USTRÓJ GOSPODARCZY, FINANSE PAŃSTWA I SYSTEM PODATKOWY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "USTRÓJ GOSPODARCZY, FINANSE PAŃSTWA I SYSTEM PODATKOWY"

Transkrypt

1 USTRÓJ GOSPODARCZY, FINANSE PAŃSTWA I SYSTEM PODATKOWY

2

3 Leszek Balcerowicz SYSTEM PRAWA A ROZWÓJ GOSPODARCZY SPIS TREŚCI 1. Prawo Demokracja Rozłączność pojęć: praworządność i demokracja Praworządność (rządy prawa) Ochrona prawa własności Struktura własności firm Rozwój sektora finansowego Regulacje

4 LESZEK BALCEROWICZ Doktor hab. nauk ekonomicznych, doktor honoris causa wielu polskich i zagranicznych uniwersytetów, wicepremier i minister finansów w pierwszym niekomunistycznym rządzie, przewodniczący Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów, Prezes Narodowego Banku Polskiego. Opracował i realizował plan szybkiej stabilizacji i transformacji pogrążonej w kryzysie gospodarki polskiej, powszechnie znany jako Plan Balcerowicza. Autor wielu publikacji, m.in.: Wolność i rozwój: ekonomia wolnego rynku; Socjalizm, kapitalizm, transformacja: szkice z przełomu epok; Państwo w przebudowie; W kierunku ograniczonego państwa.

5 WPROWADZENIE N a początku powinienem wyjaśnić, dlaczego ekonomista zamierza mówić o prawie. Otóż prawo jest tak obszerną dziedziną, że zajmują się nią nie tylko prawnicy, ale także przedstawiciele innych nauk społecznych oraz filozofowie państwa i prawa. Również w ekonomii od dwudziestu trzydziestu lat obserwujemy odrodzenie się znaczenia czynników instytucjonalnych, do których należy również prawo. Jest to w jakimś sensie powrót do klasycznej ekonomii, dlatego też rozwijają się spontanicznie nowe kierunki, dla których centralną zmienną wyjaśniającą ważne zjawiska są czynniki instytucjonalne. Chodzi tu o takie kierunki, jak na przykład ekonomika konstytucji, ekonomika praw własności, czy też ekonomiczna analiza prawa (Law nad Economics/Economic Analysis of Law) przedmiot powszechnie wykładany na amerykańskich uniwersytetach, który stara się przewidzieć, jakie będą skutki różnych rozwiązań prawnych, zanim się je wypróbuje na społeczeństwie. Do jego rozwoju przyczynił się szczególnie wybitny prawnik i ekonomista Richard A. Posner. Ponadto w głównych działach ekonomii w coraz większym stopniu wyjaśnia się ważne zjawiska przez odwołanie do jakiejś konfiguracji czynników instytucjonalnych. Na przykład różnic w inflacji nie da się wyjaśnić bez odwołania się do różnic w instytucjonalnym usytuowaniu banku centralnego. Skąd biorą się różnice w poziomie bezrobocia w poszczególnych krajach? Między innymi z różnych poziomów regulacji rynku pracy. Przepisy wprowadzane pod hasłem ochrony najsłabszych i najbiedniejszych nierzadko bardzo ludziom szkodzą, zwłaszcza ludziom biednym. Windowanie płacy minimalnej jest najlepszym sposobem, aby zapewnić coraz większe bezrobocie. To są tematy, którymi zajmuje się nowoczesna ekonomia. 1. PRAWO D la porządku dodam, że mówiąc prawo mam na myśli nie prawo w znaczeniu zbioru zdań, lecz prawo w działaniu, to znaczy proces tworzenia i egzekwowania prawa. Właściwie mówimy wtedy o państwie w działaniu. Z pojęciem prawa wiążą się też takie pojęcia, jak demokracja, praworządność (państwo prawa). Konieczne jest więc wprowadzenie paru rozróżnień.

6 288 Ius et Lex nr 1/2005 Ustrój gospodarczy, finanse państwa 2. DEMOKRACJA Potoczne, zwłaszcza w Polsce, rozumienie demokracji jest takie, że demokracja oznacza wszystko, co jest dobre w państwie. Takie potoczne pojmowanie przejawia się między innymi w sondażach, z których wynika, że dwie trzecie respondentów uważa za poważną słabość demokracji to, że w Polsce istnieje nierówność wobec prawa (z pracy sądów było zadowolonych 20% respondentów). W niczym nie ujmując demokracji, chcę zauważyć, że w nowoczesnych naukach społecznych definiuje się ją bardziej rygorystycznie, a mianowicie od czasów wybitnego ekonomisty Josepha Schumpetera demokracja z definicji jest systemem rządów, które zmieniają się w regularnych, uczciwych i wolnych wyborach, czyli niedemokracja to system, w którym rządy zmieniają się w inny sposób. Dlaczego takie rozróżnienie przy zdefiniowaniu demokracji jest bardziej użyteczne? 3. ROZŁĄCZNOŚĆ POJĘĆ: PRAWORZĄDNOŚĆ I DEMOKRACJA O tóż pozwala nam to dostrzec, że praworządność i demokracja są zarówno pojęciowo, jak i historycznie rozłączne. Gdybyśmy spojrzeli na historię Zachodu z lotu ptaka, to dostrzeglibyśmy, że najpierw w historycznym procesie powstały rządy prawa, ponieważ władcy zostali ograniczeni w swojej władzy, a zatem władza przestała być arbitralna. Niektórzy nazywają to konstytucjonalnym liberalizmem. Dopiero na tym podłożu zaczęła wzrastać demokracja, rozumiana jako rozpowszechnianie prawa wyborczego, aż do osiągnięcia obecnego stanu, w którym każdy dorosły ma prawo wyborcze. Oglądając współczesny świat przez pryzmat tych definicji, widzimy, że bywały przypadki krajów niedemokratycmych, to znaczy takich, w których władze nie pochodziły z wyborów, a jednak praworządnych, np. Hongkong za czasów Brytyjczyków albo Cesarstwo Austro-Węgierskie za czasów Franciszka Józefa. Jednocześnie nie brak krajów demokratycznych w sensie wybieralności władz o niskim poziomie praworządności, czy to ze względu na ingerencję władz politycznych w wymiar sprawiedliwości, czy też ze względu na zwykłą jego niewydolność. Wreszcie rozłączne definiowanie praworządności i demokracji pozwala nam zadać pytanie, jaki jest związek między jednym a drugim. Innymi słowy, czy demokracja (w porównaniu z jej brakiem) sprzyja praworządności? Tym zagadnieniem zajmował się m.in. wybitny amerykański ekonomista Mancur Olson, dochodząc do wniosku, że taki pozytywny związek istnieje. Pragnę jednak podkreślić, że nie chcę w żadnej mierze stwarzać wra-

