Pracownik z niepełnosprawnością

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pracownik z niepełnosprawnością"

Transkrypt

1 Pracownik z niepełnosprawnością

2 FUNDACJA FUGA MUNDI ul. Peowiaków Lublin tel./fax Publikacja stanowi część projektu pt. Mapa Drogowa do Pracy, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, realizowanego przez Fundację Fuga Mundi pod nadzorem Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

3 Pracownik z niepełnosprawnością Redaktor naukowy Elżbieta Rutkowska NORBERTINUM Lublin 2007

4 Copyright by Fundacja Fuga Mundi, Lublin 2007 Wszelkie prawa zastrzeżone Projekt okładki Łukasz Chmielewski Marek Rzeczycki Opracowanie redakcyjne i komputerowe Barbara i Roman Habarta ISBN Pięćset dwudziesty piąty tytuł Norbertinum NORBERTINUM Wydawnictwo Drukarnia Księgarnia Sp. z o.o. ul. Długa 5, Lublin tel , fax

5 Wstęp Życie osób z utrwaloną niepełnosprawnością wymaga przystosowania do wy magań warunków środowiska materialnego i społecznego. Proces ten powinien mieć jednak charakter dwustronny także środowisko powinno być dostosowane do potrzeb życiowych osób niepełnosprawnych. Niepełnosprawność w wymiarze indywidualnym definiuje się stereotypowo jako odstępstwo parametrów zdrowotnych od normy klinicznej i ich ujemnych konsekwencji. To zazwyczaj pozostawia w cieniu cały zachowany kapitał osoby z niepełnosprawnością, niezwiązany z jej fizycznym funkcjonowaniem (m.in. umiejętności, wykształcenie, cechy osobowości). Wobec skali niepełnosprawności we współczesnych społeczeństwach kapitał ten powinien być wykorzystywany z korzyścią dla wszystkich. W wymiarze społecznym niepełnosprawność rozpatrywana jest jako ograniczenie możliwości pełnienia zwyczajowych (typowych dla wieku i norm kulturowych) ról społecznych oraz konsekwencje tego zjawiska: postawy społeczne, poziom życia, organizacja i funkcjonowanie różnorodnych form wsparcia. Taką rolą jest między innymi rola pracownika. Praca zawodowa osób niepełnosprawnych przynosi wymierne profity poprawia jakość ich życia (w kategoriach psychologicznych i ekonomicznych), ale także pozwala na zmniejszenie kosztów niepełnosprawności ponoszonych przez całe społeczeństwo. Właściwie zorganizowany proces edukacji i aktywizacji zawodowej tej szczególnej grupy osób jest istotnym elementem polityki społecznej i aktywnej troski o kapitał ludzki. Rehabilitacja medyczna ukierunkowana na kompensację psychofizycznej dysfunkcji to proces ciągły i zróżnicowany, zależny od obrazu niepełnosprawności oraz etapu terapii. Perspektywą wszystkich działań podejmowanych na gruncie medycyny naprawczej winna być rola społeczna możliwa do pełnienia przez inwalidę, z wykorzystaniem jego zachowanych i wzmocnionych sprawności. Wzmocnieniem takim może być odpowiednio zaprojektowana ścieżka

6 6 WSTĘP kariery zawodowej poszczególnych osób niepełnosprawnych, przygotowanie instytucji pośrednictwa pracy do obsługi tej grupy klientów oraz wsparcie pracodawców tworzących stanowiska pracy dla osób z orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Poradnik, który przekazujemy Czytelnikom, został opracowany przez zespół pracowników i współpracowników Fundacji Fuga Mundi w Lublinie w ramach projektu pt. Mapa drogowa do pracy, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego i ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Europejskich. Przedstawiono w nim wybrane problemy życia osób z niepełnosprawnością, główne założenia organizacji skutecznego procesu rehabilitacji zawodowej i praktyczne wskazówki dotyczące organizowania stanowiska pracy dla osoby z nie pełnosprawnością. Mamy nadzieję, że wiadomości zawarte w tym opracowaniu przyczynią się do usprawnienia procesu aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych. Elżbieta Rutkowska

7 NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ

8

9 Elżbieta Rutkowska Niepełnosprawność wybrane problemy Narodowy Spis Powszechny z 2002 r. (Główny Urząd Statystyczny 2003) wykazał w Polsce blisko 5,5 miliona osób niepełnosprawnych (14,3% ogółu społeczeństwa). Według danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tego okresu liczba osób niepełnosprawnych była niższa ok. 4,5 miliona. Różnica ta wynika z odmiennych kryteriów definiowania niepełnosprawności. W pierwszym przypadku polega na samoocenie zdrowia i zdolności respondenta do wykonywania podstawowych czynności życiowych, w drugim na posiadaniu aktualnego orzeczenia i dokumentu prawnie potwierdzającego niepełnosprawność, wydanego przez organ do tego upoważniony. W krajach europejskich instytucje publiczne stosują różne kryteria orzekania o niepełnosprawności, a mianowicie: stwierdzenie uszczerbku na zdrowiu i określenie stopnia uszkodzenia organizmu (impairment). Taki system jest charakterystyczny dla Francji, Hiszpanii i Polski (w Polsce do reformy ZUS w roku 1997); określenie trudności w codziennym funkcjonowaniu konkretnej osoby (activity limitation), a w konsekwencji określenie koniecznych działań pomocowych w zakresie świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych (Wielka Brytania, Austria, Niemcy, Szwecja, Dania i Norwegia); ocena zdolności do pełnienia ról społecznych, adekwatnych do cyklu życia (capacity). Może to być: zabawa, nauka oraz praca rozumiana w kategoriach ekonomicznych: tj. możliwość podjęcia obowiązków zawodowych w odpowiednio ustalonym wymiarze i gwarantujących zarobki na poziomie wystarczającym do życia (Holandia, Irlandia, Polska); określenie etapowych i ostatecznych efektów procesu leczenia i rehabilitacji w ocenianym okresie. Taki sekwencyjny sposób diagnozowania sprawności jest stosowany np. w krajach skandynawskich (Szwecja) dla orzekania o zdolności do pracy (step-by-step process) 1 [Golinowska 2004]. 1

10 10 NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ Tak różnorodne sposoby definiowania niepełnosprawności sprawiają, że statystyki europejskie, dotyczące odsetka społeczeństwa dotkniętego niepełnosprawnością w poszczególnych krajach są trudno porównywalne. Niemniej jednak wskazują na złożoność zjawiska i konieczność rozpatrywania jej w różnych aspektach: medycznym, psychologicznym, społecznym (ryc. 1) i ekonomicznym. Ryc. 1. Niepełnosprawność następstwa. Niepełnosprawność jest konsekwencją zaburzeń stanu zdrowia fizycznego i psychicznego, które powstały w wyniku wad rozwojowych, chorób lub urazów. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) określa, że niepełnosprawność może powstać w wyniku uszkodzenia funkcji: psychicznych, zmysłowych (głosowych, wzrokowych, sensorycznych), sercowo-naczyniowych i oddechowych, związanych z odżywianiem oraz metabolizmem, immunologicznych i endokrynologicznych, moczowo-płciowych, funkcji skóry oraz funkcji układu ruchu i układu nerwowego, sterującego czynnościami ruchowymi. Zakres uszkodzeń struktury organizmu znajduje swój wyraz w biologicznym funkcjonowaniu osoby niepełnosprawnej, ograniczając jej działania w różnym stopniu. Działania te, to elementarne czynności związane z samoobsługą, poruszaniem się, zdobywaniem wiedzy, samorealizacją oraz komunikowaniem się i relacjami z innymi ludźmi. Dla osób sprawnych fizycznie działania takie nie stanowią problemu. Polegają bowiem na swobodnym wykonywaniu wszystkich zamierzonych czynności. W przypadku osób niepełnosprawnych, stan czynnościowy organizmu utrudnia lub uniemożliwia typowe działania. W takiej sytuacji uczestniczenie w życiu społecznym wymaga pokonywania szeregu barier. Kontakty społeczne,

