotyczących bezpiecznego postępowania z wyrobami zawierającymi azbest w 6 firmach. W każdym przypadku stwierdzonych nieprawidłowości państwowi inspektorzy sanitarni wydawali decyzje administracyjne zobowiązujące wykonawców prac związanych z usuwaniem i zabezpieczaniem wyrobów zawierających azbest do ich usunięcia w określonym terminie. Choroby zawodowe Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, realizując zadania dotyczące nadzoru nad zdrowotnymi warunkami środowiska pracy, prowadzą również postępowanie administracyjne w zakresie występowania chorób zawodowych. Postępowanie w sprawie chorób zawodowych w 2012 r. prowadzone było w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz.869 z późn. zm.) oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (Dz. U. Nr 132, poz z późn. zm.). Choroby istotne z punktu widzenia zagrożenia dla zdrowia pracowników, wynikające z zawodowego narażenia na czynniki rakotwórcze to nowotwory złośliwe. Nowotwór może być uznany za chorobę zawodową, jeżeli powstał w następstwie działania czynników rakotwórczych występujących w środowisku pracy. W zależności od rodzaju czynnika i wielkości dawki okres upływający od początku narażenia do wystąpienia klinicznych objawów chorobowych może trwać od kilku miesięcy do kilkudziesięciu lat. W obowiązującym wykazie chorób zawodowych nowotwory złośliwe, które mogą być rozpatrywane, jako choroba zawodowa, zostały wymienione w pozycji 17, jako powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. Umiejscowienie nowotworu zależy od typu czynnika rakotwórczego, drogi wchłaniania i wydalania substancji rakotwórczej lub jej metabolitów, powinowactwa do różnych narządów, stąd konieczne są dane, zgodne z aktualną wiedzą medyczną, na temat umiejscowienia narządowego nowotworów złośliwych. 9

49 Do narządów/układów szczególnie podatnych na zawodowe czynniki rakotwórcze należą: płuca i oskrzela, skóra, pęcherz moczowy, krtań, układ krwiotwórczy. W 2012 r. stwierdzono łącznie 63 przypadki nowotworów uznanych za choroby zawodowe (w 2011 r. - 96) r. 2011r. 2012r. Rys. 3. Liczba stwierdzonych nowotworów uznanych za choroby zawodowe w latach Wzrost liczby zachorowań na nowotwory o charakterze zawodowym stwierdzono jedynie w dwóch województwach (kujawsko-pomorskim i świętokrzyskim), spadek w dziesięciu, natomiast poziom z roku poprzedniego utrzymał się w czterech województwach. Najwięcej nowotworów rozpoznano w województwach: małopolskim (14 przypadków) oraz śląskim (13). Prace związane z usuwaniem materiałów zawierających azbest stanowią istotne zagrożenie dla zdrowia pracowników. Pracownik wykonujący prace związane z usuwaniem, zabezpieczaniem lub transportem wyrobów zawierających azbest narażony jest głównie na pyły zawierające azbest. Znajduje to odzwierciedlenie w liczbie stwierdzonych chorób zawodowych u pracowników zatrudnionych w warunkach narażenia na pyły azbestu. W latach stwierdzono w sumie 905 przypadków chorób zawodowych u pracowników wykonujących prace związane z usuwaniem, zabezpieczaniem lub transportem wyrobów zawierających azbest. 10

50 Tabela 1. Liczba stwierdzonych chorób zawodowych spowodowanych pracą w kontakcie z azbestem w latach Pozycja w wykazie Jednostka chorobowa Liczba stwierdzonych chorób zawodowych 2011 r r. 3.5 Pylica azbestowa (oraz pozostałe pylice krzemianowe) Choroba opłucnej lub osierdzia wywołana pyłem azbestu: rozległe zgrubienia opłucnej Choroby opłucnej lub osierdzia wywołane pyłem azbestu: rozległe blaszki opłucnej lub osierdzia Rak płuca, rak oskrzela Międzybłoniak opłucnej albo otrzewnej Suma: Szczegółowe dane dotyczące stwierdzonych w danym roku przypadków chorób zawodowych i analizy kształtowania się zapadalności na te choroby gromadzi Centralny Rejestr Chorób Zawodowych prowadzony przez Instytut Medycyny Pracy w Łodzi. Bazę do tworzenia Rejestru stanowią informacje o stwierdzonych przypadkach chorób zawodowych, zawarte w Karcie stwierdzenia choroby zawodowej, które po uprawomocnieniu decyzji w sprawie choroby zawodowej wydanych przez państwowych inspektorów sanitarnych wypełniają stacje sanitarno-epidemiologiczne i przesyłają do Instytutu. 11

51 Podsumowanie Z materiału pokontrolnego można wywnioskować, iż w większości skontrolowanych zakładów prowadzona jest odpowiednia profilaktyka i przestrzeganie zasad bhp - zgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi, zmierzające do właściwego zabezpieczenia zdrowotnego pracowników zawodowo narażonych na występujące w środowisku pracy szkodliwe dla zdrowia czynniki rakotwórcze. Liczba podmiotów objętych w 2012 roku bieżącym nadzorem sanitarnym przez Państwową Inspekcję Sanitarną w stosunku do 2011 r. spadła o 38%. Powodem tego spadku była zmiana wykazu czynników rakotwórczych poprzez usunięcie czynników biologicznych z ww. wykazu poprzez zmiany legislacyjne w przedmiotowym zakresie. W ramach obowiązku monitorowania warunków środowiska pracy pracodawcy najczęściej zapominają o wykonywaniu badań i pomiarów czynników rakotwórczych z częstotliwością określoną dla tych czynników w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. W okresie objętym sprawozdawczością wykazano niewielki odsetek stwierdzonych chorób zawodowych w postaci nowotworów 2,5% wszystkich chorób. Jako główny czynnik przyczynowy nowotworu najczęściej wymieniano azbest (38 przypadków), WWA (8 przypadków) i promieniowanie jonizujące (6 przypadków). Najczęściej stwierdzane były raki płuca (35 przypadków) i międzybłoniaki opłucnej (19 przypadków). Kontrolom towarzyszyły również działania edukacyjne nt. potencjalnych skutków zdrowotnych wynikających z narażenia na substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym występujące w środowisku pracy. Ponadto przypominano pracodawcom zatrudniającym pracowników w warunkach narażenia na działanie czynników rakotwórczych o obowiązku zapewnienia tym pracownikom okresowych badań lekarskich także po zaprzestaniu pracy w kontakcie z czynnikami rakotwórczymi oraz po rozwiązaniu stosunku pracy, jeżeli zainteresowana osoba zgłosi wniosek o objęcie takimi badaniami. Należy stwierdzić, iż podejmowane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej działania kontrolne przyczyniają się do poprawy warunków pracy pracowników wykonujących prace związane z ekspozycją na czynniki rakotwórcze, a także powodują wzrost świadomości pracodawców m. in. z zakresu zagrożeń zawodowych powodowanych narażeniem na te szkodliwe czynniki. 12

