STUDENCKIE ZESZYTY NAUKOWE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "STUDENCKIE ZESZYTY NAUKOWE"

Transkrypt

1 STUDENCKIE ZESZYTY NAUKOWE Zeszyt 17 Studenckie Koło Naukowe Prawników UMCS Lublin 2008 Rok XI

2 KOLEGIUM REDAKCYJNE redaktor naczelny Jarosław Kostrubiec zastępca redaktora naczelnego Artur Kotowski zastępca redaktora naczelnego Mateusz Grochowski sekretarz redakcji Katarzyna Wilkołaska członek redakcji Magdalena Kołtun Adres redakcji Studenckie Koło Naukowe Prawników UMCS Lublin, Pl. Marii Curie Skłodowskiej 5 tel. (081) ISSN Skład i przygotowanie do druku Oficyna Wydawnicza VERBA Lublin, ul. Solna 3 tel./fax (081) , 2

3 Studenckie Zeszyty Naukowe Nr 17 Spis treści Słowo wstępne... 5 Michał Janisz Konzentrationslager Warschau... 7 Maciej Piotr Kawecki Podstawy prawne Obozu Koncentracyjnego na Majdanku Dominik Jarosiński Eksperymenty medyczne na ludziach w niemieckich nazistowskich obozach koncentracyjnych Joanna Jasińska Obozy pracy przymusowej w Polsce Ludowej Skrobów Wiktor Grzegorz Michałek Obóz pracy w Łambinowicach w latach Podstawy prawne i funkcjonowanie Sylwia Jaszczuk Obozy pracy w Polsce Ludowej Jaworzno Ewelina Streit Problem legalności aborcji we współczesnym prawie polskim Marlena Likos Niepoczytalność jako okoliczność wyłączająca winę i jej konsekwencje.. 56 Lucyna Szabelska Istota obrony koniecznej i jej zakres w polskim prawie karnym Krystian Browarny Przekroczenie granic obrony koniecznej w świetle polskiego prawa karnego Marzena Świstak Poszanowanie godności pracownika w świetle nauczania Jana Pawła II o pracy Małgorzata Szymańska Prawo do zrzeszania się w związkach zawodowych w świetle nauczania Jana Pawła II Monika Tutaj Prawo do pracy w świetle nauczania Jana Pawła II o pracy

4 Artur Kotowski, Justyna Malinowska Zarys wybranych zagadnień psychologii zeznań Konrad Buczma Senat w świetle Konstytucji z dnia 17 marca 1921 roku Konrad Buczma Prawo wyborcze do Senatu w świetle Konstytucji Kwietniowej z 1935 roku jako przykład swoistej elity politycznej społeczeństwa Joanna Wilk Formy organizacyjno-prawne sektora finansów publicznych Marzena Świstak Postępowanie odrębne w sprawach z zakresu prawa pracy Aneta Ignatiuk Przestępstwo dzieciobójstwa Jarosław Franczak Ustalenie ojcostwa Magdalena Kołtun Pozycja Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w systemie wymiaru sprawiedliwości Unii Europejskiej Katarzyna Filipek Zasada dyspozycyjności w polskim postępowaniu cywilnym po 1989 roku Krzysztof Felchner Abuzywna rejestracja domeny internetowej w prawie polskim (użycie tytułu prasowego w domenie internetowej uwagi na tle orzeczenia Sądu Polubownego ds. Domen Internetowych z dnia 9 czerwca 2005 r., 02/05/PA) Mateusz Grochowski Glosa do uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2005 r., III CZP 50/05, OSNC 2006, nr 3, poz Informacja o autorach

5 Studenckie Zeszyty Naukowe Nr 17 Słowo wstępne Numer 17 Studenckich Zeszytów Naukowych otwiera sześć artykułów wygłoszonych na dwóch sesjach naukowych w ramach powszechnej historii prawa. Pierwsza sesja poświęcona była Obozom koncentracyjnym II wojny światowej i odbyła się 10 maja 2007 roku. Z niniejszej sesji pochodzą następujące artykuły: Michała Janisza pt. Konzentrationslager Warchau, Macieja Piotra Kaweckiego pt. Podstawy prawne obozu koncentracyjnego na Majdanku oraz Dominika Jarosińskiego pt. Eksperymenty medyczne na ludziach w niemieckich, nazistowskich obozach koncentracyjnych. Z drugiej sesji, której tematem przewodnim były Obozy pracy przymusowej w Polsce Ludowej, a która odbyła się 24 października 2007 roku, pochodzą kolejne trzy artykuły: Joanny Jasińskiej pt. Obóz pracy przymusowej w Polsce Ludowej Skrobów, Wiktora Grzegorza Michałka pt. Obóz pracy w Łambinowicach w latach Podstawy prawne i funkcjonowanie oraz Sylwii Jaszczuk pt. Obozy pracy w Polsce Ludowej Jaworzno. Kolejne cztery artykuły pochodzą z sesji naukowej z prawa karnego materialnego, która odbyła się w kwietniu 2007 roku pod nadzorem merytorycznym Prof. dr hab. Tadeusza Bojarskiego. Są to artykuły Eweliny Streit pt. Problem legalności aborcji we współczesnym świecie, Marleny Likos pt. Niepoczytalność jako okoliczność wyłączająca winę i jej konsekwencje, Lucyny Szabelskiej pt. Istota obrony koniecznej i jej zakres w polskim prawie karnym oraz Krystiana Browarnego pt. Przekroczenie granic obrony koniecznej w świetle polskiego prawa karnego. Z sesji naukowej z prawa pracy, która odbyła się w kwietniu 2007 r. pod nadzorem merytorycznym Pani Prof. dr hab. Teresy Liszcz, pochodzą trzy artykuły: Marzeny Świstak pt. Poszanowanie godności pracownika w świetle nauczania Jana Pawła II o pracy, Małgorzaty Szymańskiej pt. Prawo do zrzeszania się w związkach zawodowych w świetle nauczania Jana Pawła II oraz Moniki Tutaj pt. Prawo do pracy w świetle nauczania Jana Pawła II o pracy. Dalsza część Zeszytu Naukowego zawiera prace zgłoszone indywidualnie. Rozpoczyna ją artykuł Artura Kotowskiego i Justyny Malinowskiej pt. Zarys wybranych zagadnień psychologii zeznań. Następne pozycje to artykuły mgr Konrada Buczmy pt. Senat w świetle Konstytucji z dnia 17 marca 1921 roku oraz Prawo wyborcze do Senatu w świetle Konstytucji Kwietniowej z 1935 roku jako przykład swoistej elity politycznej społeczeństwa. Kolejnymi pracami są następujące artykuły: Joanny Wilk pt. Formy organizacyjno-prawne sektora finansów publicznych, Marzeny Świstak pt. Postępowanie odrębne z zakresu prawa 5

6 pracy, mgr Anety Ignatiuk pt. Przestępstwo dzieciobójstwa, Jarosława Franczaka pt. Ustalenie ojcostwa, Magdaleny Kołtun pt. Pozycja Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w systemie wymiaru sprawiedliwości Unii Europejskiej i mgr Katarzyny Filipek pt. Zasada dyspozycyjności w postępowaniu cywilnym po 1989 r.. Kolejny artykuł został napisany przez mgr Krzysztofa Fechnera został wygłoszony podczas organizowanej przez Studenckie Koło Naukowe Prawników UMCS I Międzynarodowej Konferencji Naukowej pt. Aktualne problemy systemu prawa, która odbyła się w Lublinie w dniu 22 maja 2006 roku. Artykuł nosi tytuł Abuzywna rejestracja domeny internetowej w prawie polskim (Użycie tytułu prasowego w domenie internetowej uwagi na tle orzeczenia Sądu Polubownego ds. Domen Internetowych z dnia 9 czerwca 2005 r., 02/05/PA). Zeszyt zamyka glosa Mateusza Grochowskiego do uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2005, III CZP 50/05, OSNC 2006, nr 3, poz. 40. Redaktor Naczelny 6

7 Studenckie Zeszyty Naukowe Nr 17 Michał Janisz Konzentrationslager Warschau (...) Mamy w tym kraju punkt, z którego rozchodzi się całe zło: jest nim Warszawa. Gdybyśmy w Generalnym Gubernatorstwie nie mieli Warszawy nie mielibyśmy 4/5 tych trudności z którymi wypada nam walczyć. Warszawa jest i pozostanie ogniskiem niepokoju, punktem, z którego roznoszony jest po tym kraju wszelki niepokój (...). Tak brzmi zapisek w dzienniku Generalnego Gubernatora, Hansa Franka 1. Jak widzimy Warszawa dla Niemców była źródłem wielu problemów. Problemów które należało jak najszybciej rozwiązać. Tym rozwiązanie miał stać się Konzentrationslager Warschau. Mimo iż pochłoną życie ok. 200 tys. osób jest słabo znany dzisiejszemu społeczeństwu. Czym się zajmował KL Warschau? Jak działał? Dlaczego uległ zapomnieniu? Na te pytania postaram się odpowiedzieć w niniejszej pracy. Dnia 6 lutego 1940 r. rząd w Berlinie ogłosił plan Pabsta, według którego w przyszłości Warszawa miała zostać miastem trzykrotnie mniejszym niż w 1939 r. Liczba mieszkańców miała być zmniejszona z tys. do 500 tys. A sama stolica miała stać się Nowym Miastem niemieckim Warschau. Zaplanowaną eksterminacje miasta urzeczywistnić mógł tylko zorganizowany system zagłady. Ludobójczy plan wykonywały w nim współdziałające ze sobą formacje policyjno-obozowe, w tym także ukraińskie i łotewskie. W rozkazie garnizonowym z dnia 16 lipca 1943 r. Rudolf Hõss 2 zaznaczył, że KL Warschau nie będzie obozem przesyłkowym, miał on bowiem wyznaczone do wykonania ludobójcze zadanie. 1 Hans Michael Frank (ur. 23 maja 1900 r. w Karlsruhe, zm. 16 października 1946 r. w Norymberdze), jeden z przywódców III Rzeszy, z wykształcenia prawnik. Uczestnik nieudanego puczu monachijskiego z 1923r. Członek NSDAP od 1927r. Po dojściu nazistów do władzy został ministrem sprawiedliwości Bawarii i stanu w rządzie Rzeszy. W latach był prezesem Akademii Prawa Niemieckiego. W czasie II wojny światowej pełnił rolę gubernatora Generalnego Gubernatorstwa na okupowanych terenach Polski, a jego rezydencja mieściła się na Wawelu. 2 Rudolf Franz Ferdinand Hõss urodził się 25 listopada 1900 r. w Baden-Baden. Dnia 1 sierpnia 1916 r. jako ochotnik został wcielony do oddziału kawalerii niemieckiej. W 1922 r. zetknął się z Adolfem Hitlerem, i zgłosił swój akces do NSDAP. W 1934 r. wstąpił do SS. Mianowano go komendantem KL Auschwitz wiosną 1940 r. Za swoją zbrodniczą działalność skazany 2 kwietnia 1947 r. na karę śmierci. 7