7 L. Balcerowicz System prawa a rozwój 289 żenia, iż nie cenię demokracji. Przeciwnie podzielam znane zdanie Churchila, ale chcę zauważyć, że jeżeli chodzi o wpływ na jakość życia społecznego, w tym zwłaszcza gospodarczego, to szczególną wagę ma praworządność. 4. PRAWORZĄDNOŚĆ (RZĄDY PRAWA) Co to jest wobec tego praworządność? Znów dochodzimy do wielkiego pojęcia, które podobnie jak pojęcie wolności czy sprawiedliwość jest przedmiotem niekończących się dyskusji. To stan typowy dla wielkich idei. Z praworządnością i wolnością jest podobnie jak ze zdrowiem: wiemy, kiedy ich brak i trudniej nam zdefiniować ich występowanie. Filozofowie oraz teoretycy państwa starają się zdefiniować ideę rządów prawa przez określenie warunków, których zaistnienie z osobna jest niezbędne i w sumie wystarczające do tego, by móc powiedzieć, kiedy ów ideał jest realizowany. O żywotności debaty świadczy to, że w pierwszym numerze czasopisma Law and Philosophy z 2004 roku Andrei Marmor usiłuje definiować owe warunki praworządności 1 : państwo musi rządzić poprzez prawo, co m.in. oznacza, że rządzący nie uciekają się do innych środków, np. wykorzystywania służb specjalnych w walce politycznej, prawo powinno móc wpływać w pewien zamierzony sposób na ludzkie zachowanie musi mieć zatem odpowiednio duży zasięg podmiotowy i powinno być znane osobom, których działania ma kształtować (musi więc być ogłoszone), nie powinno działać wstecz (nie da się wpływać na przeszłe zachowania), nie być wzajemnie sprzeczne oraz nie powinno domagać się od ludzi czynów niemożliwych do wykonania i zmieniać się zbyt często. Co szczególnie interesujące, autor pokazuje, że nie zawsze jest wskazane spełnienie niektórych warunków w stopniu maksymalnym. Gdyby na przykład z całą mocą ogłoszono, że ofiara napadu, która zabije napastnika w obronie własnej, będzie zwolniona od kary, zwiększyłoby to zapewne liczbę przekroczeń granic obrony koniecznej. Do wspomnianych warunków należy z pewnością dodać równość wobec prawa. Warto pamiętać, że stosunkowo niedawno w skali historycznej mieliśmy w Polsce prawo stanowe, które różnicowało sytuację prawną szlachty, mieszczan i chłopów, a niewolnictwo na południu Stanów Zjednoczonych zniesiono dopiero w drugiej połowie XIX wieku. Takiego różnicowania prawa współcześnie się nie toleruje (z wyjątkiem prawnej dyskryminacji kobiet w krajach ortodoksyjnego islamu). Ale na tym się 1 A. Mannor, The Role of Law and Its Limits, Law and Philosophy, XXIII, 2004, nr l, s

8 290 Ius et Lex nr 1/2005 Ustrój gospodarczy, finanse państwa nie kończy, bowiem równości w prawie stanowionym może towarzyszyć skrajna nierówność w jego egzekwowaniu. W filozofii prawa toczy się spór o to, czy ideę praworządności można sensownie określić, pomijając treść prawa, a ograniczając się do wymienionych warunków formalnych, czy też dodatkowo powinna ona spełniać określone warunki w zakresie treści prawa. Nie wchodząc głębiej w ten spór, należy zauważyć, że warunki formalne są bardzo ważne dla ludzi, a więc w żadnej mierze nie należy ich lekceważyć, przeciwnie trzeba dążyć do tego, by były spełnione. Mimo to praworządność formalna nie wystarczy, aby móc sensownie mówić o rządach prawa. Wyobraźmy sobie sytuację, gdy z zachowaniem wszelkich formalnych wymagań władze okupacyjne ogłaszają i stosują przepisy, na mocy których po każdym zamachu na okupanta określona liczba losowo wybranych ludzi będzie rozstrzelana. Nie sposób mówić w tym przypadku o rządach prawa. Zakładają więc one, że oprócz spełnienia ważnych warunków formalnych normy prawne muszą zawierać niezbędne minimum praw jednostki. Bez wątpienia jest rzeczą użyteczną, by praworządność pojmować jako coś, co jest stopniowalne. Trudno ją mierzyć, ale są podejmowane próby empiryczne, których wyniki postaram się przedstawić. 5. OCHRONA PRAWA WŁASNOŚCI Jeżeli chodzi o znaczenie poziomu praworządności w odniesieniu do praw własności, chciałbym przytoczyć trzy wyniki. Podkreślam, że w tych pracach kładziono szczególny nacisk na poziom przestrzegania, w tym egzekwowania prawa, co ma związek z aparatem wymiaru sprawiedliwości. Ale zanim powiemy sobie, że im wyższy poziom egzekwowania prawa, tym lepiej, musimy chwilę zastanowić się nad jakością prawa, bo wysoki stopień egzekwowania złego prawa niekoniecznie jest najlepszym społecznym rozwiązaniem. Tak więc zależność: im wyższy stopień egzekwowania, tym lepiej dotyczy prawa o dostatecznie dobrej jakości. W tych badaniach w odniesieniu do prawa własności chodziło o prawo własności, które było niesocjalistyczne, to znaczy nie narzucało monopolu własności państwowej. Wybitny ekonomista amerykański Robert J. Barro w swoich badaniach nad głównymi determinantami tempa rozwoju gospodarki stwierdził, że jeżeli praworządność mierzyć w umownej skali od jednego do sześciu, to podwyższenie o jeden punkt na tej skali prowadzi do zwiększenia tempa wzrostu przeciętnie o 0,2 punktu procentowego, pomijając od- 2 R. J. Barro, Human Capital and Growth in Cross-Country Regressions, Harvard 1998.

9 L. Balcerowicz System prawa a rozwój 291 rębny jeszcze, dodatkowy wpływ praworządności na skalę inwestowania 2. Warto dodać, że według tego samego autora podniesienie wydatków na funkcjonowanie państwa o 10 proc. obniża roczne tempo długofalowego wzrostu gospodarczego aż o 1,5 punktu procentowego! Rozdęte państwo oznacza zatem biedne społeczeństwo. Bliższe naszej rzeczywistości były inne badania. Timothy Frye spróbował stwierdzić, jakie jest poczucie bezpieczeństwa prawa własności wśród 250 właścicieli sklepów w Warszawie i w Moskwie w roku Okazało się, że w Warszawie jest ono większe niż w Moskwie i że wyższe poczucie bezpieczeństwa miało bardzo wymierny wpływ więcej inwestowano, co przejawiało się w wyższym odsetku inwestycji w remonty kapitalne sklepów, przy czym najsilniejszym miernikiem czy korelatem poczucia bezpieczeństwa w tych badaniach było zaufanie do policji. W innych badaniach z 1997 roku trzech ekonomistów amerykańskich Simon Johnson, John McMillan i Christopher Woodruff przeprowadziło ankiety wśród drobnych przedsiębiorców w Polsce, Rumunii, Rosji, na Słowacji i Ukrainie 4. Także oni stwierdzili zależność, że im wyższy był deklarowany poziom bezpieczeństwa prawa własności, tym większy odsetek reinwestowanych zysków. Czyli lepsza ochrona praw własności, tak jak można się zresztą intuicyjnie spodziewać, to więcej inwestycji. Interesujące jest, jak mierzono poczucie bezpieczeństwa. Mierzono je m.in. odsetkiem respondentów, którzy deklarowali, że płacą łapówki służbom publicznym, opłacają się mafii i uznają sądy za mało skuteczne w egzekwowaniu umów. Ciekawe, że na Ukrainie i w Rosji 90% respondentów przyznało się, że płaci łapówki, a w Polsce i Rumunii 20%. W 1998 roku opłacanie się za ochronę grupom niepaństwowym sygnalizowało 0,6% badanych firm w Rumunii, 8% w Polsce, 15% na Słowacji, 89% na Ukrainie, a 93% w Moskwie. Z kolei 13% respondentów w Rumunii, 27% w Polsce, 32% na Słowacji, 44% w Rosji i 45% na Ukrainie uznało, że nie mogą polegać na sądach, jeśli chodzi o egzekwowanie umów. 6. STRUKTURA WŁASNOŚCI FIRM Współczesna gospodarka w porównaniu z kapitalizmem XIX wieku odznacza się większym udziałem w rynku dużych przedsiębiorstw w formie spółek kapitałowych, co rodzi problem prawnej ochrony intere- 3 T. Frye, Private Protection in Russia and Poland, Atnerican Journal of Political Science 2002, nr 46, s S. Johnson, J. McMillan, Ch. Woodmff, Entrepreneurs and the Ordering of Institutional Reform: Poland, Romania, Russia, Slovak Republic and Ukraine compared, EBRD Working Paper No. 44, 1999.