11 NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ WYBRANE PROBLEMY 11 edukacja, praca zawodowa, życie obywatelskie a nawet zajęcia w czasie wolnym mogą być znacznie ograniczone. Niepełnosprawność należy zatem rozpatrywać w trzech kategoriach: biologicznej, funkcjonalnej i społecznej [Kiwerski 2005, Majewski 1998, Ossowski 1999, Milanowska 1998, Szawłowski 1998]. Kategoria biologiczna (medyczna) oparta jest na ocenie obiektywnego zakresu odstępstw od normy klinicznej zdrowia (fizycznego i psychicznego) w kategoriach medycznych. Uszkodzenie struktury lub funkcji organizmu buduje obraz niepełnosprawności. Często jest postrzegane jako stygmat braku i nienormalność. Jego obraz i wymiar jest rozpatrywany w zależności od lokalizacji, zakresu i specyfiki schorzenia. Takie odstępstwo od normy wymaga specjalnych metod profilaktycznych, terapeutycznych i profesjonalnych działań przystosowawczych (ryc. 2). Ryc. 2. Klasyfikacja uszkodzeń funkcji organizmu. Zakres uszkodzenia strukturalnego może zaburzać, ograniczać lub znosić naturalne funkcje organizmu Uszkodzenie struktury i funkcji organizmu skutkuje różnie nasilonymi trudnościami w wykonywaniu zwyczajowych czynności. To te działania stanowią kolejne kryterium w klasyfikacji niepełnosprawności. Możliwość działań (lub ich ograniczenie) w zakresie 617 codziennych czynności (w 10 grupach) mimo istniejącego obiektywnie braku lub uszkodzenia to kategoria funkcjonalna niepełnosprawności (zob. ryc. 3.) Ocena funkcjonalnych możliwości osoby niepełnosprawnej polega na określeniu stopnia utrudnień i jednoczesnym wskazaniu koniecznej pomocy. Właściwie dobrana pomoc ma na celu aktywizację osobistych możliwości osoby niepełnosprawnej w oparciu o zachowane sprawności.

12 12 NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ Ryc. 3. Klasyfikacja działań (utrudnienia i konieczna pomoc). Kategoria społeczna niepełnosprawności to ocena możliwości pełnienia podstawowych ról w społeczeństwie, takich, które są adekwatne dla wieku, płci oraz etapu życia danej osoby (w tym m.in. zdolności do życia rodzinnego, obywatelskiego, podjęcia pracy zarobkowej, uczestnictwa w życiu kulturalnym czy rekreacji). Oceniając niepełnosprawność w tej kategorii, należy uwzględniać wszelkie relacje między osobą z niepełnosprawnością a jej środowiskiem społecznym i fizycznym. Zakres tego uczestnictwa oraz analiza czynników utrudniających i ułatwiających składa się na ocenę życiowej sytuacji społecznej każdej osoby niepełnosprawnej (ryc. 4). Ryc. 4. Klasyfikacja uczestnictwa społecznego.

13 NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ WYBRANE PROBLEMY 13 Funkcjonowanie społeczne osób z niepełnosprawnością jest zatem wyzwaniem dla wszelkich działań w warunkach maksymalnej integracji. Jeszcze innym aspektem niepełnosprawności, który należy rozpatrywać w gospodarce rynkowej, jest kategoria ekonomiczna. To materialny wymiar skutków niepełnosprawności. Na ten aspekt składają się koszty opieki medycznej, świadczeń rehabilitacyjnych, zasiłków celowych i okresowych oraz organizacja i wydolność źródeł ich finansowania. Wysokość świadczeń pomocowych zazwyczaj nie pokrywa podwyższonych kosztów utrzymania, leczenia i rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Możliwości zarobkowania osób niepełnosprawnych ze względu na ich stan funkcjonalny są znacznie ograniczone. Wynika do w dużej mierze z niedostatku finansowania ze środków publicznych edukacji integracyjnej i zawodowej dzieci niepełnosprawnych oraz aktywizacji zawodowej i organizacji miejsc pracy dla niepełnosprawnych pracowników (zwłaszcza na otwartym rynku pracy) [Golinowska 2004]. Obiektywne istnienie deficytów biologicznych staje więc się niepełnosprawnością w dopiero konfrontacji z sytuacją życiową konkretnej osoby. Sposób przeżywania niepełnosprawności, bariery fizycznego środowiska i jej społeczny odbiór stanowią o jej naturze i wymiarze. Wskutek niepełnosprawności może dochodzić do zjawiska marginalizacji lub nawet wykluczenia społecznego tej grupy osób. Sprzyja to segregacji a często lekceważeniu potrzeb niepełnosprawnych i ich rodzin. Wykluczenie społeczne sprawia, że mogą być nie respektowane niektóre normy społeczne, wyrażające się w obojętnych i negatywnych postawach wobec życiowych problemów osób niepełnosprawnych. Stanowi ono poważny problem humanitarny, socjalny, ekonomiczny i etyczny. Piśmiennictwo Golinowska S. (2004). Integracja społeczna osób niepełnosprawnych. Ocena działań instytucji. Raport IpiSS z. 25, Warszawa. Kiwerski J. (red.) (2005). Rehabilitacja medyczna. Warszawa: PZWL. Majewski T. (1998). Międzynarodowa Klasyfikacja Uszkodzeń, Niepełnosprawności i Upośledzeń problemy i nowe propozycje. Problemy Rehabilitacji Społecznej i Zawodowej nr 1, s Milanowska K. (red.) (1998). Rehabilitacja medyczna. Warszawa: PZWL. Ossowski R. (1999). Teoretyczne i praktyczne podstawy rehabilitacji. Bydgoszcz: WSP. Szawłowski K. (red.) (1998). Rehabilitacja, podstawy diagnostyki funkcjonalnej, usprawniania leczniczego i reintegracji społecznej. Gdańsk: AM.

14

15 Mariusz Kucharek Orzekanie o niepełnosprawności dla celów rehabilitacji zawodowej Zbiorowość osób niepełnosprawnych w Polsce można podzielić na dwie kategorie: osoby niepełnosprawne prawnie, to jest takie, które posiadają odpowiednie, aktualne orzeczenie wydane przez organ do tego uprawniony, oraz osoby niepełnosprawne biologicznie, to jest takie, które mają (odczuwają) całkowicie lub poważnie ograniczoną zdolność do wykonywania czynności podstawowych. Niedoskonałości systemu orzekania o niepełnosprawności spowodowały, że osoby niepełnosprawne prawnie i osoby niepełnosprawne biologicznie to nie zawsze ci sami ludzie (ryc. 1). wyłącznie biologicznie 2,7% prawnie i biologicznie 7,3% wyłącznie prawnie 4,3% Ryc. 1. Osoby niepełnosprawne wg kategorii niepełnosprawności na podstawie danych Narodowego Spisu Powszechnego z 2002 r. (za GUS, w odsetkach do ogółu ludności Polski). Dlatego ciągle warto przypominać, że osoba niepełnosprawna będzie mogła korzystać ze świadczeń, ulg i uprawnień dopiero wtedy, gdy za taką zostanie uznana przez prawo. A stan prawny naszego orzecznictwa o niepełnosprawności jest obecnie wyjątkowo złożony i społecznie nie w pełni korzystny. Jest on oparty na różnych

16 16 NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ źródłach prawa, odmiennych zasadach i przesłankach, trybach postępowania i strukturze organizacyjnej. Orzekanie o niepełnosprawności jest zróżnicowane pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Kryteriami podmiotowego zróżnicowania są wiek (inne zasady stosuje się do orzekania dzieci do 16. roku życia inne u osób powyżej tego wieku) i rodzaj działalności zawodowej (inne zasady stosuje się do rolników, inne do pracowników zatrudnionych poza rolnictwem, jeszcze inne do służb mundurowych). Kryteriami zróżnicowania przedmiotowego są: stan biologiczny lub psychiczny, rodzaje ograniczenia aktywności, i przede wszystkim cele, dla których się orzeka. Trzeba bowiem pamiętać, że od 1997 roku nastąpiło oddzielenie orzecznictwa dla celów zaopatrzenia i ubezpieczenia społecznego od orzekania dla celów pozarentowych. Nie ma już komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia. Nie ma też I, II i III grupy inwalidzkiej (ale osoby, które zaliczono do jednej z nich nadal w świetle prawa pozostają osobami niepełnosprawnymi o ile ich orzeczenie nie straciło mocy i nie zostało zmienione). Obecnie funkcjonują dwa rodzaje orzecznictwa: Orzecznictwo do celów rentowych prowadzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Szczególną grupę w tym orzecznictwie stanowią rolnicy i ich rodziny podlegający Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), a także tak zwane służby mundurowe (żołnierze, policjanci, celnicy) i ich rodziny podlegające orzecznictwu Ministerstwa Obrony Narodowej lub Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Orzecznictwo do celów pozarentowych a więc także do rehabilitacji zawodowej prowadzone jest (w pierwszej instancji) przez powiatowe lub miejskie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Obecnie w Polsce funkcjonuje ponad 280 takich zespołów w większości miast powiatowych. Sporadycznie jeden zespół obsługuje 2 3 powiaty. Oba rodzaje orzecznictwa wydają odmienne w formie i treści orzeczenia o niepełnosprawności. I najlepiej posiadać obydwa orzeczenia. Orzeczenia ZUS czy KRUS nie są do końca równe orzeczeniom wydawanym przez powiatowe lub miejskie zespoły. Orzeczenia wydane do celów rentowych oceniają zdolność do pracy i stanowią podstawę do przyznania świadczeń ubezpieczenia społecznego renty i emerytury. W niektórych sprawach dają też takie same uprawnienia do korzystania z ulg, jak orzeczenia powiatowych zespołów. Natomiast orzeczenia powiatowych zespołów nie mogą być podstawą do ubiegania się o rentę czy emeryturę, ale umożliwiają otrzymanie różnych dodatkowych świadczeń. Należą do nich między innymi różnorakie świadczenia finansowe (np. zasiłki pielęgnacyjne) czy

