Małgorzata Pałaniuk Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań TŁUMACZENIE TEATRALNE A DIALOG MIĘDZYKULTUROWY NA PRZYKŁADZIE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Małgorzata Pałaniuk Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań TŁUMACZENIE TEATRALNE A DIALOG MIĘDZYKULTUROWY NA PRZYKŁADZIE"

Transkrypt

1 1 Małgorzata Pałaniuk Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań TŁUMACZENIE TEATRALNE A DIALOG MIĘDZYKULTUROWY NA PRZYKŁADZIE FRANCUSKOJĘZYCZNEJ DRAMATURGII KANADYJSKIEJ I JEJ PRZEKŁADÓW Abstract: English translation of the French-Canadian theatre as an element of intercultural dialogue in Canada. The oral character inherent to a theatre text invests it with functions that pertain strictly to the spoken word and that translator must to take into account. Written to be delivered on stage, the theatre text is fashioned by oral codes that vary and take on different values according to the social and cultural context in which the play is produced. Recourse to the practice of code-switching and other forms of bilingualism specific to francophone communities in Canada poses a challenge to the English translation especially in a context of a historical conflict of two official languages of Canada. This paper will explore translation strategies proposed and applied by the authors-translators Laurier Gareau and Jean Marc Dalpé in English versions of their playwrights. Dlaczego francuskojęzyczna literatura mniejszości kanadyjskich stanowi ciekawy obiekt dociekań przekładoznawczych? Na czym polega specyfika tłumaczenia teatralnego? Jakie siły i sprzeczności rządzą tłumaczeniem teatralnym w Kanadzie? Wokół tych pytań skoncentruje się refleksja w ramach niniejszego artykułu, którego celem będzie zgłębienie problemu tłumaczenia teatralnego w kontekście dialogu interkulturowego pomiędzy dwiema głównymi społecznościami Kanady na przykładzie angielskich tłumaczeń sztuk Lauriera Gareau oraz Jeana Marca Dalpé. Literatura Dalekiego Zachodu, jak nazywa francuskojęzyczną literaturę Kanadyjską belgijski pisarz Jean Marie Klinkenberg, to zaskakujący przykład krzyżowania się wpływów kulturowych Starego oraz Nowego Świata. Jak zauważa Józef Kwaterko: Specyfiką tych literatur jest to, że ich przynależność do amerykańskiej przestrzeni, kultury i historii jest

2 2 ciągłym wyzwaniem [ ] literatury franko-amerykańskie jako jedyne nie wyszły w pełni poza dialektykę centrum i peryferii. Można powiedzieć, że ich naczelnym wyróżnikiem jest historycznie uwarunkowany układ zbieżności, napięć i przeciwieństw między europejskością i amerykańskością. (Kwaterko 2003: 15). Literatura Kanady frankofońskiej, szczególnie ta pochodząca spoza prowincji Quebek, która będzie obiektem niniejszych rozważań, to mała literatura, używając terminu zaczerpniętego z Dzienników Franza Kafki. Jednakże małe czy niewidoczne nie zawsze jest synonimem tego, co mało znaczące czy banalne, wręcz przeciwnie to, co najbardziej nowatorskie ujawnia się właśnie na marginesie, w cieniu wielkich literatur zaliczanych do kanonu światowego (Żuchelkowska, 2010). W związku z ciągłym ryzykiem asymilacji i zatracenia swojej tożsamości, mniejszości frankofońskie spoza Quebeku, rozsiane obecnie po całym terytorium Kanady, od Nowego Brunszwinku po Vancouver, jako bastion obrony tożsamości oraz języka obrały po 1969 roku tzw. espaces francophones czyli przestrzenie frankofońskie. Espace francophone nie jest pojęciem fizycznym czy geograficznym, lecz symbolicznym i oznacza miejsce-instytucję, gdzie język francuski jest zarówno narzędziem komunikacji, jak i językiem ekspresji artystycznej. Przestrzenie frankofońskie to zatem miejsca wymiany myśli - szkoły, uniwersytety, centra kultury francuskiej, ale również radio, telewizja oraz teatr, którego rola w kształtowaniu tożsamości frankofonów w Kanadzie jest nieoceniona. 1. Tłumaczenie narzędziem dominacji w Kanadzie W tym miejscu na krótko zatrzymamy się przy historycznych uwarunkowaniach tłumaczenia literackiego jako dialogu interkulturowego w kontekście języków urzędowych Kanady. Otóż w latach 60 i 70 dwudziestego wieku tłumaczenie literackie w Kanadzie przeżywało swój rozkwit dzięki programowi subwencji Kanadyjskiej Rady ds. Sztuki (Conseil des Arts du Canada). Z założenia program ten miał stymulować dialog pomiędzy społecznością anglo- i frankofońską po okresie zwanym Spokojną Rewolucją, w którym doszły do głosu z całą mocą tendencje separatystyczne Quebeku. Subwencje obejmowały wyłącznie tłumaczenia w obrębie dwóch języków urzędowych Kanady francuskiego i angielskiego. Program cieszył się takim powodzeniem, że już po pięciu latach od jego

3 3 wprowadzenia zanotowano dwukrotny wzrost liczby przetłumaczonych tekstów literackich w stosunku do ilości tłumaczeń wykonanych podczas całej historii Kanady (Martin: 1994). Z drugiej strony program subwencjonowania wzbudził liczne kontrowersje, gdyż unaocznił skrajnie odmienny stosunek, jaki mają do instytucji tłumaczenia literackiego dwie główne grupy kulturowe, do których był adresowany. Podczas gdy tłumacze anglofońscy nie wahali się sięgać po literaturę mniejszości frankofońskiej z pobudek czysto poznawczych, co zauważa Sherry Simon : Anglofoni w sposób naturalny interesują się literaturą francuskojęzycznej Kanady, gdyż jest ona dla nich najlepszym źródłem wiedzy na temat ich francuskojęzycznego sąsiada. 1 (Simon 1994: 53), tłumacze frankofońscy wykazywali dużą rezerwę, której przyczyn należy dopatrywać się w niełatwej historii współistnienia dwóch grup językowych w Kanadzie. Alicja Żuchelkowska podkreśla, że współwystępowanie dwóch języków na terenie jednego, nawet tak nowoczesnego i demokratycznego państwa jak współczesna Kanada, doprowadza do wartościowania a tym samym przyporządkowania wartości pozytywnych językowi dominującemu, wartości negatywnych natomiast językowi mniejszościowego i wskutek przeniesienia do wszystkich podmiotów, które się nim posługują. (Żuchelkowska 2010: 362) Alain Ricard posługuje się terminem dyglosji diglossie - by nazwać tego typu współistnienie dwóch języków, z których jeden posiada zauważalnie wyższy status społeczny (tzw. variété haute - język, który cieszy się zdecydowanie wyższym prestiżem społecznym, w tym przypadku variété haute to język angielski). Tak zhierarchizowana struktura językowa społeczeństwa wywiera wpływ na postrzeganie samej instytucji tłumaczenia jako procesu, jego ograniczeń, na pojmowanie roli tłumacza oraz społecznego odbioru tekstów, które przetłumaczone są z języka Sąsiada. Ben Zion Shek cytując Jeana Delisle a stwierdza : Kanada została stworzona po angielsku a następnie przetłumaczona na francuski dla jej francuskojęzycznych mieszkańców» (Shek 1988 :85). Stąd wynika dystans i nieufność tych ostatnich wobec samej instytucji tłumaczenia, również literackiego, które z góry postrzegane jest jako czynnik sprzyjający asymilacji oraz stanowi zagrożenie dla i tak wyeksponowanej od lat na zgubne oddziaływanie anglofońskie społeczności francuskojęzycznej. Tłumaczenie literackie chcąc nie chcąc wpisuje się w jakże niechlubny schemat jednokierunkowości tłumaczenia tekstów oficjalnych 1 Wszystkie tłumaczenia obcojęzycznych cytatów zawarte w tekście pochodzą od Autorki