52 Rada Ochrony Pracy przy Sejmie RP, Warszawa 18 lutego 2014 r.

53 Ok. 100 tys. substancji chemicznych i ich mieszanin w UE, z czego ok. 30 tys. jest w powszechnym użyciu Szacunkowo ok. 3 tys. to substancje rakotwórcze i ich mieszany Corocznie ponad 8% wszystkich chorób nowotworowych w UE jest powodowanych zawodowym narażeniem na substancje rakotwórcze Ponad 75 tys. pracowników rocznie umiera w wyniku działania niebezpiecznych substancji chemicznych

54 Substancje chemiczne osób Pyły osób Substancje rakotwórcze 31% Substancje mutagenne 3% Pyły inne 28% Substancje chemiczne pozostałe 66% Pyły rakotwórcze 5985 osób 3708 osób 5% Pyły zwłókniające 67% Źródło: Warunki pracy w 2012 r. (GUS)

55 Liczba substancji / mutagennych Łącznie 911 substancji, w tym substancje ropopochodne 511 substancje węglopochodne 152 substancje pozostałe 248 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. z 2012 r. poz. 890) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającym i uchylającym dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/20

56 Liczba substancji / mutagennych rakotwórcze kat. 1 /1A 238 rakotwórcze kat. 2 / 1B 667 mutagenne kat. 1 / 1A 0 mutagenne kat. 2 / 1B 420 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. z 2012 r. poz. 890) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającym i uchylającym dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/20

57 Wartości NDS dla substancji i pyłów rakotwórczych / mutagennych Ustalone NDS dla 52 substancji i pyłów Brak NDS dla ponad 850 substancji

58 substancje mieszaniny ropopochodne mieszaniny węglowe Łącznie 292 (ok. 1/3 wykazu ustalonego Rozporządzeniem Ministra Zdrowia DzU z 2012, poz. 890) Konieczko K.: Medycyna Pracy 2013;64(2):

59 Zakłady pracy Osobonarażenia [w tys.] Liczba zakładów i osób pracujących z substancjami rakotwórczymi lub mutagennymi lata rok rok Konieczko K.: Medycyna Pracy 2013;64(2):

Państwowa Inspekcja Sanitarna. Wrocław, 18 19 września 2014 roku

Państwowa Inspekcja Sanitarna. Wrocław, 18 19 września 2014 roku Państwowa Inspekcja Sanitarna Wrocław, 18 19 września 2014 roku Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny 2 Kompetencje Państwowej Inspekcji Sanitarnej ustawa z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej

Bardziej szczegółowo

Wioletta Buczak-Zeuschner. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Lublinie

Wioletta Buczak-Zeuschner. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Lublinie Choroby zawodowe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi w aspekcie zmian wykazów substancji, mieszanin, czynników i procesów technologicznych

Bardziej szczegółowo

Znaki ostrzegawcze: Źródło pola elektromagnetycznego

Znaki ostrzegawcze: Źródło pola elektromagnetycznego Podstawowe wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy dla użytkowników urządzeń wytwarzających pole i promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie częstotliwości 0-300 GHz. Podstawy prawne krajowe uregulowania

Bardziej szczegółowo

Wykaz aktów prawnych dotyczących problematyki azbestowej

Wykaz aktów prawnych dotyczących problematyki azbestowej Załącznik nr 1 Wykaz aktów prawnych dotyczących problematyki azbestowej (źródło: Ministerstwo Gospodarki www.mg.gov.pl) Ustawy dotyczące problematyki azbestowej (stan na wrzesień 2011 r.) 1. Ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy 2) Dz.U.2011.33.166 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy 2) (Dz. U. z dnia 16 lutego 2011 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Z 2007, Nr 89, 3 13.04.2007 poz. 589ze zmianami)

Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Z 2007, Nr 89, 3 13.04.2007 poz. 589ze zmianami) WYKAZ PRZEPISÓW Z ZAKRESU BEZPIECZEŃSTAWA I HIGIENY PRACY ORAZ BEZPIECZEŃSTWA PPOŻ DLA URZĘDU MIASTA PŁOCKA L.p. Nazwa aktu prawnego Z dnia: Uwagi 1 Ustawa Kodeks pracy (tekst jednolity - Dz. U. z 1998,

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO RADY OCHRONY PRACY

STANOWISKO RADY OCHRONY PRACY STANOWISKO RADY OCHRONY PRACY w sprawie identyfikacji obszarów o największym ryzyku wypadku przy pracy i przestrzegania w nich przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy Na posiedzeniu 26 sierpnia 2014 r.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

Państwowa Inspekcja Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w Białymstoku. Beata Kalinowska Starszy specjalista

Państwowa Inspekcja Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w Białymstoku. Beata Kalinowska Starszy specjalista Państwowa Inspekcja Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w Białymstoku Beata Kalinowska Starszy specjalista Zadania inspekcji pracy Państwowa Inspekcja Pracy jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i

Bardziej szczegółowo

Opracował mgr inż. Ireneusz Bulski Warszawa, 2010 r.