8 Od chwili utworzenia został podwójnie podporządkowany. Przede wszystkim Głównemu Urzędowi Rzeszy (RSHA), to jest policji i SS oraz Głównemu Urzędowi Gospodarki i Administracji SS (WVHA). Konzentrationslager Warschau miał pełnić dwie funkcje. Pierwszą była funkcja gospodarcza, a mianowicie miał zajmować się rozbiórką byłego getta, na terenie którego miał powstać park dla SS. Drugim celem było zmniejszenie liczby mieszkańców miasta do 500 tys. Lagry obozu koncentracyjnego rozlokowano w trzech dzielnicach Warszawy. Na osiedlu Koło stworzono jeden, w Warszawie Zachodniej powstały dwa Lagry, oraz na terenie zlikwidowanego getta utworzono kolejne dwa. Wszystkie one były budowane i rozwijane sukcesywnie. Znajdowały się pod jedną Komendanturą oraz dzięki bezpośredniej obwodnicy kolejowej, którą zostały połączone tworzyły zwarty kompleks organizacyjny i funkcjonalny. Więźniami KL Warschau były głównie osoby pochodzące z łapanek przeprowadzanych w mieście. Pierwszy, bo już na przełomie 1939/1940, powstał obóz na Kole. Początkowo był on przeznaczony dla żołnierzy Wojska Polskiego z kampanii wrześniowej. Jednak w dyrektywie z 9 października 1942 r. Heinrich Himmler 3 stwierdził (...) Wydałem rozkazy, aby wszyscy tzw. pracownicy zbrojeniowi, którzy pracują jedynie w pracowniach krawieckich, kuśnierskich i szewskich zostali zgrupowani w najbliżej znajdujących się obozach koncentracyjnych tzn. w Warszawie i Lublinie (...). Widzimy więc, że na mocy wcześniejszego rozkazu obóz jeniecki został przemianowany na obóz koncentracyjny w którym więziono głównie cywilnych mieszkańców byłej stolicy. Zajmował on powierzchnie ponad 20 ha, na której stało 55 baraków. W owych pomieszczeniach mieszczących po 200 osób każdy przebywało ok. 11 tys. więźniów. W centralnej części Lagru znajdowało się krematorium po którym zachowały się ślady do dnia dzisiejszego. Jesienią 1942 r. w Warszawie Zachodniej w okolicy dworca kolejowego Niemcy przystąpili do budowy dwóch Lagrów. Formalne stwierdzenie ich uruchomienia nastąpiło w Zarządzeniu wykonawczym Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy z 16 marca 1943 r. Jeden z Lagrów rozciągał się po obu stronach tunelu w ciągu ul. Bema i zajmował powierzchnie około 30 ha. Posiadał on 20 baraków. Po przeciwnej stronie tunelu zbudowano drugi Lagier, nieco mniejszy od pierwszego gdyż zajmował powierzchnie 20 ha i posiadał 12 baraków. Każdy z 32 barków znajdujący się w Warszawie Zachodniej liczył co najmniej 600 miejsc 3 Heinrich Himmler (ur. 7 października 1900 r. w Monachium, zm. 23 maja 1945 r. w Lüneburgu), jeden z głównych przywódców Niemiec hitlerowskich i zbrodniarzy II wojny światowej; współtwórca i szef kolejno: SS (od 1929), Gestapo (od 1934), policji (od 1936), minister spraw wewnętrznych (od 1943). 8

9 Studenckie Zeszyty Naukowe Nr 17 z wyjątkiem 4 mniejszych posiadających 300 miejsc. Łącznie jednorazowo mieściły one około 18 tys. więźniów. Obydwa Lagry posiadały bramę wjazdową od strony tunelu Bema, w którym Niemcy urządziły komory gazowe. Zostały one zbudowane na najwyższym poziomie technologicznym ówczesnych czasów dzięki czemu Niemcy mieli warunki do zabijania kilkuset ludzi jednorazowo. Gazowania były przeprowadzane nocą ze względu na ograniczoną liczbę świadków. Zwłoki wywożono we wczesnych godzinach rannych ciężarówkami Wehrmachtu na spalenie do krematorium na ul. Gęsiej. Proceder ten powtarzał się kilka razy w tygodniu od jesieni 1942 r. do sierpnia 1944 r. W rozkazie z 16 lutego 1943 r. Himmler zawarł polecenie rozszerzenia obozu koncentracyjnego na teren byłego getta. Stwierdził on w nim: (...) Ze względu na bezpieczeństwo zarządzam, aby getto warszawskie po przeniesieniu tu obozu koncentracyjnego zostało zburzone. Zburzenie getta i zainstalowanie obozu koncentracyjnego jest konieczne gdyż inaczej nigdy nie osiągniemy spokoju w Warszawie, a działalność przestępcza nie będzie wykorzeniona, jak długo będzie istniało getto (...). W kwietniu 1943 r. przystąpiono do przebudowy wychowawczego obozu pracy, który mieścił się w części dawnego więzienia wojskowego przy ul. Gęsiej na obóz koncentracyjny do którego włączono więzienie Pawiak. W meldunku z 23 lipca 1943 r. generał Waffen-SS Oswald Pohl 4 zawiadomił Himmlera o utworzeniu w byłym getcie obozu zagłady o powierzchni 50 ha z 24 barakami. Utworzono dwa Lagry jeden wzdłuż ul. Gęsiej, rozpoczął on funkcjonowanie z dniem 19 lipca 1943 r. Drugi znajdował się przy ul. Bonifraterskiej i został uruchomiony 15 sierpnia 1943 r. W skład obozu wchodził również podobóz dla Żydów między ulicami Nowolipie i Nowolipki. Zakwaterowani w nim byli więźniowie cudzoziemcy przywiezieni z innych obozów koncentracyjnych jako siła robocza do budowy KL Warschau. Istnieje duże prawdopodobieństwo, iż na terenie obozu zagłady znajdowały się oprócz olbrzymich komór gazowych w Warszawie Zachodniej szereg małych w zaadoptowanych do tego celach. W 1946 r. podczas oględzin sądowo-milicyjnych w Lagrze przy ul. Gęsiej sędzia Halina Wareńko tak opisywała zastany tam stan: (...) Cele nie posiadające dalszych wylotów, z małym otworem w ścianie pod sufitem. Na środku celi kupa chloru w krzakach ogródka rozsypany cyklon, puszki w których widoczne były kryształki, cyklonu wielkości ziaren fasoli (...). 4 Oswald Pohl (ur. 30 czerwca 1892 r. w Duisburgu, zm. 7 czerwca 1951 r. w Landsberg am Lech) szef hitlerowskiego WVHA (Głównego Urzędu Gospodarczo- Administracyjnego SS) oraz SS-Obergruppenführer. Jako główny zarządca niemieckich obozów koncentracyjnych w trakcie II wojny światowej odpowiedzialny pośrednio za wszystkie zbrodnie popełnione na milionach ludzi w tych obozach. 9

10 Więzieni w obozie ludzie byli mordowani nie tylko przy użyciu gazu. Masowe rozstrzeliwania były codziennością w KL Warschau, gdyż Niemcy musieli wykonywać kontyngenty w zabijaniu 400 osób na dobę, narzucone przez Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy. Egzekucje przeprowadzano z reguły w tych samych miejscach między innymi: w Lagrze przy ul. Gęsiej, w Lagrze przy ul. Bonifraterskiej, oraz przy ul. Nowolipki, Nowolipia i Dzikiej. Masowe rozstrzeliwania na Kole przeprowadzane były już od jesieni 1942 r., a w Lagrze znajdującym się w dawnym getcie rozpoczęły się w maju 1943 r. i trwały nieprzerwanie do 31 lipca 1944 r. Zabijano łącznie około 100 osób na dobę. Rozstrzeliwaną ludność pochodzącą z łapanek, nie rejestrowano, ginęli oni bezimiennie. Zwłoki przewożono do krematoriów lub do spalarni na otwartym powietrzu. Krematoria znajdowały się w trzech miejscach: pierwsze przy ul. Gęsiej 26 zbudowane wiosną 1943 r. o pojemności na około 200 zwłok. Następne umieszczone było w pomieszczeniach pożydowskiej fabryki pomiędzy ulicą Smoczą i Glinianą. Ostatnie znajdowało się wewnątrz gmachu byłego więzienia wojskowego. W 1944 r. zbudowano dwa dodatkowe krematoria, w tym jedno elektryczne. Natomiast stałe spalarnie na otwartym powietrzu znajdowały się na ul. Nowolipki oraz na dawnym boisku Skry przy ul. Okopowej naprzeciw obozu. Potwierdzają to zeznania świadków między innymi Feliksa Pączkowskiego. Miejsca, w których ilość składowanych zwłok była zbyt duża do przytransportowania na spalenie wysadzano wraz z ruinami domów w powietrze. W kwietniu 1944 r. samodzielne do tej pory KL Warschau podporządkowano lubelskiemu Majdankowi 5. Nie spowodowało to prawie żadnych zmian w funkcjonowaniu obozu oprócz kilku szczegółów. Odtąd załoga esesmańska licząca w maju 1944 r. 259 osób polegała komendantowi Majdanka oraz częściowo wymieniono załogę i do Warszawy przybyli SS-mani z Lublina. Zbliżający się front wschodni jak również widmo Powstania Warszawskiego spowodowało zarządzenie o ewakuacji obozu przez dowódcę policji i służb bezpieczeństwa w Generalnej Guberni Wilhelma Koppego 6, który w swym rozkazie stwierdził: (...) W żadnym wypadku nie można dopuścić do tego, aby więźniowie nie Żydzi byli uwolnieni, lub żywi wpadli w ręce wrogów, ruchu oporu lub armii czerwonej (...). 5 Majdanek niemiecki obóz koncentracyjny w Lublinie, funkcjonujący w latach Nazwa właściwa brzmi KL Lublin, potoczna nazwa Majdanek pochodzi od dzielnicy Lublina, na której się znajduje (Majdan Tatarski). 6 Wilhelm Koppe (ur. 15 czerwca 1896 r. w Hildesheim, zm. 2 lipca 1975 r. w Bonn) zbrodniarz hitlerowski, Wyższy Dowódca SS i Policji w Kraju Warty i Generalnym Gubernatorstwie oraz SS-Obergruppenführer. 10

