METODY I NARZĘDZIA WSPOMAGAJĄCE TWORZENIE WIELOJĘZYCZNYCH INTERFEJSÓW W APLIKACJACH INTERNETOWYCH. Anna Kempa, Tomasz Staś

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "METODY I NARZĘDZIA WSPOMAGAJĄCE TWORZENIE WIELOJĘZYCZNYCH INTERFEJSÓW W APLIKACJACH INTERNETOWYCH. Anna Kempa, Tomasz Staś"

Transkrypt

1 METODY I NARZĘDZIA WSPOMAGAJĄCE TWORZENIE WIELOJĘZYCZNYCH INTERFEJSÓW W APLIKACJACH INTERNETOWYCH Anna Kempa, Tomasz Staś Wprowadzenie Wraz z rozszerzaniem się zasięgu Internetu oraz globalnej współpracy rośnie znaczenie opracowywania wersji narodowych w aplikacjach internetowych. Aspekt wielonarodowy w aplikacjach internetowych rozpatrywany jest na dwóch płaszczyznach internacjonalizacji oraz lokalizacji. Lokalizacja (przyjęty skrót l10n) jest związana z adaptacją aplikacji do specyfiki językowej, funkcjonalnej oraz kulturowej [Filip05]. Często utożsamia się ją z tłumaczeniem interfejsu użytkownika i dokumentacji, ale lokalizacja jest bardziej złożonym problemem, zawierającym takie elementy jak format daty, czasu, waluty, liczb, itp. Internacjonalizacja (i18n) jest podejściem do projektowania i rozwijania aplikacji, które umożliwia łatwą lokalizację dla odbiorców, różniących się co do języka i kultury [W3C07]. Internacjonalizacja obejmuje projektowanie aplikacji w sposób usuwający bariery lokalizacji, min. poprzez [W3C06]: zastosowanie zestawu znaków i standardów kodowania znaków, wspieranie właściwości, które mogą być zastosowane przed lokalizacją (np. dodanie znaczników do identyfikacji języka), zapewnienie kodu, który wspiera lokalne, językowe lub kulturowe preferencje,

2 separowanie elementów możliwych do zlokalizowania od pozostałego kodu źródłowego. Internacjonalizacja stanowi fundamentalny krok w procesie projektowania aplikacji, umożliwiający łatwiejsze przeprowadzenie lokalizacji. W artykule przedstawiono metody i narzędzia, wspierające internacjonalizację oraz lokalizację aplikacji internetowych ze szczególnym uwzględnieniem zbioru narzędzi Gettext, wykorzystanego przez autorów podczas realizacji aspektu językowego w międzynarodowym projekcie obejmującym tworzenie gry biznesowej e-musicbusinessgame. Głównym motywem wyboru narzędzi w tworzonej aplikacji było dostarczenie mechanizmów lokalizacji, które nie są kłopotliwe dla programistów ani dla osób realizujących tłumaczenia. Metody i narzędzia wspierające internacjonalizację i lokalizację Prace nad przygotowaniem aplikacji do lokalizacji należy zacząć przed jej powstaniem. Tworzenie aplikacji wiąże się z pisaniem komunikatów, nazw opcji i innych informacji przeznaczonych dla użytkownika. Pisanie jednej wersji językowej z odkładaniem na później zatroskania się o pozostałe może bardzo utrudnić i przedłużyć proces tłumaczenia. Z drugiej strony nie można osób tworzących aplikację nadmiernie obciążać zadaniami związanymi z internacjonalizacją, należy szukać rozwiązań, które nie będą zbyt uciążliwe dla twórców oprogramowania, a jednocześnie będą wygodne dla osób zajmujących się lokalizacją. Popularnym rozwiązaniem jest tworzenie plików zasobów, które zawierają wszystkie teksty i dane (lub/i pliki graficzne) przeznaczone do lokalizacji. Przykładowo w ASP. ET pliki zasobów to pliki XML, w

3 których rekordy składają się z klucza, wyrażenia i opisu. Klucz wykorzystywany jest do odwoływania się do zlokalizowanego wyrażenia. Pakiet Visual Studio jest wyposażony w narzędzie ułatwiające edycję takich plików. Tworzenie wielojęzycznej aplikacji internetowej w ASP.NET przebiega w kilku etapach [MSDN07]: tworzona jest wersja, w której wszystkie komunikaty pisane są w języku domyślnym, teksty mające podlegać tłumaczeniu umieszcza się wewnątrz kontrolek, generuje się (w opcji Generate Local Resource) podstawowy plik zasobów, dla każdej wersji językowej należy utworzyć kopię pliku zasobów, przetłumaczyć wartości na odpowiedni język i zmienić nazwę pliku. Jednym z pierwszych języków, który projektowano z myślą o umożliwieniu internacjonalizacji - jest język Java. Od samego początku dysponował podstawową własnością w tym względzie wykorzystywał do reprezentacji znaków Unicode. W Javie poprzez obiekty klasy Locale tworzy się lokalizatory opisujące język, lokalizację i opcjonalne warianty [HoCo03]. Java także korzysta z zasobów do obsługi aspektów językowych, jednak zasoby w Javie różnią się od zasobów wykorzystywanych przez programy systemu Windows. Program wykonywalny systemu Windows przechowuje zasoby w sekcji oddzielonej od kodu programu. Platforma Java nie dysponuje mechanizmem przechowywania zasobów w osobnych plikach tekstowych [HoCo03]. Wszystkie zasoby muszą zostać umieszczone w klasie jako składowe, niemniej zastosowanie specjalnych plików własności (ang. properties) pozwala niejako na oddzielenie tłumaczonych tekstów od reszty kodu źródłowego. Zastosowany w Javie pakiet zasobów przechowuje zbiór zlokalizowanych zasobów odpowiednich dla danej lokalizacji. Wszystkie pakiety zasobów to rozszerzenia

4 java.util.resourcebundle. Pracę z obiektem ResourceBundle należy zacząć od utworzenia obiektu przy użyciu metody statycznej getbundle z nazwą pliku properties jako parametrem. Plik własności powinien zawierać znaki US-ASCII w formie [HuCr02]: identyfikator1=wartość1. Programista musi zaprojektować identyfikatory dla wszystkich komunikatów, tłumacz natomiast musi pracować jednocześnie z plikiem properties zawierającym oryginalne komunikaty jak i nowym plikiem zawierającym tłumaczenia. Istnieją narzędzia wspomagające edycję plików własności (m.in. program propedit). W środowisku UNIX najbardziej powszechnym rozwiązaniem jest wykorzystanie opracowanego w 1995 roku projektu Gettext. Gettext to zbiór narzędzi GNU opracowanych w celu tłumaczenia tekstów. Działanie Gettext polega na wyodrębnieniu tekstów z plików źródłowych i zapisaniu ich do katalogów komunikatów. Pliki komunikatów zapisywane są w standardowej strukturze katalogów. W czasie działania aplikacja poszukuje w plikach przetłumaczonych tekstów, jeśli ich nie znajduje używany jest ciąg oryginalny. Przykładowy schemat lokalizacji przy użyciu Gettext-a [HaMG07]: 1. Pobranie tekstów z kodu źródłowego do pliku z komunikatami (pliki te mają rozszerzenie.po), 2. Edycja pliku.po z komunikatami w celu przetłumaczenia komunikatów na dany język (każdy język ma osobny plik.po), 3. Przetłumaczony plik.po zostaje konwertowany do postaci binarnej (plik.mo). Większość języków programowania posiada obsługę tekstów pozwalającą na wykorzystanie projektu Gettext [GNU06]. Na przykładzie języka

5 PHP zostaną pokazane sposoby opisu komunikatów kodzie źródłowym, umożliwiające pobranie tekstów (realizację punktu 1) i jednocześnie podmianę komunikatów. Poniżej przedstawiono przykładowy kod skryptu PHP wywołujący stosowne funkcje umożliwiające lokalizację: // kod skryptu, plik kod.php <?php $language_code = pl_pl ; putenv( LANG=$language_code ); setlocale(lc_all, $language_code); $domain = komunikaty ; bindtextdomain($domain,./locale ); textdomain($domain);?> echo gettext( First message to translate ); echo gettext ( Second message to translate ); Prawidłowo ustawiona domena oraz obecność plików z tłumaczeniami w odpowiednich katalogach umożliwia funkcji gettext() odnalezienie tekstu w oczekiwanym języku i podmianę wartości. W technologii Gettext kluczem komunikatu jest jego treść w domyślnym języku (dla porównania w Javie są to specjalne identyfikatory). W ocenie autorów rozwiązanie z treścią komunikatów ma istotną zaletę programista ma komfort pisania przypominający tworzenie wersji jednojęzykowej. Komunikaty stanowią jednocześnie rodzaj komentowania kodu (wydzielenie ich wszystkich na zewnątrz i zastąpienie identyfikatorami czyni kod źródłowy trudniejszym do analizy i konserwacji). Jak wskazano wyżej, pierwszym krokiem w procesie lokalizacji jest pobranie komunikatów z plików źródłowych, dokonuje tego program xgettext. Program ten pobiera m.in. jako parametr nazwę pliku.po oraz miejsce, gdzie znajdują się skrypty PHP, jakie należy przeszukać. Po wy-

