WSPÓŁCZESNE METODY MONITOROWANIA I DIAGNOZOWANIA KONSTRUKCJI Tadeusz Uhl

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WSPÓŁCZESNE METODY MONITOROWANIA I DIAGNOZOWANIA KONSTRUKCJI Tadeusz Uhl"

Transkrypt

1 WSPÓŁCZESNE METODY MONITOROWANIA I DIAGNOZOWANIA KONSTRUKCJI Tadeusz Uhl Wydział Inżynierii Mechanicznej i Robotyki Akademia Górniczo-Hutnicza 1. Wprowadzenie Monitorowanie stanu konstrukcji (ang. Structural Health Monitoring - SHM) to zastosowanie czujników (ang. sensors), członów wykonawczych (ang. actuators), układów transmisji danych i jednostek obliczeniowych zintegrowanych z badanym obiektem w celu detekcji, lokalizacji, identyfikacji i predykcji rozwoju uszkodzeń, które mogą spowodować nieprawidłowe funkcjonowanie obiektu teraz lub w przyszłości [1, 2]. Typowe systemy SHM mają na celu bieżącą identyfikację uszkodzeń konstrukcji i najczęściej spotyka się je w samolotach, satelitach [3] i obiektach inżynierii lądowej [4], tam gdzie nieprawidłowe działanie konstrukcji może spowodować zagrożenie lub doprowadzić do katastrofy. Układy SHM bazują na metodach nieniszczącego wykrywania uszkodzeń (z ang. Non-Destructive Testing NDT), które są powszechnie stosowane w ramach inspekcji okresowych w miejscach największego ryzyka wystąpienia awarii. Różnica pomiędzy systemami SHM i NDT polega na pracy tych pierwszych w czasie eksploatacji obiektu, a ocena stanu w tych systemach, najczęściej realizowana jest w czasie rzeczywistym. Uszkodzenie w nowoczesnym podejściu związanym z SHM jest definiowane jako zmiany własności materiałowych lub geometrycznych obiektu, które obecnie lub w przyszłości mogą zakłócić poprawną pracę układu. Zmiany te powinny być wykryte w możliwie najwcześniejszym stadium ich rozwoju [5]. SHM to kolejny krok w ewolucji systemów diagnostycznych, które w swojej klasycznej wersji oceniają stan konstrukcji poprzez pomiar i analizę procesów technologicznych lub procesów resztkowych towarzyszących ich pracy (np. drgania, hałas, temperatura, itp.). SHM jest to nowa interdyscyplinarna dziedzina wiedzy, łącząca takie nauki

2 194 Tadeusz Uhl podstawowe jak mechanika, elektronika, informatyka i materiałoznawstwo w połączeniu z wiedzą o obiekcie i historii jego eksploatacji (rys. 1). Interdyscyplinarny charakter układów SHM wymaga specjalistycznego dedykowanego podejścia podczas ich projektowania, wytwarzania i eksploatacji; typowe instalacje układów SHM przeprowadza się na obiektach nowych, rzadziej na takich, które mają już długoletnią historię eksploatacji. Budowa układu SHM zależy od przewidywanego rodzaju wykrywanych uszkodzeń, stosowanych materiałów i zjawisk fizycznych wykorzystywanych w metodzie detekcji. Złożoność budowy układów SHM wynika z lokalnej natury typowych uszkodzeń materiałowych, które w początkowym stadium rozwoju w nieznaczny sposób wpływają na odpowiedź układu mierzoną w warunkach eksploatacyjnych, np.: drgania w niskich częstotliwościach, które do tej pory były jedną z podstawowych informacji o strukturze obiektu. Kolejną cechą, która utrudnia interpretację danych z uszkodzonych obiektów przez układy SHM jest ich ograniczona sieć punktów pomiarowych, a ograniczenia te głównie spowodowane są przyczynami ekonomicznymi. Przy małych inicjujących się pęknięciach wymagana jest szczegółowa analiza lokalnego zachowania obiektu z zastosowaniem narzędzi analitycznych i symulacyjnych szeroko stosowanych w celu lepszego zrozumienia zjawisk zachodzących w uszkodzonym obiekcie. Z powodu stosunkowo wysokich kosztów układów SHM, są one prototypowane, a ich struktura jest optymalizowana przy pomocy odpowiednich narzędzi programowych. Przy projektowaniu układów SHM konieczną są symulacje obejmujące wiele zagadnień fizyki i traktujące problem na wielu skalach (mikro, mezo i makro) ze względu na konieczność uwzględnienia własności materiałowych. Proces projektowania składa się z kilku etapów, z których najtrudniejsze to: wybór zjawiska fizycznego, które będzie wystarczająco wrażliwe na rozwój uszkodzeń określonego rodzaju, dobór rodzaju i sieci czujników ze zdolnością do auto-walidacji, wybór architektury układu akwizycji i przetwarzania danych, zdefiniowanie procedur redukcji danych i wyboru z nich cech charakterystycznych, sformułowanie i implementacja procedury detekcji, lokalizacji i identyfikacji uszkodzenia.