10 292 Ius et Lex nr 1/2005 Ustrój gospodarczy, finanse państwa sów udziałowców (zwłaszcza mniejszościowych), struktury własnościowej wielkich korporacji, relacji między dużymi i małymi wspólnikami, sposobu finansowania dużych firm, nadzorowania profesjonalnych menedżerów, którzy nimi kierują itp. Te kwestie omawia się zwykłe pod hasłem corporate governance (ład korporacyjny). Amerykański ekonomista Jeffrey Wurgler, w odniesieniu do okresu , zbadał 65 krajów niesocjalistycznych i stwierdził, że inwestycje w krajach biednych znacznie słabiej reagują na różnice w wartości dodanej między branżami niż w krajach bogatych 5. Innymi słowy, w tych drugich kapitał przepływa znacznie szybciej do dziedzin bardziej rentownych niż w tych pierwszych, co ma oczywiście wielkie znaczenie w rozwoju gospodarki. Autor oszacował, że w Niemczech, Japonii, Stanach Zjednoczonych wrażliwość inwestycji na różnice w wartości dodanej była dwa razy większa niż w Meksyku, trzy razy większa niż w Malezji i ponad sześć razy większa niż w Bangladeszu, Indiach i Kenii. Co istotne, im lepsza ochrona prawna inwestorów (dawców kapitału), tym silniejsze były reakcje inwestycji na różnice w rentowności branż. Duży pozytywny wpływ na owe reakcje miał również poziom rozwoju instytucji dostarczających informacji inwestorom (biura informacji o kredytobiorcach, agencje ratingowe, rejestry firm itp.). Stopień prawnej ochrony zewnętrznych wobec poszczególnych firm inwestorów ma też duże znaczenie dla struktury własności przedsiębiorstw. W drugiej połowie XIX wieku właścicielami korporacji w Stanach Zjednoczonych byli ich założyciele (zwykle jednocześnie nimi kierowali) oraz finansujące je banki. Sto lat później większość dużych amerykańskich spółek miała rozproszoną własność, z przewagą rozmaitych instytucjonalnych inwestorów: funduszy emerytalnych, towarzystw ubezpieczeniowych, funduszy inwestycyjnych itp. Badania wykazują, że do tej ogromnej zmiany przyczynił się wzrost prawnej ochrony udziałowców. Poza Stanami Zjednoczonymi i kilkoma innymi krajami na świecie przeważa jednak skoncentrowana (często rodzinna) własność wielkich firm, a wynika to w dużej mierze z niższego poziomu ochrony, jaką prawo krajowe daje udziałowcom spółek. Rozproszona własność akcji wpływa z kolei na wzrost roli giełdy. Nic więc dziwnego, że badania pokazały zależność: im większy poziom prawnej ochrony udziałowców, tym większa kapitalizacja giełdy w stosunku do PKB. W krajach, gdzie prawa akcjonariuszy były najbardziej chronione, relatywny poziom kapitalizacji giełdy był trzy razy wyższy niż w krajach o najsłabszej ochronie. 5 J. Wurgler, Financial Markets and the Allocation of Capital, Journal of Financial Economics 2000, nr 58, s

11 L. Balcerowicz System prawa a rozwój ROZWÓJ SEKTORA FINANSOWEGO Badania ostatnich lat udowodniły, że po pierwsze poziom rozwoju sektora finansowego (banków, giełdy papierów wartościowych) dodatnio wpływa na tempo długofalowego wzrostu gospodarki, a po drugie stan sektora finansowego zależy w dużej mierze od jakości określonych rozwiązań prawnoinstytucjonalnych. Prawo oddziałuje zatem m.in. przez system finansowy na warunki życia milionów ludzi. Wykryto, że najważniejszy wpływ poziomu rozwoju systemu polega na tym, że zwiększa on produktywność firm, czyli najcenniejsze, bo bezinwestycyjne, źródło wzrostu gospodarki. Nadzór ze strony dawców kapitału najwidoczniej pobudza menedżerów firm do efektywniejszego działania. Ross Levine, Norma Loayza i Thorsten Beck pokazali z kolei, że najważniejszymi czynnikami wpływającymi na rozwój sektora finansowego są zakres i w jeszcze większym stopniu poziom faktycznej prawnej ochrony inwestorów, czyli zewnętrznych dawców kapitału dla firm. Im mniej lub słabiej chronione są uprawnienia banków i innych instytucji finansowych wobec odbiorców funduszy, tym mniej dostępny i droższy jest kapitał dla krajowych firm 6. Wskazania nauki są, jak widać, całkowicie sprzeczne z populistycznymi atakami na prawną pozycję instytucji finansowych. Stopień prawnej ochrony wraz z dostępnością informacji dla inwestorów wpływa też na sposób finansowania firm. Zły stan w tych dziedzinach, typowy dla krajów zacofanych, sprawia, że zewnętrzne fundusze są droższe i przedsiębiorstwa w większym stopniu są uzależnione od własnych środków. W drugiej kolejności firmy polegają na kredycie od dostawców (kredyt kupiecki), w trzeciej na kredycie bankowym, a dopiero na ostatnim miejscu pojawia się finansowanie przez giełdę. Rozwój tego ostatniego źródła wymaga bowiem dużej dostępności informacji i wysokiego poziomu prawnej ochrony udziałowców, zwłaszcza małych. Istotne jest też, czy łączne koszty wejścia firmy na giełdę i funkcjonowanie tam nie są większe niż koszty kredytu bankowego. Dostępność i koszt tego kredytu, zwłaszcza dla małych firm, zależą w dużym stopniu od zakresu transakcji zabezpieczonych, tzn. opartych na takich instytucjach prawnych, jak zastaw, cesja, przewłaszczenie na zabezpieczenie itd. Mały zakres takich operacji, zawężając dostępność kredytu, hamuje rozwój gospodarki. Obliczono, że prawne bariery ograniczające transakcje zabezpieczone w Argentynie i Boliwii zmniejszają tam PKB o 5 10% W Stanach Zjednoczonych połowa kredytu ma zabezpieczenie w różnego rodzaju ruchomościach. Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju zbadał w 2003 roku, jak sytuacja w dziedzinie 6 T. Beck, R. Levine, N. Loayza, Finance and the Sources of Growth, World Bank Policy Research Working Paper No. 2057, 1999.