17 ORZEKANIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI DLA CELÓW REHABILITACJI ZAWODOWEJ 17 ulgowe przejazdy środkami transportu publicznego (wymagana jest legitymacja osoby niepełnosprawnej wystawiana właśnie przez powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności). Posiadacze orzeczeń wydanych przez służby mundurowe, aby korzystać z uprawnień dla osób niepełnosprawnych, muszą bezwzględnie otrzymać orzeczenie od zespołu powiatowego lub miejskiego. Tab. 1. Orzecznictwo rentowe a orzecznictwo pozarentowe. Odpowiadające sobie orzeczenia Dawny system orzecznictwa Obecny system orzecznictwa Orzeczenia komisji lekarskich ds. inwalidztwa i zatrudnienia I grupa inwalidzka II grupa inwalidzka III grupa inwalidzka Orzeczenia ZUS Całkowita niezdolność do pracy oraz samodzielnej egzystencji Całkowita niezdolność do pracy Częściowa niezdolność do pracy, celowość przekwalifikowania Orzeczenia zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności Znaczny stopień niepełnosprawności Umiarkowany stopień niepełnosprawności Lekki stopień niepełnosprawności Orzeczenia rentowe dla rolników KRUS Stała lub d ługotrwała niezdolność do p racy w gospodarstwie rol nym połączona z prawem do zasiłku pielęgnacyjnego W orzecznictwie KRUS nie występuje odpowiednik II grupy inwalidzkiej Stała lub długotrwała niezdolność do p racy w gospodarstwie rolnym bez prawa do zasiłku pielęgnacyjnego Warto bliżej przyjrzeć się procedurze uzyskiwania orzeczenia dla celów pozarentowych. Powiatowe i miejskie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności orzekają na pisemny wniosek osoby zainteresowanej bądź jej ustawowego przedstawiciela. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie lekarskie wydane przez lekarza, pod którego opieką znajduje się wnioskodawca (może to być lekarz rodzinny). Zaświadczenie takie ważne jest tylko miesiąc od daty wydania i w tym czasie należy złożyć wniosek. Wymagane są również kserokopie dokumentacji medycznej (historia choroby) umożliwiające ocenę stopnia niepełnosprawności. Niezbędne formularze nazwane Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz Zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wydane

18 18 NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ dla potrzeb powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności można otrzymać w siedzibach zespołów i ośrodków pomocy społecznej. Bez trudu można je też znaleźć w Internecie. Zgromadzone dokumenty należy złożyć (lub przesłać listem poleconym) zgodnie z właściwością miejscową do powiatowego lub miejskiego zespołu. Następnie oczekuje się na listowne powiadomienie o terminie posiedzenia składu orzekającego. Zwykle otrzymuje się je na dwa tygodnie przed posiedzeniem. Przepisy wyznaczają miesięczny termin na załatwienie sprawy, a w przypadkach szczególnie skomplikowanych dwumiesięczny. Na posiedzenie należy stawić się osobiście. Tylko z powodu długotrwałej choroby orzekanego, uniemożliwiającej osobiste stawienie się w zespole, posiedzenie może być przeprowadzone w miejscu pobytu danej osoby. W szczególnych przypadkach możliwe jest również wydanie orzeczenia bez udziału zainteresowanego. W posiedzeniu składu orzekającego biorą udział co najmniej dwie osoby, które (w oddzielnych pomieszczeniach) badają orzekanego i rozmawiają z nim. Przewodniczącym jest zawsze lekarz, specjalista w dziedzinie odpowiedniej do choroby zasadniczej orzekanego. Poza nim w postępowaniu uczestniczy jeden, dwóch lub trzech specjalistów reprezentujących następujące kategorie zawodowe: psycholodzy, doradcy zawodowi, pracownicy socjalni, pedagodzy. U podstaw wprowadzenia tej kolegialnej procedury leżało przeświadczenie, że taki tryb orzekania zwiększy możliwość właściwego rozpoznania potrzeb zawodowych i społecznych osób, których dotyczy orzeczenie. A to w konsekwencji zwiększy szansę na aktywne włączenie ich w nurt życia społecznego i zawodowego oraz zapobiegnie wykluczeniu społecznemu. Z posiedzenia sporządza się protokół i na jego podstawie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, doręczane zainteresowanemu nie później, niż 14 dni po posiedzeniu. Orzeczenie takie zawiera między innymi: stopień niepełnosprawności (lub odmowę jego ustalenia) (tab. 2); symbol przyczyny niepełnosprawności (tab. 3); datę lub okres powstania niepełnosprawności; okres, na jaki orzeczono niepełnosprawność zaliczenie do stopnia niepełnosprawności może też być orzeczone na stałe; wskazania określone przez skład orzekający (tab. 4); uzasadnienie; pouczenie o przysługującym odwołaniu od decyzji zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności.

19 ORZEKANIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI DLA CELÓW REHABILITACJI ZAWODOWEJ 19 Tab. 2. Klasyfikacja stopni niepełnosprawności Do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osoby z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolne do pracy albo zdolnego pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagające stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób, w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie stanowi przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osoby z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolne do pracy albo zdolnego pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagające czasowej albo częściowej pomocy innych osób. Do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osoby o naruszonej sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną lub mająca ograniczenia w pełnieniu ról społecznych, dające się niwelować za pomocą przedmiotów ortopedycznych, środków pomocniczych i technicznych. Tab. 3. Symbole przyczyn niepełnosprawności Symbol Przyczyna niepełnosprawności 01-U Upośledzenie umysłowe 01-P Choroby psychiczne 03-L Zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu 04-O Choroby narządu wzroku 05-R Upośledzenie narządu ruchu 06-E Epilepsja 07-S Choroby układu oddechowego i krążenia 08-T Choroby układu pokarmowego 09-M Choroby układu moczowo-płciowego 10-N Choroby neurologiczne 11-I Inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego

20 20 NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ 1. Tab. 4. Wskazania, które powinny być zawarte w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności Odpowiednie zatrudnienie, uwzględniające psychofizyczne możliwości danej osoby 2. Szkolenie, w tym specjalistyczne 3. Zatrudnienie w zakładzie aktywności zawodowej 4. Uczestnictwo w terapii zajęciowej Konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby Korzystanie z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez się instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki Konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji Konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji Spełnianie przesłanek określonych w ustawie Prawo o ruchu drogowym, warunkujących uzyskanie karty parkingowej 10. Prawo do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju Odwołanie od orzeczenia powiatowego zespołu składa się do wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności w terminie 14 dni od daty doręczenia, za pośrednictwem powiatowego zespołu, który orzeczenie wydał. Takie odwołanie w ostatnich latach składał co dwunasty klient orzekany w pierwszej instancji, niezadowolony z zapisów otrzymanego orzeczenia. Procedura orzecznicza w drugiej instancji jest analogiczna, jak w powiatowym zespole, a wojewódzkie zespoły dość często uchylają w części bądź w całości rozstrzygnięcia pierwszej instancji. Od orzeczenia wydanego przez wojewódzki zespół przysługuje odwołanie do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, również za pośrednictwem organu, który orzeczenie wydał, tzn. wojewódzkiego zespołu. W ostatnich latach sądy pracy i ubezpieczeń społecznych zmieniały rozstrzygnięcia drugiej instancji średnio w kilkunastu na sto rozpatrywanych spraw. W powyżej opisany sposób powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności w Polsce wydają ponad pół miliona orzeczeń o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych rocznie. Z tego ponad 100 tysięcy orzeczeń otrzymują

21 ORZEKANIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI DLA CELÓW REHABILITACJI ZAWODOWEJ 21 dzieci do 16. roku życia (dzieciom orzeka się niepełnosprawność, a nie stopień niepełnosprawności). Ryc. 2. Struktura organizacyjna systemu orzekania o niepełnosprawności dla celów pozarentowych. Pozostałe systemy orzecznicze rocznie produkują kolejne setki tysięcy orzeczeń, wydając je często tym samym osobom. Wysoki koszt społeczny i finansowy takiego stanu rzeczy, powinien wkrótce doprowadzić do zintensyfikowania działań mających na celu ujednolicenie orzekania. Nie wiadomo, jak długo jeszcze przyjdzie nam aprobować rozwiązania prawne, w których postanawia się o całkowitej niezdolności do zatrudnienia przy jednoczesnej dopuszczalności zatrudnienia takiej osoby lub postanawia się o zdolności do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej przy jednoczesnym dopuszczeniu do pracy na otwartym rynku pracy. Ujednolicenie orzecznictwa zwiększy rzetelność i fachowość orzecznictwa. Dzięki uniezależnieniu organizacyjnemu od upolitycznionych samorządów i instytucji uprawnionych do przyznawania świadczeń pozwoli na zachowanie większego obiektywizmu. Pozwoli wreszcie zaoszczędzić wiele energii i pieniędzy zarówno państwowych jak i osób niepełnosprawnych. Piśmiennictwo Bulenda T. (2006). O potrzebie, możliwościach i przeszkodach ujednolicenia orzecznictwa o niepełnosprawności fizycznej i psychicznej. Gajda M. (2006). Orzecznictwo od A do Z. Integracja nr 1.