4 4 z dziedziny prawa czy administracji, które począwszy od roku 1763 były zawsze tłumaczone z angielskiego na francuski. Nieufność tę i rezerwę najlepiej obrazują statystyki - jak zauważa Ruth Martin, wśród 62 odnotowanych w latach 60 tłumaczeń teatralnych, 60 to tłumaczenia z francuskiego na angielski. Oznacza to, że w ciągu pięciu lat przetłumaczone zostały na francuski jedynie 2 sztuki teatralne (Martin 1954: 54). W tym pełnym konfliktów i historycznych animozji kontekście kulturowym, Kathy Mezei (1995: 134) podkreśla doniosłą rolę tłumaczenia, które podkreślałoby obcość i wnosiło nowe elementy do kultury docelowej. W przeciwnym razie, dostosowujące się do kultury docelowej, tłumaczenie tzw. przezroczyste, zamiast wzbogacać, przyczynia się do dekulturacji, staje się narzędziem asymilacji (translation as asimilation). W kontekście powyższego założenia, poważnym wyzwaniem przekładoznawczym są teksty, w których jeden z języków użytych przez autora jest językiem docelowym. Tak dzieje się w przypadku literatury francuskojęzycznej Kanady, w której język angielski pojawia się zarówno w formie pojedynczych wyrazów, replik, jak i całych aktów czy rozdziałów. Dodatkowo użycie tego języka nigdy nie jest pozbawione znaczenia, jest to zawsze użycie polityczne, niosące za sobą cały szereg konotacji związanych z rozdarciem językowym i tożsamościowym, z którym zmagają się frankofoni w Kanadzie. (Mezei 1995: 139) Jak zauważa Żuchelkowska: Opór, który stawia w tłumaczeniu hipertofia znaków językowych, jak i kulturowych związany jest z nasiąkniętym obcością tekstem, jego podwójną i ambiwalentną tożsamością wypływającą z przynależności do głęboko hybrydalnego środowiska. Mamy tu do czynienia z całym spektrum wtrąceń, przytoczeń, przeinaczeń: zabiegów zakłócających dyskursywny monolit narracji dominującej [ ]. Przeinaczenia, zmieszanie kodów, stają się z czasem, dzięki nobilitacji w piśmie, akceptowanym i niejako równoprawnym językiem socjalizacji i społecznej komunikacji skolonizowanych. W perspektywie kolejnych konfrontacji z odmiennością kulturową, ustabilizowana w piśmie hybryda zaczyna pełnić rolę filaru kulturowego danej społeczności. Przechwycenie narzędzia dominacji, jakim jest kultura pisma, dla celów ekspresji tego autentycznego języka jest iście rewolucyjnym gestem, nie ułatwia jednakowoż pracy tłumaczowi. (Żuchelkowska 2010) Aby fragmenty przejawiające wspominaną hybrydowość nie zostały niejako wchłonięte przez angielskie tłumaczenie, Mezei (1995) proponuje wyróżnić je graficznie, np. przy użyciu kursywy, nawiasów oraz opatrzyć stosownymi komentarzami na dole strony bądź we wstępie. Nie jest to jednak zabieg możliwy do zastosowania w przypadku każdego

5 5 rodzaju literatury, czego dowodzi trudność w zastosowaniu go w przypadku tekstów dramatycznych, do których charakterystyki oraz przekładu teraz przejdziemy. 2. Specyfika tłumaczenia tekstów dramatycznych Tłumaczenie teatralne prezentuje specyfikę, której próżno szukać w przypadku tłumaczenia innych gatunków literackich i to zarówno ze względu na budowę tekstu, opierającego się na dialogach oraz didaskaliach, jak i ze względu na specyficzny kontekst odbioru dzieła teatralnego, które pojawia się na scenie jako kompilacja elementów językowych i pozajęzykowych tworzących semiotyczną całość. Widz odczytuje tę kompilację jako sumę znaczeń i reaguje w odpowiedni sposób, dlatego tłumaczenie teatralne: To walka, której rozstrzygnięcie jest jednoznaczne: sztuka przemawia do widza lub nie (Mounin 1976: 163) Louise Ladouceur, objaśniając trudności translatoryczne wynikłe z samej natury tekstu, nazywa dwa wspomniane elementy odpowiednio: oralność oraz natychmiastowość odbioru (oralité et immédiateté) tekstu dramatycznego wskazując, iż ważnym jest, aby język, który tłumacz niejako wkłada w usta aktorów był językiem, z którym publiczność się identyfikuje (Ladouceur 2005: 56-59). Naturalność i autentyczność dialogów to warunek sine qua non dobrego tłumaczenia teatralnego, które dopuszcza użycie środków językowych innych niż te użyte w tekście oryginalnym w celu zapewnienia widzowi nie tylko zrozumienia tekstu sztuki, ale też łatwą identyfikację z bohaterami. Sceniczność tekstu i jego natychmiastowy odbiór przez publiczność odbiera tłumaczowi cały arsenał środków, którymi dysponuje tłumacz literacki - O ile tłumacząc powieść bądź wiersz tłumacz może zawsze posłużyć się przypisem na dole strony, o tyle praktyka ta w teatrze jest niemożliwe (Lefebvre 1978: 34) - dając zarazem zdecydowanie większą wolność doboru strategii oraz adaptacji dzieła. Nie należy również zapominać, że teatr jest sztuką wielowymiarową, łączącą elementy językowe, wizualne oraz dźwiękowe, tworzące rozbudowaną sieć kodów semiotycznych, z którymi musi współgrać przetłumaczony tekst. Wszystko to sprawia, że tłumaczenie teatralne jest tym, które pozostaje najmniej wierne tekstowo oryginałowi oraz najczęściej posługuje się

6 6 adaptacją w celu odtworzenia w kulturze docelowej specyficznej relacji tekst - odbiorca: tłumacz teatralny [ ] prawie zawsze będzie posługiwał się technikami adaptacyjnymi [ ] ponieważ musi on nie tylko tłumaczyć dialogi, lecz także konteksty sytuacyjne w taki sposób, by publiczność mogła je natychmiast zrozumieć i zareagować śmiechem lub płaczem. (Mounin 1976: 133). Delisle precyzuje, że tłumaczenie sztuki teatralnej i jej adaptacja polega na tłumaczeniu emocji a dobór słownictwa, rytm, składnia to tylko środki pozwalające osiągnąć nadrzędny cel, jakim jest przetłumaczenie na język docelowy emocji oraz uczuć. (Delisle 1986: 3) Cytując opinię Jeana Marca Dalpé, pochodzącego z Ontario frankofońskiego dramaturga i tłumacza, którego sztuka zatytułowana Le Chien będzie przedmiotem analizy w kolejnej części tekstu, tłumacz, który ma do czynienia z tekstem dramatycznym, zajmuje się tylko wierzchołkiem góry lodowej: tekst a mianowicie dialogi oraz didaskalia [ ] stanowią widoczną część dzieła, rzekłbym wierzchołek góry lodowej. Tłumacz zajmuje się wyłącznie tą częścią, podczas gdy autor spędza cały swój czas pod wodą zajmując się jego niewidoczną częścią. [Tłumacząc] należy wystrzegać się zatem jakiejkolwiek ingerencji w zatopioną części góry lodowej (Dalpé, wywiad dla czasopisma: Liaison, 2010: 5) W kategoriach semiotyki teatralnej oznacza to, że przed tłumaczem stoi trudne zadanie zastąpienia składnika językowego tekstu wyjściowego elementami językowymi i kulturowymi w tekście docelowym w taki sposób, by nie naruszyć struktury semiotycznej dzieła, czyli owej niewidzialnej części góry lodowej, a zarazem wywołać u widza emocjonalną reakcję. 3. Tłumaczenie teatralne w obrębie dwóch języków oficjalnych Kanady studium przykładów Po zaprezentowaniu wyzwań, które wiążą się z tłumaczeniem literackim w obrębie dwóch języków oficjalnych Kanady oraz problemów, z którymi musi się zmierzyć tłumacz tekstów dramatycznych, czas na dwa przykłady tłumaczenia teatralnego z języka francuskiego na język angielski dramaturgów tworzących w kontekście mniejszościowym, czyli poza prowincją Quebeku. Tłumaczenia i przykłady te są o tyle relewantne, iż zostały wykonane

7 7 przez samych autorów, dzięki czemu mamy możliwość obserwacji zaproponowanych przez nich optymalnych w kontekście ich własnego dzieła rozwiązań translatorskich. Należy tutaj dodać, iż w Kanadzie bardzo częste jest łączenie dramatopisarstwa z tłumaczeniem, reżyserią spektakli lub nawet aktorstwem, czego dwaj przywołani przez nas autorzy są doskonałym świadectwem. Zanim przejdziemy jednak do analizy przykładów konkretnych rozwiązań problemu hybrydowości języka w przekładzie, kilka słów na temat tłumaczenia tytułów oraz strategii globalnej obranej przez tłumaczy. Otóż w obu przypadkach tłumacze nie zdecydowali się na zabieg adaptacji, gdyż w przypadku tekstu dramatycznego oznaczałoby to zmianę czasu i (ewentualnie) miejsca akcji a także zamianę wszystkich elementów kulturowych na takie, które występują w kulturze docelowej w sposób, który nie doprowadziłby do rozmontowania skomplikowanej konstrukcji semiotycznej dzieła. Oba teksty są tak bardzo zakorzenione w kulturze wyjściowej, że ich adaptacja byłaby zabiegiem praktycznie niemożliwym stąd taka decyzja tłumaczy. Dowodem na obranie tejże strategii w przetłumaczonych na język angielski tekstach jest zachowanie oryginalnych, francuskich nazw własnych bohaterów oraz miejsc i postaci, o których wspominają protagoniści: Moulin, Dumont, Riel, Batoche (w tłumaczeniu L. Gareau) oraz Céline, Jérôme, Bouchard, Briand, Paquette, Dieudonné St-Cyr (w tłumaczeniu J-M. Dalpé oraz M. LaBonté). Wartym omówienia rozwiązaniem zaproponowanym przez tłumaczy sztuki Le Chien jest pozostawienie tytułu w oryginalnej, francuskojęzycznej formie, co sprawia, że zarówno oryginał jak i tłumaczenie noszą ten sam tytuł: Le Chien. Louise Ladouceur wyjaśnia, że autorzy angielskiej wersji chcieli w ten sposób zwrócić uwagę anglojęzycznych odbiorców na pochodzenie sztuki. A że w owym czasie Jean Marc Dalpé zyskał dzięki swej sztuce niemały rozgłos, również w środowiskach anglofońskich, tłumacze postanowili bazować na tychże właśnie odniesieniach. (Ladouceur: ). W przypadku tłumaczenia tytułu dramatu Lauriera Gareau mamy natomiast do czynienia z tłumaczeniem dosłownym zawartego w tytule słowa zdrada na język angielski. Tytuł ten, stanowiący bezpośrednie odniesienie do tematyki sztuki, został przetłumaczony przez autora jako The Betrayal. Przechodząc teraz do analizy przykładów, należy uściślić, że przedmiotem rozważań w ramach niniejszego artykułu, w przypadku obu analizowanych fragmentów, będzie warstwa językowa. Jako że język jest elementem konstytutywnym kultury a w kontekście mniejszości