11 Studenckie Zeszyty Naukowe Nr 17 Ewakuacja obozu została przeprowadzona w dniach lipca 1944 r. w czterech etapach w odstępach jednodniowych z Warszawy Zachodniej, byłego getta, Koła, oraz z więzienia Pawiak wyprowadzono łącznie 12,3 tys. więźniów. Mieli oni przejść dziennie po 60 km, a ich celem były między innymi obozy koncentracyjne w Dachau 7 i Gross- Rosen 8. W dniu 5 sierpnia 1944 r. żołnierze AK z batalionu Zośka wyzwolili Lagry w dawnym getcie oraz grupę około 360 więźniów uprzednio pozostawionych tam do prac związanych z ostateczną likwidacją KL Warschau. Jadwiga Nowakowska będąca członkiem jednej z ekip przeprowadzających oględziny Lagru na ul. Gęsiej w latach następująco opisuje zastany tam stan rzeczy: (...) Weszliśmy głównym wejściem od strony ul. Gęsiej. Na jednym z dziedzińców, który pokryty był jak plaża muszelkami spalonymi kośćmi ludzkimi, już było wydobytych kilkadziesiąt zwłok. Popiołami ludzkimi wypełnione były studzienki kanalizacyjne, a także prochy rozsiane były na dziedzińcu. Poza tym zastaliśmy dół otwarty wypełniony zwłokami jak i popiołami ludzkimi. Była to ta sama rzeczywistość jaką widziałem osobiście w Treblince 9.(...) Przy ścianach więzienia urządzone było kasyno gry czy też jak niektórzy nazywali amfiteatr dla SS. Na ścianach wymalowane były palmy i widoki egzotyczne. W tym kasynie SS-mani urządzali sobie libacje, w trakcie których wypuszczali więźniów i polecali im biegać do biegających i bezbronnych więźniów SS-mani strzelali i niejednokrotnie ofiary zabijali (...). Przez prawie pół wieku dokładna liczba więźniów KL Warschau nie była znana w skutek potraktowania ich jako ofiar Powstania Warszawskiego oraz getta. Robiono to w celu zatajenia istnienia obozu pracy NKWD, który powstał w 1945 r. w obiektach KL Warschau. Byli w nim więzieni żołnierze AK oraz polska inteligencja sprzeciwiając się postępującej sowietyzacji Polski. Kontynuowanie badań dotyczących tworu niemieckiego automatycznie ujawniłoby bieżącą działalność obozu. Nie 7 KL Dachau, Konzentrazionslager Dachau niemiecki obóz koncentracyjny, założony wiosną 1933 r. w opuszczonej fabryce amunicji na obrzeżach miasta Dachau, na północ od Monachium, w południowych Niemczech. Funkcjonował do końca II wojny światowej. 8 Gross-Rosen nazwa niemieckiego hitlerowskiego obozu koncentracyjnego, istniejącego w latach , nieopodal wsi Rogoźnica (nazwa powojenna), będącego na czele ponad setki obozów pracy założonych na Śląsku, na terenie Czech i Niemiec. 9 Arbeitslager Treblinka, SS-Sonderkommando Treblinka, Vernichtungslager Treblinka wymiennie stosowane nazwy kompleksu dwóch hitlerowskich obozów zagłady, istniejących w latach 1941/ w lasach nad Bugiem, wzdłuż linii kolejowej Siedlce Małkinia, niedaleko wsi Poniatowo. Nazwa pochodzi od nazwy stacji kolejowej znajdującej się 6 km od obozu. 11

12 było to zgodne z planami ówczesnych polityków, więc przyjęto kierunek stopniowego wyciszania sprawy KL Warschau aż do całkowitego zanegowania jego istnienia. Stan taki utrwalali więc w swych publikacjach niektórzy historycy, a także pracownicy Instytutu Pamięci Narodowej. Były naczelnik archiwum IPN Stanisław Biernacki na naradzie Kierownictwa w 1991 r. nazwał owe miejsce kaźni utopią, a następnie ogłosił to w mediach jako stanowisko Instytutu. Podobnie na szkodę pamięci o KL Warschau działała prokurator Krystyna Smardzewska, która z dokumentacji przygotowanej do wysłania do Niemieckiej Prokuratury w Hamburgu usunęła całą grupę niezwykle ważnych dokumentów. Notorycznie przerywano śledztwo dotyczące obozu. Nie dopuszczano do przyjazdu do IPN przedstawicieli niemieckiej prokuratury mającej się zapoznać z dokumentacja, która mogłaby okazać się pomocna w prowadzonym w Niemczech śledztwie na temat obozu koncentracyjnego w Warszawie. Stanisław Kaniewski zastępca dyrektora do spraw śledczych IPN w latach 90. wyłączył z materiałów dotyczących obozu akta egzekucji ulicznych, które następnie były przechowywane w starej szafie na balkonie gdzie uległy zniszczeniu. W tym samym czasie okazało się, że zniknęła dokumentacja zgromadzona przez Okręgową Warszawską Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskiej. W skutek tych manipulacji śledztwo na temat KL Warschau umorzono. W latach Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa zwróciła się do IPN-u o udzielenie informacji na temat obozu, w celu wybudowania pomnika upamiętniającego jego ofiary. Instytut odpowiedział, iż nie posiada dokumentów mogących potwierdzić ludobójcze funkcje, które pełnił obóz w Warszawie. Powiedziano tak w chwili gdy w jego archiwum znajdowało się 41 tomów takich akt. Dnia 27 lipca 2001 r. Sejm Rzeczpospolitej podjął na podstawi zbadanych akt śledztwa Uchwałę w Sprawie Upamiętnienia Ofiar Konzentrationslager Warschau, w której krytycznie określił działanie IPN-u. Po niniejszej uchwale sejm przekazał do Instytutu wniosek o wznowienie śledztwa oraz nakaz uzupełnienia dowodów na temat istnienia obozu. Mimo to dopiero 26 października 2006 r. IPN poparł ideę budowy w stolicy pomnika upamiętniającego ofiary KL Warschau a tym samym potwierdził istnienie i wyżej opisaną jego działalność. W latach Konzentrationslager Warschau był ośrodkiem, który doskonale spełniał funkcje eksterminacji stolicy. Poniosło w nim śmierć 200 tys. polskich mieszkańców miasta, a ponadto kilka tysięcy więźniów pochodzenia żydowskiego, greckiego, cygańskiego, białoruskiego, węgierskiego oraz 150 oficerów włoskich. Poprzez łapanki, obławy miejskie, rozstrzeliwania, zabijanie w komorach gazowych, spalanie 12

13 Studenckie Zeszyty Naukowe Nr 17 zwłok w krematoriach, a następnie rozsiewanie prochów ofiar na gruntach miejskich i upłynnianie ich do Wisły nazistowskie Niemcy chciały bezkarnie wyniszczyć stolicę naszego kraju, tak aby zniknęła z mapy Europy. Lecz Warszawa Kartagina XX w. wspomagana duchem polskich patriotów przetrwała. Bibliografia: Goss M., Śledztwo w sprawie KL Warschau nabiera tempa, Nasz Dziennik z dn. 5-6 sierpnia 2006 r. Goss M., KL Warschau trafi do podręczników, Nasz Dziennik z dn. 7 września 2006 r. Marszałek J., Majdanek, Warszawa Pogonowski I., Niemiecki obóz zagłady w Warszawie, Nasz Dziennik z dn. 20 czerwca 2005 r. Rajca Cz., Zeszyty Majdanka, Lublin 1965, T. 9. Trzcińska M., Obóz zagłady w centrum Warszawy, Radom

14 Maciej Piotr Kawecki Podstawy prawne Obozu Koncentracyjnego na Majdanku Jest 10 lutego 1896 r., generał Valenziano Wayler y Nicolau mianowany gubernator Kuby wypowiada zdanie w nieprzekraczalnym terminie jednego tygodnia wszyscy chłopi, którzy nie chcą być traktowani jako powstańcy mają się skoncentrować w obwarowanych obozach. Autorzy Nowej Historii Hiszpanii nazywają po imieniu twory Waylera obozami koncentracyjnymi. Nie trzeba jednak podkreślać, iż odpowiedzialnych za hitlerowskie obozy koncentracyjne masowych morderców nie usprawiedliwia ani nie odciąża w żadnej mierze fakt, że z podobnymi przejawami okrucieństwa spotkały się już setki ludzkich pokoleń. Skrajnym wyrazem owego nazistowskiego terroru stał się narodzony u progu dwudziestego stulecia obóz koncentracyjny będący przedmiotem hańby wielu cywilizacji i jedną z największych klęsk, jakie ludność naszych czasów ściągnęła sama na sobie. Jednym z tych symboli hitlerowskiego ludobójstwa stał się Majdanek. Analizując podstawy prawne obozu koncentracyjnego na Majdanku, nie sposób pominąć genezy jego nazwy. Nazwa Majdanek pojawiła się w 1941 r. i wiązała się z nazwą dzielnicy Lublina Majdan Tatarski, która przylegała do północnej granicy obozu. We współczesnych niemieckich aktach urzędowych używana była jednak nazwa Obóz Koncentracyjny Lublin. Zachowane niemieckie źródła nie zwracają jednoznacznie uwagi na konkretne akty stanowiące podstawy prawne obozu koncentracyjnego na Majdanku. Jedynym dokumentem wiążącym się bezpośrednio z genezą Majdanka jest notatka (Vermerk) Heinricha Himmlera 1 sporządzona w dniu 21 lipca 1941 r. w czasie wizytacji Lublina i Zamościa. Podstaw tej decyzji należy poszukiwać w zbrojnej agresji Niemiec na ZSRR w dniu 22 czerwca 1941 r. Głównym celem napaści miało być zniszczenie ZSRR jako państwa oraz opanowanie jego terytorium powiązane z ujarzmieniem milionów ludzi. Ludobójcze plany Nie- 1 Heinrich Himmler (ur. 7 października 1900 r. Monachium, zm. 23 maja 1945 r.). Jeden z głównych przywódców Niemiec hitlerowskich i zbrodniarzy II wojny światowej. W1939 r. został mianowany komisarzem Rzeszy do spraw umocnienia niemieckich wartości narodowych. Pierwszym ze zrealizowanych przez niego zadań było rozpoczęcie przymusowej deportacji Polaków i Żydów. 14

15 Studenckie Zeszyty Naukowe Nr 17 miec wobec ZSRR określała wypowiedź Hitlera na tajnej konferencji w dniu 16 lipca 1941 r. W dniu następnym Hitler wydał dekret o strukturze administracyjnej zajętych obszarów radzieckich. Na mocy wymienionego dekretu zostało utworzone odrębne Ministerstwo Rzeszy dla Zajętych Obszarów Wschodnich. Tego samego dnia, a więc 17 lipca Hitler specjalnym rozkazem zlecił Himmlerowi zabezpieczenie nowego obszaru na wschodzie 2. W związku z tym Himmler jako Reichsfûrer SS również 17 lipca jako swojego pełnomocnika wybrał Odyla Globocnika. W trzy dni po nominacji swego pełnomocnika Himmler przybył do Lublina i sporządził ową notatkę 3 wiążącą się bezpośrednio z genezą obozu zagłady na Majdanku. W punkcie 1 wymienionej notatki Himmler stosunkowo wyraźnie określił organizatora, rozmiary oraz co najważniejsze charakter mającego powstać obozu. Reichsfûrer zalecił dowódcy SS Globocnikowi zorganizowanie w Lublinie obozu koncentracyjnego dla tys. więźniów w celu zatrudnienia ich w warsztatach oraz budowach SS i policji 4. Zapis ten należy rozumieć jako rozkaz zatrudnienia więźniów przy pracach budowlanych potężnego osiedla SS, przy budowie Zakładów Zaopatrzeniowych i Odzieżowych, a następnie w produkcji wymienionych zakładów i wreszcie w samych zakładach, które miały powstać w obozie. Budowę obozu zgodnie z treścią rozkazu Himmlera, Globocnik zlecił Centralnemu Zarządowi Budowlanemu w Lublinie, utworzonemu natychmiast po wizycie Reichsfûrera SS. Nowa placówka była bezpośrednim inwestorem zarówno robót zaplanowanych przez naczelne władze SS, jak i dowódcę SS w okręgu lubelskim. Mający powstać obóz początkowo zgodnie z rozkazem Himmlera miał mieć charakter obozu koncentracyjnego. Już w październiku 1941 r. pozornie zawężono zakres jego działań tylko do eksterminacji radzieckich jeńców wojennych. Wyraz temu dała zmiana nazwy obozu na Obóz Dla Jeńców Wojennych. Uważa się jednak, iż zmiana cech obozu miała ukryć przed społeczeństwem polskim powstanie jeszcze jednego obozu koncentracyjnego Oświęcim. Majdanek miał więc łączyć funkcje obozu jenieckie- 2 Pismo Himmlera z dnia 14 kwietnia 1942 r. do Ministerstwa Komunikacji Rzeszy [w:] J. Marszałek: Zeszyty Majdanka nr I/1965, s W Komunikacie Polsko-Sowieckiej Komisji Nadzwyczajnej do zbadania zbrodni niemieckich dokonanych w obozie zniszczenia na Majdanku w mieście Lublinie opublikowanym w prasie z dnia 16 września 1944 r. m.in. Rzeczpospolita nr 45 wyrażono pogląd, iż już na jesieni 1940 r. lokalne władze SS rozpoczęły pierwsze prace budowlane oraz zorganizowały pomiar terenów, na których w przyszłości stanął obóz. Pozwala to domniemywać, że decyzja o budowie obozu na Majdanku była wcześniejsza. 4 J. Marszałek, Geneza i początki budowy obozu na Majdanku [w:] Zeszyty Majdanka 1965, nr I, s