3 Współczesne metody monitorowania i diagnozowania konstrukcji 195 Inżynieria Materiałowa Mechanika SHM Informatyka Elektronika Rys. 1. Interdyscyplinarny charakter układów SHM Nie ma ogólnych wytycznych dotyczących rozwiązywania podanych powyżej zadań projektowych. Metody projektowania są dedykowane dla danej konstrukcji, materiału i zjawisk fizycznych stosowanych w algorytmach detekcji uszkodzenia. Technologia SHM pomaga w osiągnięciu większego bezpieczeństwa użytkowania i ma wpływ na obniżenie kosztów utrzymania i eksploatacji, ponieważ pozwala na przewidzenie awarii na długo przed jej wystąpieniem i w rezultacie pozwala obsłudze na odpowiednie zaplanowanie remontów i napraw. Wykrywanie uszkodzenia Poziom I Lokalizacja uszkodzenia Poziom II Ocena uszkodzenia Poziom III Przewidywania uszkodzenia Poziom IV Konstrukcje inteligentne Poziom V Rys. 2. Główne poziomy procedur SHM

4 196 Tadeusz Uhl Zadania układów SHM [1] mogą być sklasyfikowane jako proces składający się z następujących poziomów (rys. 2): poziom 1 - detekcja uszkodzenia, poziom 2 lokalizacja uszkodzenia, poziom 3 identyfikacja wielkości uszkodzenia, poziom 4 predykcja pozostałego czasu pracy i poziom 5 konstrukcje inteligentne ze zdolnościami do samodiagnozy i samonaprawy. Ostatni poziom SHM może być stosowany tylko do nowych obiektów, ale jak do tej pory pozostaje na etapie badań i rozwoju. Autorowi nie są znane dostępne rozwiązania komercyjne w tym zakresie. Istnieje szereg zbliżonych technik monitorowania, które są niejako zawarte w SHM: CM ( ang. Condition Monitoring) monitoring stanu technicznego [5], NDE (ang. Non-Destructive Evaluation) badania nieniszczące [3], SPC (ang. Statistical Process Control) statystyczna ocena procesu [5], DP (ang. Damage Prognosis) przewidywanie uszkodzeń [5], MP (ang. Maintenance Planning) planowanie utrzymania ruchu [6], jedną z technik tutaj stosowanych jest RCM (ang. Reliability Centered Maintenance). CM jest podobny do SHM z tym, że dedykowany jest do maszyn wirnikowych i tłokowych. Główne różnice zawierają się w następujących kwestiach: w CM lokalizacja potencjalnych uszkodzeń jest znana, rodzaj uszkodzenia jest znany a liczba typów uszkodzeń jest skończona, dostępne są bazy danych z typowymi symptomami uszkodzeń, niewielki wpływ warunków otoczenia na badane obiekty, znane są korzyści ekonomiczne wynikające ze stosowania procedur CM. Z drugiej strony w SHM występują następujące problemy: potencjalna lokalizacja i typ uszkodzenia nie są znane, występują problemy z wykonaniem pomiarów, trudności z dostępnością niektórych elementów badanej konstrukcji, w SHM obserwuje się znaczny wpływ warunków zewnętrznych na wyniki pomiarów, stosunkowo wysoki koszt układów SHM co jest powodem ich stosowania jedynie dla konstrukcji krytycznych. Układy CM realizują ocenę stanu na podstawie mierzonych w czasie jego eksploatacji odpowiedziach obiektu, ale nie zawierają dedykowanych układów do wzbudzania obiektu, które mogłyby pomóc w wykrywaniu uszkodzeń.

5 Współczesne metody monitorowania i diagnozowania konstrukcji 197 External measurement systems Czujniki Sensors Embedded electronic system Power supply External measurement system Exciter - ultrasound Sensors Rys. 3. Schemat typowego układu: a) CM, b) SHM, c) NDT W odróżnieniu do CM metody NDE polegają na porównywaniu cech odpowiedzi układu, przy znanym wymuszeniu z analogicznymi cechami modelu układu wzorcowego i dlatego nie wymaga zniszczenie układu fizycznego w czasie badań (np. demontażu, testów zniszczeniowych). NDE jest przeprowadzane wyrywkowo i lokalnie, głównie po stwierdzeniu uszkodzenia lub okresowo aby zminimalizować ryzyko awarii obiektu. Techniki NDE są stosowane, głównie w celu scharakteryzowania rodzaju i wielkości uszkodzeń w ich prawdopodobnych lub znanych lokalizacjach. Główna różnica pomiędzy SHM i NDT zawiera się w architekturze sprzętowej. W układach SHM sieć czujników i ewentualnych wzbudników jest wbudowana i zintegrowana z obiektem, natomiast w przypadku NDT mamy do czynienia z zewnętrzną, niezależną siecią czujników (rys.3). Kolejną różnicą jest fakt, że układy SHM działają on-line, natomiast techniki NDT wykorzystywane są off-line. Układy SPC są dedykowane do diagnostyki procesów, a nie uszkodzeń strukturalnych, i stosuje się w nich szereg różnego typu czujników w celu monitorowania zmian