8 8 frankofońskich Kanady refleksja nad jego lokalnymi wariantami oraz wiążącymi się z nimi konotacjami urasta do rangi motywu przewodniego wielu utworów literackich, postanowiliśmy skupić się właśnie na języku jako nośniku tożsamości bohaterów oraz jego przekładzie na język docelowy. Dla tegoż specyficznego języka, właściwego literaturom Kanady frankofońskiej charakterystyczne jest, jak już zauważyliśmy cytując Alicję Żuchelkowską, użycie w tekście literackim mieszanki lokalnych wariantów mówionych, regionalizmów, archaizmów oraz języka angielskiego, dające efekt tzw. alternacji kodów 2, pociągające za sobą poważne naruszenie zasad ortografii, morfologii czy składni normatywnego języka francuskiego. W przypadku pierwszego tekstu zatytułowanego La Trahison czyli Zdrada, autorstwa Lauriera Gareau, akcja rozgrywa się pod koniec XIX wieku a bohaterami sztuki są autentyczne postaci historyczne. Pierwszym z nich jest przywódca powstania Metysów w 1895 roku w Batoche, oskarżający kler o zdradę i rzeź walczących w nim Metysów, drugim zaś ksiądz broniący racji Kościoła i usprawiedliwiający jego stanowisko. Co do warstwy językowej w przypadku Metysa mamy do czynienia ze specyficzną, hybrydową formą języka francuskiego, zawierającą elementy języka indiańskiego Cri. Obrazuje to poniższy cytat, w którym elementy odbiegające od standardowego języka francuskiego zostały wyróżnione kursywą: Dumont: Gabriel Dumont, ça l est un vieux chasseur, Pè e. Ça l a toute perdu toute le monde que ça l aimait [ ] L Église, ça m onvait trahi. (Pause.) Pè e Moulin, l vieux Métchif, ça veut comprendre. Ça m dit que ça pourra pas voir sa famille dans l ciel si ça fait pas sa paix Alec l Église [ ] Mais Pè e, ça peut pas oublier ça l est l Église que ça l onvait trahi les Métchifs icitte à Batoche. (Gareau, 2003 : 9) 2 Termin alternacja kodów jest dosłownych tłumaczeniem francuskojęzycznego terminu alternance codique (odpowiednik angielskiego code-switching ) oznaczającego współwystępowanie w jednej wypowiedzi elementów należących do dwóch różnych systemów gramatycznych, charakteryzujących się zróżnicowaną długością oraz spełnianą funkcją. Zjawisko to występuje najczęściej w społeczeństwach, które posługują się językami kreolskimi oraz takich, w których języki używane przez społeczność nie mają jednakowego statusu społecznego. Zjawisko code-switching zostało opisane przez J.J. Gumperza w jego Discourse strategies (1982), na gruncie francuskojęzycznym zaś przez G. Lüdi oraz B. Py w : Être bilingue (1986)

9 9 Charakterystyczne dla języka, którym posługuje się Metys jest użycie zaimka ça czyli to w miejscu zaimka osobowego, co daje wrażenie opowiadania o sobie przy użyciu trzeciej, a nie pierwszej osoby liczby pojedynczej, użycie typowo kanadyjskiego spójnika pis, archaiczne formy czasownika posiłkowego avoir czy zmodyfikowana ortografia w przypadku rzeczownika Pè re, zaimka toute oraz icitte a także nadmiernie częste stosowanie rodzajnika określonego. Autor sztuki osiągnął interesujący z punktu widzenia interpretacji tekstu efekt kontrastu na poziomie dyskursywnym dzięki zestawieniu wariantu regionalnego, którym posługuje się Metys z poprawną francuszczyzną księdza, który nie wychował się w Kanadzie i przez to jego europejski sposób postrzegania świata, Boga i religii stoi w opozycji do naiwnego, lecz stojącego w zgodzie z prawami natury światopoglądu Dumonta. Ksiądz Moulin wyraża się w zupełnie odmienny, a w zestawieniu z Metysem wręcz hiperpoprawny sposób, co widoczne jest w poniższym fragmencie: Moulin Tu étais Seul, Gabriel, qui aurait pu les convaincre de ne pas écouter les sottises de Louis Riel. Oui, Gabriel. [ ] En 85, les Métis étaient encore prêts à écouter Gabriel Dumont, leur chef. Gabriel, Si tu avais seulement voulu éviter ce sacrilège, les Métis auraient pu vivre en paix. (Gareau, 2003 : 19) Jako że Moulin został wykształcony we Francji i dopiero po kilku latach kapłańskiej posługi, został co warto zauważyć karnie przeniesiony do Kanady, jego dyskurs nie nosi żadnych znamion obcości. Ortografia i morfologia nie odbiegają od normatywnego wariantu języka francuskiego, dowodem dbałości o formę wypowiedzi są rozbudowane konstrukcje składniowe w przytoczonym fragmencie ksiądz Moulin posługuje się trybem warunkowym, odnoszącym się do przeszłości: Si tu avais seulement voulu éviter ce sacrilège, les Métis auraient pu vivre en paix. (tłum : Jeśli tylko zechciałbyś wtedy uniknąć tego świętokradztwa, Metysi mogliby byli żyć w pokoju). Drugi tekst, autorstwa przywołanego już w kontekście specyfiki tłumaczenia teatralnego Jeana Marca Dalpé, zatytułowany Le Chien czyli Pies rozgrywa się współcześnie, w małym miasteczku Timmins na północy prowincji Ontario i opowiada historię Jaya syna marnotrawnego, który po powrocie do rodzinnego miasta z siedmioletniej

10 10 peregrynacji po Stanach Zjednoczonych, odkrywa z przerażeniem zbrodnie, jakich dopuścił się na rodzinie ojciec alkoholik. W utworze również pojawia się hybrydowy wariant języka francuskiego, różniący się znacznie od wariantu występującego w utworze Lauriera Gareau. W sztuce Le Chien występuje charakterystyczna dla mniejszości francuskojęzycznych spoza prowincji Quebek hybryda francusko-angielska. Alternacja kodów jest odzwierciedleniem rzeczywistości językowej żyjących w anglojęzycznych prowincjach frankofonów a francusko-angielska hybryda jest częścią tożsamości posługujących się nią jednostek, jak zauważają socjolodzy, językoznawcy oraz badacze literatury. Obecność miejscowego wariantu językowego w utworach literackich czy na scenie jest dla odbiorców naturalna i pozwala na identyfikację z bohaterami, co w przypadku sztuki teatralnej jest jednym z warunków powodzenia bądź niepowodzenia przedstawienia. Tym samym język, który wkłada w usta swoich bohaterów autor, staje się kryterium podziału na my versus oni tudzież ja versus obcy. W przykładach zaczerpniętych z oryginalnej wersji sztuki Jeana Marca Dalpé, Le Chien mamy do czynienia z dwoma sposobami wtrącania języka angielskiego przez bohaterów do wypowiedzi w języku francuskim. Podczas gdy ojciec Jaya Père - używa go głównie jako cytatów w formie mowy niezależnej, przytaczając wypowiedzi napotkanych anglofonów, Jay posługuje się typową formą hybrydową, wtrąca do swojej wypowiedzi pojedyncze angielskie słowa, wskutek czego powstają zdania takie jak: Je suis lucky pour les jobs. Wszystko okraszone jest typowo kanadyjskimi, związanymi z Kościołem Katolickim przekleństwami, takimi jak ostie, tabernak czy sacrement. Modyfikacje na poziomie fonetycznym i leksykalnym po raz kolejny zostały wyróżnione kursywą, podobnie jak angielskie wtrącenia w wypowiedziach dwóch bohaterów : Jay J travaille quatre, six semaines, deux mois; douze, quatorze heures par jour; pis j me ramasse du cash, pis j sacre mon camp, pis j vire une brosse ou deux; pis j suis lucky pour les jobs, ça pas d bon sens, quand j commence à manquer d argent, y a toujours quequ chose de payant qui s pointe. L Amérique Tabarnak! Free Spirit ostie! James Dean Easy Rider Sacrament!! [ ] (Dalpé 2003: 74) Père- Fait que j les laisse enter: Was tryin to get to the hospital, ya see. J ai amené la femme tu-suite sur not lit. Goddamn car swerved In front of us, we went down into the ditch just over here. Fuckin asshole didn t even stop! Là, à la lumière, pis proche d elle, j ai vue que la femme, ben c était vraiment une fille.[ ] (Dalpé 2003: 101)