22 22 NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ Niecikowska R. (red.) (2003). Vademecum osoby niepełnosprawnej. Przegląd świadczeń i uprawnień. Warszawa. Radziszewska M. (red.) (2006). Informator. Przewodnik osoby niepełnosprawnej. Instytucje. Możliwości wsparcia finansowego. Warszawa. Skoczylas J. (2004). System orzecznictwa dla celów pozarentowych. Ziemia Lubelska nr 1. Szatur-Jaworska B. (2003). Praktyka orzekania o niepełnosprawności raport z badań. Niepełnosprawność i Rehabilitacja nr 4. Wągrowska-Koska E., Walusiak J., Wdówik D. (red.) (2006). Kryteria kwalifikujące do niepełnosprawności oraz procedury postępowania. Materiały szkoleniowe dla lekarzy. Łódź. Materiały źródłowe Polska Raport o rynku pracy i zabezpieczeniu społecznym. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. Warszawa Osoby niepełnosprawne. Województwo lubelskie. Urząd Statystyczny w Lublinie. Lublin Wybrane przepisy prawne 1. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. DzU Nr 123, poz. 776 z późniejszymi zmianami. 2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Tekst jednolity: DzU z 2007 r., Nr 11, poz Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. DzU Nr 162, poz z późniejszymi zmianami. 4. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Tekst jednolity: DzU z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późniejszymi zmianami. 5. Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. DzU Nr 139, poz Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy. DzU Nr 273, poz

23 Jacek Śliwak Psychospołeczne problemy niepełnosprawności Postawy wobec osób niepełnosprawnych Postawa jest to względnie stałe ustosunkowanie się podmiotu (człowieka) wobec jakiegoś przedmiotu. Przedmiotem postawy może być wszystko, co znajduje się w psychicznym polu człowieka, może być każda rzecz, którą dana osoba rozróżnia, lub o której myśli, czy to konkretna (np. samochód), czy abstrakcyjna (np. tolerancja), nieożywiona (komputer), osoba (np. osoba niepełnosprawna) lub też grupa (np. przedsiębiorcy) [Bohnar, Wanke 2004]. Postawa jest rzeczywistością złożoną, posiadającą pewną strukturę, tzn. że w każdym odniesieniu się człowieka do przedmiotu postawy (np. osoby niepełnosprawnej) można wyróżnić trzy elementy: składnik poznawczy wiedza o przedmiocie postawy, (np. przedsiębiorca ma informacje i jest przekonany, że osoba niepełnosprawna ma odpowiednie kwalifikacje do wykonywania określonej pracy i w wykonywaniu tej pracy jest pełnowartościowym pracownikiem); składnik emocjonalny uczucia w stosunku do przedmiotu postawy (przedsiębiorca może odczuwać satysfakcję z tego powodu, że zatrudnił dobrego pracownika) i składnik behawioralny zachowania w stosunku do przedmiotu postawy (pracodawca będzie chciał z powyższych powodów zatrudniać kolejne osoby niepełnosprawne). Człowiek jako podmiot postawy może ustosunkowywać się do każdego przedmiotu postaw w sposób pozytywny i negatywny. Zawarte w definicji postawy pojęcie względnej stałości oznacza, że postawy można zmienić, ale należy zauważyć, że nie zmieniają się one z godziny na godzinę ani nawet z dnia na dzień [Aronson, i in. 1997; Mądrzycki 1976]. Specjaliści od psychologii rewalidacji zauważają, że w każdym społeczeństwie można zaobserwować dwie skrajne postawy wobec osób niepełnosprawnych; akceptującą i odtrącającą. W postawach odtrącających można dodatkowo wyróżnić postawę odsuwania się od osoby niepełnosprawnej np. przez unikanie kontaktu z niepełnosprawnym człowiekiem. Obserwując otaczające nas środo-

24 24 NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ wisko trudno jest oprzeć się wrażeniu, że prywatne postawy ludzi są odmienne od tych deklarowanych werbalnie i wyrażanych publicznie. Publicznie wyrażane postawy wobec osób niepełnosprawnych są zwykle pozytywne i przychylne. Dzieje się tak chyba dlatego, że takie jest oczekiwanie społeczne. Wyrażanie negatywnych postaw w tym przypadku może grozić zbyt poważnymi konsekwencjami, takimi jak: potępienie społeczne czy wręcz napiętnowanie społeczne, ostracyzm i brak akceptacji społecznej. Świadome prezentowanie negatywnych postaw wobec osób niepełnosprawnych i świadome działanie przeciwko nim uważane jest w naszej kulturze za pogwałcenie ogólnie przyjętych norm współżycia społecznego i jest ogólnie potępiane. Jednakże szereg autorów stwierdza, że gdy zastosujemy odpowiednią strategię badań i gdy w badaniach uda się nam dotrzeć do głębszych aspektów osobowości to okaże się, że te niezwerbalizowane postawy wobec osób niepełnosprawnych są na ogół nieprzychylne czy wręcz wrogie [Larkowa 1977; Śliwak 2006]. Na szczęście postawy nie są mechanizmami wrodzonymi, tylko wyuczonymi, a decydującym elementem w genezie postaw jest doświadczenie każdego człowieka. Ilość i jakość tego doświadczenia to najważniejsze źródła rozwoju postaw. Postawa jest zatem wyuczoną predyspozycją człowieka wobec czegoś lub kogoś, jest wyuczonym sposobem reagowania w określony sposób. Postawa jest efektem wielu różnorodnych działań socjalizacyjnych, jakim jednostka poddawana jest przez całe swoje życie, ale również jest skutkiem przypadkowych, nieplanowanych doświadczeń i wpływów społecznych. Kształtowanie się postaw to zwykle proces powolny i długotrwały i bardzo rzadko postawa powstaje nagle, jako efekt wstrząsu, silnego przeżycia. Postawy kształtują się najpierw w domu rodzinie, następnie w szkole, w środowisku koleżeńskim, w pracy. Za szczególnie ważne środowisko w kształtowaniu postaw uważa się środowisko rodzinne. Atmosfera rodzinna, obejmująca stosunek do otaczającego świata, ludzi, systemu wartości i samego siebie, stanowi swoisty klimat, który oddziaływuje bardzo znacząco na formowanie się stosunku do innych ludzi, w tym również do osób niepełnosprawnych. Bardzo znaczącą rolę w kształtowaniu postaw człowieka odgrywa również środowisko koleżeńskie (szkoła, praca). Osoba patrzy na świat poprzez system wartości głoszonych i akceptowanych w danym środowisku społecznym. Jednostka angażując się w życie społeczne przyjmuje określone normy i wzory zachowań, które są typowe dla danej społeczności. Ukształtowane postawy, również postawy wobec osób niepełnosprawnych, odzwierciedlają się w wielu aspektach życia społecznego: ekonomicznym, prawnym, architektonicznym, urbanistycznym. Jeżeli osoba niepełnosprawna w swoim funkcjonowaniu społecznym spotyka się z trudnościami i ograniczeniami w wymienionych tutaj dziedzinach, to są one najczęściej skutkiem ukształtowania takich postaw u innych ludzi: przedsię-

Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności

Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności Vademecum dla osób niepełnosprawnych - przewodnik zawodowy Część I. Podstawowe pojęcia Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności 1 SPIS TREŚCI: Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY ZESPÓŁ DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W BOCHNI

POWIATOWY ZESPÓŁ DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W BOCHNI POWIATOWY ZESPÓŁ DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W BOCHNI Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Bochni orzeka o niepełnosprawności do celów pozarentowych. Orzeczenie wydane