Opracował mgr inż. Ireneusz Bulski Warszawa, 2010 r. Wymagania przepisów dotyczące stosowania czynników szkodliwych dla zdrowia (W10) Opracował mgr inż. Ireneusz Bulski Warszawa, 2010 r. Rodzaje czynników szkodliwych dla zdrowia Fizyczne: Hałas; Wibracja;

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 227 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.) zarządza się, co następuje:

Na podstawie art. 227 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.) zarządza się, co następuje: LexPolonica nr 2461011. Stan prawny 2014-01-12 Dz.U.2011.33.166 (R) Badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r.

Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu

Bardziej szczegółowo

ŚRODOWISKO PRACY W ZAKŁADACH GÓRNICZYCH W ŚWIETLE AKTUALNIE OBOWIĄZUJĄCYCH PRZEPISÓW

ŚRODOWISKO PRACY W ZAKŁADACH GÓRNICZYCH W ŚWIETLE AKTUALNIE OBOWIĄZUJĄCYCH PRZEPISÓW Nr 113 Prace Naukowe Instytutu Górnictwa Politechniki Wrocławskiej Nr 113 Studia i Materiały Nr 31 2005 Zbigniew NĘDZA bezpieczeństwo pracy, środowisko pracy ŚRODOWISKO PRACY W ZAKŁADACH GÓRNICZYCH W ŚWIETLE

Bardziej szczegółowo

Działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie oceny zagrożenia i ryzyka zawodowego pracowników narażonych na benzen.

Działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie oceny zagrożenia i ryzyka zawodowego pracowników narażonych na benzen. Działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie oceny zagrożenia i ryzyka zawodowego pracowników narażonych na benzen. Monika Bobkiewicz Wojewódzka Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Opolu Podstawa

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Pracy Światowy Dzień Ofiar Wypadków Przy Pracy i Chorób Zawodowych

Światowy Dzień Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Pracy Światowy Dzień Ofiar Wypadków Przy Pracy i Chorób Zawodowych Światowy Dzień Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Pracy Światowy Dzień Ofiar Wypadków Przy Pracy i Chorób Zawodowych Narażenie na substancje chemiczne i ich mieszaniny w miejscu pracy omówienie wyników

Bardziej szczegółowo

SUBSTANCJE CHEMICZNE STWARZAJĄCE ZAGROŻENIA

SUBSTANCJE CHEMICZNE STWARZAJĄCE ZAGROŻENIA Szkoły Ponadgimnazjalne Moduł III Foliogram 41. KULTURA BEZPIECZEŃSTWA SUBSTANCJE CHEMICZNE STWARZAJĄCE ZAGROŻENIA Substancje chemiczne ze względu na zagrożenia dla zdrowia i/lub środowiska dzielimy na:

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny Sposób postępowania w przypadku stwierdzenia, że w protokołach pomiarów środowiska pracy przeprowadzonych przez laboratorium akredytowane występują błędy;

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy. (Dz. U. z dnia 18 września 1997 r.

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy. (Dz. U. z dnia 18 września 1997 r. Dz.U.1997.109.704 2005.07.01 zm. Dz.U.2004.246.2468 1 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy. (Dz. U. z dnia 18 września 1997 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Informacja nt. sposobu przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy

Informacja nt. sposobu przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy Informacja nt. sposobu przeprowadzenia oceny zawodowego na stanowiskach pracy Pojęcie zawodowego, zostało ustalone w dyrektywie z dnia 12 czerwca 1989 r. o wprowadzaniu środków w celu zwiększania bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Inwestuj. w bezpieczeństwo. SŁUŻBA BHP. Ireneusz Pawlik

Inwestuj. w bezpieczeństwo. SŁUŻBA BHP. Ireneusz Pawlik Inwestuj w bezpieczeństwo. SŁUŻBA BHP Ireneusz Pawlik USTAWA z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy Służba bezpieczeństwa i higieny pracy art. 237 11 WYMAGANIA PRAWNE Pracodawca zatrudniający więcej niż

Bardziej szczegółowo

Analiza i ocena ryzyka zawodowego pracowników. chemicznych. Katarzyna Szymczak-Czyżewicz Oddział Higieny Pracy WSSE w Szczecinie 1

Analiza i ocena ryzyka zawodowego pracowników. chemicznych. Katarzyna Szymczak-Czyżewicz Oddział Higieny Pracy WSSE w Szczecinie 1 Analiza i ocena ryzyka zawodowego pracowników narażonych na występowanie szkodliwych czynników chemicznych Katarzyna Szymczak-Czyżewicz Oddział Higieny Pracy WSSE w Szczecinie 1 Ryzyko zawodowe stwarzane

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE BHP PIKTOGRAMY

SZKOLENIE BHP PIKTOGRAMY SZKOLENIE BHP PIKTOGRAMY dr inż. Joanna Zembrzuska Instytut Chemii i Elektrochemii Technicznej Zakład Chemii Ogólnej i Analitycznej Tel. 665 20 15 Pok. 105A lub 0.009A Joanna.Zembrzuska@put.poznan.pl Oznaczenia

Bardziej szczegółowo

P6_TA-PROV(2005)0329 Ochrona zdrowia i bezpieczeństwo pracy: narażenie pracowników na promieniowanie optyczne ***II

P6_TA-PROV(2005)0329 Ochrona zdrowia i bezpieczeństwo pracy: narażenie pracowników na promieniowanie optyczne ***II P6_TA-PROV(2005)0329 Ochrona zdrowia i bezpieczeństwo pracy: narażenie pracowników na promieniowanie optyczne ***II Rezolucja legislacyjna Parlamentu Europejskiego w sprawie wspólnego stanowiska Rady mającego

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Sprawowanie obowiązków z zakresu służby bhp zgodnie z Działem dziesiątym Kodeksu pracy (tj. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) oraz innymi obowiązującymi

Bardziej szczegółowo

16. Kontrole przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy przy produkcji chemii budowlanej V. WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM

16. Kontrole przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy przy produkcji chemii budowlanej V. WYNIKI KONTROLI UJĘTYCH W PLANIE ROCZNYM jako niebezpieczne, nie posiadało aż 28% zakładów (niemniej jednak należy zwrócić uwagę, że w tym zakresie odnotowano poprawę w stosunku do roku poprzedniego wówczas nieprawidłowość dotyczyła 35% zakładów).