11 11 Przywołując początkowe założenia niniejszej analizy, tłumaczenie w obrębie dwóch języków oficjalnych Kanady powinno ułatwić dialog interkulturowy poprzez akcentowanie różnic i wnoszeniu inności w celu uniknięcia asymilacji spowodowanej adaptacją do wzorców kultury docelowej. Dobre tłumaczenie teatralne ma natomiast umożliwić odbiorcy identyfikację z bohaterami sztuki, również na poziomie językowym. Przyjrzymy się teraz, czy sprostanie tym dwóm wyzwaniom jest możliwe i w jaki sposób realizują je autorzy tekstów w wykonanych przez siebie tłumaczeniach na język angielski. Najpierw powróćmy do sztuki Lauriera Gareau i zatrzymajmy się przy fragmencie jej angielskiej wersji zatytułowanej The Betrayal, która w tabeli została zestawiona z fragmentami francuskojęzycznego oryginału: Dumont: Gabriel Dumont, ça l est un vieux chasseur, Pè e. Ça l a toute perdu toute le monde que ça l aimait [ ] L Église, ça m onvait trahi. (Pause.) Pè e Moulin, l vieux Métchif, ça veut comprendre. Ça m dit que ça pourra pas voir sa famille dans l ciel si ça fait pas sa paix Alec l Église [ ] Mais Pè e, ça peut pas oublier ça l est l Église que ça l onvait trahi les Métchifs icitte à Batoche. (Gareau, 2003 : 9) Dumont I m an old man, Père, and I ve lost everything everyone who ever mattered. [ ] The church betrayed me (Beat.) Père Moulin, help me to understand. You say I can t see my family in heaven, unless I make peace with that church. [ ] But you see, I can t forget it was that church that betrayed the métchifs here at Batoche. (Gareau 2003: 52) Jak widzimy, autor i zarazem tłumacz nie zdecydował się próbę odtworzenia w języku docelowym hybrydowości języka, jakim posługuje się wykreowany przez niego bohater - Metys na poziomie morfologicznym czy graficznym. Jedynie na poziomie leksykalnym odnotowujemy zachowanie w tłumaczeniu rzeczowników Père (ojciec, tutaj: ksiądz) oraz métchifs (Metysi). Autor już w didaskaliach poprzedzających angielską wersję precyzuje, że język Dumonta zawiera w oryginale elementy języka Indian Cri, jednakże zostały one przetłumaczone dla anglojęzycznego odbiorcy i jedynymi leksemami, które mogą wydać mu się obce są: namoya, w języku Cri oznaczające nie lub nigdy oraz éhé (wymawiane é-ha) oznaczające tak :

12 12 Moulin Gabriel Je suis heureux de te voir. Dumont Éhé. (Pause) Moulin C est trop lontemps depuis ta dernière visie. Dumont Éhé. Moulin Oui, beaucoup trop longtemps.. Dumont Éhé. [ ] Moulin L Église! Les prêtres! Dieu! Tu rejettes l Église et tu rejettes Dieu! Dumont Namoya! Ça rejette l Église parce que les curés, ça l onvait trahi les Métchifs! (Gareau, 2003: 3-8) Moulin Gabriel. I m happy to see you again. Dumont Éhé. Moulin It s been a long time. Dumont Éhé. Moulin Too long. Dumont Éhé. [ ] Moulin The chuch, the priests, God. You rejent the chuch and you rejent God. Dumont Namoya! I reject the chuch causa the priests betrayed me, and my people. (Gareau, 2003: 47-51) Jeśli chodzi o składnię, Metys w angielskiej wersji posługuje się niewyszukanymi konstrukcjami składniowymi, zdaniami prostymi, często urwanymi i zakończonymi wielokropkiem, jednakże tak charakterystyczny sposób mówienia o sobie przy użyciu trzeciej osoby został całkowicie zatracony. Sposób mówienia księdza, który nie odbiega w żadnym z aspektów standardowemu wariantowi języka francuskiego i jest wręcz ilustracją dbałości o język ojczysty, został wiernie odtworzony w angielskim tłumaczeniu, w którym ksiądz posługuje się zdaniami złożonymi czy eufemizmami (fool notions). Zachowana również została forma trybu warunkowego w przedostatnim i ostatnim zdaniu tłumaczenia: Moulin Tu étais Seul, Gabriel, qui aurait pu les convaincre de ne pas écouter les sottises de Louis Riel. Oui, Gabriel. [ ] En 85, les Métis étaient encore prêts à écouter Gabriel Dumont, leur chef. Gabriel, Si tu avais seulement voulu éviter ce sacrilège, les Métis auraient pu vivre en paix. (Gareau, 2003 : 19) Moulin You could have talked them out of those fool notions that Riel was putting in their heads. [...] The Métis were ready to listen to Gabriel Dumont, their leader. If you had just tried to talk them out of this madness, this sacrilege, then all the troubles could have been avoided. The Métis could have live in peace. (Gareau 2003: 60) Analizując powyższe przykłady, dochodzimy do wniosku że w angielskim tekście kontrast idiolektów Metysa oraz księdza nie jest tak widoczny jak w oryginale. Czy możemy to potraktować jako przejaw słabości tłumacza? Oto, w jaki sposób wyjaśnia problemy przekładoznawcze we wstępie poprzedzającym dwujęzyczną publikację, autor oryginału oraz tłumaczenia, Laurier Gareau: Istnieje poważny problem z wersją angielską sztuki. Dialekt metyski nie daje się łatwo przetłumaczyć. Aktorzy mogli jedynie grać z akcentem, nie był to jednak dialekt francuskojęzycznych Metysów z regionu Batoche, ale zwykły broken

13 13 english (2004: IV). Oznacza to, że pomimo braku hybrydowości na poziomie tekstowym, autor zakłada jej przejaw na poziomie reprezentacji scenicznej tekstu, w formie akcentu bohaterów sztuki. Jako że sposób wypowiadania kwestii przez aktorów jest jednym z elementów tworzących spektakl, w tym przypadku to z niego widzowie wyciągają wnioski na temat pochodzenia bohatera sztuki i częściowo rekompensuje to zauważony już przez nas brak hybrydowości na poziomie tekstualnym. Fragment tłumaczenia sztuki Jeana Marca Dalpé, wykonanego przez autora oraz Maureen Labonté obrazuje, że podobnie jak w oryginale, bohaterowie posługują się językiem potocznym, nie stroniącym od dosadności i wulgaryzmów. Co warto podkreślić, w tłumaczeniu odnajdujemy modyfikacje na poziomie ortograficznym wyrazów, które są rezultatem niedbałej wymowy, chodzi tu o wyrazy takie jak doin, payin, fuckin czy ya : Jay : J travaille quatre, six semaines, deux mois ; douze, quatorze heures par jour ; pis j me ramasse du cash, pis j sacre mon camp ; pis j suis lucky pour les jobs, ça pas d bon sens. [ ] L Amérique tabarnac! Free Spirit ostie! James Dean Easy Rider sacrament! [ ] (Dalpé 2003 : 74) Jay : I work four, six weeks, maybe two months, doin twelve, fourteen hour day ; I pick up good money, and then, I fuck off somewhere else ; but I m really lucky with the jobs, ya know, ya, real lucky [ ] America! The Free Fuckin Spirit! James Dean Easy Rider! Shit! [ ] (Dalpé & Labonté 1988:44) Pomimo że język bohaterów jest równie żywy, emocjonalny i obrazowy jak ten w oryginalnej wersji sztuki, hybrydowość, czyli naturalna współobecność języka francuskiego i angielskiego w dyskursie, została zupełnie zatarta. W oryginalnym zapisie tekstu sztuki dłuższe fragmenty po angielsku, jak i same angielskie leksemy, wyróżnione są kursywą, co już na poziomie graficznym daje odbiorcy odczuć obcość elementów, które zostały weń wtrącone. Tłumaczenie natomiast pozbawione jest jakichkolwiek znamion heterogeniczności. Wspomniane zatarcie widać jeszcze wyraźniej w kolejnych fragmentach, w których język angielski służy przytaczaniu słów obcego w formie mowy niezależnej. Podczas gdy ojciec cytuje dosłownie dialog z anglofonem, nie zajmując wyraźnego stanowiska wobec interlokutora, Jay odnosi się z wyraźną pogardą dla ignorancji swojego anglojęzycznego rozmówcy:

14 14 Père : Fait que j les laisse entrer. «Was tryin to get to the hospital, ya see.» J ai amené la femme tu-suite sur notre lit. «Goddamn car swerved in front of us, we went down into the ditch just over here. Fuckin asshole didn t even stop!» [ ] J pense ben, parce que quand y raccroche, y m dit, l Indien : «He don t want us to move her. He says he s comin on a skidoo. Cause I says to him how bad the roads are.» Pis quand on va dans chambre, y m dit : «She don t look good, ya know. Had a sister that died like that, two, three years back.» Pis c est vrai qu a l avait pas l air ben. (Dalpé 2003: 101) Father : So I let them in. «Was tryin to get to the hospital, ya see.» he says. So right away. I lead the woman into our bedroom so she can lay down.«goddamn car swerved in front of us, we went down into the ditch just over here. Fuckin asshole didn t even stop!» [ ] When he hangs up, he says to me. The Indian: «He don t want us to move her. He says he s comin on a skidoo. Cause I says to him how bad the roads are.» And when we go back to the room, he says : «She don t look good, ya know. Had a sister that died like that, two, three years back.» And, i twas true that she didn t look too good.» (Dalpé & Labonté 1988 :66-67) Jay : J me ramasse devant un comptoir de billets d autobus, pis, quand le gars m dit : «So where you goin?» j y dis le nom du village icitte. «Where the hell is that, for fuck s sake?» «Ontario, you asshole!» (Dalpé, 74-85) Jay: So one day, I end up in front of this Greyhound ticket counter and when the guy asks me : «So, where you goin?» I answer him with this town s name.. «Where the hell is that, for fuck s sake?» «Ontario, you asshole!» (Dalpé, Labonté : 44-52) Ponownie hybrydowa forma tekstu wyjściowego, która tym razem miała unaocznić odbiorcy różnicę językową, jak i kulturową pomiędzy my frankofoni oraz oni - anglofoni w tłumaczeniu przyjęła formę jednolitego pod względem językowym opowiadania z elementami mowy zależnej wyróżnionej jedynie przy pomocy cudzysłowu. Kolejnym elementem dyskursywnym, tak charakterystycznym dla frankokanadyjczyków są kanadyjskie przekleństwa, których pojawienie się było związane z kresem hegemonii Kościoła. Tenże od początków kolonizacji kraju aż po lata 60 XX wieku wywierał przemożny wpływ na wszystkie dziedziny życia codziennego frankofonów w Kanadzie. Przekleństwa w formie nomenklatury kościelnej to fenomen, którego próżno szukać w innych społeczeństwach zachodnich, w których to czynności fizjologiczne lub związane z prokreacją stanowią źródło wulgaryzmów. W Kanadzie natomiast, przypływ silnych pozytywnych lub częściej negatywnych emocji użytkownicy języka wyrażają za pomocą słów: tabernak (tabernakulum), ostie, stie (hostia), câlice (kielich), sacrament (sakrament), calvaire (Kalwaria), ciboire (cyborium puszka do komunikantów), viarge (dziewica), które mogą przy pomocy sufiksacji oraz prefiksacji z łatwością przybierać formy rzeczownikowe, czasownikowe, przymiotnikowe oraz tworzyć między sobą skomplikowane konstrukcje. Ze

15 15 względu na brak podobnych konstrukcji w języku docelowym, w przekładzie zostały one zastąpione przez ekwiwalenty funkcjonalne - dobrze znane nam wulgaryzmy takie jak shit czy fuckin. W poniższym przykładzie, główny bohater Jay, dotykając brzucha swej ciężarnej siostry, wyczuwa poruszające się dziecko, co powoduje u niego spontaniczną, emocjonalną reakcję, którą wyraża poprzez kumulatywną formę: TABARNAC D OSTIE DE CÂLICE!!!, uwypukloną przez autora pisownią wielkimi literami oraz wykrzyknikami. Jak widzimy, w przekładzie nie było możliwe odtworzenie tak poetyckiego nagromadzenia wulgaryzmów, stąd prostsza, lecz równie emocjonalna forma fuckin shit!!! Jay : Hein? Ça bouge? [ ] Entre les chantiers de construction pis les chambres de motel, c est pas ça que tu rencontres (Vivement) TABARNAC D OSTIE DE CÂLICE!!! [ ] Sacrament! (Se touchant le ventre) Ça t fait pas mal? [ ] Saint calvaire de sainte crème bénite!!! (Dalpé : 76-77) Jay : What? Move? [ ] Construction sites and motel rooms are not where you meet most (Suddenly) FUCKIN SHIT!!![ ] Jesus! (Hand on his own stomach) Does it hurt? [ ] Holy Mary, Mother of God! (Dalpé, Labonté : 46) Jak pokazują nam analizowane przykłady, angielska wersja sztuki autora oddala się od hybrydowego pierwowzoru w celu odtworzenia efektu realizmu, który wpisuje się w estetykę tekstu wyjściowego. Jako że hybrydowość języka nie niesie ze sobą absolutnie żadnego znaczenia dla anglofońskiego widza i mogłaby się wydać sztuczna lub nawet szokująca, tłumaczenie, które eliminuje obcobrzmiące elementy, jest wierne zamierzeniu oryginalnego tekstu, którego celem jest przedstawienie w najwierniejszy z możliwych sposobów rzeczywistość. (Ladouceur 2006: 160) Warto przypomnieć, iż pomimo bezpośrednich odniesień językowych do kultury frankofońskiej na poziomie idiolektu protagonistów, tytuł sztuki zachował w tłumaczeniu swoje oryginalne brzmienie Le Chien tym samym odbiorca, już w momencie spoglądania na afisz zapowiadający przedstawienie, otrzymuje informację, że jest to spektakl stworzony przez frankofońskiego twórcę a realia przedstawione w sztuce to realia francuskojęzycznej społeczności żyjącej w prowincji Ontario.

16 16 Podsumowanie Magdalena Nawotna pisze, że: Proces przekładowy jest stanem napięcia powstającego między tym, co ważniejsze i mniej ważne w stałym ruchu i ciągłej dynamice form i znaczeń, gdzie kompromis nie jest wstydem a ustępstwo jest często koniecznością, podyktowaną wolą zachowania naczelnego sensu utworu (1998:65). W przypadku tłumaczenia tekstów dramatycznych, kompromis i ustępstwo odgrywają tym donioślejszą rolę, że recepcja tekstu jest natychmiastowa. Pomimo że specjaliści z dziedziny przekładoznawstwa kanadyjskiego często mówią o nieprzetłumaczalności teatru frankofońskiego ze względu na jego skupienie wokół problemów języka, jego wariantów, wzajemnych konfiguracji, z których każda niesie ze sobą ładunek konotacyjny oraz z uwagi na to, że frankofoni używają scen teatralnych jako forum dyskusji na tematy społecznopolityczne, autorzy tacy jak Laurier Gareau czy Jean Marc Dalpé przygotowują angielskojęzyczne wersje swoich sztuk z dbałością o realizm oraz możliwe najwierniejsze przekazanie emocji odbiorcy. Dzieje się to zazwyczaj kosztem ukazania anglofońskiemu odbiorcy specyfiki hybrydowości literatury franko-kanadyjskiej. Powstaje w ten sposób paradoks tłumacze teatralni chcąc uniknąć sztuczności i dążąc do realizmu, poprzez wymazanie alternacji kodów i dostosowanie tekstu do oczekiwań publiczności docelowej, jednocześnie potwierdzają prymat języka angielskiego, światowego lingua franca, który ze swojej strony nie wykazuje tak dużej przemakalności na wpływy frankofońskie. Paradoks ten ukazuje, jak trudne jest budowanie mostu interkulturowego poprzez tłumaczenie literackie w tak wielowymiarowym i skomplikowanym kontekście jakim jest oficjalna dwujęzyczność Kanady oraz historycznych uwarunkowań, których rezultatem jest dzisiejszy nierówny status dwóch języków oficjalnych, którymi posługuje się społeczeństwo Kanady.