16 go podległego SS i obozu koncentracyjnego. Fakt ten potwierdza formalne polecenie budowy obozu koncentracyjnego wydane w dniu 22 września 1941 r. przez szefa Urzędu II inż. Heinza Kammlera 5. W piśmie na ten temat czytamy o obowiązku założenia w Lublinie obozu koncentracyjnego dla 5 tys. więźniów. Obóz ten stanowić miał pierwszy odcinek budowy 50 tysięcznego więźniarskiego obozu koncentracyjnego. W pięć dni później Kammler wydał drugi rozkaz o utworzeniu Lublinie i Oświęcimiu obozów dla jeńców wojennych z możliwością pomieszczenia 50 tys. jeńców. Powyższe decyzje jednoznacznie wskazujące na dwie funkcje Majdanka, są następstwem porozumienia zawartego we wrześniu 1941 r. między Himmlerem a naczelnym dowódcą wojsk lądowych gen. Brauchtischem. Porozumienie to zakładało przejęcie ze stalagów ogółem 325 tys. jeńców radzieckich. Nie przeznaczono jednak na te cele budowlane żadnych sum pieniężnych. Globocnik jednak tymczasowym rozkazem z 28 października zdobył na budowę w formie zaliczki 2 mln marek z kasy garnizonu SS w Lublinie. Na podstawie wspomnianych uzgodnień między Himmlerem a Brauchtischem, inwestorem Majdanka staje się Główny Urząd Gospodarczy i Budowlany SS a obóz przechodzi pod względem organizacyjnym spod zwierzchnictwa Globocnika do Inspektoratu Obozów Koncentracyjnych. Wspomniany urząd w swoich kompetencjach zawierał sporządzanie dokumentacji technicznej zgodnie z nałożonymi na obóz funkcjami oraz koordynacje prac inwestycji. Powracając do notatki Himlera z 21 lipca 1941 r. Reichsfûrer SS problem budowy obozu potraktował jako wytyczną najważniejszą, wiążąc ściśle jego cele gospodarcze z wyznaczonym programem miasta. W myśl jego założeń należało rozbudować przedsiębiorstwa SS, Niemieckie Zakłady Zaopatrzeniowe oraz Zakłady Odzieżowe. Do ogólnego programu Himmler włączył również budowę osiedla SS i policji. W punkcie 13 owej notatki, nawiązując do pełnomocnictw Globocnika, Himmler określił czas i charakter mających powstać placówek. Miały one być zorganizowane do jesieni 1941 r. i tworzyć osiedla rodzin funkcjonariuszy SS i policji. W tym sensie były one źródłem germanizacji na tym terenie. Owe zniemczenie Lublina, a także kolonizacja południowych powiatów Lubelszczyzny stanowiła główny cel Himmlera. Wspomina on o tym w 11 punkcie notatki z 1941 r., gdzie mówi o utworzeniu wielkiego terenu kolonizacji pod Zamościem. Natomiast Lublin miał spełniać funkcje poważnych ośrodków germanizacji Generalnego Gubernatorstwa. Wspomniany wcześniej 13 punkt notatki wskazuje na zupełne 5 Heine Kammler (ur. 26 czerwca 1902 r. w Szczecinie, zm r. (?) W latach zajmował się rozbudową Wału Atlantyckiego. Znane są również jego działania na rzecz ulepszenia urządzeń w obozach koncentracyjnych, co sprzyjało szybszemu uśmiercaniu więźniów (m.in. Oświęcim). 16

17 Studenckie Zeszyty Naukowe Nr 17 podporządkowanie realizacji programu Himmlera przez Globocnika. Obóz na Majdanku miał być z jednej strony producentem przedmiotów wytwarzanych na potrzeby SS z drugiej zaś, miał dostarczać bezpłatnego robotnika do opisanych w punkcie 1 notatki z 1941 r. obozów dodatkowych. Te cechy również zdecydowały o powstaniu obozu na Majdanku. Dokładniej sprecyzowane i rozszerzone plany działania w tym zakresie otrzymują nazwę Program Heinrich 6. Zakładał on m.in. tworzenie placówek SS i policji na wschodzie a ważnym punktem programu miało być stworzenie w Lublinie obozu dla jeńców wojennych później przekształconego w obóz koncentracyjny. Wyznaczono również funkcję Majdanka kładąc główny nacisk na budowę zakładów produkcyjnych. Z drugiej strony jako obóz koncentracyjny miał na celu eksterminację ludzi, którzy mieli się w nim znaleźć. Program Heinrich zakładał stworzenie obozu jenieckiego w Lublinie dla pomieszczenia 125 tys. jeńców, a na mocy rozkazu inż. Kammlera z 8 grudnia 1941 r. liczbę jeńców powiększono do 150 tys. W obozie polecono stworzyć wielką pralnię, odwszalnię, krematorium oraz wielkie zakłady pracy. Podporządkowując komendanturze obozu na Majdanku wiele zakładów przemysłowych autorzy Programu Heinrich tworzyli w Lublinie potężny kombinat obozowy. Na mocy postanowień konferencji z 16 stycznia 1942 r. uzgodniono, że miasto w pierwszej fazie budowy obozu dostarczy dziennie 1500 m 3 wody. Władze administracyjne okręgu o wytycznych Programu Heinrich dowiedziały się więc dopiero w ostatniej fazie przygotowań. Podstawę prawną lokalizacji obozu na Majdanku stanowi umowa zawarta między władzami SS a gubernatorem dystryktu Ernestem Zõrnerem 26 września 1941 r. Miał być to teren w odległości 5 km od centrum miasta tuż przy szosie wiodącej z Lublina do Zamościa. Obiekty obozowe miały stanowić 516 ha. Pierwszy zatwierdzony plan Majdanka pochodzi z 7 października 1941 r. i dotyczy części zamieszkałej przez więźniów. Jego ostateczna wersja stanowi plan generalny obozu na Majdanku akceptowany do realizacji przez ówczesnego komendanta obozu Karla Ottona Kocha 7 23 marca 1942 r. Trudności związane z dostawą surowców oraz z transportem zmusiły Himmlera do wydania w odpowiedzi na pismo vice-ministra, Kleinmana decyzji o zmniejszeniu rozmiarów obozu na Majdanku. Należy też wspomnieć, że dyrektywy w sprawie traktowania więźniów w obozie wychodziły z powstałego w 1939 r. Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy. 6 Cennym dokumentem pozwalającym na odtworzenie Programu jest odpowiedź Himmlera z dnia 14 marca 1942 r. na pismo wiceministra Komunikacji Klainmana. 7 Karl Otto Koch (ur. 2 sierpnia 1897 r., zm. 5 kwietnia 1945 r.). Zbrodniarz hitlerowski, komendant niemieckich obozów koncentracyjnych Buchenwald i Majdanek. 17

18 Majdanek jako obóz koncentracyjny dla 50 tys. później 150 tys. więźniów miał spełniać potrójny cel, na co wskazują wszystkie przytoczone przeze mnie dokumenty. Jako obóz pracy wytwarzałby w swoich zakładach produkty niezbędne dla potrzeb placówek SS na okupywanych terenach Związku Radzieckiego. Będąc ogromnym rezerwuarem siły roboczej, miał zaopatrywać robotnikiem więźniem wiele placówek przemysłowych. Te dwa cele zawierały same w sobie trzeci cel, zagładę więźniów obozu. Plany budowlane obozu były konsekwentnie realizowane w morderczym tempie. Dopiero ze względu na trudności frontowe Himmler był zmuszony zmniejszyć projektowane rozmiary obozu. Formalnym potwierdzeniem tego faktu była adnotacja Juhnkoffa z dnia 14 maja 1944 r. na planie generalnym KL, ograniczająca jego realizację do 8 pól więźniarskich. Do dziś wielce kontrowersyjnym jest temat dotyczący liczby ofiar obozu koncentracyjnego na Majdanku. W literaturze przedmiotu dotychczas podawano dwie liczby ofiar Majdanka ok. 360 tys. lub ok. 235 tys. 8 Współcześnie według Tomasza Kranza, kierownika Działu Naukowego Państwowego Muzeum na Majdanku w obozie zginęło jednak ok. 59 tys. Żydów i ok. 19 tys. obywateli innych narodowości, głównie Polaków i Białorusinów. Należy jednak pamiętać, że liczba ta jest wynikiem wstępnych badań i stanowi jedynie ogólny szacunek, ale jak mówi Kranz Bardziej prawdopodobny w świetle źródeł niż poprzednie. 9 Podsumowując moje rozważania opierające się na materiałach źródłowych oraz literaturze przedmiotu można wskazać szereg dokumentów mających bezpośredni wpływ na kształt i funkcje obozu na Majdanku. Wspomnianą grupę aktów otwiera notatka Himmlera z dnia 21 lipca 1941 r. Stanowiła ona formalny rozkaz budowy obozu koncentracyjnego. Realizacją jej postanowień było polecenie budowy obozu koncentracyjnego wydane w dniu 22 września 1941 r. przez H.Kammlera. To Program Heinrich zawierał natomiast szczegółowe rozwiązania postanowień zawartych we wcześniejszych dokumentach. Zmieniał również docelową wielkość obozu. Nie sposób pominąć tutaj postanowienia inż. Kammlera powiększającego liczbę jeńców do 150 tys. osób. Wreszcie za podstawę prawną lokalizacji obozu na Majdanku uznawać będziemy umowę zawartą między władzami SS a gubernatorem dystryktu z dnia 26 września 1941 r. Pamiętajmy jednak, że mimo faktu działania obozu 8 Liczbę ofiar 360 tys. podają: Encyklopedia Holokaustu, Brytanica oraz Encyklopedia Powszechna PWN. Druga liczba (235 tys. ofiar) pochodzi z artykułu z 1992 r. dr Czesława Rajcy, obecnie emerytowanego pracownika muzeum. Taką liczbę ofiar podaje również Wikipedia. 9 T. Kranz, Ewidencja zgonów i śmiertelność więźniów KL Lublin [w:] Zeszyty Majdanka nr XXIII/2004, Lublin. 18