6 198 Tadeusz Uhl w parametrach procesowych. Parametry procesu mogą ulegać zmianie wskutek uszkodzeń strukturalnych i pod tym względem SHM i SPC są porównywalne. Proces DP jest stosowany w celu określenia pozostałego bezpiecznego czasu pracy obiektu, w którym to czasie wydajność i efektywność pracy obiektu pozostanie powyżej założonego progu. Układy DP wykorzystują wiedzę o lokalizacji i wielkości uszkodzeń w obiekcie i przewidywane lub zidentyfikowane obciążenia eksploatacyjne. Predykcja pozostałego czasu pracy jest oparta na modelu predykcyjnym, który zbudowany jest na podstawie danych z układu monitoringu obciążeń obiektu, układu SHM, przeszłych, bieżących i przyszłych warunków otoczenia i przewidywanych poziomów obciążenia. Na chwilę obecną układy DP dają jedynie zgrubną estymatę prognozy pozostałego czasu pracy obiektu, na podstawie bardzo złożonych modeli rozwoju uszkodzeń budowanych na poziomie struktury materiału. Wieloskalowe metody symulacji mogą w przyszłości pomóc w rozwiązaniu tego problemu. Schemat interakcji pomiędzy różnymi układami monitoringu w procesie DP jest pokazany na rys. 4. [5]. Układy MP bazują na danych bieżących z zainstalowanych układów SHM, ale wykorzystują również analizy danych z historii eksploatacji obiektu w celu próby zlokalizowania zdarzeń, które mogły być przyczyną spadku jego trwałości. To podejście pozwala na stosowanie napraw prewencyjnych zapobiegających pojawieniu się awarii. W tym zakresie można rozróżnić kilka podejść, jednym z najbardziej użytecznych dla obiektów mechanicznych jest RCM, który jednocześnie pomaga w minimalizacji kosztów utrzymania i minimalizuje ryzyko awarii [6]. Typowy układ SHM zawiera część sprzętową i część programową, w której zawarte są algorytmy. Część sprzętowa składa się z: czujników, układu akwizycji danych i układu mikroprocesorowego. Komponenty te są wbudowane i pracują w sposób autonomiczny. Takie rozwiązanie stwarza nowe problemy z zasilaniem (dlatego stosuje się układy odzyskiwania energii) i koniecznością miniaturyzacji czujników i elektroniki. Jednym z możliwych rozwiązań jest produkcja dedykowanych układów MEMS dla celów SHM [3]. Część programowa zawiera podstawowe algorytmy przetwarzania sygnałów, sterowania pracą sprzętu, detekcji uszkodzeń strukturalnych i prognozy pozostałego czasu pracy. W bardziej

7 Współczesne metody monitorowania i diagnozowania konstrukcji 199 zawansowanych układach część programowa jest również odpowiedzialna za zarządzanie stanem obiektu. Rys. 4. Schemat typowej procedury DP (prognozy uszkodzenia) Obecnie, w układach SHM implementowane są dwa podejścia do wykrywanie i lokalizacji uszkodzeń: metody globalne [7, 8, 9] i metody lokalne [10, 11, 12]. Metody globalne realizowane są w oparciu o pomiary zachowania całej konstrukcji bądź też mierzy się poprawność spełniania funkcji obiektu w czasie jego normalnej pracy. Metody bazujące na drganiach niskoczęstotliwościowych (do 1 khz) należą do tej grupy metod. Metody lokalne polegają, natomiast, na wywoływaniu pewnych zjawisk, które są wrażliwe na potencjalne uszkodzenia. Te zjawiska zazwyczaj mają charakter lokalny co oznacza, że wywołują stany dynamiczne na stosunkowo małym obszarze. W zakresie tego typu metod możemy wyróżnić: metody badające propagację fal sprężystych w zakresie ultradźwiękowym na przykład fal Lamba czy Rayleigh a, metody impedancyjne w zakresie wysokich częstotliwości, metody ultradźwiękowe, itp. Metody globalne charakteryzują się następującymi cechami: i) zalety: monitoring całego obiektu, wymagana jest nie rozbudowana sieć czujników,

8 200 Tadeusz Uhl czujniki nie muszą się znajdować w pobliżu uszkodzenia, a więc nie jest wymagana przewidywana lokalizacja uszkodzenia, ii) wady: mała wrażliwość na niewielkie uszkodzenia (zwłaszcza dla niższych postaci drgań własnych, gdyż długość fali zbliżona jest wówczas do wymiarów obiektu). Metody lokalne mają następujące własności: i) zalety: monitoring części składowych obiektu bez konieczności ich demontażu, wrażliwość na małe uszkodzenia (długość fali jest proporcjonalna do wielkości uszkodzenia), ii) wady: wymagana gęsta sieć czujników, czujniki powinny być umieszczone w pobliżu uszkodzenia, dlatego wymagana jest wiedza na temat położenia miejsc krytycznych obiektu. Metody lokalne są stosowane w obiektach dla których uszkodzenie musi zostać wykryte we wczesnym jego stadium, a wysoki koszt takiego układu SHM jest uzasadniony i akceptowalny. Metody globalne dają zgrubną informację na temat lokalizacji uszkodzenia i jego wielkości, ale z powodzeniem nadają się do wykrycia nawet bardzo małych uszkodzeń. W rozdziale tym przedstawiono wybrane metody lokalne i globalne, które mogą być zastosowane do monitorowania stanu konstrukcji. W ramach metod lokalnych zwrócono uwagę na metody oparte o zjawiska propagacji fal sprężystych w materiale oraz metody oparte o zjawiska generowania ciepła przy pobudzeniu ultradźwiękowym konstrukcji. W ramach metod globalnych przedstawiono metodę filtru modalnego w zastosowaniu do wykrywania i lokalizacji uszkodzenia. 2. Metoda monitorowania stanu konstrukcji w oparciu o wibrotermografię Metoda ta należy do metod aktywnych co oznacza konieczność zewnętrznego sterowanego wzbudzenia badanych zjawisk w monitorowanej konstrukcji. Analizowane jest zjawisko, które polega na wzroście temperatury w strukturze, w miejscach wystąpienia defektów strukturalnych, spowodowanym rozchodzeniem się fal elastycznych w zakresie częstotliwości ultradźwiękowych. W literaturze nie znaleziono jednoznacznego wyjaśnienia fizyki badanego zjawiska. Jedną z możliwości jest występowanie lokalnych stref uplastycznienia materiału, na przykład w okolicach pęknięć, co powoduje wzrost temperatury w tych miejscach.