6 konaniu programu powstaje plik.po, który należy uzupełnić tłumaczeniami, przykładowy fragment: #: kod.php:10 msgid First message to translate msgstr Pierwszy komunikat do tłumaczenia. Następnym krokiem jest wygenerowanie pliku w formacie binarnym (plik.mo) dokonuje tego program msgfmt. Utworzony plik.mo należy umiejscowić w strukturze katalogów locale. Przykładowa struktura ścieżki dla polskiego języka: /locale/pl_pl/lc_messages/smarty.mo. Początkowo, rozszerzenie Gettext nie rozwiązywało problemu wielości form gramatycznych. Przykładowo komunikat Deleted %d files na język polski można przetłumaczyć w zależności od wartości parametru na Skasowano (1) plik, Skasowano (2) pliki lub Skasowano (5) plików. Obecnie istnieje funkcja, przy pomocy której można rozwiązać ten problem, np.: printf(ngettext("%d file deleted.\n","%d files deleted.\n", delnum),delnum). Użycie funkcji ngettext() pozwala uwzględnić wielość form gramatycznych. Plik.po będzie posiadał wówczas dla każdego języka tyle form, ile może w nim wystąpić, np.: msgid "%d file deleted" msgstr0 "Skasowano %d plik" msgstr1 "Skasowano %d pliki" msgstr2 "Skasowano %d plików" #Algorytm przyznawania identyfikatorów dla form liczby mnogiej i pojedynczej jest określany dla każdego języka. Dla języka polskiego wygląda on następująco: #Plural-Forms: nplurals=3; plural=n==1? 0 : n%10>=2 && n%10<=4 && (n%100<10 n%100>=20)? 1 : 2;

7 Obecnie tworzy się aplikacje internetowe oparte o architekturę oddzielającą warstwę prezentacji od logiki aplikacji. Wykorzystuje się w tym celu szablony, w PHP popularne są szablony Smarty zawierające znaczniki HTML a także elementy logiki (związanej z prezentacją danych). Szablony także zawierają teksty, które należy ująć w procesie tłumaczenia. W szablonach nie można użyć funkcji gettext(), wykorzystuje się tzw. funkcję blokową o nazwie t. Fragmenty tekstów przeznaczone do tłumaczenia oznacza się funkcją blokową, np.: {t}third message to translate{/}. Użycie funkcji blokowej t wymaga zainstalowania dodatkowej wtyczki Smarty (block.t.php). Przy użyciu narzędzia tsmarty2c.php generuje się na podstawie szablonów kod języka C, w którym występuje funkcja gettext z komunikatem do przetłumaczenia. Dalsze działanie przebiega tak samo, jak w przypadku tekstów w kodzie PHP tworzy się plik.po, tłumaczy się teksty oraz ostatecznie generuje się plik.mo. Dla usprawnienia etapu tłumaczenia (edycji plików.po) wykorzystuje się dodatkowe narzędzia, m.in. program KBabel, który nie tylko jest edytorem, ale służy także do zarządzania plikami *.po i *.mo (scalanie, porównywanie, ułatwia aktualizację itp.). do pobrania ze strony Inny program to poedit - obsługuje UTF-8, ma sprawdzanie pisowni. Program jest dostępny na systemy Linux, ale także Mac OS i Windows. Do pobrania na stronie: Realizacja procesu tłumaczenia aplikacji na przykładzie gry internetowej W Katedrze Inżynierii Wiedzy Akademii Ekonomicznej realizowany jest międzynarodowy projekt badawczy, którego głównym celem jest

8 powstanie internetowej gry symulującej rynek muzyczny (emusicbusinessgame). Fakt, iż projekt powstaje przy współpracy kilku ośrodków akademickich zlokalizowanych w różnych częściach Europy wymusił konieczność tłumaczenia interfejsu aplikacji na języki grecki, francuski oraz polski. Przyjęto, że program powstanie w języku angielskim i przy użyciu odpowiednich narzędzi zostanie później przetłumaczony na pozostałe języki. Na początku prac związanych z internacjonalizacją wybrano sposób kodowania tekstu (UTF-8), który umożliwia zapisywanie tekstów w czterech wykorzystywanych językach. Tworzona aplikacja internetowa powstała w języku PHP, dlatego też na potrzeby lokalizacji interfejsu zdecydowano się wykorzystać pakiet Gettext, uzupełniony o dodatkowe mechanizmy..mo polski Tabela tłumaczeń.mo grecki Kod źródłowy aplikacji Plik.po bez tłumaczeń Pliki.po z tłumaczeniami.mo francuski Tł. j. polskiego Tł. j. greckiego Formularz internetowy do tłumaczeń Tł. j. francuskiego Rys1. Przebieg procesu tłumaczenia aplikacji e-musicbusinessgame Źródło: Opracowanie własne Wszystkie kroki niezbędne do lokalizacji interfejsu użytkownika zostały przedstawione na Rys1. Przy pomocy programu xgettext wyodrębniono automatycznie z plików kodu źródłowego aplikacji wszystkie teksty będące argumentami funkcji gettext(). Program xgettext tworzy plik.po, który jest plikiem tekstowym, na potrzeby gry internetowej został stwo-

9 rzony program zasilający na podstawie tego pliku tabelę tekstów do tłumaczeń. Ponieważ proces tłumaczenia przebiega równolegle z rozwijaniem aplikacji, dlatego uzupełnianie bazy tłumaczeń realizowane jest cyklicznie. Obecnie utworzona tabela zawiera kilkaset rekordów-tekstów w języku angielskim, obejmujących wykorzystywane w aplikacji etykiety (opisy, komunikaty, informacje o błędach, itp.). Dla potrzeb trzech grup tłumaczy utworzona została aplikacja internetowa umożliwiająca wpisywanie tłumaczeń w języku francuskim, greckim lub polskim. Umożliwiono tym samym niezależne tłumaczenie realizowane w sposób intuicyjny, nie wymagający znajomości zagadnień informatycznych. Na podstawie danych zawartych w tabeli tłumaczeń generowane są ponownie pliki.po (po jednym pliku dla każdego języka), o identycznej strukturze jak tworzone przez program xgettext. Pliki te zawierają translacje tekstów uzupełnione przez tłumaczy. Ostatnim etapem procesu tłumaczenia aplikacji internetowej jest zautomatyzowane tworzenie plików.mo (za pomocą programu msgfmt) oraz umieszczanie tych plików w odpowiedniej strukturze katalogów zgodnie z wymogami mechanizmu Gettext. W efekcie podjętych działań powstał wydzielony z aplikacji internetowej moduł tłumaczenia na języki grecki, francuski i polski, który na bieżąco pozwala uwzględniać pojawiające się w aplikacji zmiany i nowe teksty. Obsługa modułu ogranicza się jedynie do wypełniania na stronie internetowej formularza, który umożliwia tłumaczenie tekstu oryginalnego, zapisanego w języku angielskim.