Bardziej szczegółowo

2. Uczestnicy szkolenia Szkolenie jest przeznaczone dla wszystkich osób, które rozpoczynają pracę w danym zakładzie pracy.

2. Uczestnicy szkolenia Szkolenie jest przeznaczone dla wszystkich osób, które rozpoczynają pracę w danym zakładzie pracy. ZAŁĄCZNIK Nr RAMOWE PROGRAMY SZKOLENIA I. Ramowy program instruktażu ogólnego. Cel szkolenia Celem szkolenia jest zaznajomienie pracownika w szczególności z: a) podstawowymi przepisami bezpieczeństwa i

Bardziej szczegółowo

Obowiązki pracodawcy w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy

Obowiązki pracodawcy w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy Obowiązki pracodawcy w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy Podstawowe obowiązki pracodawcy w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy Obowiązki zawarte w Kodeksie Pracy. Pracodawca ponosi odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

H. Wojciechowska-Piskorska, BHP w malarni/lakierni. Spis treœci

H. Wojciechowska-Piskorska, BHP w malarni/lakierni. Spis treœci Spis treœci Wprowadzenie....................................... 7 I. Wymagania bhp dotyczące budynków, pomieszczeń pracy oraz pomieszczeń higienicznosanitarnych.................................. 8 1. Wymagania

Bardziej szczegółowo

4. Zadania wymienione w ust. 1, Rektor realizuje przy pomocy Prorektora do spraw Ogólnych, Dziekanów i Kanclerza.

4. Zadania wymienione w ust. 1, Rektor realizuje przy pomocy Prorektora do spraw Ogólnych, Dziekanów i Kanclerza. ROZDZIAŁ VIII BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY 61 1. Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego zapewnia pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy oraz ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny

Bardziej szczegółowo

13. Profilaktyczne badania lekarskie

13. Profilaktyczne badania lekarskie 13. Profilaktyczne badania lekarskie 13.1. Informacje ogólne 13.2. Zakres i częstotliwość badań profilaktycznych 13.3. Zakres profilaktycznej opieki zdrowotnej 13.4. Upoważnienie do badań profilaktycznych

Bardziej szczegółowo

Przykładowa dokumentacja prowadzona w zakładzie pracy dotycząca bhp

Przykładowa dokumentacja prowadzona w zakładzie pracy dotycząca bhp Przykładowa dokumentacja prowadzona w zakładzie pracy dotycząca bhp Przykładowe rejestry, wykazy, wyniki przeglądów i pomiarów : Rejestr wypadków przy pracy Art. 234. 3 Ustawa z dnia 26.06.1974r.- Kodeks

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

Istota bezpieczeństwa i higieny pracy, System prawny ochrony pracy, System organizacyjny ochrony pracy.

Istota bezpieczeństwa i higieny pracy, System prawny ochrony pracy, System organizacyjny ochrony pracy. Istota bezpieczeństwa i higieny pracy, System prawny ochrony pracy, System organizacyjny ochrony pracy. Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP) to zespół warunków oraz czynników (organizacyjnych, technicznych,

Bardziej szczegółowo

Moduł 2. Europejskie Ramy Prawne lista aspektów/zawartości. Traktat

Moduł 2. Europejskie Ramy Prawne lista aspektów/zawartości. Traktat Moduł 2 Europejskie Ramy Prawne lista aspektów/zawartości Traktat Warunki pracy stanowią część Traktatu rozdział 10 Prawnej, Polityka społeczna Artkuł 151-161 (Dodatkowy dokument w 10 rozdziale Traktatu)

Bardziej szczegółowo

Lista kontrolna dokumentacja prowadzona w zakładzie pracy dotycząca bhp DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA. L.p. Dokument jest nie ma nie dotyczy Uwagi

Lista kontrolna dokumentacja prowadzona w zakładzie pracy dotycząca bhp DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA. L.p. Dokument jest nie ma nie dotyczy Uwagi Lista kontrolna dokumentacja prowadzona w zakładzie pracy dotycząca bhp DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA 1. Zgłoszenia działalności do PIP 2. Zgłoszenia działalności do PIS 3. Książka kontroli 4. Szkolenie BHP

Bardziej szczegółowo

Usuwanie azbestu przepisy i bezpieczeństwo realizacji Stare Pole, 13 października 2011r. Ważny temat Azbest jest przyczyną chorób nowotworowych. Działanie azbestu w organizmie człowieka może ujawniać się

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA EKOLOGII i ZARZADZANIA Wydział Zarządzania Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Specjalność: Bezpieczeństwo i Higiena Pracy Przedmiot: Prawo pracy (problematyka BHP) (W- program)

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy program szkolenia okresowego w zakresie bhp i ppoż. pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych

Szczegółowy program szkolenia okresowego w zakresie bhp i ppoż. pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych Załącznik nr 5 do Zarządzenia Burmistrza Gminy i Miasta Zagórów Szczegółowy program szkolenia okresowego w zakresie bhp i ppoż. pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych w Urzędzie Miejskim

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ DZIESIĄTY BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY

DZIAŁ DZIESIĄTY BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY DZIAŁ DZIESIĄTY BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY Rozdział I Podstawowe obowiązki pracodawcy Art. 207. 1. Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy. 2. Pracodawca

Bardziej szczegółowo

BHP PARTNER S.C. M a ł g o r z a t a Ś l i w a kowska, Jarosław Wa l entyn o w i cz 87-810 Włocławek, ul. Chopina 42/15