12 294 Ius et Lex nr 1/2005 Ustrój gospodarczy, finanse państwa tych transakcji wygląda w krajach postsocjalistycznych, przyznając im noty od 1 do 10 punktów 7. Najlepiej wypadły Węgry, Łotwa, Słowacja, Czechy, Litwa i Estonia, uzyskując oceny powyżej 8 punktów. Polska z notą poniżej 4 punktów uplasowała się pod koniec zestawienia. Gorsze wyniki uzyskały tylko Armenia, Turkmenistan, Uzbekistan, Azerbejdżan oraz Bośnia i Hercegowina. Zła ocena Polski wynika nie tyle z kiepskiej jakości prawa, ile z jego złego egzekwowania. Mamy tu przyczynek do oceny kredytu w Polsce. 8. REGULACJE Prowadzone są także bardzo intensywne, interesujące badania nad zależnościami między rozwiązaniami prawnymi a rozwojem gospodarki i jego różnymi aspektami. To jest obszar, który po angielsku nazywa się regulations, co zwykle tłumaczymy na polski jako przepisy prawnoadministracyjne albo jako regulacje. Generalnie chodzi o wszelkie przepisy, które ograniczają wolność działania jednostek przedsiębiorców, inwestorów, konsumentów. Jest ich całe mnóstwo. Oczywiście wiemy, że nie jest ideałem wolność absolutna, a w każdym razie nie w każdej dziedzinie. W wielu przypadkach ograniczanie wolności jest uzasadnione minimalizacją szkód, jakie można wyrządzić innym ludziom, ale wiedząc o tym trzeba jednocześnie pamiętać, że każda regulacja kosztuje i że koszty te są bardzo często niedostrzegalne, choć w sumie społecznie bardzo duże. Po pierwsze, koszt regulacji może polegać na tym, że zmienia zachowania ludzi, którzy podlegają regulacjom. Dotyczy to zwłaszcza takich przepisów administracyjnych, które uzasadniane są skądinąd bardzo szczytnymi hasłami: wzmocnić bezpieczeństwo, ochronić ludzi przed jakimiś szkodami. Ale niemal każda regulacja tego typu wywołuje zachowania, które w ekonomii nazywają się moral hazard i sprawiają, że ludzie mogą być mniej ostrożni. Czasami eliminuje się pewne mechanizmy, dzięki którym działa dyscyplina. Na przykład akceptujemy jako oczywistość wysoki stopień ustawowej ochrony depozytów. Z badań Banku Światowego wynika, że kiedy jest wysoki stopień ustawowej ochrony depozytów, to wyłącza się mechanizm rynkowy, a mianowicie zainteresowanie tych, którzy lokują pieniądze w bankach, rozróżnianiem banków bardziej od mniej solidnych. A więc mechanizm nadzoru przez oszczędzających zostaje wyłączony. Wprowadzanie wysokiego poziomu ochrony depozytów wytwarza próżnię i trzeba zastosować inne, nierynkowe rozwiązania. Tym dodatkowym rozwiązaniem jest nadzór bankowy. A zatem, jeżeli 7 F. Dahan, J. Simpson, Secured Transactions in Central and Ekstern Europe: European Bank Jor Reconstruction and Development (EBRD) Assessment, Uniform Commercial Code XXXVI, 2004, nr 3, s

13 L. Balcerowicz System prawa a rozwój 295 ma się rozwiniętą ochronę depozytów, to z konieczności ma się również rozwinięty nadzór bankowy. Dodam tylko, że Bank Światowy nie zaleca, by od razu przechodzić do wysokiego stopnia ochrony depozytów, zanim zdąży się zbudować kompetentną instytucję nadzoru bankowego, która zastąpi to, co ochrona wyłącza, a mianowicie dyscyplinę rynku. Po drugie, z badań wynika również, że jeżeli wprowadza się wysoki stopień zabezpieczeń socjalnych, które skądinąd są bardzo drogie, bo prowadzą do wysokich podatków, to wyłącza się pewne motywy oszczędzania. Między innymi motyw przezornościowy, co sprawia, że stopa oszczędzania w takim kraju jest niższa, a możliwości finansowania inwestycji przez fundusze krajowe są odpowiednio mniejsze, wskutek czego tempo długofalowego rozwoju gospodarczego jest niższe. Taka jest społeczna cena rozwiniętych zabezpieczeń socjalnych. Im powolniejszy wzrost dobrobytu, tym więcej bezrobocia. Nie jest przypadkiem, że w krajach, które osiągały nadzwyczaj wysokie tempo rozwoju gospodarczego przez wiele, wiele lat, a mam tu na myśli głównie tzw. azjatyckie tygrysy, w tym samym okresie utrzymywano bardzo niski stopień zabezpieczeń socjalnych. Co nie znaczy, że ludzie byli pozbawieni zabezpieczeń. Mieli zabezpieczenia dzięki wyższemu zatrudnieniu, większym możliwościom oszczędzania przez rynek kapitałowy, a także dzięki niepaństwowym instytucjom ochronnym. Tu także jest wybór. Jeżeli ktoś forsuje państwowe urządzenia socjalne kosztem z konieczności wyższych podatków, to tym samym sprawia, że tempo długofalowego rozwoju będzie prawdopodobnie niższe. Po trzecie, odwołam się do badań empirycznych dotyczących prawa pracy. Bardzo obszerne badania OECD i Banku Światowego pokazały, że dostrzegalne gołym okiem ogromne różnice w stopie bezrobocia nie są produktem wolnego rynku. Nie jest tak, że tam, gdzie jest więcej wolnego rynku, jest wyższe bezrobocie. Gdzie na świecie mamy stosunkowo niskie bezrobocie? W Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i niektórych innych krajach. Tam nie ograniczono, tak jak na przykład we Francji, we Włoszech czy w Niemczech, działania rynku pracy. Z badań empirycznych wynika, że tam, gdzie występuje szczególnie wysokie bezrobocie, nie jest ono produktem wolnego rynku, tylko produktem szczególnych regulacji. Te szczególne regulacje należą zwykle do prawa pracy, zwłaszcza nadmierny stopień ochrony pracownika przed zwolnieniem, ograniczający skłonność firm do zwiększania zatrudnienia. Możliwościom zwiększania zatrudnienia szkodzi też windowanie płacy minimalnej. Rezultatem podwyższania płac minimalnych ponad poziom, który mogą płacić firmy, są po prostu zmniejszające się możliwości i chęci tych firm do legalnego zatrudniania ludzi. Na koniec chciałbym podkreślić, że to, co tu przytoczyłem, to tylko część ogromnej dziedziny badań nad zależnościami między żywym

14 296 Ius et Lex nr 1/2005 Ustrój gospodarczy, finanse państwa prawem, prawem w działaniu, a perspektywami osiągnięcia dobrobytu. Jest też wiele innych dziedzin, np. badania, które sprawdzają zależność między bodźcami, jakimi poddany jest wymiar sprawiedliwości, a jakością pracy sądów, inne ustalają zależności między prawem rodzinnym a liczbą rozwodów itd. Tym wielkim obszarem warto się zajmować, bo w Polsce mamy za mało badań w tej dziedzinie. ABSTRACT F irst of all, I should explain why an economist is going to talk about the law. Law is such a broad issue that it can be a field of activity of not only lawyers, but also representatives of other social sciences and philosophers of the state and the law. During the last years, we have been observing the revival of importance of institutional factors, including law, in economy. It is, in a sense, a comeback to the classic economics; hence the spontaneous development of new approaches, whose central variable that explains important phenomena are institutional factors. Such approaches include economics of the constitution, property rights economics or economic analysis of law (Law and Economics) popular subject of lectures and courses in American universities, which aims at anticipating the effects of various legal solutions before they are tested on the society. A particular contribution to the development of this approach was made by an outstanding lawyer and economist, Richard A. Posner. Moreover, in their explanation of important phenomena, the major branches of economy more and more often refer to a certain configuration of institutional factors. For instance, differences in inflation rate cannot be explained without any reference to differences in institutional position of the central bank. What are the reasons for different levels of unemployment rate in various countries? Among others, they are different levels of labour market regulation. Legal provisions introduced as a protection of the weakest and the poorest citizens, very often are very harmful, mainly to the poor. Increasing the minimum wage is the best method to increase the unemployment rate. These are the subjects of study for modern economics.