10 Przyjęte rozwiązanie ma wiele zalet. Przede wszystkim jest uniwersalne i nie zależy ani od języków, na które miałaby być tłumaczona aplikacja internetowa, ani od ich liczby. Uzupełnienie tłumaczenia aplikacji o nowy język wymaga jedynie wprowadzenia drobnych zmian (np. rozszerzenia tabeli tłumaczeń o dodatkową kolumnę i umożliwienie jej edycji na stronie internetowej, uzupełnienia skryptów generujących pliki.po oraz.mo). Rys2. Fragment interfejsu aplikacji w języku oryginalnym i po przetłumaczeniu na język polski. Źródło: Opracowanie własne Istnieją jednak pewne zagrożenia i problemy związane z mechanizmem tłumaczenia aplikacji internetowej. Jednym z problemów, jaki napotkali autorzy wynikał z różnej długości tekstów odpowiadających temu samem komunikatowi. Widoczne jest to na Rys2. W pewnym stopniu problem rozwiązuje sam język HTML i przeglądarka internetowa, która próbuje dostosowywać się do długości wyświetlanych łańcuchów znakowych. W wielu przypadkach to wspomaganie ze strony przeglądarki internetowej wystarczało, jednak ze względu na

11 sztywno ograniczone wymiary okna zawierającego interfejs gry pojawiły się tłumaczenia, których wykorzystanie burzyło interfejs całej aplikacji. W takich, rzadkich, sytuacjach konieczna jest współpraca z tłumaczami w kierunku zmiany zaproponowanych przez nich tekstów. Inną niedogodnością, która pojawiła się w procesie tłumaczenia aplikacji był czas pomiędzy wprowadzeniem tłumaczenia nowego tekstu, a wyświetlaniem (wykorzystaniem) tego tekstu w interfejsie aplikacji. Ze względu na sposób powstawania i rozwoju aplikacji, autorzy przyjęli, że program pobierający nowe teksty z kodu źródłowego wstawiając je do tabeli tłumaczeń, będzie jednocześnie tworzył pliki.mo na podstawie zapisanych już translacji. Program ten wykonywany był automatycznie o godzinie 2 w nocy. Tak więc osoby wprowadzające nowe tłumaczenia, mogły widzieć efekt swojej pracy maksymalnie po 24 godzinach. Autorzy dostrzegają następujące możliwości wyeliminowania tej niedogodności: możliwe jest zwiększenie częstotliwości uruchamiania programu tłumaczącego, to jednak zwiększy obciążenie serwera, można również udostępnić tłumaczom na stronie internetowej przycisk uruchamiający generowanie plików.mo, tak aby po wprowadzeniu zmian, mogli oni zainicjować proces przygotowywania plików tłumaczeń i od razu widzieć efekty swojej pracy. Kolejnym problemem w procesie tłumaczenia było pojawienie się w oryginalnych tekstach znaków interpunkcyjnych. Ponieważ aplikacja rozwijana była przez kilka osób istniała możliwość, że będą one odmiennie tworzyć komunikaty. I tak dla przykładu jeden z programistów zdefiniował etykietę LOGIN, zaś inny uzupełnił ją o znak dwukropka LO- GIN:. Dla programu pobierającego teksty do tłumaczeń te ciągi znaków

12 są różne, dlatego oba pojawiłyby się w tabeli tłumaczeń i wymagałyby uzupełnienia o odpowiedniki w innych językach. Okazało się jednak, że zjawisko to występowało w bardzo niewielu przypadkach i mogło być błyskawicznie identyfikowane oraz poprawiane. Program xgettext w generowanym pliku.po wskazuje dokładną lokalizację tłumaczonego ciągu znaków (podaje nazwę pliku i numer wiersza kodu źródłowego). Wystarczyło zatem dodatkowe znaki (takie jak dwukropki, wykrzykniki, itp.) wyodrębnić z tłumaczonego tekstu oraz połączyć z nim wykorzystując operację konkatenacji. W omawianym przykładnie gry internetowej pojawienie się dodatkowych znaków dotyczyło zaledwie ok. 3% wszystkich tłumaczeń. Jeszcze inny problem, z którym spotkali się autorzy modułu tłumaczenia aplikacji było pojawianie się błędów tłumaczeń wynikających z istnienia homonimów w języku oryginalnym. Przykładem może być słowo LOGIN które raz oznacza nazwę zalogowanego użytkownika, innym razem, np. umieszczone na przycisku formularza, zachęca do zalogowania się do gry. Jednokrotne tłumaczenie będzie w tej sytuacji niepoprawne, gdyż wymaga uwzględnienia kontekstu, w jakim pojawia się sformułowanie. Tego typu problemy identyfikowane były na etapie testowania gry, a ich rozwiązanie wymagało współpracy programistów i tłumaczy. Zakończenie Internacjonalizacja i lokalizacja to złożone zagadnienia, w artykule skupiono się na aspektach tłumaczeń tekstu. Zaproponowany mechanizm tworzenia aplikacji wielojęzykowej wydaje się dobrze sprawdzać w tworzonej grze internetowej. Uzupełniony o dodatkowe programy automaty-

13 zujące pewne działania i ułatwiające wprowadzanie tłumaczeń umożliwił współpracę nad aplikacją kilku, różnojęzykowym zespołom, które w tym samym czasie mogły lokalizować interfejs aplikacji internetowej. Działanie to nie wymagało od tłumaczy żadnych dodatkowych umiejętności informatycznych. Przyjęte narzędzia pozwoliły także na niekłopotliwe kodowanie aplikacji przez programistów. Cel, który postawili przed sobą autorzy został więc zrealizowany. Wykorzystane podejście nie jest wolne od problemów, jednak ich rozwiązanie w większości wypadków polegać będzie na uzupełnieniu procesu tłumaczenia o dodatkowe programy, które będą eliminować w sposób zautomatyzowany zauważone problemy. Należy jednak podkreślić, że niezbędna jest także współpraca pomiędzy grupami tłumaczącymi aplikację, a osobami ją tworzącymi. Literatura [Filip05] Filipczyk B., Filipczyk G.: Aspekty językowe w tworzeniu serwisów internetowych, w: (red.) Porębska-Miąc T., Sroka H.: SWO 2005, AE Katowice 2005 [GNU06] GNU Gettext oficjalna strona projektu Gettext, 2006, [HaMG07] Hayder H., Maia J.P., Gheorghe L.: Smarty. Szablony w aplikacjach PHP, Wydawnictwo Helion, Gliwice 2007 [HoCo03] Horstmann C.S., Cornell G.: Java 2. Techniki zaawansowane, Wydawnictwo Helion, Gliwice 2003

14 [HuCr02] Hunter J., Crawford W.: Java Servlet. Programowanie, Wydawnictwo Helion, Gliwice 2002 [MSDN07] Globalizing and Localizing ASP.NET Web Pages (Visual Studio), 2007, [W3C06] W3C Internationalization (l18n) Activity, Localization vs. Internationalization 2006, [W3C07] W3C Internationalization (l18n) Activity, 2007, Mgr Anna Kempa Mgr Tomasz Staś Katedra Inżynierii Wiedzy Akademia Ekonomiczna Katowice, ul. Bogucicka 3 Numer telefonu (fax) +48/32/

Narzędzia internacjonalizacji programów

Narzędzia internacjonalizacji programów Spis treści -1 Pojęcia Mechanizm locale Mechanizm locale a Xlib Kto jeszcze nie śpi? Tłumaczenie komunikatów catgets Pakiet gettext (Nawiasem mówiąc) Nowe funkcje glibc 2.2 Problemy Marcin Woliński Narzędzia

Bardziej szczegółowo

Zaawansowane aplikacje internetowe - laboratorium

Zaawansowane aplikacje internetowe - laboratorium Zaawansowane aplikacje internetowe - laboratorium Web Services (część 3). Do wykonania ćwiczeń potrzebne jest zintegrowane środowisko programistyczne Microsoft Visual Studio 2005. Ponadto wymagany jest

Bardziej szczegółowo

Pomoc dla systemu WordPress

Pomoc dla systemu WordPress Pomoc dla systemu WordPress Ten plik pomocy przeznaczony jest dla pluginu stat24 w wersji 0.2. W tym pluginie porzucono wsparcie dla starszych wersji WordPress (niższych niż 1.5) oraz zrezygnowano z opcji

Bardziej szczegółowo

Programowanie Strukturalne i Obiektowe Słownik podstawowych pojęć 1 z 5 Opracował Jan T. Biernat

Programowanie Strukturalne i Obiektowe Słownik podstawowych pojęć 1 z 5 Opracował Jan T. Biernat Programowanie Strukturalne i Obiektowe Słownik podstawowych pojęć 1 z 5 Program, to lista poleceń zapisana w jednym języku programowania zgodnie z obowiązującymi w nim zasadami. Celem programu jest przetwarzanie

Bardziej szczegółowo

Lokalizacja WiOO krok po kroku

Lokalizacja WiOO krok po kroku Lokalizacja WiOO krok po kroku Piotr Pachół Milena Nowotarska Robert Szczepanek Wolne oprogramowanie w geoinformatyce - Współczesne trendy i perspektywy rozwoju Wrocław - 13-14 maja 2010 Definicje i18n