19 Studenckie Zeszyty Naukowe Nr 17 koncentracyjnego na Majdanku zgodnie z uznanym ówcześnie prawem pozytywnym, tak naprawdę same jego funkcje przekreślały możliwość jego istnienia w zgodzie z prawem natury. Oceniając jednak jego legalność istnienienia w odniesieniu do powojennego ładu prawnego, można uznać tutaj zasadność formuły Rradbrucha dotyczącej ustawodawstwa całej całej III Rzeszy lex iustissima non est lex 10. I o ile brak legalności podstaw prawnych obozu na Majdanku nawet w świetle powyższej formuły może wydać się dyskusyjny, o tyle z moralnego punktu widzenia ocena z pewnością nie podlega żadnej dyskusji. Ukazana przeze mnie jako wielka biurokratyczna maszyna, Obóz Koncentracyjny na Majdanku stał się miejscem kaźni setek ludzkich istnień. Pozornie stworzone przepisy posłużyły ludziom jako narzędzie w tworzeniu wielkiej fabryki śmierci. To dzięki takim miejscom nasze dumne stuleci musi po wsze czasy nosić piętno drutów kolczastych. Uważam, że powinniśmy poczuwać się do obowiązku, aby wiedzieć jak najwięcej o tej morderczej pladze ludzkości. Bibliografia: Kranz T., Ewidencja zgonów i śmiertelność więźniów KL Lublin [w:] Zeszyty Majdanka nr XXIII/2004, Lublin. Marszałek J., Geneza i początki budowy obozu na Majdanku [w:] Zeszyty Majdanka nr I/1965, Lublin. Marszałek J., Majdanek obóz koncentracyjny w Lublinie, Warszawa Morawska Z., System strzeżenia i sposoby izolacji więźniów [w:] Zeszyty Majdanka nr I/1965, Lublin. Zajadło J., Dziedzictwo przeszłości. Gustaw Radbruch portret filozofa, prawnika, polityka i humanisty, Gdańsk Z łac. prawo niesprawiedliwe nie jest prawem. Głosi ona, iż dana norma prawna może być zanegowana, jeśli łamie podstawowe normy prawne. 19

20 Dominik Jarosiński Eksperymenty medyczne na ludziach w niemieckich nazistowskich obozach koncentracyjnych I. Wstęp Będę stosował zabiegi lecznicze wedle mych możliwości i zdolności ku pożytkowi chorych, broniąc ich od uszczerbku i krzywdy (...). W czystości i niewinności zachowam życie swoje i sztukę swoją (...). Do jakiegokolwiek wejdę domu, wejdę doń dla pożytku chorych, wolny od wszelkiej chęci krzywdzenia szkodzenia (...) 1. Przytoczony cytat jest fragmentem przysięgi Hipokratesa, którą składają absolwenci studiów medycznych przed rozpoczęciem pracy w zawodzie lekarza. W świetle wydarzeń II wojny światowej oraz związanych z nimi praktykami w obozach koncentracyjnych okazała się ona jedynie pustymi słowami, czego dowodzą poruszone w tej pracy fakty. Aby lepiej zrozumieć rozmiary procederu, który jest tematem przewodnim tej publikacji, należy odnieść cytowany tekst do relacji Niklasa Nyiszliego: Wycinałem mięso z ciał żywych, zdrowych dziewcząt ( ). Kąpałem zwłoki kalek i karłów w roztworze chlorowanego wapna, albo też gotowałem w kadziach, aby ich odpowiednio spreparowane szkielety trafiły do muzeów Trzeciej Rzeszy i tam służyły pokoleniom jako dowód świadczący o słuszności wytępienia narodów «niższej rasy» 2. Te wspomnienia prosektora przy doktorze Mengele to tylko skąpa ilościowo ale jak bardzo nasycona w okrucieństwa autentyczna opowieść dotycząca niekontrolowanej przez nikogo działalności pseudolekarzy, bo tylko tak można ich nazwać, w niemieckich obozach koncentracyjnych. Pod pretekstem poszukiwania nowych metod leczenia różnych schorzeń nękających ludzkość oraz w imię dobra wszystkich ludzi dokonywali tam zbrodniczych eksperymentów na ludziach. Trzeba w tym miejscu dodać, że na ludziach bardzo często zdrowych, młodych, silnych. 1 Fragment Przysięgi Hipokratesa, którą składają absolwenci studiów medycznych przed rozpoczęciem pracy w zawodzie lekarza. 2 E. Klee, Auschwitz medycyna III rzeszy i jej ofiary, Kraków 2005, s

musimy zatem wiedzieć policzyć dokładnie zawołać po imieniu opatrzyć na drogę Zbigniew Herbert

musimy zatem wiedzieć policzyć dokładnie zawołać po imieniu opatrzyć na drogę Zbigniew Herbert IDEA Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami im. Witolda Pileckiego służy pogłębieniu refleksji nad polskim doświadczeniem konfrontacji z dwoma totalitaryzmami nazistowskim i komunistycznym. Został powołany

Bardziej szczegółowo

Zamość Rotunda Muzeum Martyrologii Zamojszczyzny

Zamość Rotunda Muzeum Martyrologii Zamojszczyzny Zamość Historia Miejsce upamiętnienia zbrodni niemieckich w dawnej działobitni twierdzy zamojskiej, zwanej Rotundą, przy ul. Męczenników Rotundy [na lewo za Bramą Szczebrzeską [ul. Szczebrzeska]. Po kampanii

Bardziej szczegółowo

Sztutowo Muzeum Stutthof

Sztutowo Muzeum Stutthof Sztutowo Muzeum Stutthof Historia Pierwsi więźniowie przybyli do niemieckiego obozu pod Sztutowem 2 września 1939 r. Do 30 września 1941 r. obóz nosił nazwę "Zivillager Stutthof". Termin "KL Stutthof"

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć dla uczniów gimnazjum OKUPACJA NIEMIECKA ZIEM POLSKICH

Scenariusz zajęć dla uczniów gimnazjum OKUPACJA NIEMIECKA ZIEM POLSKICH Scenariusz zajęć dla uczniów gimnazjum OKUPACJA NIEMIECKA ZIEM POLSKICH Wykorzystanie programu multimedialnego Historia Świata i Polski 1914-1948, Wojny światowe mgr Maria Kosterkiewicz Gimnazjum nr 12

Bardziej szczegółowo

Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN

Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN Źródło: http://pamiec.pl/pa/kalendarium-1/14061,2-sierpnia-1940-roku-sformowano-slynny-polski-dywizjon-mysliwski-303-sluzacy-w -n.html Wygenerowano: Piątek, 2 września

Bardziej szczegółowo

Geneza holocaustu. Przygotowywanie Żydów do wywozu do obozu zagłady

Geneza holocaustu. Przygotowywanie Żydów do wywozu do obozu zagłady 1 Geneza holocaustu W ramach Szkoły Dialogu nauczyciele z ZS-P w Dobrej znacznie wybiegają ponad podstawę programową i próbują uczniom przybliżyć dramat narodu żydowskiego podczas II wojny światowej. Szeroko

Bardziej szczegółowo

Instytut Pamięci Narodowej

Instytut Pamięci Narodowej Instytut Pamięci Narodowej Źródło: http://ipn.gov.pl/pl/dla-mediow/komunikaty/11021,komunikat-o-podjeciu-sledztwa-w-sprawie-obozu-zaglady-kl-ausch witz-birkenau.html Wygenerowano: Środa, 4 stycznia 2017,

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNA PRZESZŁOŚĆ. Ukraińcy i Polacy jako ofiary terroru komunistycznego

WSPÓLNA PRZESZŁOŚĆ. Ukraińcy i Polacy jako ofiary terroru komunistycznego KONFERENCJA NAUKOWO-PRAKTYCZNA w 75 rocznicę Zbrodni Katyńskiej WSPÓLNA PRZESZŁOŚĆ. Ukraińcy i Polacy jako ofiary terroru komunistycznego P R O G R A M Kijów, 25 marca 2015 roku 1 ORGANIZATORZY KONFERENCJI:

Bardziej szczegółowo

światowej na terenach Galicji. Wszyscy uczestnicy zapalili na cześć poległych bohaterów symboliczne znicze przy kaplicy cmentarnej.

światowej na terenach Galicji. Wszyscy uczestnicy zapalili na cześć poległych bohaterów symboliczne znicze przy kaplicy cmentarnej. Wycieczka klas 2 A i 2 D Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie w dniu 26 września 2014 roku - - Dąbrowa Tarnowska - cmentarz I wojny światowej nr 248 i Ośrodek Spotkania Kultur Park Historyczny

Bardziej szczegółowo

Majdanek Państwowe Muzeum na Majdanku

Majdanek Państwowe Muzeum na Majdanku Majdanek Państwowe Muzeum na Majdanku Historia Niemiecki obóz koncentracyjny KL Lublin, tak brzmiała jego oficjalna nazwa położony w granicach Generalnego Gubernatorstwa [G.G] funkcjonował w okresie II

Bardziej szczegółowo

Kroki prowadzące do zorganizowanego ludobójstwa:

Kroki prowadzące do zorganizowanego ludobójstwa: Holocaust Holocaust Holocaust, (całopalenie - termin angielski, pochodzący z kościelnej łaciny holocaustum, z gr. holo-kautóo - spalam ofiarę w całości), spolszczenie: Holokaust określenie stosowane do

Bardziej szczegółowo

WERYFIKACJA KLAUZUL TAJNOŚCI DOKUMENTÓW ARCHIWALNYCH WOJSKA POLSKIEGO WYTWORZONYCH PRZED DNIEM 10 MAJA 1990 ROKU

WERYFIKACJA KLAUZUL TAJNOŚCI DOKUMENTÓW ARCHIWALNYCH WOJSKA POLSKIEGO WYTWORZONYCH PRZED DNIEM 10 MAJA 1990 ROKU Bogusław Stachula WERYFIKACJA KLAUZUL TAJNOŚCI DOKUMENTÓW ARCHIWALNYCH WOJSKA POLSKIEGO WYTWORZONYCH PRZED DNIEM 10 MAJA 1990 ROKU Art. 21 ust. 1 oraz art. 86 ust. 2 ustawy z 22 stycznia 1999 roku o ochronie

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 9 kwietnia 1999 r.