BHP PARTNER S.C. M a ł g o r z a t a Ś l i w a kowska, Jarosław Wa l entyn o w i cz 87-810 Włocławek, ul. Chopina 42/15 OFERTA WSPÓŁPRACY Pragniemy przedstawić Państwu ofertę współpracy. Posiadamy duże doświadczenie z dziedziny BHP i P.POŻ. zakładów produkcyjnych, budownictwa ogólnego, przemysłowego sektora chemicznego

Bardziej szczegółowo

Spis treści 1/3 Strona 1. 1/3 Spis treści

Spis treści 1/3 Strona 1. 1/3 Spis treści Spis treści 1/3 Strona 1 1/3 Spis treści 1 Spisy, noty i podstawowe informacje 1/1 Od wydawcy 1/2 Noty autorskie 1/3 Spis treści 1/4 Instalowanie programu 1/5 Alfabetyczny indeks rzeczowy 2 Obowiązki i

Bardziej szczegółowo

Świdnik, dnia 4.01.2013r FORMULARZ OFERTY wykonanie zadań służby BHP oraz PPOŻ. I. Nazwa i adres ZAMAWIAJĄCEGO

Świdnik, dnia 4.01.2013r FORMULARZ OFERTY wykonanie zadań służby BHP oraz PPOŻ. I. Nazwa i adres ZAMAWIAJĄCEGO I. Nazwa i adres ZAMAWIAJĄCEGO Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku ul. Kardynała Stefana Wyszyńskiego 18 21-040 Świdnik NIP: 712 323 52 53 Tel.081-4648701; 4648702; fax 081-4648834

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA Z KONTROLI URZĄDZEŃ SPALAJĄCYCH PALIWA GAZOWE

INFORMACJA Z KONTROLI URZĄDZEŃ SPALAJĄCYCH PALIWA GAZOWE Warszawa, maj 2015 INFORMACJA Z KONTROLI URZĄDZEŃ SPALAJĄCYCH PALIWA GAZOWE [Podtytuł dokumentu] [DATA] ACER [Adres firmy] INFORMACJA o wynikach kontroli akcesoriów odblaskowych Termin: I kwartał 2015

Bardziej szczegółowo

WIELKOPOLSKA STRATEGIA OGRANICZANIA ZAGROŻEŃ ZAWODOWYCH NA LATA 2013 2020 Gospodarni, solidni, bezpieczni w pracy.

WIELKOPOLSKA STRATEGIA OGRANICZANIA ZAGROŻEŃ ZAWODOWYCH NA LATA 2013 2020 Gospodarni, solidni, bezpieczni w pracy. WIELKOPOLSKA STRATEGIA OGRANICZANIA ZAGROŻEŃ ZAWODOWYCH NA LATA 2013 2020 Gospodarni, solidni, bezpieczni w pracy. Każdego roku w Unii Europejskiej ponad 5,5 tys. osób traci życie w wyniku wypadków w miejscu

Bardziej szczegółowo

Państwowa Inspekcja Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w Białymstoku. Wioletta Młynarczuk

Państwowa Inspekcja Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w Białymstoku. Wioletta Młynarczuk Państwowa Inspekcja Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w Białymstoku Wioletta Młynarczuk 90 lat polskiej inspekcji pracy 3 styczeń 1919 roku dekret tymczasowy o urządzeniu i działalności inspekcji pracy,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE REACH PRZEMYSŁ KOSMETYCZNY USTAWA O SUBSTANCJACH I ICH MIESZANINACH

ROZPORZĄDZENIE REACH PRZEMYSŁ KOSMETYCZNY USTAWA O SUBSTANCJACH I ICH MIESZANINACH ROZPORZĄDZENIE REACH PRZEMYSŁ KOSMETYCZNY USTAWA O SUBSTANCJACH I ICH MIESZANINACH Monika Blezień Ruszaj Rozporządzenie REACH ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 1907/2006 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 18

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie rozporządzeń REACH i CLP w działalności MŚP

Zastosowanie rozporządzeń REACH i CLP w działalności MŚP Zastosowanie rozporządzeń REACH i CLP w działalności MŚP 1. Rozporządzenie REACH Dr inż. Monika Wasiak-Gromek Projekt Enterprise Europe Network Central Poland jest współfinansowany przez Komisję Europejską

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O SUBSTANCJACH, PREPARATACH, CZYNNIKACH LUB PROCESACH TECHNOLOGICZNYCH O DZIAŁANIU RAKOTWÓRCZYM LUB MUTAGENNYM

INFORMACJA O SUBSTANCJACH, PREPARATACH, CZYNNIKACH LUB PROCESACH TECHNOLOGICZNYCH O DZIAŁANIU RAKOTWÓRCZYM LUB MUTAGENNYM Załącznik nr 2 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 01.12.2004r. (Dz. U. Nr 280, poz. 2771 ze zm.) INFORMACJA O SUBSTANCJACH, PREPARATACH, CZYNNIKACH LUB PROCESACH TECHNOLOGICZNYCH O DZIAŁANIU RAKOTWÓRCZYM

Bardziej szczegółowo

Jak przygotować się do kontroli. dr inż. Marzena Arndt-Dybko Z-ca Kierownika Oddziału Higieny Pracy

Jak przygotować się do kontroli. dr inż. Marzena Arndt-Dybko Z-ca Kierownika Oddziału Higieny Pracy Jak przygotować się do kontroli Państwowej Inspekcji Sanitarnej dr inż. Marzena Arndt-Dybko Z-ca Kierownika Oddziału Higieny Pracy 1 ZAKRES KONTROLI ORAZ WYMAGANE DOKUMENTY: 2 PODSTAWOWE DOKUMENTY PODLEGAJĄCE

Bardziej szczegółowo

Szkolenie okresowe - OSP. Istota bezpieczeństwa i higieny pracy

Szkolenie okresowe - OSP. Istota bezpieczeństwa i higieny pracy Istota bezpieczeństwa i higieny pracy 1 BEZPIECZEŃSTWO stan niezagrożenia lub spokoju To stan powodujący zarówno poczucie braku zagrożenia jak i jego rzeczywisty brak. Bezpieczeństwo i higiena pracy ma

Bardziej szczegółowo

Kompetencje i strategia kontroli PIP w zakresie nadzoru nad warunkami pracy w zakładach. Spotkanie z Państwową Inspekcją Sanitarną 18.09.2014 r.