15 Andrzej K. Koźmiński CZY POLSCY MENEDŻEROWIE SĄ PRZYGOTOWANI DO KONKURENCJI NA RYNKACH UNII EUROPEJSKIEJ? SPIS TREŚCI 1. Uwagi wstępne Przewaga konkurencyjna i jej uwarunkowania Wyposażenie polskich menedżerów w zasoby Kwalifikacje i umiejętności Konkluzje

16 ANDRZEJ K. KOŹMIŃSKI Członek korespondent PAN. Jest rektorem Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego w Warszawie. Pełni też funkcję prezesa Zarządu Międzynarodowej Szkoły Zarządzania S.A. W latach był dziekanem Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, a w latach dyrektorem Międzynarodowego Centrum Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego. W okresie wykładowca University of California, zapraszany co roku na semestr. W latach wykładowca Uniwersytetu w Orleanie we Francji. Visiting professor w wielu innych renomowanych uczelniach zagranicznych. Profesor nauk ekonomicznych specjalności organizacja i zarządzanie. Opublikował ponad 300 prac naukowych z tej dziedziny w wielu językach (głównie po polsku, angielsku i po francusku), w tym 25 książek.

17 WPROWADZENIE Celem artykułu jest przeanalizowanie sytuacji konkurencyjnej polskich menedżerów w obliczu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Dyskutowane są czynniki wpływające na przygotowanie polskich menedżerów do konkurencji, przeszkody utrudniające podjęcie przez nich rywalizacji na wspólnym rynku, a następnie także potencjalne źródła ich przewagi konkurencyjnej. Tekst ma charakter prognostyczny autor opiera się na wynikach polskich i zagranicznych badań naukowych, publikacjach prasowych oraz badaniach własnych a także doświadczeniu i kontaktach w środowisku menedżerskim. Analizowana grupa polscy menedżerowie jest rozumiana szeroko: obejmuje ona zarówno osoby najęte do wykonywania pracy na stanowisku kierowniczym w firmach polskich i zagranicznych zlokalizowanych w Polsce, jak i przedsiębiorców prowadzących własne firmy. Przygotowanie do konkurencji w kontekście wejścia do UE jest natomiast definiowane jako zdolność do zdobycia i utrzymania przewagi konkurencyjnej na rynku unijnym. 1. UWAGI WSTĘPNE W brew pozorom proste pytanie zawarte w tytule wymaga co najmniej kilku wyjaśnień i uściśleń terminologicznych. Przede wszystkim trzeba ustalić, kogo określamy mianem polskiego menedżera. Proponuję objąć nim nie tylko najemnych menedżerów, ale także przedsiębiorców prowadzących firmy na własny rachunek. Sądzę też, że do grupy polskich menedżerów należy zaliczyć osoby kierujące polskimi filiami przedsiębiorstw zagranicznych i międzynarodowych, zwłaszcza jeśli posiadają one przynajmniej samodzielność operacyjną, jeśli nie strategiczną. Jest to więc grupa liczna i niejednorodna. Szczególną uwagę warto zwrócić w jej ramach na menedżerów średnich i dużych firm prywatnych. Ta grupa jest bowiem szczególnie predestynowana do odegrania aktywnej roli na rynkach europejskich w przeciwieństwie do firm małych, jedynie broniących swoich pozycji na lokalnych rynkach, oraz do przedsiębiorstw państwowych, które w ogromnej większości nawet po wejściu Polski do UE będą działać na rynkach chronionych i regulowanych (jak np. transport, energetyka, usługi komunalne, telekomunikacja, media, obronność).

18 300 Ius et Lex nr 1/2005 Ustrój gospodarczy, finanse państwa Samo pojęcie przygotowania do konkurencji także nie jest precyzyjne. Proponuję rozumieć je jako zdolność do zdobycia i utrzymania przewagi konkurencyjnej na rynkach. Chodzi więc o konkurencyjność. Według definicji OECD konkurencyjność oznacza zdolność do sprostania międzynarodowej konkurencji i do trwałego zapewnienia wysokiej stopy zwrotu od zastosowanych czynników produkcji (przede wszystkim kapitału) i wysokiego poziomu zatrudnienia. Kluczem do konkurencyjności (przewagi konkurencyjnej) jest więc atrakcyjność produktów firmy dla ich nabywców, a w konsekwencji atrakcyjność firmy dla inwestorów, pracowników i partnerów. Spróbujemy dokonać oceny konkurencyjności polskich przedsiębiorstw na rynku europejskim i szukać jej uwarunkowań w charakterystykach i zachowaniach menedżerów. Będzie to wymagało: Po pierwsze, określenia mechanizmu i najważniejszych czynników warunkujących przewagę konkurencyjną; Po drugie, wyodrębnienia wśród nich roli menedżerów; Po trzecie, określenia specyfiki konkurencji na rynkach UE; Po czwarte, dokonania oceny wyposażenia polskich menedżerów w zasoby warunkujące konkurencyjność oraz umiejętności posługiwania się nimi i pomnażania ich. Po piąte, określenia dynamiki konkurencyjności i identyfikacji czynników, które ją warunkują, po to, by pokusić się o prognozę konkurencyjności polskich przedsiębiorstw na rynkach UE i jakości zarządzania w Polsce. Brak jest, niestety, systematycznych badań konkurencyjności polskich przedsiębiorstw i polskich menedżerów, które odpowiadałyby przedstawionej powyżej linii rozumowania. Dlatego poniższa analiza oparta jest na materiałach fragmentarycznych, potocznej wiedzy i kontaktach autora z licznymi grupami menedżerów przy okazji szkoleń, doradztwa, różnego rodzaju konferencji i seminariów, udziału w organach spółek oraz badań empirycznych prowadzonych w tym środowisku. Dlatego też moją ocenę należy potraktować jako przybliżoną i wstępną, w niemałej mierze intuicyjną. Z pewnością wymaga ona weryfikacji w badaniach i w dyskusjach. 2. PRZEWAGA KONKURENCYJNA I JEJ UWARUNKOWANIA N a rozwiniętych rynkach (a takim jest niewątpliwie rynek UE) najważniejszym źródłem przewagi konkurencyjnej jest zdolność do szybkich adekwatnych reakcji na zmiany sytuacji. W ten sposób mogą działać przedsiębiorstwa posiadające rezerwy wolnych zasobów, które można