Bardziej szczegółowo

Orzekanie osób przed 16. rokiem życia

Orzekanie osób przed 16. rokiem życia Orzekanie osób przed 16. rokiem życia Powiatowe zespoły i wojewódzkie zespoły wydają odpowiednio orzeczenia o: niepełnosprawności osób, które nie ukończyły 16 roku życia, stopniu niepełnosprawności osób,

Bardziej szczegółowo

ORZECZNICTWO DOTYCZĄCE ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI LUB O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI

ORZECZNICTWO DOTYCZĄCE ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI LUB O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI ORZECZNICTWO DOTYCZĄCE ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI LUB O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI Orzeczenia o niepełnosprawności (w przypadku osób do 16 roku życia) oraz o stopniu niepełnosprawności (w przypadku

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ORZEKANIA POZARENTOWEGO ORZEKANIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI I STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI

SYSTEM ORZEKANIA POZARENTOWEGO ORZEKANIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI I STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI SYSTEM ORZEKANIA POZARENTOWEGO ORZEKANIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI I STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu

Bardziej szczegółowo

Część I. Osoba niepełnosprawna definicja, orzecznictwo o niepełnosprawności oraz podstawy funkcjonowania rehabilitacji społecznej i zawodowej

Część I. Osoba niepełnosprawna definicja, orzecznictwo o niepełnosprawności oraz podstawy funkcjonowania rehabilitacji społecznej i zawodowej Część I. Osoba niepełnosprawna definicja, orzecznictwo o niepełnosprawności oraz podstawy funkcjonowania rehabilitacji społecznej i zawodowej Rozdział 1. System orzecznictwa o niepełnosprawności Istnieje

Bardziej szczegółowo

Stopnie niepełnosprawności

Stopnie niepełnosprawności Stopnie Od ponad dziesięciu lat nie ma juŝ I, II i III grupy inwalidzkiej. Zamiast tego funkcjonują dwa rodzaje orzecznictwa: rentowe, które omówiliśmy w kwietniowych numerach Gazety Podatnika, oraz pozarentowe.

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym

USTAWA z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym Kancelaria Sejmu s. 1/9 Dz.U. 1996 Nr 100 poz. 461 USTAWA z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym Art. 1. W ustawie z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

B. Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności

B. Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności Vademecum dla osób niepełnosprawnych - przewodnik zawodowy Część I. Podstawowe pojęcia B. Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności 1 SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI... 2 Orzekanie o niepełnosprawności...

Bardziej szczegółowo

WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE DOKUMENTOWANIA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI RZADKIEJ LUB SPRZĘŻONEJ W PROJEKCIE

WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE DOKUMENTOWANIA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI RZADKIEJ LUB SPRZĘŻONEJ W PROJEKCIE WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE DOKUMENTOWANIA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI RZADKIEJ LUB SPRZĘŻONEJ W PROJEKCIE Wsparcie środowiska osób niepełnosprawnych z terenów wiejskich i małomiasteczkowych Każda osoba niepełnosprawna,

Bardziej szczegółowo

Niepełnosprawni - wiadomości ogólne

Niepełnosprawni - wiadomości ogólne Niepełnosprawni - wiadomości ogólne CZYM JEST NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I KTO O NIEJ ORZEKA? Zgodnie z przepisami ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych niepełnosprawność

Bardziej szczegółowo

OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE. Z. Nowak - Kapusta

OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE. Z. Nowak - Kapusta OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE Z. Nowak - Kapusta Osoba niepełnosprawna to osoba, która posiadała odpowiednie orzeczenie wydane przez organ do tego uprawniony (osoba niepełnosprawna prawnie) lub osoba, która takiego

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Sosnowcu za 2013 r.

Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Sosnowcu za 2013 r. Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Sosnowcu za 2013 r. Orzekanie o stopniu niepełnosprawności dla celów pozarentowych wprowadzone zostało ustawą z

Bardziej szczegółowo

Doradztwo zawodowe dla osób niepełnosprawnych. Żadna praca nie wymaga od człowieka pełnej sprawności.

Doradztwo zawodowe dla osób niepełnosprawnych. Żadna praca nie wymaga od człowieka pełnej sprawności. Doradztwo zawodowe dla osób niepełnosprawnych Żadna praca nie wymaga od człowieka pełnej sprawności. Orzekanie o niepełnosprawności Podstawą uznania osoby, która nie ukończyła 16 roku życia za niepełnosprawną

Bardziej szczegółowo

nosprawności, zwanego dalej powiatowym zespołem nosprawności nosprawnym; nosprawność

nosprawności, zwanego dalej powiatowym zespołem nosprawności nosprawnym; nosprawność ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o nosprawności i stopniu nosprawności Rozporządzenie określa: szczegółowe zasady wydawania

Bardziej szczegółowo

Orzekanie stopnia niepełnosprawności dla osób powyżej 16 roku życia

Orzekanie stopnia niepełnosprawności dla osób powyżej 16 roku życia Orzekanie stopnia niepełnosprawności dla osób powyżej 16 roku życia Osoba niepełnosprawna zaliczana jest do jednego z trzech stopni niepełnosprawności: 1) znacznego, 2) umiarkowanego, 3) lekkiego. Orzeczenie

Bardziej szczegółowo

- dotyczy mieszkańców miasta Tychy

- dotyczy mieszkańców miasta Tychy SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tychach w okresie od 01.01.2014 r. 31.12.2014 r. - dotyczy mieszkańców miasta Tychy I. Liczba przyjętych wniosków

Bardziej szczegółowo

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011)

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Nie istnieje jedna, powszechnie uznana definicja niepełnosprawności. Definicja stosowana przez WHO przyjmuje, że do osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

Orzecznictwo do celów pozarentowych

Orzecznictwo do celów pozarentowych Orzecznictwo do celów pozarentowych Orzekanie do tzw. celów pozarentowych, czyli do celów dających możliwość: znalezienia odpowiedniego zatrudnienia: w zakładach pracy chronionej (ZPCh), zakładach aktywności

Bardziej szczegółowo

DZIESIĘCIOLECIE FUNKCJONOWANIA POWIATOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W KIELCACH

DZIESIĘCIOLECIE FUNKCJONOWANIA POWIATOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W KIELCACH ZARZĄD POWIATU W KIELCACH DZIESIĘCIOLECIE FUNKCJONOWANIA POWIATOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W KIELCACH Kielce, maj 2010r. I. ZADANIA ORAZ PODSTAWY PRAWNE FUNKCJONOWANIA ZESPOŁU

Bardziej szczegółowo

Orzekanie do celów rentowych i pozarentowych

Orzekanie do celów rentowych i pozarentowych Orzekanie do celów rentowych i pozarentowych Orzekanie do celów pozarentowych Procedury przyznawania stopnia niepełnosprawności w Powiatowych Zespołach ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności dla potrzeb

Bardziej szczegółowo

ORZECZENIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI

ORZECZENIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI P R A W O I P R A K T Y K A JOLANTA ZOZULA APS, Warszawa ORZECZENIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI Kto może się ubiegać o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności O wydanie orzeczenia o niepełnosprawności może się

Bardziej szczegółowo

Zasady i tryb orzekania o niepełnosprawności

Zasady i tryb orzekania o niepełnosprawności Zasady i tryb orzekania o niepełnosprawności O niepełnosprawności orzekają: Powiatowe/miejskie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności jako pierwsza instancja; Wojewódzkie zespoły do spraw orzekania

Bardziej szczegółowo

S MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ SEKRETARZ STANU PEŁNOMOCNIK RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Jarosław Duda

S MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ SEKRETARZ STANU PEŁNOMOCNIK RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Jarosław Duda S MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ SEKRETARZ STANU PEŁNOMOCNIK RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Jarosław Duda BON-IV-071 2-2-2-MTK/1 4 Warszawa, Z 1 Pan Marek Michalak Rzecznik Praw Dziecka

Bardziej szczegółowo

ULGI I UPRAWNIENIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

ULGI I UPRAWNIENIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH ULGI I UPRAWNIENIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Pojęcie niepełnosprawności Niepełnosprawność oznacza trwałą lub okresową niezdolność do wypełniania ról społecznych z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego CZŁOWIEK - NAJLEPSZA INWESTYCJA

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego CZŁOWIEK - NAJLEPSZA INWESTYCJA Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego CZŁOWIEK - NAJLEPSZA INWESTYCJA SPIS TREŚCI Wstęp... Czym jest niepełnosprawność?... Definicja... Symbole

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Łańcucie został powołany Uchwałą Rady Powiatu Łańcuckiego

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Łańcucie został powołany Uchwałą Rady Powiatu Łańcuckiego Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Łańcucie Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Łańcucie został powołany Uchwałą Rady Powiatu Łańcuckiego Obowiązujące druki w celu

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013

POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013 Załącznik do Uchwały Nr XXXIV/167/2009 Rady Powiatu w Oławie z dnia 25 marca 2009 r. POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013 OŁAWA, marzec 2009 rok Podstawa prawna: 1. art.