USTAWA z dnia 9 kwietnia 1999 r. Kancelaria Sejmu s. 1/6 USTAWA z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 21 lutego 2013 r. Pozycja 8 ZARZĄDZENIE

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 21 lutego 2013 r. Pozycja 8 ZARZĄDZENIE DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO Warszawa, dnia 21 lutego 2013 r. Pozycja 8 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 19 lutego 2013 r. w sprawie nadania

Bardziej szczegółowo

Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN

Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN Źródło: http://pamiec.pl/pa/fotokronika-ipn/14487,historyczne-konwersatorium-objazdowe-dla-uczestnikow-konkursu-nie-liczby-wi dze-a.html Wygenerowano: Niedziela, 15 stycznia

Bardziej szczegółowo

Warszawa Muzeum Więzienia Pawiak

Warszawa Muzeum Więzienia Pawiak Warszawa Muzeum Więzienia Pawiak Historia Znajduje się w miejscu więzienia zbudowanego w latach 1830-1835 przez władze carskie między ul. Dzielną, Pawią i Ostrożną [później Więzienną]. Kompleks zabudowań

Bardziej szczegółowo

Czas Cele Temat Metody Materiały

Czas Cele Temat Metody Materiały Aleksandra Kalisz, Instytut Historii Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Konspekt dnia studyjnego w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau "Dyskryminacja, prześladowanie,

Bardziej szczegółowo

Klauzula sumienia w służbie zdrowia

Klauzula sumienia w służbie zdrowia MICHAŁ BALICKI Klauzula sumienia w służbie zdrowia Podstawowym zadaniem klauzuli sumienia jest zapewnienie lekarzom, pielęgniarkom oraz położnym możliwości wykonywania zawodu w zgodzie z własnym sumieniem.

Bardziej szczegółowo

AKTA ZESPOŁÓW JEDNOSTEK OCHRONY Z LAT 1944 1945. 1. Uwagi wstępne

AKTA ZESPOŁÓW JEDNOSTEK OCHRONY Z LAT 1944 1945. 1. Uwagi wstępne Czesław Tokarz AKTA ZESPOŁÓW JEDNOSTEK OCHRONY Z LAT 1944 1945 1. Uwagi wstępne Stosunkowo najmniej liczną grupę aktową jednostek bojowych z lat 1944 1945, przechowywanych w Centralnym Archiwum Wojskowym,

Bardziej szczegółowo

Niemieckie obozy na ziemiach okupowanej Polski w latach

Niemieckie obozy na ziemiach okupowanej Polski w latach Truth About Camps W imię prawdy historycznej Źródło: http://www.truthaboutcamps.eu/th/niemieckie-obozy/15475,niemieckie-obozy-na-ziemiach-okupowanej-polski-w-l atach-19391945.html Wygenerowano: Piątek,

Bardziej szczegółowo

Instytut Pamięci Narodowej - Kraków

Instytut Pamięci Narodowej - Kraków Instytut Pamięci Narodowej - Kraków Źródło: http://krakow.ipn.gov.pl/pl4/aktualnosci/20017,70-rocznica-akcji-specjalnej-koppe-1944-krakow-1112-lipca-2014.html Wygenerowano: Środa, 21 września 2016, 08:48

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 11/2015 AUSCHWITZ-BIRKENAU W PAMIĘCI ZBIOROWEJ

Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 11/2015 AUSCHWITZ-BIRKENAU W PAMIĘCI ZBIOROWEJ Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 11/2015 AUSCHWITZ-BIRKENAU W PAMIĘCI ZBIOROWEJ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Nalot bombowy na Wieluń 1 września

Nalot bombowy na Wieluń 1 września Nr 7/2016 30 08 16 Nalot bombowy na Wieluń 1 września 1939 r. Autor: Bogumił Rudawski (IZ) We wczesnych godzinach porannych 1 września 1939 r. lotnictwo niemieckie przeprowadziło atak bombowy na Wieluń

Bardziej szczegółowo

Martyrologia Wsi Polskich

Martyrologia Wsi Polskich Martyrologia Wsi Polskich Źródło: http://martyrologiawsipolskich.pl/mwp/wirtualne-mauzoleum/modul-iii-eksploatacja/fotogaleria/2514,eksploatacja-wsi-1939-1 945-fotogaleria.html Wygenerowano: Czwartek,

Bardziej szczegółowo

GRUPA A. a) odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 r. do wybuchu powstania warszawskiego.

GRUPA A. a) odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 r. do wybuchu powstania warszawskiego. Sprawdzian nr 6 Rozdział VI. II wojna światowa GRUPA A 1. Oblicz, ile lat minęło od: odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 r. do wybuchu powstania warszawskiego. 6 zakończenia I wojny światowej

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Auschwitz historia, pamięć i edukacja Nauczanie o Holokauście w autentycznym miejscu pamięci

Auschwitz historia, pamięć i edukacja Nauczanie o Holokauście w autentycznym miejscu pamięci DZIEŃ PIERWSZY Auschwitz historia, pamięć i edukacja Nauczanie o Holokauście w autentycznym miejscu pamięci Europejskie seminarium dla nauczycieli Kraków Auschwitz-Birkenau 7-13 października 2007 Niedziela,

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM PRZEDSIĘWZIĘĆ PATRIOTYCZNYCH W MAŁOPOLSCE W 2015 ROKU

HARMONOGRAM PRZEDSIĘWZIĘĆ PATRIOTYCZNYCH W MAŁOPOLSCE W 2015 ROKU HARMONOGRAM PRZEDSIĘWZIĘĆ PATRIOTYCZNYCH W MAŁOPOLSCE W 05 ROKU STYCZEŃ 70 rocznica wyzwolenia hitlerowskiego obozu w Płaszowie 5.0 teren byłego obozu w Płaszowie Związek Kombatantów RP i Byłych Więźniów

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

8 grudnia 1941 roku do niemieckiego ośrodka zagłady w Kulmhof (Chełmno nad Nerem) przybył pierwszy transport więźniów.

8 grudnia 1941 roku do niemieckiego ośrodka zagłady w Kulmhof (Chełmno nad Nerem) przybył pierwszy transport więźniów. Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN Źródło: http://www.pamiec.pl/pa/kalendarium-1/13081,8-grudnia-1941-roku-do-niemieckiego-osrodka-zaglady-w-kulmhof-chelmnonad-nerem-.html Wygenerowano: Wtorek, 5 lipca

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność karna lekarza

Odpowiedzialność karna lekarza Sławomir Turkowski Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności karnej Warszawa 2012 2 Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Struktura narodowościowa ludności Polski, Wolnego Miasta Gdańska oraz wschodnich obszarów Niemiec w latach 1931-1939

Struktura narodowościowa ludności Polski, Wolnego Miasta Gdańska oraz wschodnich obszarów Niemiec w latach 1931-1939 Spis treści str. 10 str. 12.12 str. 20 sir. 21 Wprowadzenie Wstęp Struktura narodowościowa ludności Polski, Wolnego Miasta Gdańska oraz wschodnich obszarów Niemiec w latach 1931-1939 Struktura narodowościowa

Bardziej szczegółowo

Historisch-technisches Informationszentrum.

Historisch-technisches Informationszentrum. 1 Historisch-technisches Informationszentrum. Wojskowy Ośrodek Badawczy w Peenemünde był w latach 1936-1945 jednym z najbardziej nowoczesnych ośrodków technologii na świecie. W październiku 1942 roku udało

Bardziej szczegółowo

Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą.

Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą. Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą. Element działań wojennych kampanii wrześniowej pierwszej kampanii

Bardziej szczegółowo

Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r.

Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 235 ust.

Bardziej szczegółowo

Niemiecka dokumentacja fotograficzna zbrodni katyńskiej

Niemiecka dokumentacja fotograficzna zbrodni katyńskiej Nr 3/2016 06 04 16 Niemiecka dokumentacja fotograficzna zbrodni katyńskiej Autor: Stanisław Żerko (IZ) W nocy z 12 na 13 kwietnia 1943 r. rozgłośnie niemieckie poinformowały o odnalezieniu w Katyniu na

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Grabowska Katarzyna Panius Łukasz Kępski Malte Mansholt. Potulice jedno miejsce, dwie pamięci. Przewodnik po Miejscu Pamięci Potulice

Małgorzata Grabowska Katarzyna Panius Łukasz Kępski Malte Mansholt. Potulice jedno miejsce, dwie pamięci. Przewodnik po Miejscu Pamięci Potulice Małgorzata Grabowska Katarzyna Panius Łukasz Kępski Malte Mansholt Potulice jedno miejsce, dwie pamięci Przewodnik po Miejscu Pamięci Potulice Oldenburg Toruń 2009 1. Hitlerowski kompleks obozowy Potulice

Bardziej szczegółowo

31 ZARZĄDZENIE NR 429 KOMENDANTA GŁÓWNEGO POLICJI

31 ZARZĄDZENIE NR 429 KOMENDANTA GŁÓWNEGO POLICJI 31 ZARZĄDZENIE NR 429 KOMENDANTA GŁÓWNEGO POLICJI z dnia 17 kwietnia 2009 r. zmieniające zarządzenie w sprawie metodyki wykonywania przez Policję czynności administracyjno-porządkowych w zakresie wykrywania

Bardziej szczegółowo

Ściganie sprawców zbrodni popełnionych w obozie zagłady KL Auschwitz-Birkenau

Ściganie sprawców zbrodni popełnionych w obozie zagłady KL Auschwitz-Birkenau Truth About Camps W imię prawdy historycznej Źródło: http://truthaboutcamps.eu/th/zaloga-ss-kl-auschwitz/dokumentacja-pl/16821,sciganie-sprawcow-zbrodni-popelnio nych-w-obozie-zaglady-kl-auschwitz-birkenau.html

Bardziej szczegółowo

Wspomnienie, w setną rocznicę urodzin, Boczkowski Feliks (1909-1942), mgr praw i ekonomii

Wspomnienie, w setną rocznicę urodzin, Boczkowski Feliks (1909-1942), mgr praw i ekonomii Historia Grabowca, Feliks Boczkowski 1 Wspomnienie, w setną rocznicę urodzin, Boczkowski Feliks (1909-1942), mgr praw i ekonomii Chłopak ze wsi, radca z Warszawy, więzień z Oświęcimia w pamięci naszej

Bardziej szczegółowo

- o dotacji przeznaczonej na kapitał wieczysty Fundacji Auschwitz- Birkenau.