19 A. K. Koźmiński Czy polscy menedżerowie 301 szybko skonfigurować, tak jak wymaga tego sytuacja. Taki jest właśnie punkt widzenia zasobowej teorii przewagi konkurencyjnej 1. Zgodnie z tą koncepcją, przedsiębiorstwo konkurujące na rynku jest podmiotem aktywnie poszukującym trudnych i kosztownych do skopiowania czynników produkcji. Zasoby te i umiejętność właściwego ich stosowania i pomnażania umożliwiają uzyskiwanie trwałej przewagi konkurencyjnej w warunkach zmienności i niepewności rynku, charakterystycznych dla zglobalizowanej konkurencji. Umiejętności zarządzania Zdolności tworzenia i odtwarzania zasobów Zasoby Zarządzanie wiedzą Praca zespołowa Przywództwo Informacyjne Transformacyjne Adaptacyjne Innowacyjne Socjotechniczne Ludzie Kultura Kapitał Marka Dostęp do rynku Technologia Strategia Struktura Przewaga konkurencyjna Pozytywne sprzężenie zwrotne W celu dokonania oceny wyposażenia polskich menedżerów w zasoby należy oprzeć się na ich typologii. Wśród zasobów umożliwiających uzyskanie przewagi konkurencyjnej wyróżnić można twarde i miękkie. Twarde są wymierne i konkretne, mocno osadzone w rzeczywistości, z trudem i stosunkowo wolno poddają się zmianom i rekonfiguracjom, ponieważ zasady i warunki ich stosowania są znane i opisane, często obwarowane warunkami prawnymi i materialnymi (finansowymi). Występują zarówno wewnątrz firmy, jak i stanowią ważne elementy oto- 1 J. Barney, Firm s Resources and Sustained Comprtitive Adventage, Journal of Management, XVII, 1991, nr 1, s ; M. Petraf, The Cornerstones of Competitive Eadvantage; Resource-Base View, Strategic Management Journal XIV, 1993, nr 3, s ; A. K. Koźmiński, Zarządzanie wiedzą warunkiem konkurencyjności gospodarki i firmy, Prakseologia, 2001, nr 141, s

20 302 Ius et Lex nr 1/2005 Ustrój gospodarczy, finanse państwa czenia, w którym działają i które warunkują to działanie. Najważniejsze z nich to: Kapitał zarówno finansowy, jak i rzeczowy (infrastruktura); Kapitał instytucjonalny, czyli system prawny i egzekucji prawa; Technologie i know-how (zarówno własne, jak i nabyte); Strategie pojmowane jako plan działania w długim horyzoncie czasowym(czytelny zarówno do wewnątrz (dla pracowników), jak i na zewnątrz dla klientów i dla rynków; Struktura, czyli sformalizowane zasady podziału zadań, władzy, odpowiedzialności i informacji w firmie. Miękkie zasoby firmy to jej tkanka społeczna i społeczne relacje w otoczeniu i z otoczeniem. Można je scharakteryzować jako niedookreślone, płynne i zmienne. Zmiany, którym podlegają, nie mają jednak charakteru w pełni przewidywalnego i nie mogą być przez nikogo w pełni kontrolowane. Najważniejsze z nich to: Kapitał społeczny, czyli ludzie z ich kwalifikacjami, aspiracjami, motywacjami i postawami, także powiązania, relacje i stosunki pomiędzy ludźmi oraz poziom zaufania i pewności w stosunkach międzyludzkich (w tym związanych z pracą i biznesem); Kultura, czyli utrwalone wzorce zachowania, normy i wartości; Wiedza, czyli zasoby informacji użytecznej dla funkcjonowania firmy, znajdujące się w posiadaniu zarówno indywidualnym, jak i zbiorowym, zarówno formalnie rozpoznane i skatalogowane, jak i ukryte ; Marka, czyli społeczny odbiór firmy i jej produktów; Dostęp do rynku, czyli prawnie i/lub społecznie utrwalone kontakty z nabywcami. Warunkiem prawidłowego stosowania zasobów są umiejętności zarządzania nimi, czyli kierowania ich tam, gdzie efekty są największe, oraz odtwarzania ich i pomnażania. Podstawowe znaczenie mają wśród nich umiejętności pozyskiwania i przetwarzania informacji na temat zmian otoczenia oraz zasobów wewnętrznych firmy. One określają w bardzo poważnej mierze zdolności: a) transformacyjne, czyli przekształcania i przebudowy organizacji (rekonfiguracji jej wewnętrznych zasobów), b) adaptacyjne, czyli dostosowania do zmian otoczenia, c) innowacyjne, czyli tworzenia innowacji produktowych i procesowych, d) socjotechniczne, czyli aktywnego oddziaływania na jednostki i grupy ludzkie. Wykorzystanie tych umiejętności zależy z kolei od umiejętności zarządzania. Podstawowe znaczenie ma wśród nich zarządzanie wiedzą,

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Klub Polska 2025+, Klub Bankowca 30.09.2015 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci - znawcy systemów

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Polskie Towarzystwo Ekonomiczne 28.01.2016 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci znawcy systemów bankowych

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011 Komentarz do wyników polskiej wersji badania Warszawa, maj 2011 r. 1.Wprowadzenie Badanie zostało zrealizowane metodą ankiety elektronicznej między 14 grudnia 2010 a 16 stycznia 2011. Polska wersja badania,

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych dr Błażej Lepczyński Marta Penczar dr Błażej Lepczyński, Marta Penczar Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

Finansowanie Venture Capital: Wady i Zalety

Finansowanie Venture Capital: Wady i Zalety Finansowanie Venture Capital: Wady i Zalety Barbara Nowakowska Polskie Stowarzyszenie Inwestorów Kapitałowych Poznań, 22 września 2007 r. 1. Fundusze venture capital 2. Finansowanie innowacji 2 Definicje

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT I-A PRAWNO-TEORETYCZNE PODSTAWY PROJEKTÓW INNOWACYJNYCH Czym jest innowacja? Możliwe źródła Wewnętrzne i zewnętrzne źródła informacji o innowacji w przedsiębiorstwie.

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU I. STRESZCZENIE to krótkie, zwięzłe i rzeczowe podsumowanie całego dokumentu, które powinno zawierać odpowiedzi na następujące tezy: Cel opracowania planu (np. założenie

Bardziej szczegółowo

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Prezentacja wyników badań Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Uniwersytet Warszawski PERSPEKTYWA PREZESÓW Badanie zrealizowane w okresie marzec-kwiecień 2014. Skierowane do prezesów 500 największych firm

Bardziej szczegółowo

Z Jackiem Chwedorukiem, prezesem banku inwestycyjnego Rothschild Polska, rozmawia Justyna Piszczatowska.

Z Jackiem Chwedorukiem, prezesem banku inwestycyjnego Rothschild Polska, rozmawia Justyna Piszczatowska. Z Jackiem Chwedorukiem, prezesem banku inwestycyjnego Rothschild Polska, rozmawia Justyna Piszczatowska. Czy Pana zdaniem polskie spółki powinny się obawiać wrogich przejęć w najbliższym czasie? Uważam,

Bardziej szczegółowo

Otoczenie organizacji

Otoczenie organizacji Otoczenie organizacji Rodzaje otoczenia przedsiębiorstwa: makrootoczenie mezootoczenie otoczenie konkurencyjne Makrootoczenie jest to zespół warunków funkcjonowania przedsiębiorstwa wynikający z tego,

Bardziej szczegółowo

Informacja prasowa / Badanie koniunktury AHK Polska, edycja 2012

Informacja prasowa / Badanie koniunktury AHK Polska, edycja 2012 Warszawa / 29 / 03 / 2012 Informacja prasowa / Badanie koniunktury AHK Polska, edycja 2012 Inwestorzy zadowoleni z Polski 95% inwestorów zagranicznych w Polsce ponownie wybrałoby nasz kraj na lokalizację

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions

Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions Cytowanie bez ograniczeń pod warunkiem podania źródła: Jak konkurować na rynkach zagranicznych, badanie Fundacji Kronenberga przy