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r.

Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r. Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Powiatowego programu działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2016-2020 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA Z DZIAŁALNOŚCI POWIATOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W ZŁOTOWIE W 2011 ROKU

INFORMACJA Z DZIAŁALNOŚCI POWIATOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W ZŁOTOWIE W 2011 ROKU INFORMACJA Z DZIAŁALNOŚCI POWIATOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W ZŁOTOWIE W 2011 ROKU 1 Spis treści I. Sprawy finansowe. II. Stan zatrudnienia. III. Realizacja zadań wynikających

Bardziej szczegółowo

CENTRUM EDUKACJI I AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ŁODZI

CENTRUM EDUKACJI I AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ŁODZI CENTRUM EDUKACJI I AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ŁODZI Oddział Fundacji powstał 1 lipca 2012 Prowadzimy projekt skierowany dla: osób z orzeczoną niepełnosprawnością niepracujących w wieku

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności . dnia r. (miejscowość) (miejscowość) (data) Miejsce na adnotacje urzędowe Do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Suchej Beskidzkiej ZO.71-./14 Wniosek o wydanie orzeczenia o

Bardziej szczegółowo

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE O STANIE ZDROWIA wydane dla potrzeb zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE O STANIE ZDROWIA wydane dla potrzeb zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności data... miejscowość... stempel zakładu opieki zdrowotnej lub praktyki lekarskiej ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE O STANIE ZDROWIA wydane dla potrzeb zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności Imię

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 16 grudnia 2005 r. II UK 77/05

Postanowienie z dnia 16 grudnia 2005 r. II UK 77/05 Postanowienie z dnia 16 grudnia 2005 r. II UK 77/05 Orzeczenie stwierdzające znaczny stopień niepełnosprawności nie jest równoznaczne z orzeczeniem lekarza orzecznika organu rentowego o całkowitej niezdolności

Bardziej szczegółowo

Dr Monika Lewandowicz-Machnikowska

Dr Monika Lewandowicz-Machnikowska Dr Monika Lewandowicz-Machnikowska Ubezpieczenie rentowe (I) Niezdolność do pracy, a niepełnosprawność. Niezdolność do pracy, jako ryzyko socjalne w systemie zabezpieczenia społecznego podlega odrębnej

Bardziej szczegółowo

System wsparcia dzieci niepełnosprawnych w Powiecie Białostockim w ramach środków PFRON realizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w

System wsparcia dzieci niepełnosprawnych w Powiecie Białostockim w ramach środków PFRON realizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w System wsparcia dzieci niepełnosprawnych w Powiecie Białostockim w ramach środków PFRON realizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Białymstoku USTAWA z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia (wypełnia tylko jeden lekarz) wydane dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności

Zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia (wypełnia tylko jeden lekarz) wydane dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności Stempel zakładu opieki zdrowotnej... lub praktyki lekarskiej (miejscowość i data) Zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia (wypełnia tylko jeden lekarz) wydane dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o

Bardziej szczegółowo

POJĘCIE NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI

POJĘCIE NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ POJĘCIE NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W roku 1980 Światowa Organizacja Zdrowia opracowała i opublikowała definicję niepełnosprawności w Międzynarodowej klasyfikacji uszkodzeń, upośledzeń i niepełnosprawności.

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci z Zaburzeniami Genetycznymi Status Osoby Niepełnosprawnej

Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci z Zaburzeniami Genetycznymi Status Osoby Niepełnosprawnej http://www.niepelnosprawni.gov.pl/ Instytucje Orzekające - procedury orzekania, tryb i zasady I. Czym jest niepełnosprawność i kto o niej orzeka? Zgodnie z przepisami ustawy o rehabilitacji zawodowej i

Bardziej szczegółowo

ZO.71-./15. Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

ZO.71-./15. Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności . dnia r. (miejscowość) (miejscowość) (data) Miejsce na adnotacje urzędowe Do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Suchej Beskidzkiej ZO.71-./15 Wniosek o wydanie orzeczenia o

Bardziej szczegółowo

ZO.70-. /15 Wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności

ZO.70-. /15 Wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności . dnia r. (miejscowość) (miejscowość) (data) Miejsce na adnotacje urzędowe Do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Suchej Beskidzkiej ZO.70-. /15 Wniosek o wydanie orzeczenia o

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK W SPRAWIE WYDANIA ORZECZENIA O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI

WNIOSEK W SPRAWIE WYDANIA ORZECZENIA O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI WYPEŁNIAĆ DOKŁADNIE (WSZYSTKIE POZYCJE) DRUKOWANYMI LITERAMI, W RAZIE NIE UZUPEŁNIENIA KTÓREJKOLWIEK POZYCJI WNIOSEK ZOSTANIE ODESŁANY W CELU UZUPEŁNIENIA WNIOSEK W SPRAWIE WYDANIA ORZECZENIA O STOPNIU

Bardziej szczegółowo

Miejscowość i data... Wniosek w sprawie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

Miejscowość i data... Wniosek w sprawie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejscowość i data... Wniosek w sprawie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności PIERWSZY / WTÓRNY / POGORSZENIA STANU ZDROWIA Nr sprawy: ZO-E-8211/.../SN/200... Imię i nazwisko... Data urodzenia...

Bardziej szczegółowo

ROLA OTOCZENIA W AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

ROLA OTOCZENIA W AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH ROLA OTOCZENIA W AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Osoba z niepełnosprawnością w życiu społecznym Postawy otoczenia społecznego wobec osób niepełnosprawnych i ich wpływ na funkcjonowanie osoby

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko: Data urodzenia: miejsce urodzenia Numer PESEL 8 2 0 3 0 5 0 1 1 4 2

Imię i nazwisko: Data urodzenia: miejsce urodzenia Numer PESEL 8 2 0 3 0 5 0 1 1 4 2 Miejsce na adnotacje urzędowe Dokonano przeglądu wniosku: Przyjęcie wniosku. dnia: osoba: Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Grodzisku Wielkopolskim, ul. Mossego 14 PZOON.8321.1..

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Załącznik do Uchwały Nr Rady Miejskiej Leszna z dnia MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH na lata 2014-2016 1 OPIS PROBLEMU Niepełnosprawność, zgodnie z treścią ustawy o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Niniejsze zasady określają:

Niniejsze zasady określają: Załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr 2 /2014r z dnia 04 lutego 2014r Dyrektora PCPR w Łowiczu Zasady udzielania dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, uczestnictwa

Bardziej szczegółowo

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ JAKO KWESTIA SPOŁECZNA. Paulina Łajdanowicz

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ JAKO KWESTIA SPOŁECZNA. Paulina Łajdanowicz NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ JAKO KWESTIA SPOŁECZNA Paulina Łajdanowicz DEFINICJA Długotrwały stan występowania pewnych ograniczeń w prawidłowym funkcjonowaniu człowieka. Ograniczenia te spowodowane są na skutek

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK W SPRAWIE WYDANIA ORZECZENIA O STOPNIU NIEPELNOSPRAWNOŚCI (dotyczy osoby która ukończyła 18 rok życia) Nr sprawy:...

WNIOSEK W SPRAWIE WYDANIA ORZECZENIA O STOPNIU NIEPELNOSPRAWNOŚCI (dotyczy osoby która ukończyła 18 rok życia) Nr sprawy:... WYPEŁNIAĆ DOKŁADNIE (WSZYSTKIE POZYCJE) DRUKOWANYMI LITERAMI, W RAZIE NIE UZUPEŁNIENIA KTÓREJKOLWIEK POZYCJI WNIOSEK ZOSTANIE ODESŁANY W CELU UZUPEŁNIENIA WNIOSEK W SPRAWIE WYDANIA ORZECZENIA O STOPNIU

Bardziej szczegółowo

Nr sprawy..., dnia... Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności ul. Wałowa 30, 44-300 Wodzisław Śl.