9 Współczesne metody monitorowania i diagnozowania konstrukcji 201 Istnieje też możliwość generowania ciepła w miejscach defektów strukturalnych wynikająca z tarcia np. przeciwległych ścianek pęknięcia czy rozwarstwienia (delaminacji). Za [13] można stwierdzić, że każdy materiał przejawia odstępstwa od idealnie sprężystego zachowania nawet dla małych odkształceń. W przypadku okresowego wymuszenia odstępstwa te przejawiają się, jako nieodwracalna utrata energii w materiale. Jest wiele przyczyn takich strat energii wliczając zamianę energii mechanicznej na ciepło, powiększanie się mikropęknięć i innych nieciągłości struktury, odkształcenia plastyczne struktury krystalicznej i inne. Istnieje wiele określeń na straty energii w materiale m.in. tłumienie, dyssypacja energii, nieidealna sprężystość czy tarcie wewnętrzne. W miejscach wystąpienia defektów strukturalnych występuje zwiększona podatność mechaniczna stąd więcej energii tracone jest w postaci ciepła. Ciepło wygenerowane w miejscach wystąpienia defektów strukturalnych propaguje się na powierzchnię obiektu gdzie może zostać zmierzone przez kamerę termowizyjną. Analiza obrazów otrzymanych przy pomiarze termowizyjnym pozwala na identyfikację defektów strukturalnych. Podstawową wielkością charakteryzującą promieniowanie cieplne jest emisyjność temperaturowa. Emisyjność jest to wielkość fizyczna charakteryzująca właściwości promieniowania ciał stałych. Wartość emisyjności obiektu jest uzależniona od parametrów charakterystycznych dla danego materiału [13]: Temperatury, Składu chemicznego, Stanu fizycznego powierzchni. Wywołanie zjawisk termicznych w strukturze materiału badanych obiektów przeprowadzane jest poprzez wymuszenie zewnętrznym układem. Zależność pomiędzy odkształceniem, naprężeniem a zmianą temperatury opisuje następująca zależność [13]: (1 2 ) 3 T E (1)

10 202 Tadeusz Uhl gdzie; zmiana odkształceń głównych, zmiana naprężeń głównych, współ. Poissona, T zmiana temperatury, współczynnik rozszerzalności cieplnej, E moduł Younga. Zakładając, że zmiany naprężeń zachodzą bardzo szybko (przyjmuje się, że częstość zmian jest większa jak 3Hz, wtedy można przyjąć, że przemiany termodynamiczne są adiabatyczne i nie trzeba uwzględniać wymiany ciepła z otoczeniem) można przyjąć, że zmiana odkształcenia wywołuje zmianę temperatury T [13] : T 3TK C v (2) gdzie; K Współczynnik ściśliwości [Pa], C ciepło właściwe [J/kg K] przy stałej objętości, gęstość [kg/m3], T temperatura badanego ciała [K]. W efekcie otrzymuje się przybliżoną zależność opisującą zjawisko termosprężystości w postaci: T C p T K m T (3) gdzie; C p ciepło właściwe przy stałym ciśnieniu, K m współczynnik termosprężystości. Zmiana temperatury jest proporcjonalna do zmiany naprężenia badanego elementu obiektu. Do realizacji metody należy wyeliminować temperaturę bezwzględną badanego obiektu. Dokonuje się tego filtrując składową stałą na etapie przetwarzania zarejestrowanych obrazów ewentualnie stosując specjalne techniki synchronizacji próbkowania obrazu z pobudzeniem termicznym badanego obiektu [14]. Metoda ta pozwala na wykrycie zmian w polu naprężeń spowodowanych przez uszkodzenie struktury [15]. Badana struktura powinna być poddana wymuszeniu termicznemu lub aktywnemu wymuszeniu dynamicznemu, których wpływ na temperaturę powierzchni jest rejestrowany przez kamerę termowizyjną.