Bardziej szczegółowo

Międzyplatformowy interfejs systemu FOLANessus wykonany przy użyciu biblioteki Qt4

Międzyplatformowy interfejs systemu FOLANessus wykonany przy użyciu biblioteki Qt4 Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Wydział Matematyki i Informatyki Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Agnieszka Holka Nr albumu: 187396 Praca magisterska na kierunku Informatyka

Bardziej szczegółowo

Informatyka- wykład. Podstawy programowania w Pythonie. dr Marcin Ziółkowski

Informatyka- wykład. Podstawy programowania w Pythonie. dr Marcin Ziółkowski Informatyka- wykład Podstawy programowania w Pythonie dr Marcin Ziółkowski Instytut Matematyki i Informatyki Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie 23 listopada 2015 r. JĘZYK PYTHON Język Python jest

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do programu Przypominacz 1.6

Instrukcja do programu Przypominacz 1.6 Instrukcja do programu Przypominacz 1.6 Program Przypominacz 1.6 pozwala w prosty sposób wykorzystać dane z systemu sprzedaży Subiekt GT do prowadzenia tzw. miękkiej windykacji poprzez wysyłanie kontrahentom

Bardziej szczegółowo

System zarządzający grami programistycznymi Meridius

System zarządzający grami programistycznymi Meridius System zarządzający grami programistycznymi Meridius Instytut Informatyki, Uniwersytet Wrocławski 20 września 2011 Promotor: prof. Krzysztof Loryś Gry komputerowe a programistyczne Gry komputerowe Z punktu

Bardziej szczegółowo

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. System Szablonów

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. System Szablonów System Szablonów System szablonów System szablonów to biblioteka, która pozwala oddzielić warstwę prezentacji od warstwy logicznej. Aplikacja WWW najpierw pobiera wszystkie dane, przetwarza je i umieszcza

Bardziej szczegółowo

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie informatycznej. Zadaniem systemu jest rejestracja i przechowywanie

Bardziej szczegółowo

Podstawy programowania

Podstawy programowania Podstawy programowania Część pierwsza Od języka symbolicznego do języka wysokiego poziomu Autor Roman Simiński Kontakt roman.siminski@us.edu.pl www.us.edu.pl/~siminski Niniejsze opracowanie zawiera skrót

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do programu Przypominacz 1.5

Instrukcja do programu Przypominacz 1.5 Instrukcja do programu Przypominacz 1.5 Program Przypominacz 1.5 pozwala w prosty sposób wykorzystać dane z systemu sprzedaży Subiekt GT do prowadzenia tzw. miękkiej windykacji poprzez wysyłanie kontrahentom

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY TECHNICZNE. Co zrobić, gdy natrafię na problemy związane z użytkowaniem programu DYSONANS

PROBLEMY TECHNICZNE. Co zrobić, gdy natrafię na problemy związane z użytkowaniem programu DYSONANS PROBLEMY TECHNICZNE Co zrobić, gdy natrafię na problemy związane z użytkowaniem programu DYSONANS Jeżeli stwierdziłeś występowanie błędów lub problemów podczas pracy z programem DYSONANS możesz skorzystać

Bardziej szczegółowo

Projektowanie baz danych za pomocą narzędzi CASE

Projektowanie baz danych za pomocą narzędzi CASE Projektowanie baz danych za pomocą narzędzi CASE Metody tworzenia systemów informatycznych w tym, także rozbudowanych baz danych są komputerowo wspomagane przez narzędzia CASE (ang. Computer Aided Software

Bardziej szczegółowo

INFORMATYKA, TECHNOLOGIA INFORMACYJNA ORAZ INFORMATYKA W LOGISTYCE

INFORMATYKA, TECHNOLOGIA INFORMACYJNA ORAZ INFORMATYKA W LOGISTYCE Studia podyplomowe dla nauczycieli INFORMATYKA, TECHNOLOGIA INFORMACYJNA ORAZ INFORMATYKA W LOGISTYCE Przedmiot JĘZYKI PROGRAMOWANIA DEFINICJE I PODSTAWOWE POJĘCIA Autor mgr Sławomir Ciernicki 1/7 Aby

Bardziej szczegółowo

Zakres treści Czas. 2 Określenie charakteru i tematyki strony. Rodzaje witryn. Projekt graficzny witryny. Opracowanie skryptów

Zakres treści Czas. 2 Określenie charakteru i tematyki strony. Rodzaje witryn. Projekt graficzny witryny. Opracowanie skryptów Aplikacje internetowe KL. III Rok szkolny: 011/01 Nr programu: 31[01]/T,SP/MENIS/004.06.14 Okres kształcenia: łącznie ok. 180 godz. lekcyjne Wojciech Borzyszkowski Zenon Kreft Moduł Bok wprowadzający Podstawy

Bardziej szczegółowo

Typy przetwarzania. Przetwarzanie zcentralizowane. Przetwarzanie rozproszone

Typy przetwarzania. Przetwarzanie zcentralizowane. Przetwarzanie rozproszone Typy przetwarzania Przetwarzanie zcentralizowane Systemy typu mainfame Przetwarzanie rozproszone Architektura klient serwer Architektura jednowarstwowa Architektura dwuwarstwowa Architektura trójwarstwowa

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkownika. Aplikacja dla Comarch ERP XL

Instrukcja użytkownika. Aplikacja dla Comarch ERP XL Instrukcja użytkownika Aplikacja dla Comarch ERP XL Instrukcja użytkownika Aplikacja dla Comarch ERP XL Wersja 1.0 Warszawa, Listopad 2015 Strona 2 z 12 Instrukcja użytkownika Aplikacja dla Comarch ERP

Bardziej szczegółowo

SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD

SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD Dr inż. Jacek WARCHULSKI Dr inż. Marcin WARCHULSKI Mgr inż. Witold BUŻANTOWICZ Wojskowa Akademia Techniczna SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD Streszczenie: W referacie przedstawiono możliwości

Bardziej szczegółowo

Programowanie komputerów

Programowanie komputerów Programowanie komputerów Wykład 1-2. Podstawowe pojęcia Plan wykładu Omówienie programu wykładów, laboratoriów oraz egzaminu Etapy rozwiązywania problemów dr Helena Dudycz Katedra Technologii Informacyjnych

Bardziej szczegółowo

IBM SPSS Statistics Wersja 22. Linux - Instrukcja instalacji (licencja wielokrotna)

IBM SPSS Statistics Wersja 22. Linux - Instrukcja instalacji (licencja wielokrotna) IBM SPSS Statistics Wersja 22 Linux - Instrukcja instalacji (licencja wielokrotna) Spis treści Instrukcja instalacji.......... 1 Wymagania systemowe........... 1 Instalowanie produktu............ 1 Praca

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 8,9: BAZA DANYCH MS-ACCESS

LABORATORIUM 8,9: BAZA DANYCH MS-ACCESS UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI INSTYTUT INFORMATYKI I ELEKTROTECHNIKI ZAKŁAD INŻYNIERII KOMPUTEROWEJ Przygotowali: mgr inż. Arkadiusz Bukowiec mgr inż. Remigiusz Wiśniewski LABORATORIUM 8,9: BAZA DANYCH MS-ACCESS

Bardziej szczegółowo

FUNKCJONALNOŚ C PORTAL B2B KAMELEON.ŚQL 7.5.60

FUNKCJONALNOŚ C PORTAL B2B KAMELEON.ŚQL 7.5.60 FUNKCJONALNOŚ C PORTAL B2B KAMELEON.ŚQL 7.5.60 W KAMELEON.SQL 7.5.60 została dodana funkcjonalność klasy B2B (na tą funkcjonalność wymagana jest dodatkowa licencja, którą można wykupić w naszej firmie)

Bardziej szczegółowo

1. REJESTRACJA W INTERIM24.PL... 2 2. PANEL UŻYTKOWNIKA ZAWARTOŚĆ... 8 3. UZUPEŁNIENIE PROFILU... 9

1. REJESTRACJA W INTERIM24.PL... 2 2. PANEL UŻYTKOWNIKA ZAWARTOŚĆ... 8 3. UZUPEŁNIENIE PROFILU... 9 Strona1 Platforma Interim24.pl została stworzona w ramach projektu Interim management nowość w zarządzaniu wiekiem i firmą współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejski Funduszu Społecznego.