Nr sprawy..., dnia... Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności ul. Wałowa 30, 44-300 Wodzisław Śl. Nr sprawy....., dnia... Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności ul. Wałowa 30, 44-300 Wodzisław Śl. WNIOSEK O WYDANIE ORZECZENIA O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI Dane wnioskodawcy: Nazwisko

Bardziej szczegółowo

A N K I E T A OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE DZIECI I MŁODZIEŻ DO 18 ROKU ŻYCIA

A N K I E T A OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE DZIECI I MŁODZIEŻ DO 18 ROKU ŻYCIA A N K I E T A OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE DZIECI I MŁODZIEŻ DO 18 ROKU ŻYCIA Niniejsza ankieta jest adresowana do wszystkich osób niepełnosprawnych i ich rodzin. Celem ankiety jest pozyskanie informacji o sytuacji

Bardziej szczegółowo

Orzekanie o niepełnosprawności

Orzekanie o niepełnosprawności Orzekanie o niepełnosprawności Orzekanie o stopniu niepełnosprawności jest, w myśl ustawy, orzecznictwem do celów pozarentowych. Orzeczenie to nie moŝe być bowiem podstawą ubiegania się o rentę z ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Dr Tadeusz MAJEWSKI Akademia Pedagogiki Specjalnej W Warszawie

Dr Tadeusz MAJEWSKI Akademia Pedagogiki Specjalnej W Warszawie Międzynarodowe doświadczenia w zakresie zatrudnienia wspomaganego osób niepełnosprawnych Dr Tadeusz MAJEWSKI Akademia Pedagogiki Specjalnej W Warszawie K o n s p e k t 1. Definicja zatrudnienia wspomaganego

Bardziej szczegółowo

12-C całościowe zaburzenia rozwojowe. schorzenia zawarte we wniosku lekarskim.

12-C całościowe zaburzenia rozwojowe. schorzenia zawarte we wniosku lekarskim. UWAGA: Wnioskodawca może dokonać rezerwacji miejsca na turnusie rehabilitacyjnym dopiero po rozpatrzeniu wniosku przez Dyrektora Centrum i otrzymaniu informacji o przyznanym dofinansowaniu do uczestnictwa

Bardziej szczegółowo

ORZECZNICTWO O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI. 1. Wybranych form pomocy osobom niepełnosprawnym.

ORZECZNICTWO O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI. 1. Wybranych form pomocy osobom niepełnosprawnym. ORZECZNICTWO O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI Artykuł zawiera informacje na temat: 1. Wybranych form pomocy osobom niepełnosprawnym. 2. Wybranych form pomocy dzieciom i młodzieży niepełnosprawnym, chorym przewlekle

Bardziej szczegółowo

Kody niepełnosprawności i ich znaczenie

Kody niepełnosprawności i ich znaczenie Kody niepełnosprawności i ich znaczenie Kody niepełnosprawności, będące w istocie symbolami rodzaju schorzenia, mają decydujący wpływ na to, do jakich prac osoba niepełnosprawna może być kierowana, a do

Bardziej szczegółowo

P O W I A T S U W A L S K I

P O W I A T S U W A L S K I AKTUALNE ZASADY P O W I A T S U W A L S K I na jakich udzielane są dofinansowania osobom niepełnosprawnym ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na terenie Powiatu Suwalskiego.

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1999 Nr 9 poz. 82 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ

Dz.U. 1999 Nr 9 poz. 82 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 1999 Nr 9 poz. 82 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ z dnia 21 stycznia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stopniu niepełnosprawności, trybu

Bardziej szczegółowo

Projekt z dnia 21 lutego 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia...2011 r.

Projekt z dnia 21 lutego 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia...2011 r. Projekt z dnia 21 lutego 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia...2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności

Bardziej szczegółowo

A N K I E T A OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE DOROŚLI

A N K I E T A OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE DOROŚLI A N K I E T A OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE DOROŚLI Niniejsza ankieta jest adresowana do wszystkich osób niepełnosprawnych i ich rodzin. Celem ankiety jest pozyskanie informacji o sytuacji życiowej osób o orzeczonej

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko opiekuna... ... Data urodzenia

Imię i nazwisko opiekuna... ... Data urodzenia Znak sprawy: W N I O S E K o przyznanie dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych do uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym UWAGA! Przed złożeniem wniosku należy

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r.

Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r. Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r. w sprawie przyjęcia Powiatowego programu działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2013-2015 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

2. Dofinansowanie do likwidacji barier architektonicznych

2. Dofinansowanie do likwidacji barier architektonicznych Załącznik do Zarządzenia Nr 1/2013 Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Tczewie z dnia 29 stycznia 2013 roku w sprawie określenia zasad przyznawania dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI

SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE PRZEZNACZONE SĄ DLA: Osób dorosłych wykazujących zaburzenia wymienione w art. 3 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego: Chorych

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa i jej znaczenie w integracji osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy

Rehabilitacja zawodowa i jej znaczenie w integracji osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy Elżbieta Ryżek Rehabilitacja zawodowa i jej znaczenie w integracji osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu

Bardziej szczegółowo

POWIATOWE CENTRUM POMOCY RODZINIE W WOLSZTYNIE ul. 5-go Stycznia 5 -1-

POWIATOWE CENTRUM POMOCY RODZINIE W WOLSZTYNIE ul. 5-go Stycznia 5 -1- ...... pieczęć jednostki rozpatrującej wniosek data wpływu wniosku POWIATOWE CENTRUM POMOCY RODZINIE W WOLSZTYNIE ul. 5-go Stycznia 5... numer wniosku W N I O S E K o dofinansowanie ze środków Państwowego

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2011-2015

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2011-2015 POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2011-2015 Według danych szacunkowych liczba niepełnosprawnych zamieszkujących Powiat Wałecki wynosi ok. 20%. Porównywalnie więc do poprzednich

Bardziej szczegółowo

ORZECZNICTWO OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH DLA CELÓW POZARENTOWYCH W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM ANALIZA STATYSTYCZNA 2008-2012

ORZECZNICTWO OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH DLA CELÓW POZARENTOWYCH W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM ANALIZA STATYSTYCZNA 2008-2012 ORZECZNICTWO OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH DLA CELÓW POZARENTOWYCH W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM ANALIZA STATYSTYCZNA 28-212 WOJEWÓDZKI ZESPÓŁ DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI 93-173 Łódź, ul. Lecznicza 6 tel.

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O DOFINANSOWANIE ZE ŚRODKÓW PFRON ZAOPATRZENIA W SPRZĘT REHABILITACYJNY

WNIOSEK O DOFINANSOWANIE ZE ŚRODKÓW PFRON ZAOPATRZENIA W SPRZĘT REHABILITACYJNY Data wpływu... (wypełnia PCPR) Załącznik nr 3 do zarządzenia Załącznik do zarządzenia nr 4 Numer wniosku... (wypełnia PCPR) WNIOSEK O DOFINANSOWANIE ZE ŚRODKÓW PFRON ZAOPATRZENIA W SPRZĘT REHABILITACYJNY

Bardziej szczegółowo

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA Joanna Trochimowicz Definiowanie niepełnosprawności Dwojakiego rodzaju kryteria uznawania kogoś za osobę niepełnosprawną: biologiczne czyli uszkodzenia narządów i ich czynności,

Bardziej szczegółowo

1. Dofinansowania do turnusów rehabilitacyjnych. 2. Dofinansowanie do likwidacji barier architektonicznych

1. Dofinansowania do turnusów rehabilitacyjnych. 2. Dofinansowanie do likwidacji barier architektonicznych Załącznik do Zarządzenia Nr 1/2014 Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Tczewie z dnia 20 stycznia 2014 roku w sprawie określenia zasad przyznawania dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji o zwolnieniach od opłat abonamentowych

INFORMACJA Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji o zwolnieniach od opłat abonamentowych INFORMACJA Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji o zwolnieniach od opłat abonamentowych I. Na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 CZĘŚĆ I RODZINA A DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE 1. Sytuacja rodzin dzieci niepełnosprawnych Andrzej Twardowski... 18 1.1. Systemowy model funkcjonowania rodziny...

Bardziej szczegółowo

Informacja o stanie zdrowia

Informacja o stanie zdrowia ... Pieczęć zakładu opieki zdrowotnej lub gabinetu lekarskiego Informacja o stanie zdrowia Imię i nazwisko... PESEL albo numer dokumentu toŝsamości... Adres (miejsce pobytu*)... Rozpoznanie choroby zasadniczej...