17 17 Bibliografia Bednarski, Betty (1999). La traduction comme lieu d échanges, [w:] Beaudet Marie-Andrée (red.), Échanges culturels. Entre les Deux solitudes, Quebec : Les Presses de l Université Laval, Dalpé, Jean Marc (2003). Le Chien, Sudbury: Prise de parole, 3e édition Dalpé, Jean Marc (1988). Le Chien, przekład: Maureen LaBonté et Jean Marc Dalpé, tekst nieopublikowany, dostępny w : Centre des auteurs dramatiques w Montrealu Delisle, Jean (1986). Dans les coulisses de l adaptation québécoise, [w:] Circuit no Gareau, Laurier (2004). La Trahison. The Bertrayal. Regina : Les Éditions de la nouvelle plume. Gumperz John J. (1982). Discourse strategies, Cambridge : Cambridge University Press. Kwaterko, Józef (2003) Dialogi z Ameryką. O frankofońskiej literaturze w Québecu i na Karaibach, Kraków: Universitas. Ladouceur, Louise (2008). La parole du texte : oralité et traduction théâtrale au Canada, [w:] Michaela Woolf (red.), Übersetzen Translating Traduire : Towards a "Social Turn, Wiedeń: LIT Verlag (2008). Bilinguisme et performance : traduire pour la scène la dualité linguistique des francophones de l Ouest canadian [w:] Alternative francophone, vol.1, 1 (2008) (2005). Making the scene : la traduction du théâtre d une langue officielle à l autre au Canada, Quebec : Nota Bene. Lüdi, G. PY B. (1986) : Être bilingue, Peter Lang, Berno

18 18 Martin, Ruth (1994). Translated canadian literature and Canadian Council translations grants : the effect on authors, translators and publisher.[w:] Ellipse, no Mezei, Kathy. (1995). Speaking white : translation as a vehicle of assimilation in Quebec [w:] Sherry Simon (red.), Culture in Transit : Translating the littérature of Quebec. Montreal: Vehicule Press Mounin, Georges (1976). Linguistique et traduction, Bruksela: Dessart et Mardaga. Nawotna, Magdalena (1998). Niewierność gramatyczna i wierność fenomenologiczna w przekładzie wiersza Zbigniewa Herberta Rovigo na język francuski. [w:] Maria Filipowicz-Rudek, Jadwiga Konieczna- Twardzikowa, Urszula Kropiwiec 9red.), Między oryginałem a przekładem IV. Literatura polska w przekładzie. Kraków: Księgarnia Akademicka, Wydawnictwo Naukowe Shek, Ben-Zion (1977). Quelques réflexions sur la traduction dans le contexte socio-culturel canadoquébécois. [w:] Ellipse, no (1988). Diglossia and Ideology: Socio-Cultural Aspects of Translation in Québec, [w:] TTR : traduction, terminologie, rédaction, vol. 1, n Simon, Sherry (1994). Le trafic des langues : traduction et culture dans la littérature québécoise. Montreal : Boréal. Żuchelkowska, Alicja ( w publikacji) Kulturowo-językowe uwarunkowania akadyjskiej literatury tożsamościowej w przekładzie na język polski , Społeczne uwarunkowania przekładu w społeczeństwe wielokulturowym a tłumaczenie literatury feministycznej, [w:] Kasperska & Żuchelkowska (red.), Przekład jako produkt i kontekst jego odbioru, Poznań,

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK FRANCUSKI

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK FRANCUSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK FRANCUSKI POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z języka francuskiego poziom podstawowy ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar

Bardziej szczegółowo

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl Copyright for Polish edition by Bartosz Goździeniak Data: 4.06.2013 Tytuł: Pytanie o czynność wykonywaną w czasie teraźniejszym Autor: Bartosz Goździeniak e-mail: bgozdzieniak@gmail.com Darmowy artykuł,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SHEMAT PUNKTOWANIA KWIEIEŃ 2014 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie proste,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze słuchu 1.1. 1.2.

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Przedszkole i Żłobek EPIONKOWO

Niepubliczne Przedszkole i Żłobek EPIONKOWO KROPECZKI MIESIĄC: PAŹDZIERNIK 2013R. TEMAT MATERIAŁ Hello again! What s your name? Proste powitania Wskazywanie kolegów/koleżanek Śpiewanie piosenki Dialogi A. Hello! I am Kasia. My name is Kasia What

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Egzamin maturalny maj 2010 JĘZYK FRANCUSKI POZIOM PODSTAWOWY KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1. F 1.2. F 1.3. Zdający stwierdza, czy tekst zawiera

Bardziej szczegółowo

Leçon 5. Zdania wzorcowe. S³ownictwo

Leçon 5. Zdania wzorcowe. S³ownictwo Leçon 5 Zdania wzorcowe Monique: Monique: Voici Ania. Voilà un hamster. Il est très grand. C est le hamster d Ania. C est son hamster. Et voilà Pierre. Monique est avec lui. Pierre est un ami de Monique.

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Imię i Nazwisko Kandydata/Kandydatki Proszę wstawić X w pole zgodnie z prawdą: Brak znajomości języka angielskiego Znam j. angielski (Proszę wypełnić poniższy

Bardziej szczegółowo

Lekcja 1 Przedstawianie się

Lekcja 1 Przedstawianie się Lekcja 1 Przedstawianie się i poznawanie innych 2 Wysłuchaj dialogów, najpierw w wersji oryginalnej, później z tłumaczeniem. Powtarzaj poszczególne kwestie za lektorami. Dialog 1 Przedstawianie się w sytuacji

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be angry with somebody gniewać się na kogoś Czy gniewasz

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK FRANCUSKI

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK FRANCUSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK FRANCUSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze

Bardziej szczegółowo

1. FREE TIME 6 zna i swobodnie posługuje się słownictwem nazywającym sposoby spędzania czasu wolnego,

1. FREE TIME 6 zna i swobodnie posługuje się słownictwem nazywającym sposoby spędzania czasu wolnego, INTERFACE 3 KRYTERIA OCENIANIA Nr i temat lekcji Ocena Umiejętności ucznia LEKCJA 1 Free-time activities Teens under pressure 1. FREE TIME 6 zna i swobodnie posługuje się słownictwem nazywającym sposoby

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z języka angielskiego poziom podstawowy ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klasy III d 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające poza

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only

Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only 1 Spis treści Radosław Więckowski Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only 2 Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only Najobszerniejsza na rynku wydawniczym prezentacja czasownika

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY CZERWIEC 2012 CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY CZERWIEC 2012 CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2010 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

Język a a komunikacja 2628. Tłumacz wobec problemów kulturowych Monografia z cyklu Język trzeciego tysiąclecia pod redakcją Marii Piotrowskiej

Język a a komunikacja 2628. Tłumacz wobec problemów kulturowych Monografia z cyklu Język trzeciego tysiąclecia pod redakcją Marii Piotrowskiej Język a a komunikacja 2628 Tłumacz wobec problemów kulturowych Monografia z cyklu Język trzeciego tysiąclecia pod redakcją Marii Piotrowskiej Kraków 2010 Spis treści Słowo wstępne.................................

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi CZERWIEC 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA. Poziom A1 wg CEF (ESOKJ) Aleksandra Sobala

KRYTERIA OCENIANIA. Poziom A1 wg CEF (ESOKJ) Aleksandra Sobala KRYTERIA OCENIANIA Poziom A1 wg CEF (ESOKJ) Aleksandra Sobala Treści nauczania zgodne z nową podstawą programową od 2009 r. WYMOGI EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KRYTERIA OCENIANIA

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ Egzamin maturalny maj 2009 JĘZYK RANCUSKI POZIOM PODSTAWOWY KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1. D 1.2. C 1.3. Zdający selekcjonuje informacje (II. 1 d)

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO 19 MAJA 2016 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Godzina rozpoczęcia: 14:00. Czas pracy: 120 minut

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO 19 MAJA 2016 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Godzina rozpoczęcia: 14:00. Czas pracy: 120 minut Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2013 KOD UZUPEŁNIA ZDAJĄCY PESEL miejsce na naklejkę dysleksja EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO POZIOM

Bardziej szczegółowo

BUILDING CULTURAL AWARENESS AND ENGLISH TO CHILDREN COMMUNICATION ABILITIES IN TEACHING KOŁO JĘZYKOWO TEATRALNE

BUILDING CULTURAL AWARENESS AND ENGLISH TO CHILDREN COMMUNICATION ABILITIES IN TEACHING KOŁO JĘZYKOWO TEATRALNE KOŁO JĘZYKOWO TEATRALNE THE MASK TYTUŁ PROGRAMU: BUILDING CULTURAL AWARENESS AND COMMUNICATION ABILITIES IN TEACHING ENGLISH TO CHILDREN Przedmiot: Pozalekcyjne Koło Zainteresowań Języka Angielskiego Program

Bardziej szczegółowo

1. LET S COMMUNICATE! LEKCJA

1. LET S COMMUNICATE! LEKCJA Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny, sposoby sprawdzania osiągnięć edukacyjnych oraz warunki i tryb uzyskania oceny wyższej niż przewidywana Język angielski podręcznik Voices 1, wyd.macmillan Nr

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to do business prowadzić interesy Prowadzę interesy w

Bardziej szczegółowo

Lesson 1. Czytanka i s³ownictwo

Lesson 1. Czytanka i s³ownictwo Lesson 1 Czytanka i s³ownictwo The Parkers John Parker is forty-four. His wife Susan is forty. His son Bob is seventeen. His daughter Alice is fourteen and his daughter Mary is ten. John Parker ma czterdzieœci

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to take a rest - odpocząć Muszę odpocząć. (5) Czy chcesz

Bardziej szczegółowo

Present Simple /Czas teraźniejszy prosty

Present Simple /Czas teraźniejszy prosty Present Simple /Czas teraźniejszy prosty UŜywamy go dla sformułowania wyraŝeń o znaczeniu ogólnym takich jak: prawa naukowe, definicje, szeroko pojętych faktów oczywistych. Stosujemy go gdy czynności mają

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1)

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1) EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1) ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA KWIECIEŃ 2013 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ Egzamin maturalny maj 2009 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1. E 1.2. A 1.3. Zdający selekcjonuje informacje (II. 1 d)

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to eat out jeść poza domem Czy często jadasz poza domem?