Bardziej szczegółowo

Praca magisterska Jakub Reczycki. Opiekun : dr inż. Jacek Rumiński. Katedra Inżynierii Biomedycznej Wydział ETI Politechnika Gdańska

Praca magisterska Jakub Reczycki. Opiekun : dr inż. Jacek Rumiński. Katedra Inżynierii Biomedycznej Wydział ETI Politechnika Gdańska System gromadzenia, indeksowania i opisu słownikowego norm i rekomendacji Praca magisterska Jakub Reczycki Opiekun : dr inż. Jacek Rumiński Katedra Inżynierii Biomedycznej Wydział ETI Politechnika Gdańska

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkownika. Aplikacja dla Comarch Optima

Instrukcja użytkownika. Aplikacja dla Comarch Optima Instrukcja użytkownika Aplikacja dla Comarch Optima Instrukcja użytkownika Aplikacja dla Comarch Optima Wersja 1.0 Warszawa, Sierpień 2015 Strona 2 z 12 Instrukcja użytkownika Aplikacja dla Comarch Optima

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWY SYSTEM WSPOMAGANIA OBSŁUGI JEDNOSTEK SŁUŻBY ZDROWIA KS-SOMED

KOMPUTEROWY SYSTEM WSPOMAGANIA OBSŁUGI JEDNOSTEK SŁUŻBY ZDROWIA KS-SOMED KOMPUTEROWY SYSTEM WSPOMAGANIA OBSŁUGI JEDNOSTEK SŁUŻBY ZDROWIA KS-SOMED Podręcznik użytkownika Katowice 2010 Producent programu: KAMSOFT S.A. ul. 1 Maja 133 40-235 Katowice Telefon: (0-32) 209-07-05 Fax:

Bardziej szczegółowo

Temat: Ułatwienia wynikające z zastosowania Frameworku CakePHP podczas budowania stron internetowych

Temat: Ułatwienia wynikające z zastosowania Frameworku CakePHP podczas budowania stron internetowych PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W ELBLĄGU INSTYTUT INFORMATYKI STOSOWANEJ Sprawozdanie z Seminarium Dyplomowego Temat: Ułatwienia wynikające z zastosowania Frameworku CakePHP podczas budowania stron internetowych

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkownika. Aplikacja dla Comarch Optima

Instrukcja użytkownika. Aplikacja dla Comarch Optima Instrukcja użytkownika Aplikacja dla Comarch Optima Instrukcja użytkownika Aplikacja dla Comarch Optima Wersja 1.1 Warszawa, Luty 2016 Strona 2 z 14 Instrukcja użytkownika Aplikacja dla Comarch Optima

Bardziej szczegółowo

Dokument Detaliczny Projektu Temat: Księgarnia On-line Bukstor

Dokument Detaliczny Projektu Temat: Księgarnia On-line Bukstor Koszalin, 15.06.2012 r. Dokument Detaliczny Projektu Temat: Księgarnia On-line Bukstor Zespół projektowy: Daniel Czyczyn-Egird Wojciech Gołuchowski Michał Durkowski Kamil Gawroński Prowadzący: Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Smarty PHP. Leksykon kieszonkowy

Smarty PHP. Leksykon kieszonkowy IDZ DO PRZYK ADOWY ROZDZIA SPIS TREœCI KATALOG KSI EK KATALOG ONLINE ZAMÓW DRUKOWANY KATALOG Smarty PHP. Leksykon kieszonkowy Autor: Daniel Bargie³ ISBN: 83-246-0676-9 Format: B6, stron: 112 TWÓJ KOSZYK

Bardziej szczegółowo

5-6. Struktura dokumentu html. 2 Określenie charakteru i tematyki strony. Rodzaje witryn. Projekt graficzny witryny. Opracowanie skryptów

5-6. Struktura dokumentu html. 2 Określenie charakteru i tematyki strony. Rodzaje witryn. Projekt graficzny witryny. Opracowanie skryptów Aplikacje internetowe KL. III Rok szkolny: 013/01 Nr programu: 31[01]/T,SP/MENIS/00.06.1 Okres kształcenia: łącznie ok. 170 godz. lekcyjne Moduł Bok wprowadzający 1. Zapoznanie z programem nauczania i

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. Programowanie aplikacji internetowych

KARTA PRZEDMIOTU. Programowanie aplikacji internetowych KARTA PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu/modułu: Nazwa angielska: Kierunek studiów: Poziom studiów: Profil studiów Jednostka prowadząca: Programowanie aplikacji internetowych Web application development edukacja

Bardziej szczegółowo

Usługi analityczne budowa kostki analitycznej Część pierwsza.

Usługi analityczne budowa kostki analitycznej Część pierwsza. Usługi analityczne budowa kostki analitycznej Część pierwsza. Wprowadzenie W wielu dziedzinach działalności człowieka analiza zebranych danych jest jednym z najważniejszych mechanizmów podejmowania decyzji.

Bardziej szczegółowo

Budowa aplikacji ASP.NET współpracującej z bazą dany do obsługi przesyłania wiadomości

Budowa aplikacji ASP.NET współpracującej z bazą dany do obsługi przesyłania wiadomości Budowa aplikacji ASP.NET współpracującej z bazą dany do obsługi przesyłania wiadomości część 2 Zaprojektowaliśmy stronę dodaj_dzial.aspx proszę jednak spróbować dodać nowy dział nie podając jego nazwy

Bardziej szczegółowo

Instalacja i opis podstawowych funkcji programu Dev-C++

Instalacja i opis podstawowych funkcji programu Dev-C++ Instalacja i opis podstawowych funkcji programu Dev-C++ Przed rozpoczęciem programowania musimy zainstalować i przygotować kompilator. Spośród wielu dostępnych kompilatorów polecam aplikację Dev-C++, ze

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA DLA ZAWODU TECHNIK INFORMATYK, 351203 O STRUKTURZE PRZEDMIOTOWEJ

PROGRAM NAUCZANIA DLA ZAWODU TECHNIK INFORMATYK, 351203 O STRUKTURZE PRZEDMIOTOWEJ PROGRAM NAUCZANIA DLA ZAWODU TECHNIK INFORMATYK, 351203 O STRUKTURZE PRZEDMIOTOWEJ Systemy baz danych 1. 2 Wstęp do baz danych 2. 2 Relacyjny model baz danych. 3. 2 Normalizacja baz danych. 4. 2 Cechy

Bardziej szczegółowo

Odseparowanie kodu PHP i warstwy prezentacji od dawna było celem

Odseparowanie kodu PHP i warstwy prezentacji od dawna było celem Smarty system szablonów 01 Odseparowanie kodu PHP i warstwy prezentacji od dawna było celem programistów tworzących aplikacje w tym języku. Bardzo często taki kod w znacznym stopniu przeplatał się tagami

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZARZĄDZANIA TREŚCIĄ (CMS) STRONY INTERNETOWEJ SZKOŁY PRZEWODNIK

SYSTEM ZARZĄDZANIA TREŚCIĄ (CMS) STRONY INTERNETOWEJ SZKOŁY PRZEWODNIK SYSTEM ZARZĄDZANIA TREŚCIĄ (CMS) STRONY INTERNETOWEJ SZKOŁY PRZEWODNIK Daniel M. [dm.o12.pl] 2012 I. Ogólna charakterystyka systemu 1) System nie wymaga bazy danych oparty jest o pliki tekstowe. 2) Aktualna

Bardziej szczegółowo

Wykonać Ćwiczenie: Active Directory, konfiguracja Podstawowa

Wykonać Ćwiczenie: Active Directory, konfiguracja Podstawowa Wykonać Ćwiczenie: Active Directory, konfiguracja Podstawowa Instalacja roli kontrolera domeny, Aby zainstalować rolę kontrolera domeny, należy uruchomić Zarządzenie tym serwerem, po czym wybrać przycisk

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA TREŚCIĄ WORDPRESS

SYSTEMY ZARZĄDZANIA TREŚCIĄ WORDPRESS SYSTEMY ZARZĄDZANIA TREŚCIĄ WORDPRESS Małgorzata Mielniczuk System zarządzania treścią z angielskiego Content Management System w skrócie CMS jest oprogramowaniem ułatwiającym zarządzanie tworzonym serwisem

Bardziej szczegółowo

Dodatkowo planowane jest przeprowadzenie oceny algorytmów w praktycznym wykorzystaniu przez kilku niezależnych użytkowników ukończonej aplikacji.