11 Współczesne metody monitorowania i diagnozowania konstrukcji 203 Podstawowym założeniem w aplikacjach aktywnej termografii dla SHM jest to, aby badana struktura posiadała charakterystyczną odpowiedź dla zadanego wymuszenia. W aktywnej termografii stosuje się kilka różnych typów wymuszenia obiektów: falami ultradźwiękowymi [14], wymuszeniem wibracyjnym oraz wymuszeniem termicznym [15] (podczerwień, mikrofale oraz inne źródła promieniowania termicznego). Wymuszenie może mieć charakter powtarzanych impulsów lub ciągłych sygnałów harmonicznych. Odpowiedź układu na zadane wymuszenie, w postaci rozkładu temperatury na powierzchni badanego obiektu, zmiennego w trakcie pomiaru, rejestrowane jest za pomocą kamery termowizyjnej. Kolejnym etapem realizacji procesu diagnostycznego bazującym na aktywnej termografii jest porównywanie wzorcowych obrazów termowizyjnych (zarejestrowanych dla nieuszkodzonej konstrukcji) z obrazami pochodzącymi z rejestracji aktualnego stanu badanej konstrukcji. Techniki termowizyjne można podzielić na dwie główne grupy: Techniki pasywne Techniki aktywne Techniki pasywne polegają na pomiarze rozkładu temperatury na powierzchni badanych obiektów i nie wymagają doprowadzenia energii zewnętrznej do mierzonego układu. Pomiary pasywne stosowane są np. w budownictwie i w zagadnieniach które wymagają jedynie identyfikacji jakościowej nieprawidłowości w rozkładzie temperatur. Przykładem mogą być pomiary termograficzne budynków mające na celu sprawdzenie skuteczności ocieplenia i identyfikację miejsc, przez które tracona jest energia np. nieszczelne okna. Techniki pasywne nie są używane w detekcji uszkodzeń. Techniki aktywne zakładają, że do mierzonego układu doprowadzona będzie energia zewnętrzna. Energia ta może być doprowadzona na różne sposoby na przykład przez ogrzanie struktury lampami halogenowymi, wiązką laserową lub poprzez wzbudzenie struktury do drgań przetwornikiem piezoelektrycznym czy magnetostrykcyjnym. W zależności od stosowanego wymuszenia techniki pomiarów termowizyjnych można podzielić na następujące grupy [14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22]:

12 204 Tadeusz Uhl Termografia synchroniczna z wymuszeniem optycznym - Optical Lockin Thermography (OLT) (Lockin - synchronizacja pomiaru z częstotliwością wymuszenia badanego obiektu), Termografia impulsowa z wymuszeniem optycznym Pulsed Thermography (PT), Termografia przejściowa - Transient Thermography (TP), Wibrotermografia synchroniczna Ultrasound Lockin Thermography (ULT), Fazowa wibrotermografia impulsowa Ultrasound Burst Phase Thermography (UBPT). Termografia z wymuszenie optycznym jest metodą pomiarów dynamicznych bazującą na pomiarze z wykorzystaniem analizy fali termicznej (rys. 5). Falą wymuszająca jest generowana za pomocą lamp halogenowych, laserów lub pistoletów cieplnych. Fala termiczna propaguje się wewnątrz badanego obiektu i jest odbijana od krawędzi pochodzących z wewnętrznych pęknięć oraz nagłych zmian termoemisyjności. Pomiar przeprowadzany jest tylko dla częstotliwości, z jaką wymuszany jest badany obiekt. Obraz zarejestrowanej fazy przedstawia zakodowane kolorami opóźnienia czasowe zmian temperatury w badanej konstrukcji. Zaletą analizy obrazów fazy jest to, że występuje na nich prawie całkowite tłumienie obrazów optycznych lub podczerwonych analizowanych struktur, a widoczne są jedynie odpowiedzi termiczne badanych obiektów. Zakres głębokości na jakiej można wykryć uszkodzenia, są większe niż w przypadku zastosowania modulacji amplitudy sygnału wymuszającego i zależą od modulacji częstotliwości. Dzięki temu metoda ta może być stosowana do badania własności różnych materiałów. Dzięki zmianom częstotliwości możliwe jest przeprowadzenie pomiaru umożliwiającego uzyskanie obrazów prezentujących przestrzenny rozkład temperatury (tomografia termiczna).

13 Współczesne metody monitorowania i diagnozowania konstrukcji 205 Rys. 5. Termografia z wymuszeniem optycznym Rys. 6. Termografia impulsowa Podstawą termografii impulsowej (rys.6) jest zaburzenie termicznej równowagi w krótkich odcinkach czasu (dla metali typowo kilka tysięcznych sekundy) poprzez dostarczenie do układu chwilowej porcji energii cieplnej. Kamera termowizyjna, w tej metodzie, rejestruje sekwencję obrazów po dostarczeniu do układu impulsu termicznego i analizuje zmianę termoemisyjności dla każdego piksela obrazu. Do realizacji metody wykorzystuje się lampy błyskowe wysokiej mocy. Temperatura dostarczana do badanej konstrukcji powinna być na tyle duża, aby wywoływać widoczne zmiany temperatury możliwe do zarejestrowania przez kamerę. Zmiany temperatury możliwe do rejestracji przy wykorzystaniu tej metody bezpośrednio po dostarczeniu impulsu cieplnego do badanego obiektu są większe niż w przypadku zastosowania termografii synchronicznej. Termografia przejściowa umożliwia detekcję defektów zlokalizowanych głęboko wewnątrz badanej konstrukcji, przede wszystkim dla materiałów z niskim współczynnikiem przewodności cieplnej. Badana próbka podgrzewana jest do maksymalnej temperatury nie powodującej jeszcze jej uszkodzenia (w zależności od materiału). Następnie badana konstrukcja przenoszona jest na stanowisko pomiarowe z ustaloną temperaturą otoczenia i w trakcie jej studzenia rejestrowana jest za pomocą kamery termowizyjnej zmiana temperatury na jej powierzchni.