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY Poziom podstawowy Język francuski Język francuski. Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY Zadanie 1. 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. V F V V F Zadanie 2. Za każde poprawne rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Egzamin maturalny maj 2010 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze słuchu 1.1. T 1.2. F 1.3. Zdający stwierdza, czy tekst

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI Ocena celująca: uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie materiału z łatwością buduje spójne zdania proste i

Bardziej szczegółowo

1. MY WORLD 6 zna i swobodnie posługuje się słownictwem nazywającym kraje i narodowości, również spoza

1. MY WORLD 6 zna i swobodnie posługuje się słownictwem nazywającym kraje i narodowości, również spoza INTERFACE 1 KRYTERIA OCENIANIA Nr i temat lekcji Ocena Umiejętności ucznia LEKCJA 1 Countries and nationalities Around the world on a comic 1. MY WORLD 6 zna i swobodnie posługuje się słownictwem nazywającym

Bardziej szczegółowo

LONGMAN. REPETYTORIUM DO MATURY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

LONGMAN. REPETYTORIUM DO MATURY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO LONGMAN. REPETYTORIUM DO MATURY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO ROZKŁAD MATERIAŁU W UKŁADZIE M LO (4, 5, 6 semestr) oraz Technikum (5, 6, 7, 8 semestr) CZASY TERAŹNIEJSZE s. 176-177 Present Simple Present Czasownik

Bardziej szczegółowo

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń:

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń: Wymagania na poszczególne oceny z języka angielskiego dla uczniów Technikum Zawodowego, Zasadniczej Szkoły Zawodowej i Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych, Regionalnego Centrum Edukacji Zawodowej w

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Podręcznik Adosphère 2 et Adosphère 3, wyd. Hachette.

Podręcznik Adosphère 2 et Adosphère 3, wyd. Hachette. Rozkład materiału dla klas 1F (grupa 1 - zaawansowana) w roku 2014/15 Program nauczania języka francuskiego w gimnazjum, w sekcjach dwujęzycznych nr 118/1/2009 Podręcznik Adosphère 2 et Adosphère 3, wyd.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Virginia Evans Jenny Dooley

Spis treści. Virginia Evans Jenny Dooley pis treści chool... p. y things... p. ports... p. y home... p. 8 y family... p. 0 nimals... p. Free-time activities... p. 8 Food... p. Virginia vans Jenny ooley łownictwo ZZW chool like aths and nglish

Bardziej szczegółowo

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy:

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: Wykład nr 2 W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: a) polszczyznę ogólną (zwaną literacką); b)polszczyznę gwarową (gwary ludowe). Jest to podział dokonany ze względu na zasięg

Bardziej szczegółowo

Język angielski. Poziom rozszerzony Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą CZĘŚĆ I KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I

Język angielski. Poziom rozszerzony Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą CZĘŚĆ I KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I Poziom rozszerzony Język angielski Język angielski. Poziom rozszerzony KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I W schemacie oceniania zadań otwartych są prezentowane przykładowe odpowiedzi.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI I. PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA 1. Obszary podlegające ocenianiu: sprawdziany, zadania klasowe, dyktanda, kartkówki,

Bardziej szczegółowo

KONKURS JĘZYKA FRANCUSKIEGO ROK SZKOLNY 2009/2010 ZAKRES WYMAGANEJ WIEDZY I UMIEJĘTNOŚCI - ETAP REJONOWY

KONKURS JĘZYKA FRANCUSKIEGO ROK SZKOLNY 2009/2010 ZAKRES WYMAGANEJ WIEDZY I UMIEJĘTNOŚCI - ETAP REJONOWY KONKURS JĘZYKA FRANCUSKIEGO ROK SZKOLNY 2009/2010 ZAKRES WYMAGANEJ WIEDZY I UMIEJĘTNOŚCI - ETAP REJONOWY 1.Uczniowie przystępujący do Konkursu powinni wykazywać się znajomością języka francuskiego na poziomie

Bardziej szczegółowo

Opracowała: Paulina Zasada-Jagieła

Opracowała: Paulina Zasada-Jagieła Program pracy na zajęciach z języka francuskiego (zajęcia przeznaczone dla uczniów klas II i III gimnazjum w Zespole Szkół Gimnazjum nr 2 w Jędrzejowie) Opracowała: Paulina Zasada-Jagieła METRYCZKA PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE SZKOLNE DLA KLASY 3 NEW HAPPY HOUSE III

KRYTERIA WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE SZKOLNE DLA KLASY 3 NEW HAPPY HOUSE III KRYTERIA WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE SZKOLNE DLA KLASY 3 NEW HAPPY HOUSE III Ocena celująca Ocena bardzo dobra KRYTERIA OCENIANIA 1 Welcome! Uczeń wykazuje znajomość materiału większą od wymagań na

Bardziej szczegółowo

Macierz efektów kształcenia dla programu tłumaczenia specjalistycznie, filologia angielska. TS: prawnicze i unijne

Macierz efektów kształcenia dla programu tłumaczenia specjalistycznie, filologia angielska. TS: prawnicze i unijne TS: prawnicze i unijne TS: uwierzytelnione i poświadczone TS: ekonomiczne TS: techniczne TS: medyczne TS: literatura, sztuka, media TS: narzędzia komputerowe CAT TS: handlowe i biznesowe TS: tłumaczenia

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012

EGZAMIN MATURALNY 2012 Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK FRANCUSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze

Bardziej szczegółowo

Zestawienie czasów angielskich

Zestawienie czasów angielskich Zestawienie czasów angielskich Present Continuous I am, You are, She/ He/ It is, We/ You/ They are podmiot + operator + (czasownik główny + ing) + reszta I' m driving. operator + podmiot + (czasownik główny

Bardziej szczegółowo

Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO

Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO OCENIANIE Ocena końcowa jest wystawiana na podstawie średniej ważonej z minimum 3 (przy 1 godzinie tygodniowo) lub 5 (przy 2 lub 3 godzinach tygodniowo)

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO Projekt: Podnoszenie kwalifikacji drogą do sukcesu Szkolenie: j. angielski, poziom A1 Termin szkolenia: 15. 12. 2014 r. 06. 05. 2015 r. Termin Egzaminu

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia na egzamin - zaliczenie różnic programowych

Ćwiczenia na egzamin - zaliczenie różnic programowych Ćwiczenia na egzamin - zaliczenie różnic programowych Ex.1 Complete sentences the correct form of verb have got. Uzupełnij zdania właściwą formą czasownika have got : 1.My dad three brothers. 2. We an

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I. Wprowadzenie... 13. Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19

Spis treści. Rozdział I. Wprowadzenie... 13. Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19 Spis treści Wprowadzenie... 13 Rozdział I Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19 1.1. Biblioteka jako audytorium... 22 1.1.1. Biblioteka publiczna... 23 1.1.1.1. Typy czytelników...

Bardziej szczegółowo

ZASADY OCENIANIA WEWNĄTRZSZKOLNEGO Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH I-III

ZASADY OCENIANIA WEWNĄTRZSZKOLNEGO Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH I-III ZASADY OCENIANIA WEWNĄTRZSZKOLNEGO Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH I-III Nadrzędnym celem nauczania języka angielskiego w klasach I-III jest opanowanie przez uczniów podstaw języka angielskiego w stopniu

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne dla kl. VI do podręcznika Evolution Plus 3

Wymagania edukacyjne dla kl. VI do podręcznika Evolution Plus 3 Ocena Wymagania edukacyjne dla kl. VI do podręcznika Evolution Plus 3 2 3 4 5 UNIT 1 Znajomość środków językowych podaje dane personalne, kierunki świata, nazwy narodowości, państw i miast, technologii

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be to do something mieć coś zrobić Mam jej pomóc jutro.

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum

Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum Ocenę CELUJĄCĄ otrzymuje uczeń, który w zakresie swych kompetencji polonistycznych spełnia wszystkie wymagania jak na ocenę bardzo dobrą,

Bardziej szczegółowo

Arteterapia. Prof. dr hab. Bronisława Woźniczka-Paruzel

Arteterapia. Prof. dr hab. Bronisława Woźniczka-Paruzel Arteterapia Prof. dr hab. Bronisława Woźniczka-Paruzel Formy terapii przez sztukę wspomagające biblioterapię W działaniach biblioterapeutycznych przydatne są również inne formy terapii, wykorzystujące

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum Program zajęć artystycznych klasa II gimnazjum Moduł I. Zajęcia teatralne i literackie. Moduł II. Zajęcia muzyczno - ruchowe. Moduł III. Zajęcia plastyczne. Opracowała : Beata Sikora Sztuka jest wieczną

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi SIERPIEŃ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Egzamin maturalny z języka angielskiego

Bardziej szczegółowo

Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych

Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych Dr Kinga Wysieńska Projekt Tygiel kulturowy czy getta narodowościowe? wzory integracji i wzajemne relacje imigrantów

Bardziej szczegółowo

English Plus 2 Kryteria oceny

English Plus 2 Kryteria oceny English Plus 2 Kryteria oceny STARTER UNIT Opis miejsc swoją szkołę, nie popełniając Uczeń opisuje swoją szkołę, Uczeń opisuje swoją szkołę, popełniając błędy językowe, które w niewielkim zrozumienie Uczeń

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY KLUCZ ODPOWIEDZI I PUNKTOWANIA ZADAŃ LISTOPAD 2012 Strona 1 z 8 Rozumienie ze słuchu Wymagania

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny)

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny) 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM SPRAWNOŚCI WYMAGANIA KONIECZNE PODSTAWOWE ROZSZERZONE DOPEŁNIAJĄCE (ocena: dopuszczający) (ocena: dostateczny) (ocena: dobry) (ocena: bardzo dobry)

Bardziej szczegółowo

GH - Charakterystyka arkuszy egzaminacyjnych.