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Egzekucja sądowa i ograniczenie prawa wyboru komornika sądowego. Sylwester Bobowski, Kancelaria Prawna Raven

Egzekucja sądowa i ograniczenie prawa wyboru komornika sądowego. Sylwester Bobowski, Kancelaria Prawna Raven Egzekucja sądowa i ograniczenie prawa wyboru komornika sądowego Sylwester Bobowski, Kancelaria Prawna Raven ZAKRES PROPONOWANYCH ZMIAN Aktualne brzmienie przepisu Art. 8. 5. Wierzyciel ma prawo wyboru

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Kredyt technologiczny i finansowanie R&D. Prezes Zarządu BGK Tomasz Mironczuk Kraków 3 września 2010

Kredyt technologiczny i finansowanie R&D. Prezes Zarządu BGK Tomasz Mironczuk Kraków 3 września 2010 Kredyt technologiczny i finansowanie R&D Prezes Zarządu BGK Tomasz Mironczuk Kraków 3 września 2010 Kredyt Technologiczny 2005-2010 FKT (2005-2008 r.) Działanie 4.3 (POIG 2007-2013) Banki udzielające BGK

Bardziej szczegółowo

KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO

KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO Sławomir Żygowski I Wiceprezes Zarządu ds. bankowości korporacyjnej Nordea Bank Polska S.A. SYTUACJA W SEKTORZE BANKOWYM W POLSCE UWARUNKOWANIA KRYZYSU Wina banków? Globalna

Bardziej szczegółowo

Klimat inwestycyjny w Polsce na tle regionu

Klimat inwestycyjny w Polsce na tle regionu Dariusz Strojewski Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, Senior Economist Klimat inwestycyjny w Polsce na tle regionu Co roku Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOiR) przygotowuje raport oceniający sytuację

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy

Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy Paweł Zemła Członek Zarządu Equity Investments S.A. Wprowadzenie Strategie nastawione na

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców 2011 Anna Tarnawa Kierownik Sekcji Badań i Analiz Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców Warszawa, 22 listopada 2011 r. Działalność

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) obowiązuje od 01.01.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Poland a true special economic zone

Poland a true special economic zone Poland a true special economic zone Raport EY Paweł Tynel 25 listopada 2013 r. Dlaczego powstał raport Poland a true special economic zone Zebranie w jednym dokumencie ważnych informacji dla inwestorów

Bardziej szczegółowo

Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Zaproszenie do dyskusji. Anna Królikowska

Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Zaproszenie do dyskusji. Anna Królikowska Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce Zaproszenie do dyskusji Anna Królikowska Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej

Bardziej szczegółowo

Metodologia oparta na najnowszych trendach światowych Stwarzamy możliwość wzrostu wartości firmy

Metodologia oparta na najnowszych trendach światowych Stwarzamy możliwość wzrostu wartości firmy Zrównoważony rozwój Stabilne zarządzanie Pozytywny wpływ społeczny Wzrost wartości firmy Metodologia oparta na najnowszych trendach światowych Stwarzamy możliwość wzrostu wartości firmy 27 kwietnia 2012

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 27 maja 2010 Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan

Warszawa, 27 maja 2010 Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan AKTUALNE PROBLEMY POLITYKI KONKURENCJI KONFERENCJA JUBILEUSZOWA Z OKAZJI XX-LECIA UOKiK KONKURENCJA JAKO FUNDAMENT GOSPODARKI WOLNORYNKOWEJ Warszawa, 27 maja 2010 Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Polska

Bardziej szczegółowo

Perspektywy dla polskiego eksportu w 2012 roku

Perspektywy dla polskiego eksportu w 2012 roku Perspektywy dla polskiego eksportu w 20 roku Rok 20 był bardzo udany dla polskiego eksportu Polski eksport w 20 roku osiągnął wartość 135,8 mld euro i był wyższy o,8 proc. niż rok wcześniej wynika z opracowania

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Forum Liderów Banków Spółdzielczych Model polskiej bankowości spółdzielczej w świetle zmian regulacji unijnych Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Jerzy Pruski Prezes Zarządu BFG Warszawa, 18 września

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Bariery innowacyjności polskich firm

Bariery innowacyjności polskich firm Bariery innowacyjności polskich firm Anna Wziątek-Kubiak Seminarium PARP W kierunku innowacyjnych przedsiębiorstw i innowacyjnej gospodarki 1 luty, 2011 Na tle UE niski jest udział firm innowacyjnych w

Bardziej szczegółowo

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Spis treści 2 Pomysł na firmę / 3 1. Klienci biura pośrednictwa kredytowego / 4 2. Cele i zasoby

Bardziej szczegółowo

DOTACJE NA INNOWACJE W POLIGRAFII 2014-2020

DOTACJE NA INNOWACJE W POLIGRAFII 2014-2020 DOTACJE NA INNOWACJE W POLIGRAFII 2014-2020 inż. Paweł Szarubka Integrator Systemów Poligraficznych Sp. z o.o. Reprograf Group Warszawa Polska poligrafia posiada bardzo duży potencjał, a dzięki ogromnym

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Dobrze służy ludziom. Nowa odsłona Banku BGŻ. Warszawa, 13 marca, 2012 r.

Dobrze służy ludziom. Nowa odsłona Banku BGŻ. Warszawa, 13 marca, 2012 r. Dobrze służy ludziom Nowa odsłona Banku BGŻ Warszawa, 13 marca, 2012 r. Kim jesteśmy dziś Prawie 400 oddziałów w 90 proc. powiatów w Polsce Bank lokalnych społeczności, wspierający rozwój polskich przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

CAPITAL VENTURE. Jak zdobyć mądry kapitał? Krajowy Fundusz Kapitałowy 24 maja 2012. Piotr Gębala

CAPITAL VENTURE. Jak zdobyć mądry kapitał? Krajowy Fundusz Kapitałowy 24 maja 2012. Piotr Gębala VENTURE CAPITAL Jak zdobyć mądry kapitał? Piotr Gębala Krajowy Fundusz Kapitałowy 24 maja 2012 Agenda Źródła kapitału na rozwój Fundusze VC w Polsce KFK i fundusze VC z jego portfela Źródła kapitału a

Bardziej szczegółowo

Komercjalizacja nauki w Polsce i na świecie. Maciej Strzębicki

Komercjalizacja nauki w Polsce i na świecie. Maciej Strzębicki Komercjalizacja nauki w Polsce i na świecie Maciej Strzębicki Własna firma Inkubator przedsiębiorczości Kryzys Praca na uczelni Garaż VC/PE Wdrożona idea Innowacje Wydatki na badania i rozwój Komercjalizacja

Bardziej szczegółowo

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Rozwój innowacyjny firm w Polsce. Szanse i bariery. Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Andrzej Sugajski dyrektor generalny Związek Polskiego Leasingu Bariery ekonomiczne w działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH DAG MARA LEWICKA ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH Metody, narzędzia, mierniki WYDAWNICTWA PROFESJONALNE PWN WARSZAWA 2010 Wstęp 11 ROZDZIAŁ 1. Zmiany w zakresie funkcji personalnej

Bardziej szczegółowo

Bariery i stymulanty rozwoju rynku Venture Capital w Polsce

Bariery i stymulanty rozwoju rynku Venture Capital w Polsce Bariery i stymulanty rozwoju rynku Szymon Bula Wiceprezes Zarządu Association of Business Angels Networks 25 maja 2012 Fazy rozwoju biznesu Zysk Pomysł Seed Start-up Rozwój Dojrzałość Zysk Czas Strata

Bardziej szczegółowo

Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość

Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość Branża motoryzacyjna to jeden z największych i najszybciej rozwijających się sektorów polskiej gospodarki.