- o dotacji przeznaczonej na kapitał wieczysty Fundacji Auschwitz- Birkenau. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Druk nr 4462 Warszawa, 7 lipca 2011 r. Pan Grzegorz Schetyna Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia... 1) w art. 10 dotychczasową treść oznacza się art. 10 ust. 1 i dodaje się ustęp 2 w brzmieniu:

Ustawa z dnia... 1) w art. 10 dotychczasową treść oznacza się art. 10 ust. 1 i dodaje się ustęp 2 w brzmieniu: Ustawa z dnia... PROJEKT o zmianie ustawy z dnia 18 lutego 1994 roku o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Biura Ochrony

Bardziej szczegółowo

1 Symbolika Auschwitz na tle sporów wokół muzeum Łukasz Razowski

1 Symbolika Auschwitz na tle sporów wokół muzeum Łukasz Razowski 1 2 Spis treści Wstęp 6 Rozdział I: Historia sporów o symbole religijne w byłym obozie Auschwitz 14 1.1. Kalendarium sporów wokół byłego obozu Auschwitz-Birkenau 14 1.2. Wizyta papieża Jana Pawła II w

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos

Bardziej szczegółowo

Niemiecki plan zagłady Warszawy

Niemiecki plan zagłady Warszawy Niemiecki plan zagłady Warszawy Komentarz: Prezentacja na temat niemieckiego planu zagłady Warszawy prof. Włodzimierza Bojarskiego przedstawiona na konferencji Polskiego Lobby Przemysłowego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

projekt zmieniające rozporządzenie w sprawie kwalifikacji osób uprawnionych do zawodowego uboju oraz warunków i metod uboju i uśmiercania zwierząt 2)

projekt zmieniające rozporządzenie w sprawie kwalifikacji osób uprawnionych do zawodowego uboju oraz warunków i metod uboju i uśmiercania zwierząt 2) ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia... 2006 r. projekt zmieniające rozporządzenie w sprawie kwalifikacji osób uprawnionych do zawodowego uboju oraz warunków i metod uboju i uśmiercania

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

PROJEKT. Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej PROJEKT Art. 1. W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z 2001 r. Nr 28, poz. 319, z 2006

Bardziej szczegółowo

Punkt 12 W tym domu mieszkał i został aresztowany hm. Jan Bytnar ps. Rudy bohater Szarych Szeregów uwolniony z rąk Gestapo 26.III 1943 r.

Punkt 12 W tym domu mieszkał i został aresztowany hm. Jan Bytnar ps. Rudy bohater Szarych Szeregów uwolniony z rąk Gestapo 26.III 1943 r. Grupa I Punkt 23 Miejsce uświęcone krwią Polaków poległych za wolność Ojczyzny. W tym miejscu 2 sierpnia 1944 hitlerowcy rozstrzelali i spalili 40 Polaków. Tablica ta znajduje się na budynku parafii św.

Bardziej szczegółowo

Od początku okupacji przygotowywano się do wybuchu powstania Zdawano sobie sprawę z planów Stalina dotyczących Polski 27 października 1943 r. gen.

Od początku okupacji przygotowywano się do wybuchu powstania Zdawano sobie sprawę z planów Stalina dotyczących Polski 27 października 1943 r. gen. Od początku okupacji przygotowywano się do wybuchu powstania Zdawano sobie sprawę z planów Stalina dotyczących Polski 27 października 1943 r. gen. Sosnkowski wydaje rozkaz o rozpoczęciu przygotowań do

Bardziej szczegółowo

Zrozumieć prawa pacjenta

Zrozumieć prawa pacjenta Zrozumieć prawa pacjenta Historia praw dziecka w pigułce 1819 r. - Wielka Brytania, Robert Owen proponuje prawem zagwarantowany zakaz zatrudnienia małych dzieci w kopalniach i fabrykach; 1908 r. zakaz

Bardziej szczegółowo

Łódź Muzeum Tradycji Niepodległościowych Oddział Radogoszcz

Łódź Muzeum Tradycji Niepodległościowych Oddział Radogoszcz Łódź Muzeum Tradycji Niepodległościowych Oddział Radogoszcz Historia Muzeum mieści się w dawnej fabryce Samuela Abbego u zbiegu ulic Sowińskiego i Zgierskiej. W okresie okupacji niemieckiej znajdowało

Bardziej szczegółowo

Uprawnienie do świadczenia substytucyjnego nie będzie przysługiwać osobom, które dopuściły się czynów godzących w niepodległość i suwerenność

Uprawnienie do świadczenia substytucyjnego nie będzie przysługiwać osobom, które dopuściły się czynów godzących w niepodległość i suwerenność UZASADNIENIE W 2009 roku przypada 70 rocznica wybuchu II wojny światowej. Ta najkrwawsza z wojen szczególnie dotknęła obywateli Rzeczypospolitej, którzy doznali wyjątkowych cierpień od obu totalitaryzmów

Bardziej szczegółowo

Źródło:

Źródło: Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN Źródło: http://pamiec.pl/pa/kalendarium-1/12448,16-czerwca-1944-roku-pod-jewlaszami-obecnie-na-bialorusi-w-walce-z-niemcamiw-cz.html Wygenerowano: Sobota, 4 lutego 2017,

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 10 października 2014 r. Poz. 1373 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 4 września 2014 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE I ROLA NACZELNEGO DOWÓDCY SIŁ ZBROJNYCH W POŁĄCZONEJ OPERACJI OBRONNEJ W WYMIARZE NARODOWYM I SOJUSZNICZYM

MIEJSCE I ROLA NACZELNEGO DOWÓDCY SIŁ ZBROJNYCH W POŁĄCZONEJ OPERACJI OBRONNEJ W WYMIARZE NARODOWYM I SOJUSZNICZYM S Z T A B G E N E R A L N Y W P ZARZĄD PLANOWANIA OPERACYJNEGO P3 MIEJSCE I ROLA NACZELNEGO DOWÓDCY SIŁ ZBROJNYCH W POŁĄCZONEJ OPERACJI OBRONNEJ W WYMIARZE NARODOWYM I SOJUSZNICZYM ppłk dr Dariusz ŻYŁKA

Bardziej szczegółowo

Aborcja dla Polek. Aborcja dla Polek wprowadzona przez Hitlera 9 marca 1943" Czy to sztuka?

Aborcja dla Polek. Aborcja dla Polek wprowadzona przez Hitlera 9 marca 1943 Czy to sztuka? Aborcja dla Polek niedziela, 28 marca 2010 15:24 Skocz do komentarzy Aborcja dla Polek wprowadzona przez Hitlera 9 marca 1943" Czy to sztuka? "Aborcja dla Polek wprowadzona przez Hitlera 9 marca 1943".Pod

Bardziej szczegółowo

-w Wprowadzenie 12 Wstęp

-w Wprowadzenie 12 Wstęp Spis treści -w Wprowadzenie 12 Wstęp str. 12 str. 20 str. 21 Struktura narodowościowa ludności Polski, Wolnego Miasta Gdańska oraz wschodnich obszarów Niemiec w latach 1931-1939 Struktura narodowościowa

Bardziej szczegółowo

STOSUNKI PAŃSTWO - KOŚCIÓŁ W POLSCE

STOSUNKI PAŃSTWO - KOŚCIÓŁ W POLSCE Uniwersytet Wrocławski Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Instytut Historii Państwa i Prawa Zakład Historii Administracji Studia Stacjonarne Administracji pierwszego stopnia Małgorzata Pasztetnik

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO Cel kształcenia Opanowanie przez studentów i studentki podstawowej wiedzy o bezpieczeństwie narodowym, w szczególności o organizacji obrony narodowej oraz poznanie zadań

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawne Sekcji Zwalczania Chorób Zakaźnych w Oddziale Nadzoru Epidemiologii (stan prawny na r.)

Podstawy prawne Sekcji Zwalczania Chorób Zakaźnych w Oddziale Nadzoru Epidemiologii (stan prawny na r.) Podstawy prawne Sekcji Zwalczania Chorób Zakaźnych w Oddziale Nadzoru Epidemiologii (stan prawny na 1.06.2015 r.) 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. Ustawa o Państwowej Inspekcji Sanitarnej

Bardziej szczegółowo

Narodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych - 14 czerwca

Narodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych - 14 czerwca Narodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych - 14 czerwca Zespół Szkół Zawodowych im. R. Mielczarskiego w Katowicach 40-870 Katowice, al. B. Krzywoustego 13 e-mail:

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce

Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce 1764-1989 Spis treści Do Czytelnika..... 11 Przedmowa....... 13 Rozdział 1. Geneza i charakterystyka ustroju administracyjnego państw

Bardziej szczegółowo

Instytut Pamięci Narodowej - Poznań

Instytut Pamięci Narodowej - Poznań Instytut Pamięci Narodowej - Poznań Źródło: http://poznan.ipn.gov.pl/pl7/edukacja/edukacja-poznan/spotkania-z-historia/37700,90-urodziny-pulkownika-jana-gorski ego-poznan-18-kwietnia-2012.html Wygenerowano:

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... XIX Przedmowa... XXV. Część I. Administracja w okresie II Rzeczypospolitej

Spis treści. Wykaz skrótów... XIX Przedmowa... XXV. Część I. Administracja w okresie II Rzeczypospolitej Spis treści Wykaz skrótów... XIX Przedmowa... XXV Część I. Administracja w okresie II Rzeczypospolitej Rozdział I. Pojęcie oraz geneza II Rzeczypospolitej... 7 1 1. Problem tożsamości i ciągłości państwa

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 stycznia 2012 r. Pozycja 72 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 4 stycznia 2012 r.

Warszawa, dnia 19 stycznia 2012 r. Pozycja 72 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 4 stycznia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 stycznia 2012 r. Pozycja 72 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 4 stycznia 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie postępowania

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 17 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o Policji oraz ustawy Kodeks postępowania karnego

USTAWA z dnia 17 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o Policji oraz ustawy Kodeks postępowania karnego Kancelaria Sejmu s. 1/5 USTAWA z dnia 17 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o Policji oraz ustawy Kodeks postępowania karnego Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2005 r. Nr 10, poz. 70. Art. 1. W ustawie z

Bardziej szczegółowo

Praca w narodowosocjalistycznych gettach

Praca w narodowosocjalistycznych gettach Praca w narodowosocjalistycznych gettach Deutsches Historisches Institut & Żydowski Instytut Historyczny Termin: 3 i 4 grudnia 2010 r. Ofiarą narodowosocjalistycznej polityki ekspansji i eksterminacji

Bardziej szczegółowo

Wojskowe plany wzmocnienia Polski Wschodniej

Wojskowe plany wzmocnienia Polski Wschodniej Wojskowe plany wzmocnienia Polski Wschodniej Wicepremier Tomasz Siemoniak przekazał wczoraj, 19 października w Białymstoku informację, że w 2017 r. na bazie obecnego 18. pułku rozpoznawczego, w Białymstoku

Bardziej szczegółowo

Druk nr 1226 Warszawa, 22 października 2008 r.