14 206 Tadeusz Uhl W trakcie studzenia próbka traci ciepło, oddając je do otoczenia proporcjonalnie do współczynników termoemisyjności materiału. Ciepło przepływa z wewnątrz badanego elementu do jego powierzchni. Defekty wewnętrzne, będące barierą dla przepływającego ciepła widoczne są na obrazach termowizyjnych jako niejednorodności pola rozkładu temperatury. Ponieważ energia w trakcie tego pomiaru przebywa tylko połowę drogi w porównaniu z pozostałymi metodami umożliwia ona rejestracje defektów umieszczonych głęboko wewnątrz struktury. Jedną z coraz częściej w praktyce wykorzystywanych metod termografii aktywnej jest wibrotermografia (rys. 7). Metoda ta jest bardzo czuła na występowanie uszkodzeń w badanej strukturze zwiększając tym samym pewność oceny stanu konstrukcji. Umożliwia ona wykrywanie uszkodzeń mechanicznych występujących wewnątrz obiektu poddanego badaniom. Wymuszający sygnał ultradźwiękowy dostarczony do struktury w trakcie przepływu przez jej wnętrze jest tłumiony oraz rozpraszany na występujących w niej defektach, co generuje odpowiedź termiczną rejestrowaną na powierzchni obiektu. Jeżeli amplituda sygnału ultradźwiękowego jest modulowana sygnałem o niskiej częstotliwości efekt termoemisji przybiera postać oscylacji. W sytuacji takiej w miejscach występowania uszkodzenia wewnątrz struktury emitowana jest fala termiczna, która widoczna jest na rejestrowanym obrazie termicznym jako niejednorodność pola rozkładu temperatury. Rys. 7. Synchroniczna termografia z wymuszeniem ultradźwiękowym Rys. 8. Metoda fazowej termografii impulsowej Metoda fazowej termografii impulsowej (rys. 8) łączy w sobie zalety stosowania technik termografii synchronicznej oraz impulsowej. Badana

15 Współczesne metody monitorowania i diagnozowania konstrukcji 207 konstrukcja w tym przypadku wymuszana jest termicznie za pomocą krótkich serii impulsów (o czasach trwania ms). Zmiany temperatury w strukturze wywołane podgrzewaniem oraz chłodzeniem rejestrowane są przez kamerę termowizyjną. W kolejnym etapie obraz przetwarzany jest przy wykorzystaniu transformacji Fouriera w wyniku czego otrzymuje się, tak samo jak w przypadku termografii synchronicznej (Lockin Thermography), obraz fazy na podstawie, którego można wnioskować o gradiencie zmian temperatury oraz wyznaczyć głębokości położenia defektów strukturalnych badanego elementu). Kolejną zaletą stosowania wymuszenia serią impulsów ultradźwiękowych w porównaniu do technik pomiarów termowizyjnych wykorzystujących wymuszenie harmoniczne w o jednej częstotliwości jest szerokie widmo odpowiedzi termicznej. Możliwa jest więc analiza różnych częstotliwości modulowania przy przeprowadzeniu pojedynczego pomiaru w sytuacji, gdy pozostałe metody wymagają przeprowadzenia serii pomiarów z wymuszeniem dla kolejnych częstotliwości. Obrazy fazy uzyskane w trakcie takiego pomiaru znacząco skracając czas pomiaru oraz umożliwiają jednocześnie oszacowanie niepewności pomiaru Przykład zastosowania metody wibrotermografii do badania uszkodzeń płyty kompozytowej Obiektem badań była płyta z kompozytu węglowo-epoksydowego przedstawiona na rysunku 9. Celem pomiaru było zarejestrowanie odpowiedzi termicznej płyty kompozytowej na wymuszenie falami ultradźwiękowymi generowanymi z przetwornika wysokiej mocy. W odpowiedzi termicznej powinny być widoczne defekty strukturalne analizowanej płyty.

16 208 Tadeusz Uhl Rys. 9. Obiekt badań płyta kompozytowa zamocowana w ramie Płyta została zamocowana w ramie stalowej, tak, że jej dwa boki były unieruchomione na całej długości. W lewym dolnym narożniku płyty wykonano niewielkie uszkodzenie uderzając młotkiem. Jako wymuszenia użyto ręcznej zgrzewarki ultradźwiękowej o częstotliwości środkowej przetwornika piezoelektrycznego równej 35 khz (rys. 10). Moc urządzenia ustawiona została na 100 W. Końcówkę roboczą urządzenia przyciśnięto do płyty w prawym górnym narożniku tj. po przekątnej względem uszkodzenia. Generator ustawiony był w taki sposób że urządzenie pracowało ze stałą częstotliwością przez 10 sekund od momentu włączenia. Jako urządzenie pomiarowe wykorzystana została wysokiej czułości kamera termowizyjna (rys. 11). Rys.10. Ręczna zgrzewarka ultradźwiękowa użyta podczas pomiaru Rys.11. Urządzenie pomiarowe kamera termowizyjna

17 Współczesne metody monitorowania i diagnozowania konstrukcji 209 Pole widzenia kamery obejmowało obszar zawierający uszkodzenie tj. lewy dolny narożnik płyty. Przed przystąpieniem do pomiaru wykonano zdjęcie termograficzne analizowanego obszaru a uzyskany rozkład temperatur wykorzystany był jako poziom temperatury tła [22]. W dalszych analizach obserwowano już przyrost temperatury tj. od każdej zmierzonej klatki obrazu odejmowany był zmierzony poziom tła. Na rysunku 12 przedstawione zostały zmierzone obrazy różnicowe w dwóch chwilach czasowych na początku pomiaru przed samym włączeniem przetwornika ultradźwiękowego oraz po trzech sekundach od momentu włączenia przetwornika. a) t = 0 s b) t = 3 s Rys. 12. Obrazy różnicowe zarejestrowane kamerą termowizyjną Na przedstawionych obrazach widać że uszkodzenie wprowadzone w płycie jest wyraźnie widoczne już po krótkim czasie co potwierdza duży potencjał zastosowanej metody do wykrywania uszkodzeń dla materiałów o bardzo złożonej strukturze jakimi są na przykład materiały kompozytowe Podsumowanie metody badania konstrukcji w oparciu o wibrotermografie Zaletą metody diagnozowania konstrukcji w oparciu o wibrotermografie jest łatwość jej stosowania oraz krótki czas przeprowadzenia eksperymentu diagnostycznego w porównaniu z innymi klasycznie stosowanymi metodami badań jak C-Scan czy badań radiograficznych. Metoda może być realizowana jako