Bardziej szczegółowo

Raport pt.: Stan sektora małych i średnich firm w latach 2005-2006. Kto inwestuje, zwiększa swoje szanse na przeżycie

Raport pt.: Stan sektora małych i średnich firm w latach 2005-2006. Kto inwestuje, zwiększa swoje szanse na przeżycie Wyniki badań zrealizowanych na zlecenie PARP to kopalnia wiedzy o tym, co trzeba zrobić, aby tę działalność usprawnić. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości W styczniu br. odbyło się inauguracyjne

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Olsztyn, 24 marca 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r.

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Dane na ten temat pojawiają się w serwisach informacyjnych, np. w agencji Bloomberg, są także podawane przez specjalistyczne serwisy informacyjne

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

Współpraca przedsiębiorstwa z bankiem [paradygmaty współpracy] dr Robert Zajkowski Zakład Bankowości

Współpraca przedsiębiorstwa z bankiem [paradygmaty współpracy] dr Robert Zajkowski Zakład Bankowości Współpraca przedsiębiorstwa z bankiem [paradygmaty współpracy] dr Robert Zajkowski Zakład Bankowości www.robert.zajkowski.umcs.lublin.pl robik@hektor.umcs.lublin.pl 1 Instrumenty finansowania przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony.

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Jedną z metod sfinansowania biznesowego przedsięwzięcia jest skorzystanie z funduszy

Bardziej szczegółowo

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Artykuł wprowadzający do e-debaty Sektor małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) ma istotne

Bardziej szczegółowo

Własność intelektualna kluczem do konkurencyjności polskich MSP

Własność intelektualna kluczem do konkurencyjności polskich MSP Własność intelektualna kluczem do konkurencyjności polskich MSP dr Alina Warzecha Gliwicka Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości 17 czerwca 2009 r Gliwice Główne bariery występujące wśród MSP BARIERA ŚWIADOMOŚCI

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata Definicja przedsiębiorczości a jej pomiar Czy skupić się na ambitnym

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne Konkurencja a procesy operacyjne W czasie nasilających się procesów globalizacyjnych akcent działań konkurencyjnych przesuwa się z obszaru generowania znakomitych

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie strategiczne

Zarządzanie strategiczne 1 Zarządzanie strategiczne Metody i narzędzia BCG rafal.trzaska@ue.wroc.pl www.ksimz.ue.wroc.pl www.rafaltrzaska.pl BCG metoda portfelowa powstała 1969 model nazywany niekiedy Growth-ShareMatrix skonstruowana

Bardziej szczegółowo

Cloud Computing wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw i gospodarkę Polski Bohdan Wyżnikiewicz

Cloud Computing wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw i gospodarkę Polski Bohdan Wyżnikiewicz Cloud Computing wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw i gospodarkę Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 17 grudnia 2012 r. Co to jest cloud computing? Cloud computing jest modelem umożliwiającym wygodny

Bardziej szczegółowo

WIELKOPOLSKA IZBA BUDOWNICTWA

WIELKOPOLSKA IZBA BUDOWNICTWA WIELKOPOLSKA IZBA BUDOWNICTWA SIECI GOSPODARCZE - OCENA STANU I PROGNOZA MBA 2009 1 A KONKRETNIE OCENA STANU I PROGNOZA FUNKCJONOWANIA SIECI W OPARCIU O DOŚWIADCZENIA WIELKOPOLSKIEJ IZBY BUDOWNICTWA MBA

Bardziej szczegółowo

Jak wypadamy na tle Polski?

Jak wypadamy na tle Polski? KONFERENCJA 2015 rok - plany i wyzwania pomorskich MMŚP Konkurencyjność sektora MMŚP na Pomorzu. Jak wypadamy na tle Polski? Gdańsk, 27 lutego 2015 Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Partner główny Partner

Bardziej szczegółowo

październik 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

październik 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna październik 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE KOBIET LASU i CENTRUM INFORMACYJNE LASÓW PAŃSTWOWYCH

STOWARZYSZENIE KOBIET LASU i CENTRUM INFORMACYJNE LASÓW PAŃSTWOWYCH STOWARZYSZENIE KOBIET LASU i CENTRUM INFORMACYJNE LASÓW PAŃSTWOWYCH Kobiecy styl zarządzania dr Ewa Lisowska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Konferencja Czas na nas Plan prezentacji 1. Szklany sufit

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania a etap rozwoju przedsiębiorstwa

Źródła finansowania a etap rozwoju przedsiębiorstwa Źródła finansowania a etap rozwoju przedsiębiorstwa Sieci Inwestorów Kapitałowych (Aniołów Biznesu) na świecie Roma Toft, MAEŚ Kraków, r. Agenda 1. Fazy rozwoju a finansowanie przedsięwzięcia - problemy

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 2 Zamieszczamy podsumowanie analizy rynkowej wraz z aneksem statystycznym, przygotowanej dla Centrów Obsługi Eksportera i Inwestora (COIE),

Bardziej szczegółowo

Raport satysfakcji z wdrożonego ERP. Badanie opinii menedżerów przedsiębiorstw produkcyjnych średniej wielkości.

Raport satysfakcji z wdrożonego ERP. Badanie opinii menedżerów przedsiębiorstw produkcyjnych średniej wielkości. Strona 1 Spis treści Spis treści... 2 Wprowadzenie... 3 O badaniu... 5 Grupa docelowa... 5 Ankieta... 5 Uzyskana próba... 5 Przyjęte zasady interpretacji wyników... 7 Podsumowanie wyników... 8 Wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa integracja MSG

Międzynarodowa integracja MSG Międzynarodowa integracja MSG Kryteria wyodrębniania ugrupowań integracyjnych kryteria polityczne kryteria ekonomiczne Prawidłowości rozwoju ugrupowań integracyjnych Zmniejszanie się różnic w poziomie

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Z jakich usług finansowych korzystają organizacje pozarządowe? Czego potrzebują? Stowarzyszenie Klon/Jawor

Z jakich usług finansowych korzystają organizacje pozarządowe? Czego potrzebują? Stowarzyszenie Klon/Jawor Z jakich usług finansowych korzystają organizacje pozarządowe? Czego potrzebują? Marta Gumkowska Stowarzyszenie Klon/Jawor Źródła danych - Kondycja sektora organizacji pozarządowych w Polsce 2006 (reprezentatywna,

Bardziej szczegółowo

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce?

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Wiktor Wojciechowski Invest Bank Jesienna Szkoła Leszka Balcerowicza listopad 2012 Plan wykładu: Czy w ostatnich latach tempo wzrostu gospodarki w

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społeczno-ekonomiczna Unii Europejskiej i Strategia Lizbońska

Sytuacja społeczno-ekonomiczna Unii Europejskiej i Strategia Lizbońska Sytuacja społeczno-ekonomiczna Unii Europejskiej i Strategia Lizbońska Anna Ruzik CASE Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych Instytut Pracy i Spraw Społecznych Plan prezentacji Wyzwania demograficzne

Bardziej szczegółowo

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA 1. Klaster / Klastering Strona 1 Rys historyczny Inicjatywy klastrowe powstają w wyniku polityki rozwoju gospodarczego lub też w wyniku wydarzeń, które skłaniają

Bardziej szczegółowo