Druk nr 1226 Warszawa, 22 października 2008 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 1226 Warszawa, 22 października 2008 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie

Bardziej szczegółowo

HOLOCAUST SIEDLECKICH ŻYDÓW

HOLOCAUST SIEDLECKICH ŻYDÓW HOLOCAUST SIEDLECKICH ŻYDÓW Żydzi osiedlili się w Siedlcach w połowie XVI wieku. Początkowo zajmowali się karczmarstwem, a później także rzemiosłami i kupiectwem. W roku 1794 została wybudowana żydowska

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE UZASADNIENIE

POSTANOWIENIE UZASADNIENIE Sygn. akt III SW 114/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 25 listopada 2015 r. SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jolanta Frańczak SSN Beata Gudowska w sprawie z protestu

Bardziej szczegółowo

KOMBATANCI ORAZ NIEKTÓRE OSOBY BĘDĄCE OFIARAMI REPRESJI WOJENNYCH I OKRESU POWOJENNEGO

KOMBATANCI ORAZ NIEKTÓRE OSOBY BĘDĄCE OFIARAMI REPRESJI WOJENNYCH I OKRESU POWOJENNEGO Warszawa, dnia 9 stycznia 2013 r. KANCELARIA SENATU BIURO KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ DZIAŁ PETYCJI I KORESPONDENCJI BKS/DPK-134/27609/13 EK Nr: 27609 Data wpływu 12 listopada 2012 r. Data sporządzenia informacji

Bardziej szczegółowo

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych OBOWIĄZYWANIE PRAWA I. Zasady konstytucyjne: 1. Zasada państwa prawa i jej konsekwencje w procesie stanowienia prawa: niezwykle ważna dyrektywa w zakresie stanowienia i stosowania prawa wyrok 9 V 2005

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Motyw kata. Na podstawie wybranych utworów literackich

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Motyw kata. Na podstawie wybranych utworów literackich Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Motyw kata Na podstawie wybranych utworów literackich Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl

Bardziej szczegółowo

Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN

Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN Źródło: http://pamiec.pl/pa/kalendarium-1/12809,7-wrzesnia-1939-roku-skapitulowala-zaloga-westerplatte-mimo-przygniatajacej-pr ze.html Wygenerowano: Piątek, 20 stycznia

Bardziej szczegółowo

2014 rok Rok Pamięci Narodowej

2014 rok Rok Pamięci Narodowej 2014 rok Rok Pamięci Narodowej I. 100 rocznica wybuchu I wojny światowej I wojna światowa konflikt zbrojny trwający od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 pomiędzy ententą, tj. Wielką Brytania, Francją,

Bardziej szczegółowo

Literatura. Źródła. Dokumenty Publikowane

Literatura. Źródła. Dokumenty Publikowane 1. 2. 3. Źródła Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 4, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996. Prawda Białej Podlaskiej. Organ Tymczasowego Zarządu Miasta i Powiatu Białej Podlaskiej. Rozkaz nr 1 do garnizonu

Bardziej szczegółowo

Zastępca Szefa. Kancelarii Sejmu RP

Zastępca Szefa. Kancelarii Sejmu RP Do druku nr 166 WICEPREZES NACZELNEJ RADY ADWOKACKIEJ Jacek Trela Warszawa, dnia 18 stycznia 2015 r. Pan Adam Podgórski Zastępca Szefa Kancelarii Sejmu RP Dot. GMS-WP-173-296115 NRA -12-SM -1.1.2016 W

Bardziej szczegółowo

MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH 1) z dniar.

MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH 1) z dnia<data wydania aktu>r. Projekt z dnia 23 grudnia 2014 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH 1) z dniar. w sprawie wprowadzenia czasowego zakazu noszenia oraz przemieszczania w stanie rozładowanym wszelkiego

Bardziej szczegółowo

75 LAT TEMU NIEMCY DOKONALI NAJWIĘKSZEJ EGZEKUCJI W PALMIRACH

75 LAT TEMU NIEMCY DOKONALI NAJWIĘKSZEJ EGZEKUCJI W PALMIRACH 75 LAT TEMU NIEMCY DOKONALI NAJWIĘKSZEJ EGZEKUCJI W PALMIRACH 368 osób, w tym Maciej Rataj i Janusz Kusociński, zginęło w największej egzekucji dokonanej przez Niemców w dniach 20-21 czerwca 1940 roku

Bardziej szczegółowo

Druk nr 2915 Warszawa, 31 marca 2010 r.

Druk nr 2915 Warszawa, 31 marca 2010 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-31-10 Druk nr 2915 Warszawa, 31 marca 2010 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku

Bardziej szczegółowo

Konwencja Stambulska KONWENCJA RADY EUROPY O ZAPOBIEGANIU I ZWALCZANIU PRZEMOCY WOBEC KOBIET I PRZEMOCY DOMOWEJ BEZPIECZNI OD STRACHU BEZPIECZNI OD

Konwencja Stambulska KONWENCJA RADY EUROPY O ZAPOBIEGANIU I ZWALCZANIU PRZEMOCY WOBEC KOBIET I PRZEMOCY DOMOWEJ BEZPIECZNI OD STRACHU BEZPIECZNI OD KONWENCJA RADY EUROPY O ZAPOBIEGANIU I ZWALCZANIU PRZEMOCY WOBEC KOBIET I PRZEMOCY DOMOWEJ Konwencja Stambulska BEZPIECZNI OD STRACHU BEZPIECZNI OD PRZEMOCY JAKI JEST CEL KONWENCJI? Konwencja Rady Europy

Bardziej szczegółowo

Protokół. 1. Romuald Tomczyk - prezes Stowarzyszenia Rzeczoznawców Ekonomicznych - przewodniczący Komisji konkursowej

Protokół. 1. Romuald Tomczyk - prezes Stowarzyszenia Rzeczoznawców Ekonomicznych - przewodniczący Komisji konkursowej Protokół Z posiedzenia Komisji konkursowej przyznawania nagród dla autorów najlepszych prac magisterskich i doktorskich dotyczących funkcjonowania biegłych sądowych w polskim wymiarze sprawiedliwości w

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie im. Prof. Zbigniewa Hołdu Konstytucyjny Turniej Sądowy 2016 KAZUS 1

Stowarzyszenie im. Prof. Zbigniewa Hołdu Konstytucyjny Turniej Sądowy 2016 KAZUS 1 Stowarzyszenie im. Prof. Zbigniewa Hołdu Konstytucyjny Turniej Sądowy 2016 KAZUS 1 Ustawa z dnia 25 stycznia 2016 r. o szczególnych środkach ochrony bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego lub interesu

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI HISTORII DLA UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ

SCENARIUSZ LEKCJI HISTORII DLA UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ Parys J., Scenariusz lekcji historii dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej nt.: Początek końca... Los ludności żydowskiej w pierwszych miesiącach niemieckiej okupacji Tarnowa w: Tarnowskie Studia Historyczne,

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Hieronim Bartel. Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin

Prof. dr hab. Hieronim Bartel. Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin jubileusze nauczycieli akademickich Prof. dr hab. Hieronim Bartel Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin płk prof. dr. hab. n. med. Tadeusza Brzezińskiego Zgodnie z kontynuowanym od lat zwyczajem, na

Bardziej szczegółowo

Prawa i obowiązki pacjenta

Prawa i obowiązki pacjenta Prawa i obowiązki pacjenta Podstawowe unormowania prawne Wynikają one z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) oraz następujących ustaw: z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Złoty Polski po I Wojnie Światowej.

Złoty Polski po I Wojnie Światowej. Złoty (skrót zł, lub aktualny kod ISO 4217 PLN), to podstawowa jednostka monetarna w Polsce, która dzieli się na 100 groszy. Nazwę polskiej jednostki monetarnej wprowadzono w 1919 roku, parytet złota określono

Bardziej szczegółowo

Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze.

Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze. Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze. 1. Komu przysługuje prawo tworzenia. Prawo tworzenia stowarzyszeń przysługuje: obywatelom polskim, mającym pełną zdolność do czynności prawnych, którzy

Bardziej szczegółowo

Janusz Korczak. przyjaciel dzieci

Janusz Korczak. przyjaciel dzieci Janusz Korczak przyjaciel dzieci Janusz Korczak o lekarz o pedagog o wychowawca o pisarz Dzieciństwo, młodość i edukacja Janusz Korczak (właściwe nazwisko Henryk Goldszmit) urodził się 22 lipca 1878 roku

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 22 listopada 2001 r.

Warszawa, dnia 22 listopada 2001 r. Warszawa, dnia 22 listopada 2001 r. Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku do Trybunału Konstytucyjnego - sygn. akt P.10/01. Sąd Okręgowy

Bardziej szczegółowo

Państwo i Społeczeństwo

Państwo i Społeczeństwo Państwo i Społeczeństwo ROK XII 2012 nr 2 POD REDAKCJĄ FILIPA GOŁKOWSKIEGO I STANISŁAWA KWIATKOWSKIEGO Kraków 2012 Państwo i Społeczeństwo czasopismo Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego

Bardziej szczegółowo

Materiał porównawczy. do ustawy z dnia 24 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach. (druk nr 909)

Materiał porównawczy. do ustawy z dnia 24 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach. (druk nr 909) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy Materiał porównawczy do ustawy z dnia 24 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach (druk nr 909) U S T A W A z dnia 16 października 1992 r. o

Bardziej szczegółowo

Konkurs wiedzy historycznej Polskie Państwo Podziemne 1939-1945. Imię i nazwisko... Klasa... Szkoła... Liczba punktów...

Konkurs wiedzy historycznej Polskie Państwo Podziemne 1939-1945. Imię i nazwisko... Klasa... Szkoła... Liczba punktów... Konkurs wiedzy historycznej Polskie Państwo Podziemne 1939-1945 Imię i nazwisko... Klasa... Szkoła... Liczba punktów... 1. Podaj dokładną datę powstania Służby Zwycięstwu Polski oraz imię i nazwisko komendanta

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE. Prof. dr. hab. Edward Prus

WPROWADZENIE. Prof. dr. hab. Edward Prus Na temat roli i miejsca obozów koncentracyjnych w nazistowskim systemie totalitarnym napisano już wiele. Niniejsze opracowanie dotyczy konkretnego obozu koncentracyjnego, od ponad pół wieku zacieranego

Bardziej szczegółowo

SPIS ARTYKUŁÓW OGŁOSZONYCH W NUMERACH 1 5 BIULETYNU. Nr 1, 1969

SPIS ARTYKUŁÓW OGŁOSZONYCH W NUMERACH 1 5 BIULETYNU. Nr 1, 1969 SPIS ARTYKUŁÓW OGŁOSZONYCH W NUMERACH 1 5 BIULETYNU Nr 1, 1969 Rola i zadania wojskowej służby archiwalnej (Leszek Lewandowicz) Postępowanie z zespołami otwartymi w świetle wytycznych Naczelnej Dyrekcji

Bardziej szczegółowo

HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE Autor: Wojciech Witkowski

HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE Autor: Wojciech Witkowski HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE 1764-1989 Autor: Wojciech Witkowski Rozdział 1. Geneza i charakterystyka ustroju administracyjnego państw nowożytnej Europy 1.1. Pojęcie administracji i biurokracji 1.2.

Bardziej szczegółowo

Instytut Pamięci Narodowej

Instytut Pamięci Narodowej Instytut Pamięci Narodowej Źródło: http://ipn.gov.pl/pl/archiw/zasob/31565,informacja-o-zasobie-archiwalnym-instytutu-pamieci-narodowej-oddzial-w-kra kowie.html Wygenerowano: Środa, 10 sierpnia 2016, 23:43

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR

Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VII Redaktor naukowy serii: prof. dr hab. Andrzej Szpociński Recenzent: prof. dr hab. Jan Jacek Bruski Redaktor

Bardziej szczegółowo

Białystok, ulica Kopernika 21 (w latach 1944-1956 Szosa Południowa)

Białystok, ulica Kopernika 21 (w latach 1944-1956 Szosa Południowa) Śladami zbrodni Źródło: http://www.slady.ipn.gov.pl/sz/projekt-naukowo-badawc/wojewodztwo-podlaskie/bialystok/7647,wiezienie-karno-sle dcze-1944-1955-wiezienie-centralne-1955-1956.html Wygenerowano: Wtorek,

Bardziej szczegółowo