Kompetencje i strategia kontroli PIP w zakresie nadzoru nad warunkami pracy w zakładach. Spotkanie z Państwową Inspekcją Sanitarną 18.09.2014 r. Kompetencje i strategia kontroli PIP w zakresie nadzoru nad warunkami pracy w zakładach Spotkanie z Państwową Inspekcją Sanitarną 18.09.2014 r. Kompetencje PIP Nadzór nad warunkami pracy (konstytucyjny

Bardziej szczegółowo

Informacja. nt. Realizowane kampanie:

Informacja. nt. Realizowane kampanie: Informacja nt. podejmowanych w 2009 r. przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Warszawie działań prewencyjnych i promocyjnych na rzecz społeczności wiejskiej, w tym pracodawców (przedsiębiorców) zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych

Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych 1. Założenia organizacyjno-programowe a) Forma nauczania Kurs z oderwaniem od pracy. b) Cel szkolenia Celem szkolenia jest

Bardziej szczegółowo

Ogółem zakwestionowano w jednej placówce 2 partie wyrobów z powodu nieprawidłowego oznakowania. USTALENIA KONTROLI

Ogółem zakwestionowano w jednej placówce 2 partie wyrobów z powodu nieprawidłowego oznakowania. USTALENIA KONTROLI --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT tel (42) 636-03-57 ul. Gdańska 38 90-730 Łódź fax (42)

Bardziej szczegółowo

PROBLEMATYKA MAŁEJ CHEMII W ZAKŁADZIE Z PUNKTU WIDZENIA SŁUŻBY BHP. Adam Chodyniecki

PROBLEMATYKA MAŁEJ CHEMII W ZAKŁADZIE Z PUNKTU WIDZENIA SŁUŻBY BHP. Adam Chodyniecki PROBLEMATYKA MAŁEJ CHEMII W ZAKŁADZIE Z PUNKTU WIDZENIA SŁUŻBY BHP Adam Chodyniecki PODSTAWY PRAWNE Rozporządzenie Min. Zdr. z 30.12.2004 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem

Bardziej szczegółowo

BHP i podstawy ergonomii. Podstawowe obowiązki pracodawcy w zakresie BHP

BHP i podstawy ergonomii. Podstawowe obowiązki pracodawcy w zakresie BHP BHP i podstawy ergonomii Podstawowe obowiązki pracodawcy w zakresie BHP Zagadnienia Podstawowe obowiązki pracodawcy w zakresie BHP. Szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. Rodzaje prac wymagające

Bardziej szczegółowo

OCENA i ANALIZA STANU BHP

OCENA i ANALIZA STANU BHP OCENA i ANALIZA STANU BHP (W14) Opracował mgr inż. Ireneusz Bulski Warszawa, 2010 r. Podstawy prawne przeprowadzania ocen stanu BHP Obowiązek przeprowadzania oceny stanu BHP jest konsekwencją postanowień

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy program szkolenia okresowego pracowników administracyjno- biurowych w zakresie bhp i ppoż. Urząd Miejski w Zagórowie.

Szczegółowy program szkolenia okresowego pracowników administracyjno- biurowych w zakresie bhp i ppoż. Urząd Miejski w Zagórowie. Załącznik nr 4 do Zarządzenia Burmistrza Gminy i Miasta Zagórów Szczegółowy program szkolenia okresowego pracowników administracyjno- biurowych w zakresie bhp i ppoż. Urząd Miejski w Zagórowie. (rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Warunki uczestnictwa. w Sieci Ekspertów ds. BHP, certyfikowanych przez Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy

Warunki uczestnictwa. w Sieci Ekspertów ds. BHP, certyfikowanych przez Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy Warunki uczestnictwa w Sieci Ekspertów ds. BHP, certyfikowanych przez Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy 1 2 Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników poprzez

Bardziej szczegółowo

Służba bezpieczeństwa i higieny pracy

Służba bezpieczeństwa i higieny pracy Służba bezpieczeństwa i higieny pracy Podstawa prawna: Ustawa z dnia 26 czerw ca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21 poz. 94 z późniejszymi zmianami). Rozporządzenie Rady Ministrów z 2 września

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Słupcy

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Słupcy 1 HIGIENA PRACY Spis treści: 1. Bieżący nadzór nad zakładami pracy 1.1. Zatrudnienie w nadzorowanych zakładach 1.2. Działalność kontrolna 1.3. Postępowanie administracyjne i egzekucyjne 1.4. Ocena narażenia

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 1/K/2015 z dnia 01.04.2015r.

Zarządzenie Nr 1/K/2015 z dnia 01.04.2015r. Zarządzenie Nr 1/K/2015 z dnia 01.04.2015r. w sprawie wprowadzenia w Zespole Szkół Usługowo Gospodarczych w Pleszewie Procedury przeprowadzania badań lekarskich pracowników w Zespole Szkole Usługowo Gospodarczych

Bardziej szczegółowo

USTAWA KODEKS PRACY stan prawny na dzień 18 stycznia 2009 r. 60 DZIAŁ DZIESIĄTY BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY Rozdział I Podstawowe obowiązki

USTAWA KODEKS PRACY stan prawny na dzień 18 stycznia 2009 r. 60 DZIAŁ DZIESIĄTY BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY Rozdział I Podstawowe obowiązki USTAWA KODEKS PRACY stan prawny na dzień 18 stycznia 2009 r. 60 DZIAŁ DZIESIĄTY BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY Rozdział I Podstawowe obowiązki pracodawcy Art. 207. 1. (174) Pracodawca ponosi odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ DZIESIĄTY BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY. Rozdział I. Podstawowe obowiązki pracodawcy