18 210 Tadeusz Uhl metoda laboratoryjna lub na obiekcie bez konieczności demontażu badanych elementów. Niewątpliwą wadą metody jest jej wrażliwość na zmianę emisyjności badanej powierzchni, która to zależy od stanu powierzchni oraz jej koloru. Z tego względu przy stosowaniu metody zalecane jest pokrycie jej warstwą farby lub sadzy tak aby powierzchnia była czarna i matowa. Przy badaniu elementów masywnych o dużej objętości i masie wymagana jest stosunkowo duża moc źródła ultradźwięków aby uzyskać efekt zmiany temperatury na powierzchni badanego obiektu. 3. Diagnozowanie materiałów w oparciu o rozchodzenie się fal sprężystych Tego typu badania diagnostyczne prowadzi się w zakresie częstotliwości ultradźwiękowych tj od 0,2 do 30 i więcej [MHz]. Fale te mogą być generowane w większości materiałów wykorzystywanych w przemyśle zarówno w metalicznych jak i kompozytowych. Standardowe techniki ultradźwiękowe mogą być podzielone na dwie główne grupy: Techniki rezonansowe [1] Techniki impulsowe [2,3]. Techniki rezonansowe wykorzystują wymuszenia wąskopasmowe i znajdują zastosowanie głównie do pomiarów grubości ścian oraz wyznaczania głębokości uszkodzenia (np. delaminacji). Techniki impulsowe charakteryzują się szerokopasmowym wymuszeniem. Podstawą zjawiska wykorzystywanego w tej metodzie jest zjawisko propagacji impulsu ultradźwiękowego w strukturze oraz jego interakcje z ewentualnym uszkodzeniem. Pozwala to na identyfikacje integralności struktury wykorzystując techniki amplitudowe oraz techniki pomiarów czasu przelotu TOF (ang. Time Of Flight). Tryb impulsowo pogłosowy (ang. Pulse Echo Mode ) ma tę zaletę, że możliwe jest przeprowadzenie badania konstrukcji jeśli widoczna jest tylko jedna strona badanego obiektu. W trybie Pitch catch wykorzystywane są dwa przetworniki (nadajnik i odbiornik) umiejscowione po tej samej stronie próbki, natomiast w trybie through

19 Współczesne metody monitorowania i diagnozowania konstrukcji 211 transmission przetworniki umieszczone są po przeciwnych stronach badanego elementu. Częstotliwość i długość fali ultradźwiękowej jest określona jako: c (4) f gdzie jest długością fali, c- prędkością fali w materiale. Jeśli prędkość fali jest stałą, długość fali będzie maleć wraz ze wzrostem częstotliwości. Oznacza to, że możliwość detekcji uszkodzeń o małych rozmiarach wzrasta wraz ze wzrostem częstotliwości. Z drugiej strony w materiałach występuje zjawisko zmiany amplitudy fali z odległością od punktu jego generacji. Maleje ona w trakcie propagacji na skutek tłumienia. Tłumienie fal ultradźwiękowych jest funkcją częstotliwości: jeśli częstotliwość fali wzrasta to jej dystans propagacji maleje. Przy częstotliwościach w których długość fali jest równa rozmiarom ziarna struktury dodatkowo ujawnia się zjawisko rozpraszania fali na granicy ziarna. Nowoczesne techniki NDT umożliwiają badania struktury z częstotliwościami powyżej 50MHz. Pozwala to na wykrywanie uszkodzeń których średnica jest mniejsza niż 0,1mm. Niestety w niektórych przypadkach niemożliwe jest zastosowanie tak wysokich częstotliwości, przykładem mogą być materiały o dużym tłumieniu lub materiały gruboziarniste (np. stal nierdzewna) [24]. Wrażliwość metod ultradźwiękowych jest zatem zależna od własności użytych przetworników oraz ich umiejscowienia. Rozdzielczość, rozumiana jako możliwość odróżniania kolejnych defektów położonych blisko siebie, jest zależna od sposobu wymuszania. W celu jej polepszenia należy stosować krótkie impulsy wymagające zastosowania przetworników mogących generować takie właśnie szerokopasmowe sygnały. Rozdzielczość jest także zależna od właściwości materiałowych konstrukcji oraz sposobu połączenia przetwornika z konstrukcją. Dodatkowymi czynnikami umożliwiającymi (lub ograniczającymi) możliwość stosowania tego rodzaju technik są również anizotropowość materiału, chropowatość powierzchni, rozmiar oraz granice ziaren [25]. Wiele metod badania stanu materiału konstrukcji opartych jest na badaniu rozchodzenia się fal powierzchniowych. Akustyczna fala powierzchniowa (AFP)