Dodatkowo planowane jest przeprowadzenie oceny algorytmów w praktycznym wykorzystaniu przez kilku niezależnych użytkowników ukończonej aplikacji. Spis Treści 1. Wprowadzenie... 2 1.1 Wstęp... 2 1.2 Cel pracy... 2 1.3 Zakres pracy... 2 1.4 Użyte technologie... 2 1.4.1 Unity 3D... 3 2. Sztuczna inteligencja w grach komputerowych... 4 2.1 Zadanie sztucznej

Bardziej szczegółowo

REFERAT O PRACY DYPLOMOWEJ

REFERAT O PRACY DYPLOMOWEJ REFERAT O PRACY DYPLOMOWEJ Temat pracy: Projekt i budowa systemu zarządzania treścią opartego na własnej bibliotece MVC Autor: Kamil Kowalski W dzisiejszych czasach posiadanie strony internetowej to norma,

Bardziej szczegółowo

I. Informacje ogólne. Jednym z takich systemów jest Mambo.

I. Informacje ogólne. Jednym z takich systemów jest Mambo. MAMBO (CMS) I. Informacje ogólne CMS, Content Management System ("system zarządzania treścią") jest to jedna lub zestaw aplikacji internetowych pozwalających na łatwe utworzenie oraz późniejszą aktualizację

Bardziej szczegółowo

nie trzeba pobierać wszystkich plików z serwera na stację roboczą. Teraz można pobierać tylko te

nie trzeba pobierać wszystkich plików z serwera na stację roboczą. Teraz można pobierać tylko te Aplikacja Filr 2.0 Desktop informacje o wydaniu Luty 2016 r. W aplikacji Filr 2.0 Desktop wprowadzono funkcję Pliki na żądanie, która zapewnia skonsolidowany (wirtualny) widok wszystkich plików na serwerze

Bardziej szczegółowo

NIEZAWODNE ROZWIĄZANIA SYSTEMÓW AUTOMATYKI. asix. Aktualizacja pakietu asix 4 do wersji 5 lub 6. Pomoc techniczna

NIEZAWODNE ROZWIĄZANIA SYSTEMÓW AUTOMATYKI. asix. Aktualizacja pakietu asix 4 do wersji 5 lub 6. Pomoc techniczna NIEZAWODNE ROZWIĄZANIA SYSTEMÓW AUTOMATYKI asix Aktualizacja pakietu asix 4 do wersji 5 lub 6 Pomoc techniczna Dok. Nr PLP0016 Wersja:08-12-2010 ASKOM i asix to zastrzeżony znak firmy ASKOM Sp. z o. o.,

Bardziej szczegółowo

ArtPlayer oprogramowanie do odtwarzania plików video sterowane Artnet/DMX V1.0.1

ArtPlayer oprogramowanie do odtwarzania plików video sterowane Artnet/DMX V1.0.1 Instrukcja obsługi ArtPlayer oprogramowanie do odtwarzania plików video sterowane Artnet/DMX V1.0.1 1 ArtPlayer to proste oprogramowanie umożliwiające odtwarzanie plików video i ich wybór poprzez protokół

Bardziej szczegółowo

Programowanie obiektowe zastosowanie języka Java SE

Programowanie obiektowe zastosowanie języka Java SE Programowanie obiektowe zastosowanie języka Java SE Wstęp do programowania obiektowego w Javie Autor: dr inŝ. 1 Java? Java język programowania obiektowo zorientowany wysokiego poziomu platforma Javy z

Bardziej szczegółowo

Tomasz Grześ. Systemy zarządzania treścią

Tomasz Grześ. Systemy zarządzania treścią Tomasz Grześ Systemy zarządzania treścią Co to jest CMS? CMS (ang. Content Management System System Zarządzania Treścią) CMS definicje TREŚĆ Dowolny rodzaj informacji cyfrowej. Może to być np. tekst, obraz,

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkownika. Aplikacja dla WF-Mag

Instrukcja użytkownika. Aplikacja dla WF-Mag Instrukcja użytkownika Aplikacja dla WF-Mag Instrukcja użytkownika Aplikacja dla WF-Mag Wersja 1.0 Warszawa, Kwiecień 2015 Strona 2 z 13 Instrukcja użytkownika Aplikacja dla WF-Mag Spis treści 1. Wstęp...4

Bardziej szczegółowo

Jarosław Kuchta Administrowanie Systemami Komputerowymi. Internetowe Usługi Informacyjne

Jarosław Kuchta Administrowanie Systemami Komputerowymi. Internetowe Usługi Informacyjne Jarosław Kuchta Internetowe Usługi Informacyjne Komponenty IIS HTTP.SYS serwer HTTP zarządzanie połączeniami TCP/IP buforowanie odpowiedzi obsługa QoS (Quality of Service) obsługa plików dziennika IIS

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne: Statyczne witryny internetowe (na podstawie programu nr 351203)

Wymagania edukacyjne: Statyczne witryny internetowe (na podstawie programu nr 351203) Wymagania edukacyjne: Statyczne witryny internetowe (na podstawie programu nr 351203) Technikum - kl. 3 Td, semestr 5 i 6 Ocena niedostateczna dopuszczająca Wymagania edukacyjne wobec ucznia: Uczeń nie

Bardziej szczegółowo

To sposób w jaki użytkownik wchodzi w interakcje z systemem. Środowisko graficzne używa kombinacji graficznych elementów(przyciski, okna, menu) i

To sposób w jaki użytkownik wchodzi w interakcje z systemem. Środowisko graficzne używa kombinacji graficznych elementów(przyciski, okna, menu) i Aleksandra Dębiecka To sposób w jaki użytkownik wchodzi w interakcje z systemem. To sposób w jaki użytkownik wchodzi w interakcje z systemem. Środowisko graficzne używa kombinacji graficznych elementów(przyciski,

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWY SYSTEM WSPOMAGANIA OBSŁUGI JEDNOSTEK SŁUŻBY ZDROWIA KS-SOMED

KOMPUTEROWY SYSTEM WSPOMAGANIA OBSŁUGI JEDNOSTEK SŁUŻBY ZDROWIA KS-SOMED KOMPUTEROWY SYSTEM WSPOMAGANIA OBSŁUGI JEDNOSTEK SŁUŻBY ZDROWIA KS-SOMED Podręcznik użytkownika Katowice 2012 Producent programu: KAMSOFT S.A. ul. 1 Maja 133 40-235 Katowice Telefon: (0-32) 209-07-05 Fax:

Bardziej szczegółowo

Oracle Application Express -

Oracle Application Express - Oracle Application Express - Wprowadzenie Wprowadzenie Oracle Application Express (dawniej: HTML DB) to narzędzie do szybkiego tworzenia aplikacji Web owych korzystających z bazy danych Oracle. Od użytkownika

Bardziej szczegółowo

METODY REPREZENTACJI INFORMACJI

METODY REPREZENTACJI INFORMACJI Politechnika Gdańska Wydział Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki Magisterskie Studia Uzupełniające METODY REPREZENTACJI INFORMACJI Ćwiczenie 1: Budowa i rozbiór gramatyczny dokumentów XML Instrukcja

Bardziej szczegółowo

ZPKSoft WDoradca. 1. Wstęp 2. Architektura 3. Instalacja 4. Konfiguracja 5. Jak to działa 6. Licencja

ZPKSoft WDoradca. 1. Wstęp 2. Architektura 3. Instalacja 4. Konfiguracja 5. Jak to działa 6. Licencja ZPKSoft WDoradca 1. Wstęp 2. Architektura 3. Instalacja 4. Konfiguracja 5. Jak to działa 6. Licencja 1. Wstęp ZPKSoft WDoradca jest technologią dostępu przeglądarkowego do zasobów systemu ZPKSoft Doradca.

Bardziej szczegółowo

Tworzenie aplikacji GIS w technologii Flex. Tomasz Turowski Esri Polska

Tworzenie aplikacji GIS w technologii Flex. Tomasz Turowski Esri Polska Tworzenie aplikacji GIS w technologii Flex Tomasz Turowski Esri Polska Rodzina produktów bazujących na Fleksie ArcGIS API for Flex zbiór klas wprowadzających funkcjonalności mapowe do środowiska Flex.