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2013-2016

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2013-2016 Załącznik do Uchwały Nr XXI/185/2013 Rady Powiatu w Hrubieszowie z dnia 14 marca 2013 r. Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2013-2016 Hrubieszów 2013 r. Spis treści: Wstęp

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr. PROGRAM OSŁONOWY W ZAKRESIE POMOCY LEKOWEJ DLA MIESZKAŃCÓW GMINY WOJNICZ na rok 2015

Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr. PROGRAM OSŁONOWY W ZAKRESIE POMOCY LEKOWEJ DLA MIESZKAŃCÓW GMINY WOJNICZ na rok 2015 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr PROGRAM OSŁONOWY W ZAKRESIE POMOCY LEKOWEJ DLA MIESZKAŃCÓW GMINY WOJNICZ na rok 2015 1 PROGRAM OSŁONOWY W ZAKRESIE POMOCY LEKOWEJ DLA MIESZKAŃCÓW GMINY WOJNICZ PODSTAWA PRAWNA:

Bardziej szczegółowo

Dane wnioskodawcy (proszę wypełnić drukowanymi literami)... syn / córka... imię (imiona) i nazwisko

Dane wnioskodawcy (proszę wypełnić drukowanymi literami)... syn / córka... imię (imiona) i nazwisko pieczęć jednostki rozpatrującej wniosek data wpływu wniosku (dzień, miesiąc, rok)... / 151 /... Nr kolejny wniosku / powiat / data złożenia wniosku WNIOSEK o dofinansowanie zakupu urządzeń (wraz z montażem*)

Bardziej szczegółowo

Pieczęć PCPR nr wniosku: PC. 4033/ /... WNIOSEK

Pieczęć PCPR nr wniosku: PC. 4033/ /... WNIOSEK Pieczęć PCPR nr wniosku: PC. 4033/ /... data wpływu:... WNIOSEK o dofinansowanie zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Część A: DANE

Bardziej szczegółowo

Miejscowość..., dnia...200...r.

Miejscowość..., dnia...200...r. WNIOSEK w sprawie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Uwaga : wszystkie punkty formularza należy dokładnie wypełnić dużymi drukowanymi literami! Nr sprawy... Miejscowość..., dnia...200...r.

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK. o dofinansowanie ze środków PFRON na likwidację barier technicznych

WNIOSEK. o dofinansowanie ze środków PFRON na likwidację barier technicznych ... numer sprawy data wpływu wniosku do PCPR WNIOSEK o dofinansowanie ze środków PFRON na likwidację barier technicznych Uwaga: przed wypełnieniem wniosku należy zapoznać się z zasadami i procedurami dofinansowania

Bardziej szczegółowo

Wniosek w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności (dotyczy osoby, która nie ukończyła 16 roku życia)

Wniosek w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności (dotyczy osoby, która nie ukończyła 16 roku życia) Fr-Po/PZN-1/2 (C) Lubin, dnia... Do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lubinie Nr akt PZN.8321.2... Nr wniosku... Wniosek w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności (dotyczy

Bardziej szczegółowo

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja, czyli świadome reagowanie na bodziec zewnętrzny, umożliwia dziecku zdobywanie informacji

Bardziej szczegółowo

Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych

Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych Wojciech Otrębski Instytut Psychologii Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Plan wystąpienia: Skala

Bardziej szczegółowo

Wpisać cyframi: dzień/miesiąc/rok MIEJSCE URODZENIA OBYWATELSTWO SERIA I NR DOK.TOŻSAMOŚCI

Wpisać cyframi: dzień/miesiąc/rok MIEJSCE URODZENIA OBYWATELSTWO SERIA I NR DOK.TOŻSAMOŚCI ADNOTACJE URZĘDOWE Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (dotyczy osób powyżej 16 roku życia) Nr sprawy: / Uwaga! Pola w rubrykach należy wypełnić czytelnie, pismem drukowanym, dużymi

Bardziej szczegółowo

Obowiązki i korzyści związane z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych

Obowiązki i korzyści związane z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych VII EDYCJA Konwent Prawa Pracy r. pr. Mateusz Brząkowski Obowiązki i korzyści związane z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych 1 1 Zatrudnianie niepełnosprawnych Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

.../.../... nr kolejny wniosku powiat rok złożenia wniosku data wpływu kompletnego wniosku(dzień, miesiąc, rok)

.../.../... nr kolejny wniosku powiat rok złożenia wniosku data wpływu kompletnego wniosku(dzień, miesiąc, rok) ... pieczęć jednostki rozpatrującej wniosek POWIATOWE CENTRUM POMOCY RODZINIE 60-823 Poznań, ul. Słowackiego 8 Tel. 61 22-22-906;.../.../...... nr kolejny wniosku powiat rok złożenia wniosku data wpływu

Bardziej szczegółowo

W N I O S E K O WYDANIE ORZECZENIA O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI (dotyczy osób powyżej 16 roku życia) pieczątka wpływu wniosku

W N I O S E K O WYDANIE ORZECZENIA O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI (dotyczy osób powyżej 16 roku życia) pieczątka wpływu wniosku Nr sprawy: wypełnia PZds.OoN W N I O S E K O WYDANIE ORZECZENIA O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI (dotyczy osób powyżej 16 roku życia) pieczątka wpływu wniosku DANE OSOBOWE WNIOSKODAWCY (osoby której ma dotyczyd

Bardziej szczegółowo

Wniosek w sprawie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Adres pobytu (korespondencyjny).. nr telefonu

Wniosek w sprawie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Adres pobytu (korespondencyjny).. nr telefonu Wniosek w sprawie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Nr sprawy.. (miejscowość i data ) Imię i nazwisko Data i miejsce urodzenia PESEL / / / / / / / / / / / / Nr i seria dowodu osobistego...

Bardziej szczegółowo

Renty z tytułu niezdolności do pracy

Renty z tytułu niezdolności do pracy I Renty z tytułu niezdolności do pracy Wiadomości ogólne Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki: został uznany za niezdolnego

Bardziej szczegółowo

Pieczęć jednostki rozpatrującej wniosek nr kolejny wniosku.../2010

Pieczęć jednostki rozpatrującej wniosek nr kolejny wniosku.../2010 data wpływu kompletnego wniosku...2010 rok Pieczęć jednostki rozpatrującej wniosek nr kolejny wniosku.../2010 WNIOSEK o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JASIONNIE. Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JASIONNIE. Rozdział I Postanowienia ogólne Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 2/2011 Zarządu Katolickiego Stowarzyszenia Serca dla serc w Jasionnie z dnia 21 listopada 2011r. STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JASIONNIE Rozdział I Postanowienia

Bardziej szczegółowo

STAROSTWO POWIATOWE W OPATOWIE 27-500 Opatów, ul. H. Sienkiewicza 17 tel. (15) 86-82-971 fax (15) 86-84-721 www.opatow.pl e-mail: pzo@opatow.

STAROSTWO POWIATOWE W OPATOWIE 27-500 Opatów, ul. H. Sienkiewicza 17 tel. (15) 86-82-971 fax (15) 86-84-721 www.opatow.pl e-mail: pzo@opatow. STAROSTWO POWIATOWE W OPATOWIE 27-500 Opatów, ul. H. Sienkiewicza 17 tel. (15) 86-82-971 fax (15) 86-84-721 www.opatow.pl e-mail: pzo@opatow.pl Karta Opisu Usługi PZO-2 Wydawanie orzeczeń o stopniu niepełnosprawności

Bardziej szczegółowo

LRZ-4101-06-06/2012 P/12/105. Rzeszów, dnia sierpnia 2012 r. Pan Mariusz Konior Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Leżajsku

LRZ-4101-06-06/2012 P/12/105. Rzeszów, dnia sierpnia 2012 r. Pan Mariusz Konior Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Leżajsku LRZ-4101-06-06/2012 P/12/105 Rzeszów, dnia sierpnia 2012 r. Pan Mariusz Konior Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Leżajsku Na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O PRZYZNANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW PFRON DO UCZESTNICTWA W TURNUSIE REHABILITACYJNYM

WNIOSEK O PRZYZNANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW PFRON DO UCZESTNICTWA W TURNUSIE REHABILITACYJNYM WNIOSEK O PRZYZNANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW PFRON DO UCZESTNICTWA W TURNUSIE REHABILITACYJNYM Informacje ogólne Do wniosku załącza się ksero orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub grupie inwalidzkiej.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DZIAŁALNOŚCI ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY. W NOWEJ WSI EŁCKIEJ TYP A, TYP B i TYP C

PROGRAM DZIAŁALNOŚCI ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY. W NOWEJ WSI EŁCKIEJ TYP A, TYP B i TYP C PROGRAM DZIAŁALNOŚCI ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W NOWEJ WSI EŁCKIEJ TYP A, TYP B i TYP C Środowiskowy Domy Samopomocy w Nowej Wsi Ełckiej funkcjonuje od dnia 1 grudnia 2012 r. Dom jest dziennym ośrodkiem

Bardziej szczegółowo

Wniosek lekarza o skierowanie na turnus rehabilitacyjny. Imię i Nazwisko. PESEL albo numer dowodu tożsamości Adres zamieszkania*

Wniosek lekarza o skierowanie na turnus rehabilitacyjny. Imię i Nazwisko. PESEL albo numer dowodu tożsamości Adres zamieszkania* ( pieczęć zakładu opieki zdrowotnej lub gabinetu lekarskiego) Wniosek lekarza o skierowanie na turnus rehabilitacyjny Imię i Nazwisko. PESEL albo numer dowodu tożsamości Adres zamieszkania*. Nr telefonu...

Bardziej szczegółowo