GH - Charakterystyka arkuszy egzaminacyjnych. GH - Charakterystyka arkuszy egzaminacyjnych. A. Arkusz standardowy GH-A, B, C oraz arkusze przystosowane: GH-A4, GH-A5, GH-A6. Zestaw zadań z zakresu przedmiotów humanistycznych, skonstruowany wokół tematu

Bardziej szczegółowo

utrwalenie i usystematyzowanie wiedzy z zakresu słownictwa oraz gramatyki przewidzianych do realizacji w kl. IV SP

utrwalenie i usystematyzowanie wiedzy z zakresu słownictwa oraz gramatyki przewidzianych do realizacji w kl. IV SP PROGRAM ZAJĘĆ Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA DZIECI MAJĄCYCH PROBLEMY W OPANOWANIU JĘZYKÓW OBCYCH Klasy IVa i IVb Prowadząca: mgr Gabriela Kłosowska Czas zajęć: 1x45min (13:40-14:25) Termin: co druga środa

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO

KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO Ocena dopuszczająca dostateczna dobra i gramatyka Uczeń dysponuje niewielkim zakresem i struktur gramatycznych. Ma problemy z budową

Bardziej szczegółowo

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT A n g i e l s k i Phrasal Verbs in Situations Podręcznik z ćwiczeniami FRAGMENT Dorota Guzik Joanna Bruska Autorzy: Dorota Guzik, Joanna Bruska Konsultacja językowa: Tadeusz Z. Wolański Lektorzy: Maybe

Bardziej szczegółowo

Wymagania szczegółowe 1. Zdający posługuje się w miarę rozwiniętym zasobem środków językowych (leksykalnych,

Wymagania szczegółowe 1. Zdający posługuje się w miarę rozwiniętym zasobem środków językowych (leksykalnych, Część pisemna (poziom podstawowy). Przykładowe zadania z rozwiązaniami 57 TWORZENIE WYPOWIEDZI PISEMNEJ Zadanie 11. (0 10) Uczestniczyłeś(-aś) w międzynarodowej wymianie w Londynie. Napisz list do kolegi

Bardziej szczegółowo

1. FILM AND TV 6 zna i swobodnie posługuje się podanym słownictwem nazywającym gatunki filmowe, również

1. FILM AND TV 6 zna i swobodnie posługuje się podanym słownictwem nazywającym gatunki filmowe, również INTERFACE 2 KRYTERIA OCENIANIA Nr i temat lekcji Ocena Umiejętności ucznia LEKCJA 1 Types of film Teenagers and their favourite films 1. FILM AND TV 6 zna i swobodnie posługuje się podanym słownictwem

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału dla klas 1F (2 grupa), G, H według podręcznika Adosphère 1 i Adosphère 2 w roku 2014/15

Rozkład materiału dla klas 1F (2 grupa), G, H według podręcznika Adosphère 1 i Adosphère 2 w roku 2014/15 Rozkład materiału dla klas 1F (2 grupa), G, H według podręcznika Adosphère 1 i Adosphère 2 w roku 2014/15 Program nauczania języka francuskiego w gimnazjum, w sekcjach dwujęzycznych nr 118/1/2009 1. Przedstawienie

Bardziej szczegółowo

Hello Cheeky rozkład materiału

Hello Cheeky rozkład materiału Unit 1 Hello, Cheeky Monkey! witanie się i żegnanie z maskotką podawanie swojego imienia rozpoznawanie postaci w rozpoznawanie poszczególnych części ciała Hello/ Bye-bye Eyes Ears mouth What s that? Who

Bardziej szczegółowo

-Samouczek do nauki języka angielskiego-

-Samouczek do nauki języka angielskiego- -Samouczek do nauki języka angielskiego- Niniejsze dzieło podlega ochronie prawnej na mocy ustawy o prawie autorskim. Tak jak brzmi tytuł, tak i teraz powiem: nauczę Cię angola. Oczywiście cudów nie obiecuje,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy II gimnazjum. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: OSIĄGNIĘCIA

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy II gimnazjum. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: OSIĄGNIĘCIA Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy II gimnazjum Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: SŁOWNICTWO zna podstawowe informacje dotyczące użycia struktur gramatycznych z zakresu: konstrukcje:

Bardziej szczegółowo

Języki programowania zasady ich tworzenia

Języki programowania zasady ich tworzenia Strona 1 z 18 Języki programowania zasady ich tworzenia Definicja 5 Językami formalnymi nazywamy każdy system, w którym stosując dobrze określone reguły należące do ustalonego zbioru, możemy uzyskać wszystkie

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO 18 MAJA 2015 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Godzina rozpoczęcia: 14:00. Czas pracy: 120 minut

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO 18 MAJA 2015 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Godzina rozpoczęcia: 14:00. Czas pracy: 120 minut Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2013 KOD UZUPEŁNIA ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO GIMNAZJUM. opracował zespół nauczycieli polonistów OCENA DOPUSZCZAJĄCA

KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO GIMNAZJUM. opracował zespół nauczycieli polonistów OCENA DOPUSZCZAJĄCA WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO opracował zespół nauczycieli polonistów Adriana Haładuda, Justyna Kmiecik, Magdalena Spychała-Reiss, Piotr Reiss KLASA I GIMNAZJUM OCENĘ NIEDOSTATECZNĄ otrzymuje

Bardziej szczegółowo

Translatio i kultura

Translatio i kultura Uniwersytet Warszawski Wydział Lingwistyki Stosowanej Instytut Lingwistyki Stosowanej Instytut Rusycystyki zapraszają do udziału w Międzynarodowej Konferencji Naukowej nt. Translatio i kultura Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne Język angielski

Wymagania edukacyjne Język angielski Wymagania edukacyjne Język angielski Skala Gramatyka i słownictwo 6 dobrze opanował i swobodnie stosuje w praktyce zagadnienia gramatyczne określone w rozkładzie materiału i niektóre wykraczające poza

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be at the airport być na lotnisku Ona jest teraz na

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen - język angielski - klasa V Project 2

Kryteria ocen - język angielski - klasa V Project 2 Kryteria ocen - język angielski - klasa V Project 2 Ocena celująca Introduction bezbłędnie wita się i żegna przedstawia się, płynnie podaje swoje dane personalne bezbłędnie pyta o umiejętności; mowi, co

Bardziej szczegółowo

Unité 2 D ici ou d ailleurs Leçon 5 Passeport pour l Europe

Unité 2 D ici ou d ailleurs Leçon 5 Passeport pour l Europe PLAN DYDAKTYCZNY VIII Liceum Ogólnokształcące im. A. Mickiewicza w Poznaniu Przedmiot: język francuski Nauczyciel: Olga Skórzewska klasa pierwsza Poziom kontynuacyjny IV.1 Wymiar zajęć: dwie godziny lekcyjne

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 384 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 20 2003 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA SPRAWNOŚĆ FIZYCZNA DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ZE STARGARDU SZCZECIŃSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132 Zestaw zadań egzaminacyjnych z zakresu języka polskiego posłużył do sprawdzenia poziomu opanowania wiedzy i

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY NR 134 Katarzyna Kwapisz Osadnik PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY Wydawnictwo Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego

Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego Szkoła Podstawowa w Trzebielu Klasa IV opracowała Katarzyna Zawistowska Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego jest zgodny z WSO Szkoły

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Przedszkole EPIONKOWO

Niepubliczne Przedszkole EPIONKOWO KROPECZKI Miesiąc Temat Materiał Wrzesień, październik, listopad 2014r. Hello again! Proste powitania Wskazywanie odpowiednich kolegów/ koleżanek Śpiewanie piosenki Dialogi What s your name? A. Hello!

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z j. angielskiego na rok szkolny 2013/2014 klasa 1 szkoła podstawowa

Wymagania edukacyjne z j. angielskiego na rok szkolny 2013/2014 klasa 1 szkoła podstawowa Dominika Birkenmajer Wymagania edukacyjne z j. angielskiego na rok szkolny 2013/2014 klasa 1 szkoła podstawowa 1. zakres tematyczny: powitania, pożegnania liczenie 1-10 kolory, owoce moje zabawki przybory

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Starland 2

KRYTERIA OCENIANIA Starland 2 WYMOGI EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASIE V KRYTERIA OCENIANIA Starland 2 OCENA DOPUSZCZAJĄCA DOSTATECZNA DOBRA BARDZO DOBRA MODUŁ 0 STARTER UCZEŃ Uczeń posługuje się bardzo

Bardziej szczegółowo