Bardziej szczegółowo

www.gim4.slupsk.pl/przedmioty

www.gim4.slupsk.pl/przedmioty Lekcja 4. Program komputerowy - instalacja i uruchomienie 1. Rodzaje programów komputerowych 2. Systemy operacyjne 3. Instalowanie programu 4. Uruchamianie programu 5. Kilka zasad pracy z programem komputerowym

Bardziej szczegółowo

Bazy danych Karta pracy 1

Bazy danych Karta pracy 1 Bazy danych Karta pracy 1 Bazy danych Karta pracy 1 1. Utwórz katalog Bazy danych służący do przechowywania wszelkich danych dotyczących kursu. 2. W katalogu Bazy danych stwórz podkatalog BD1 służący jako

Bardziej szczegółowo

wersja dokumentu 1.0 data wydania 2008.11.14

wersja dokumentu 1.0 data wydania 2008.11.14 HERMESEDI System elektronicznej wymiany dokumentów w systemie EDI/ECOD wersja dokumentu 1.0 data wydania 2008.11.14 Syriusz sp. z o.o. Rzeszów 2008 SPIS TREŚCI: 1. Przeznaczenie... 3 2. Schemat pracy...

Bardziej szczegółowo

Budowa i oprogramowanie komputerowych systemów sterowania. Laboratorium 4. Metody wymiany danych w systemach automatyki DDE

Budowa i oprogramowanie komputerowych systemów sterowania. Laboratorium 4. Metody wymiany danych w systemach automatyki DDE Budowa i oprogramowanie komputerowych systemów sterowania Laboratorium 4 Metody wymiany danych w systemach automatyki DDE 1 Wprowadzenie do DDE DDE (ang. Dynamic Data Exchange) - protokół wprowadzony w

Bardziej szczegółowo

Budowa aplikacji ASP.NET z wykorzystaniem wzorca MVC

Budowa aplikacji ASP.NET z wykorzystaniem wzorca MVC Akademia MetaPack Uniwersytet Zielonogórski Budowa aplikacji ASP.NET z wykorzystaniem wzorca MVC Krzysztof Blacha Microsoft Certified Professional Budowa aplikacji ASP.NET z wykorzystaniem wzorca MVC Agenda:

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do projektu QualitySpy

Wprowadzenie do projektu QualitySpy Wprowadzenie do projektu QualitySpy Na podstawie instrukcji implementacji prostej funkcjonalności. 1. Wstęp Celem tego poradnika jest wprowadzić programistę do projektu QualitySpy. Będziemy implementować

Bardziej szczegółowo

Deduplikacja danych. Zarządzanie jakością danych podstawowych

Deduplikacja danych. Zarządzanie jakością danych podstawowych Deduplikacja danych Zarządzanie jakością danych podstawowych normalizacja i standaryzacja adresów standaryzacja i walidacja identyfikatorów podstawowa standaryzacja nazw firm deduplikacja danych Deduplication

Bardziej szczegółowo

Zacznij Tu! Poznaj Microsoft 2012. Visual Basic. Michael Halvorson. Przekład: Joanna Zatorska

Zacznij Tu! Poznaj Microsoft 2012. Visual Basic. Michael Halvorson. Przekład: Joanna Zatorska Zacznij Tu! Poznaj Microsoft 2012 Visual Basic Michael Halvorson Przekład: Joanna Zatorska APN Promise, Warszawa 2013 Spis treści Wstęp...................................................................vii

Bardziej szczegółowo

INFORMATYKA TECHNICZNA Metody wprowadzania obiektów w programie AutoCAD za pomocą języka AutoLISP

INFORMATYKA TECHNICZNA Metody wprowadzania obiektów w programie AutoCAD za pomocą języka AutoLISP INFORMATYKA TECHNICZNA Metody wprowadzania obiektów w programie AutoCAD za pomocą języka AutoLISP 1. WPROWADZENIE Cel ćwiczeń: zapoznanie z możliwościami wykorzystania systemów CAx w procesie automatyzacji

Bardziej szczegółowo

Rozdział ten zawiera informacje o sposobie konfiguracji i działania Modułu OPC.

Rozdział ten zawiera informacje o sposobie konfiguracji i działania Modułu OPC. 1 Moduł OPC Moduł OPC pozwala na komunikację z serwerami OPC pracującymi w oparciu o model DA (Data Access). Dzięki niemu można odczytać stan obiektów OPC (zmiennych zdefiniowanych w programie PLC), a

Bardziej szczegółowo

Podstawy Programowania 2

Podstawy Programowania 2 Podstawy Programowania 2 Laboratorium 7 Instrukcja 6 Object Pascal Opracował: mgr inż. Leszek Ciopiński Wstęp: Programowanie obiektowe a programowanie strukturalne. W programowaniu strukturalnym, któremu

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA Podpis cyfrowy ISO 9001:2008 Dokument: 2016.0.0.0 Wydanie: 2016-01. Podpis cyfrowy. Spis treści... 1

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA Podpis cyfrowy ISO 9001:2008 Dokument: 2016.0.0.0 Wydanie: 2016-01. Podpis cyfrowy. Spis treści... 1 Spis treści Spis treści... 1 Wstęp... 2 Przygotowanie certyfikatów wewnętrznych... 2 2.1. Przygotowanie karty pracownika... 2 2.2. Dodawanie certyfikatu nadrzędnego... 3 2.3. Dodawanie certyfikatu pracownika...

Bardziej szczegółowo

Webowy generator wykresów wykorzystujący program gnuplot

Webowy generator wykresów wykorzystujący program gnuplot Uniwersytet Mikołaja Kopernika Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Marcin Nowak nr albumu: 254118 Praca inżynierska na kierunku informatyka stosowana Webowy generator wykresów wykorzystujący

Bardziej szczegółowo

www.plansoft.org plansoft.org Zmiany w Plansoft.org Panel wyszukiwania PLANOWANIE ZAJĘĆ, REZERWOWANIE SAL I ZASOBÓW

www.plansoft.org plansoft.org Zmiany w Plansoft.org Panel wyszukiwania PLANOWANIE ZAJĘĆ, REZERWOWANIE SAL I ZASOBÓW Zmiany w Plansoft.org Panel wyszukiwania... 1 Uruchamianie panelu wyszukiwania... 2 Wyszukiwanie poleceń menu... 2 Wyszukiwanie rozkładów zajęć wykładowców... 3 Wyszukiwanie rozkładów zajęć grup i użycia

Bardziej szczegółowo

Tworzenie i wykorzystanie usług sieciowych

Tworzenie i wykorzystanie usług sieciowych Ćwiczenie 14 Temat: Tworzenie i wykorzystanie usług sieciowych Cel ćwiczenia: W trakcie ćwiczenia student zapozna się z procedurą tworzenia usługi sieciowej w technologii ASP.NET oraz nauczy się tworzyć

Bardziej szczegółowo

Korzystanie z edytora zasad grupy do zarządzania zasadami komputera lokalnego w systemie Windows XP

Korzystanie z edytora zasad grupy do zarządzania zasadami komputera lokalnego w systemie Windows XP Korzystanie z edytora zasad grupy do zarządzania zasadami komputera lokalnego w systemie Windows XP W tym opracowaniu opisano, jak korzystać z edytora zasad grupy do zmiany ustawień zasad lokalnych dla

Bardziej szczegółowo

Programowanie obiektowe

Programowanie obiektowe Programowanie obiektowe Laboratorium 1. Wstęp do programowania w języku Java. Narzędzia 1. Aby móc tworzyć programy w języku Java, potrzebny jest zestaw narzędzi Java Development Kit, który można ściągnąć

Bardziej szczegółowo

Kadry Optivum, Płace Optivum

Kadry Optivum, Płace Optivum Kadry Optivum, Płace Optivum Jak seryjnie przygotować wykazy absencji pracowników? W celu przygotowania pism zawierających wykazy nieobecności pracowników skorzystamy z mechanizmu Nowe wydruki seryjne.

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja Administratora portalu. aplikacji. Wirtualna szkoła

Dokumentacja Administratora portalu. aplikacji. Wirtualna szkoła Dokumentacja Administratora portalu aplikacji Wirtualna szkoła aktualna na dzień 20.12.2012 Wykonawca: Young Digital Planet SA 2012 Strona 2 z 15 Spis Treści Wirtualna szkoła SYSTEM ZARZĄDZANIA NAUCZANIEM...