DZIAŁ DZIESIĄTY BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY. Rozdział I. Podstawowe obowiązki pracodawcy Przepisy ogólne dot. służby medycyny pracy KODEKS PRACY DZIAŁ DZIESIĄTY BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY Rozdział I Podstawowe obowiązki pracodawcy Art. 207. 1. Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan

Bardziej szczegółowo

7. Struktura, odpowiedzialność i uprawnienia w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

7. Struktura, odpowiedzialność i uprawnienia w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 7. Struktura, odpowiedzialność i uprawnienia w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 7.1. Jakie wymagania i wytyczne dotyczące określenia struktur odpowiedzialności i uprawnień w systemie

Bardziej szczegółowo

8. Kompetencje i szkolenie pracowników w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

8. Kompetencje i szkolenie pracowników w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 8. Kompetencje i szkolenie pracowników w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 8.1. Jakie wymagania i zalecenia dotyczące kompetencji i szkoleń sformułowano w normach serii PN-N-18001? Zgodnie

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY ERGONOMII i BHP. - Obowiązki pracodawców w. zakresie zabezpieczenia bezpiecznych warunków pracy

PODSTAWY ERGONOMII i BHP. - Obowiązki pracodawców w. zakresie zabezpieczenia bezpiecznych warunków pracy PODSTAWY ERGONOMII i BHP - Obowiązki pracodawców w zakresie zabezpieczenia bezpiecznych warunków pracy Proces pracy moŝe wiązać się z zagroŝeniem dla stanu psychofizycznego pracowników, ich zdrowia, a

Bardziej szczegółowo

Pismo Okólne Nr 2/2015 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 21 kwietnia 2015 r.

Pismo Okólne Nr 2/2015 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 21 kwietnia 2015 r. Pismo Okólne Nr 2/2015 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników Uniwersytetu Wrocławskiego Na podstawie art. 229 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 27 sierpnia 2012 r.

Warszawa, dnia 27 sierpnia 2012 r. Warszawa, dnia 27 sierpnia 2012 r. Zestawienie uwag zgłoszonych w ramach uzgodnień międzyresortowych do Projektu Aktualizacji Krajowego Planu Wdrażania Konwencji Sztokholmskiej L.p Treść uwagi Zgłaszający

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia... 2006 r. w sprawie podstawowych wymagań dotyczących terenów kontrolowanych i nadzorowanych 1)

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia... 2006 r. w sprawie podstawowych wymagań dotyczących terenów kontrolowanych i nadzorowanych 1) Projekt ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia... 2006 r. w sprawie podstawowych wymagań dotyczących terenów kontrolowanych i nadzorowanych 1) Na podstawie art. 25 pkt 2 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r.

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE OBOWIĄZKI PRACODAWCY- podstawa prawna

PODSTAWOWE OBOWIĄZKI PRACODAWCY- podstawa prawna PODSTAWOWE OBOWIĄZKI PRACODAWCY- podstawa prawna I. ZGŁOSZENIA PRACODAWCY ZAWIADOMIENIE NA PIŚMIE PAŃSTWOWEJ INSPEKCJI PRACY O MIEJSCU, RODZAJU I ZAKRESIE PROWADZONEJ DZIAŁALNOŚCI Podstawa prawna: art.209

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny 1 Zranienia i zakłucia przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny

Bardziej szczegółowo

Ocena jakości powietrza w Polsce dziś i jutro

Ocena jakości powietrza w Polsce dziś i jutro Ocena jakości powietrza w Polsce dziś i jutro Barbara Toczko Departament Monitoringu, Ocen i Prognoz Główny Inspektorat Ochrony Środowiska Białystok, 5 grudnia 2006 r. System oceny jakosci powietrza w

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Podstawowe informacje o przedsiębiorstwie Rodzaj działalności:. Liczba pracowników w jednostce lokalnej:. Wdrożony system zarządzania

Bardziej szczegółowo

ORZECZENIE LEKARSKIE nr.../(rok) wydane na podstawie skierowania na badania lekarskie z dnia.

ORZECZENIE LEKARSKIE nr.../(rok) wydane na podstawie skierowania na badania lekarskie z dnia. Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2015 r. (poz..) Załącznik nr 1 Wzór... (oznaczenie podmiotu przeprowadzającego badanie lekarskie) Rodzaj badania lekarskiego wstępne/okresowe/kontrolne

Bardziej szczegółowo

8. Wykaz druków i rejestrów zawartych w oprogramowaniu

8. Wykaz druków i rejestrów zawartych w oprogramowaniu Strona 1 8 WYKAZ DRUKÓW I REJESTRÓW ZAWARTYCH W OPROGRAMOWANIU 8. Wykaz druków i rejestrów zawartych w oprogramowaniu 1. Wypadki i choroby zawodowe Wypadki przy pracy: Zarządzenie o powołaniu zespołu powypadkowego,

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr /2005 Z dnia 2005 r. INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie 1. DEFINICJE. 1) RYZYKO

Bardziej szczegółowo

PRACA Z CHEMIKALIAMI, A OBOWIĄZKI STOSUJĄCEGO / DOSTAWCY WEDŁUG PRZEPISÓW REACH I CLP. inż. Andrzej Pieńkowski

PRACA Z CHEMIKALIAMI, A OBOWIĄZKI STOSUJĄCEGO / DOSTAWCY WEDŁUG PRZEPISÓW REACH I CLP. inż. Andrzej Pieńkowski PRACA Z CHEMIKALIAMI, A OBOWIĄZKI STOSUJĄCEGO / DOSTAWCY WEDŁUG PRZEPISÓW REACH I CLP inż. Andrzej Pieńkowski 1 PRACA Z CHEMIKALIAMI, A OBOWIĄZKI PRACODAWCY/DOSTAWCY. Producent Dystrybutor Stosujący Karta