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja oprogramowania wideo Polycom Systemy HDX Polycom

Aktualizacja oprogramowania wideo Polycom Systemy HDX Polycom Aktualizacja oprogramowania wideo Polycom Dzięki aktualizacji oprogramowania Polycom lub zakupowi dodatkowych opcji systemowych Twoja firma będzie mogła nadal czerpać korzyści z najnowszych technologii

Bardziej szczegółowo

System kontroli wersji - wprowadzenie. Rzeszów,2 XII 2010

System kontroli wersji - wprowadzenie. Rzeszów,2 XII 2010 System kontroli wersji - wprowadzenie Rzeszów,2 XII 2010 System kontroli wersji System kontroli wersji (ang. version/revision control system) służy do śledzenia zmian głównie w kodzie źródłowym oraz pomocy

Bardziej szczegółowo

Currenda EPO Instrukcja Konfiguracji. Wersja dokumentu: 1.3

Currenda EPO Instrukcja Konfiguracji. Wersja dokumentu: 1.3 Currenda EPO Instrukcja Konfiguracji Wersja dokumentu: 1.3 Currenda EPO Instrukcja Konfiguracji - wersja dokumentu 1.3-19.08.2014 Spis treści 1 Wstęp... 4 1.1 Cel dokumentu... 4 1.2 Powiązane dokumenty...

Bardziej szczegółowo

1. Narzędzia główne: WORD 2010 INTERFEJS UŻYTKOWNIKA. wycinamy tekst, grafikę

1. Narzędzia główne: WORD 2010 INTERFEJS UŻYTKOWNIKA. wycinamy tekst, grafikę 1. Narzędzia główne: wycinamy tekst, grafikę stosowanie formatowania tekstu i niektórych podstawowych elementów graficznych umieszczane są wszystkie kopiowane i wycinane pliki wklejenie zawartości schowka

Bardziej szczegółowo

Technologia znaku wodnego dla plików dźwiękowych: Legimi Audio Watermark

Technologia znaku wodnego dla plików dźwiękowych: Legimi Audio Watermark Legimi Sp. z o.o. Legimi Sp. z o.o. Technologia znaku wodnego dla plików dźwiękowych: Legimi Audio Watermark Dokumentacja techniczna. 17 kwietnia 2014 Spis treści Strona 2 z 7 Spis treści 1 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Platformy programistyczne:.net i Java L ABORATORIUM 7,8: HACKATHON - JTTT

Platformy programistyczne:.net i Java L ABORATORIUM 7,8: HACKATHON - JTTT Platformy programistyczne:.net i Java L ABORATORIUM 7,8: HACKATHON - JTTT O co chodzi? - Przypomnienie Hackathon - http://en.wikipedia.org/wiki/hackathon A hackathon is an event in which computer programmers

Bardziej szczegółowo

Lekcja 10. Uprawnienia. Dołączanie plików przy pomocy funkcji include() Sprawdzanie, czy plik istnieje przy pmocy funkcji file_exists()

Lekcja 10. Uprawnienia. Dołączanie plików przy pomocy funkcji include() Sprawdzanie, czy plik istnieje przy pmocy funkcji file_exists() Paweł Gmys PHP strona 1 Lekcja 10 Uprawnienia Aby skrypt PHP mógł odwołać się do pliku, musi mieć odpowiednie uprawnienia. Szczegóły są zależne od serwera. Najczęściej chyba skrypt ma uprawnienia takie,

Bardziej szczegółowo

Projekt Hurtownia, realizacja rejestracji dostaw produktów

Projekt Hurtownia, realizacja rejestracji dostaw produktów Projekt Hurtownia, realizacja rejestracji dostaw produktów Ćwiczenie to będzie poświęcone zaprojektowaniu formularza pozwalającego na rejestrację dostaw produktów dla naszej hurtowni. Dane identyfikujące

Bardziej szczegółowo

Estomed2. 1. Wstęp. 2. Instalacja Systemu Estomed2. 2.1. Jak zainstalować Estomed2. Hakon Software sp. z o. o. Podręcznik instalacji

Estomed2. 1. Wstęp. 2. Instalacja Systemu Estomed2. 2.1. Jak zainstalować Estomed2. Hakon Software sp. z o. o. Podręcznik instalacji Hakon Software sp. z o. o. Estomed2 Podręcznik instalacji 1. Wstęp Na wstępie dziękujemy za zakup systemu Estomed. Chcielibyśmy, żeby wiązał się on z uczestnictwem w tworzeniu i rozwoju naszego oprogramowania.

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2012/2013 Kod: ZIE-1-306-s Punkty ECTS: 3. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: -

Rok akademicki: 2012/2013 Kod: ZIE-1-306-s Punkty ECTS: 3. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: - Nazwa modułu: Programowanie obiektowe Rok akademicki: 2012/2013 Kod: ZIE-1-306-s Punkty ECTS: 3 Wydział: Zarządzania Kierunek: Informatyka i Ekonometria Specjalność: - Poziom studiów: Studia I stopnia

Bardziej szczegółowo

Narzędzia i aplikacje Java EE. Usługi sieciowe Paweł Czarnul pczarnul@eti.pg.gda.pl

Narzędzia i aplikacje Java EE. Usługi sieciowe Paweł Czarnul pczarnul@eti.pg.gda.pl Narzędzia i aplikacje Java EE Usługi sieciowe Paweł Czarnul pczarnul@eti.pg.gda.pl Niniejsze opracowanie wprowadza w technologię usług sieciowych i implementację usługi na platformie Java EE (JAX-WS) z

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. Profilowanie ruchu sieciowego w systemie GNU/Linux

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. Profilowanie ruchu sieciowego w systemie GNU/Linux Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Wydział Matematyki i Informatyki Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Michał Ferliński Nr albumu: 187386 Praca magisterska na kierunku Informatyka

Bardziej szczegółowo

IBM SPSS Statistics Version 22. Windows - Instrukcja instalacji (licencja wielokrotna)

IBM SPSS Statistics Version 22. Windows - Instrukcja instalacji (licencja wielokrotna) IBM SPSS Statistics Version 22 Windows - Instrukcja instalacji (licencja wielokrotna) Spis treści Instrukcja instalacji.......... 1 Wymagania systemowe........... 1 Instalowanie produktu............ 1

Bardziej szczegółowo

Podręcznik Użytkownika LSI WRPO

Podręcznik Użytkownika LSI WRPO Podręcznik użytkownika Lokalnego Systemu Informatycznego do obsługi Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007 2013 w zakresie wypełniania wniosków o dofinansowanie Wersja 1 Podręcznik

Bardziej szczegółowo

Java jako język programowania

Java jako język programowania Java jako język programowania Interpretowany programy wykonują się na wirtualnej maszynie (JVM Java Virtual Machine) Składnia oparta o język C++ W pełni zorientowany obiektowo (wszystko jest obiektem)

Bardziej szczegółowo

Instrukcja odnawiania certyfikatów. przez stronę elektronicznypodpis.pl

Instrukcja odnawiania certyfikatów. przez stronę elektronicznypodpis.pl Instrukcja odnawiania certyfikatów przez stronę elektronicznypodpis.pl Lipiec, 2015 Spis treści 1. WPROWADZENIE... 3 2. WYPEŁNIENIE FORMULARZA WWW... 4 3. ODNAWIANIE CERTYFIKATU KWALIFIKOWANEGO... 7 3.1

Bardziej szczegółowo

Data wydania: 2013-06-12. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Data wydania: 2013-06-12. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Wersja 1.0 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Tytuł dokumentu: Dokumentacja dla administratora strony

Bardziej szczegółowo

SIECI KOMPUTEROWE I TECHNOLOGIE INTERNETOWE

SIECI KOMPUTEROWE I TECHNOLOGIE INTERNETOWE Politechnika Gdańska Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Inżynierii Systemów Sterowania SIECI KOMPUTEROWE I TECHNOLOGIE INTERNETOWE Temat: Prosty serwis internetowy oparty o zestaw powiązanych

Bardziej szczegółowo

Czym są pliki cookies?

Czym są pliki cookies? Czym są pliki cookies? Poprzez pliki cookies należy rozumieć dane informatyczne, w szczególności pliki tekstowe, przechowywane w urządzeniach końcowych użytkowników przeznaczone do korzystania ze stron

Bardziej szczegółowo

Instrukcja dotycząca generowania klucza dostępowego do Sidoma v8

Instrukcja dotycząca generowania klucza dostępowego do Sidoma v8 Szanowni Państwo! Instrukcja dotycząca generowania klucza dostępowego do Sidoma v8 Przekazujemy nową wersję systemu SidomaOnLine v8. W celu zalogowania się do systemu niezbędny jest nowy klucz dostępu

Bardziej szczegółowo

Tworzenie i obsługa wirtualnego laboratorium komputerowego

Tworzenie i obsługa wirtualnego laboratorium komputerowego Uniwersytet Mikołaja Kopernika Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Michał Ochociński nr albumu: 236401 Praca magisterska na kierunku informatyka stosowana Tworzenie i obsługa wirtualnego

Bardziej szczegółowo