Bardziej szczegółowo

Organizacja i działalność Państwowej Inspekcji Pracy

Organizacja i działalność Państwowej Inspekcji Pracy Organizacja i działalność Państwowej Inspekcji Pracy Jarosław Leśniewski Główny Inspektorat Pracy Departament Legalności Zatrudnienia www.pip.gov.pl Warszawa, 9 lipca 2013 r. Rola Państwowej Inspekcji

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH Lp. 1. Temat szkolenia Regulacje prawne z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy: a) aktualne przepisy (z uwzględnieniem zmian),

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do obrotu substancji i mieszanin chemicznych

Wprowadzenie do obrotu substancji i mieszanin chemicznych Wprowadzenie do obrotu substancji i mieszanin chemicznych Do obowiązków osoby wprowadzającej substancję chemiczną lub mieszaninę do obrotu należy: 1. Zaklasyfikowanie substancji lub mieszaniny zgodnie

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 98/2015 Wójta Gminy Czarnocin z dnia 28 października 2015 roku w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy

Zarządzenie nr 98/2015 Wójta Gminy Czarnocin z dnia 28 października 2015 roku w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy Zarządzenie nr 98/2015 Wójta Gminy Czarnocin z dnia 28 października 2015 roku w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy Na podstawie art. 237 3-237 5 ustawy z dnia 26 czerwca 1974

Bardziej szczegółowo

Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy

Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO ZDROWIA, Główny Inspektorat Sanitarny 03-729 Warszawa, ul. Targowa 65, telefon: /22/ 536 13 00 Nazwa i adres jednostki statystycznej

MINISTERSTWO ZDROWIA, Główny Inspektorat Sanitarny 03-729 Warszawa, ul. Targowa 65, telefon: /22/ 536 13 00 Nazwa i adres jednostki statystycznej Dziennik Ustaw 2751 Poz. 561 MINISTERSTWO ZDROWIA, Główny Inspektorat Sanitarny 03-729 Warszawa, ul. Targowa 65, telefon: /22/ 536 13 00 Nazwa i adres jednostki statystycznej MZ-50 Numer identyfikacyjny

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

R U C H B U D O W L A N Y

R U C H B U D O W L A N Y , GŁÓWNY URZĄD NADZORU BUDOWLANEGO R U C H B U D O W L A N Y w 214 roku Warszawa, luty 215 r. 1. Wprowadzenie Badania ruchu budowlanego w Głównym Urzędzie Nadzoru Budowlanego są prowadzone już od 1995

Bardziej szczegółowo

I N F O R M A T O R. dla funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej.

I N F O R M A T O R. dla funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej. I N F O R M A T O R dla funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej. Służba medycyny pracy Służby Więziennej podejmuje wszelkie działania, by funkcjonariusz lub pracownik, przyjęty w struktury Służby

Bardziej szczegółowo

ROZPAŁKA EKOLOGICZNA STAŁA

ROZPAŁKA EKOLOGICZNA STAŁA Data wystawienia: 10.03.2009 r. Wersja: 1.1/PL KARTA CHARAKTERYSTYKI [Sporządzona zgodnie z rozporządzeniem WE Nr 1907/2006 (REACH)] 1. I d e n t y f i k a c j a p r e p a r a t u, I d e n t y f i k a

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. do książki pt. Poradnik BHP dla pracodawców oraz osób kierujących pracownikami. Autor Marek Gałusza

SPIS TREŚCI. do książki pt. Poradnik BHP dla pracodawców oraz osób kierujących pracownikami. Autor Marek Gałusza SPIS TREŚCI do książki pt. Poradnik BHP dla pracodawców oraz osób kierujących pracownikami Autor Marek Gałusza Wstęp... 9 Literatura... 9 Wykaz najważniejszych skrótów użytych w tekście... 10 I. PRAWO

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: luty 2015 Kontakt: e mail: SekretariatUSPOZ@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100

Bardziej szczegółowo

Szkolenie z zakresu bhp i ppoż.

Szkolenie z zakresu bhp i ppoż. Kopalnia Soli Wieliczka Trasa Turystyczna Sp. z o.o. Szkolenie z zakresu bhp i ppoż. Wieliczka 2013 jerzy.sajak@kopalnia.pl System Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy Szkolenie BHP luty 2012

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. Warszawa, 2009.10.16 DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. W Polsce w 2008 r. prowadziło działalność 1780 tys. przedsiębiorstw o liczbie pracujących do 9 osób

Bardziej szczegółowo

REACH. System. Co producent oraz importer zrobić powinien przed wejściem w życie systemu REACH

REACH. System. Co producent oraz importer zrobić powinien przed wejściem w życie systemu REACH System REACH Co producent oraz importer zrobić powinien przed wejściem w życie systemu REACH Dokument opracowany przez: Departament Przemysłu Ministerstwo Gospodarki www.mgip.gov.pl/przedsiebiorcy/reach

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA o wynikach kontroli artykułów dla dzieci

INFORMACJA o wynikach kontroli artykułów dla dzieci INFORMACJA o wynikach kontroli artykułów dla dzieci Zatwierdził: Warszawa Listopad 2014 r. I. CEL KONTROLI Głównym celem kontroli była ocena bezpieczeństwa wybranych artykułów dla dzieci: nosidełek miękkich,

Bardziej szczegółowo

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(Tekst mający znaczenie dla EOG) 1.6.2016 L 144/27 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) 2016/863 z dnia 31 maja 2016 r. zmieniające załączniki VII i VIII do rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji,

Bardziej szczegółowo

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO JAKO SKUTECZNE NARZĘDZIE PREWENCJI WYPADKOWEJ

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO JAKO SKUTECZNE NARZĘDZIE PREWENCJI WYPADKOWEJ OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO JAKO SKUTECZNE NARZĘDZIE PREWENCJI WYPADKOWEJ Karolina Główczyńska-Woelke Departament Nadzoru i Kontroli GIP 28 kwietnia 2010 r., Poznań Targi SAWO WPROWADZENIE 1. Ryzyko zawodowe

Bardziej szczegółowo