20 212 Tadeusz Uhl (ang. surface acoustic wave) to fala mechaniczna propagująca się wzdłuż powierzchni podłoża sprężystego graniczącego z próżnią lub innym ciałem sprężystym i zanikająca, zwykle w sposób wykładniczy, w głąb tego podłoża. AFP należą do rodziny fal sejsmicznych. Od momentu wynalezienia przetwornika międzypalczastego umożliwiającego łatwą generację i detekcję AFP na powierzchni kryształów piezoelektrycznych fale te znalazły liczne zastosowania techniczne. Do podstawowych rodzajów AFP zalicza się m.in.[26]: fale Rayleigha - propagujące się na powierzchni ciała sprężystego, fale Love'a - propagujące się na powierzchni ciała sprężystego z cienką warstwą (o grubości dużo mniejszej niż długość fali), fale Stonleya - propagujące się na powierzchni rozdziału dwóch ciał sprężystych, fale Bluesteina-Gulayeva - propagujące się na powierzchni piezoelektryków w określonych kierunkach krystalograficznych, fale Lamba - propagujące się na powierzchniach cienkich płyt. Do najczęściej wykorzystywanych w praktyce należą fale Lamba i Rayleigh [27]. Jest to zaburzenie propagujące się wzdłuż powierzchni sprężystej charakteryzujące się szybkim, zależnym od długości fali, zanikaniem amplitudy w głąb podłoża oraz eliptyczną polaryzacją. Ruch falowy obejmuje więc tylko cienką warstwę przypowierzchniową podłoża i na głębokości rzędu długości fali praktycznie całkowicie zanika (stąd nazwa - fala powierzchniowa). O ile wewnątrz ciała sprężystego mogą się propagować dwa rodzaje fal tj. poprzeczne i podłużne to na powierzchni ulegają one złożeniu i propagują się wspólnie jako fala Rayleigha. Złożenie drgań podłużnych i poprzecznych powoduje, że punkt drgający realizuje trajektorie opisane krzywymi Lissajous. Stąd też punkt na powierzchni, przez który przechodzi fala Rayleigha, zatacza trajektorie eliptyczne (w kierunku przeciwnym do kierunku jej propagacji). Fala ta w czystej postaci nie posiada składowej poprzecznej do kierunku propagacji (rys.13). Fale Rayleigha propagują się w warunkach naturalnych na skutek gwałtownych zmian naprężeń skorupy ziemskiej (trzęsienia ziemi). Mogą być one także generowane sztucznie na powierzchni ciał sprężystych dzięki czemu znalazły szereg zastosowań technicznych.

DRGANIA ELEMENTÓW KONSTRUKCJI

DRGANIA ELEMENTÓW KONSTRUKCJI DRGANIA ELEMENTÓW KONSTRUKCJI (Wprowadzenie) Drgania elementów konstrukcji (prętów, wałów, belek) jak i całych konstrukcji należą do ważnych zagadnień dynamiki konstrukcji Przyczyna: nawet niewielkie drgania

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Przedmiot: Badania nieniszczące metodami elektromagnetycznymi Numer Temat: Badanie materiałów kompozytowych z ćwiczenia: wykorzystaniem fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym 1. Badania nieniszczące wprowadzenie Badania nieniszczące polegają na wykorzystaniu nieinwazyjnych metod badań (bez zniszczenia

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN. Ćwiczenie D - 4. Zastosowanie teoretycznej analizy modalnej w dynamice maszyn

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN. Ćwiczenie D - 4. Zastosowanie teoretycznej analizy modalnej w dynamice maszyn POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN Ćwiczenie D - 4 Temat: Zastosowanie teoretycznej analizy modalnej w dynamice maszyn Opracowanie: mgr inż. Sebastian Bojanowski Zatwierdził:

Bardziej szczegółowo

System monitorowania konstrukcji metalowych i kompozytowych. Wykorzystanie zjawiska propagacji fal sprężystych

System monitorowania konstrukcji metalowych i kompozytowych. Wykorzystanie zjawiska propagacji fal sprężystych System monitorowania konstrukcji metalowych i kompozytowych Wykorzystanie zjawiska propagacji fal sprężystych 1 Koncepcja systemu monitorowania Sygnały zebrane przez czujniki Konstrukcja wyposażona w aktywne

Bardziej szczegółowo

System do badań nieniszczących z wykorzystaniem aktywnej termografii

System do badań nieniszczących z wykorzystaniem aktywnej termografii System do badań nieniszczących z wykorzystaniem aktywnej termografii Bezkontaktowa kontrola jakości Szybkie skanowanie dużych powierzchni Modułowa architektura pozwala na wykorzystywanie metod lock-in,

Bardziej szczegółowo

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl 3OF_III_D KOOF Szczecin: www.of.szc.pl XXXII OLIMPIADA FIZYCZNA (198/1983). Stopień III, zadanie doświadczalne D Źródło: Nazwa zadania: Działy: Słowa kluczowe: Komitet Główny Olimpiady Fizycznej; Waldemar

Bardziej szczegółowo

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl Źródło: LI OLIMPIADA FIZYCZNA (1/2). Stopień III, zadanie doświadczalne - D Nazwa zadania: Działy: Słowa kluczowe: Komitet Główny Olimpiady Fizycznej; Andrzej Wysmołek, kierownik ds. zadań dośw. plik;

Bardziej szczegółowo

17. 17. Modele materiałów

17. 17. Modele materiałów 7. MODELE MATERIAŁÓW 7. 7. Modele materiałów 7.. Wprowadzenie Podstawowym modelem w mechanice jest model ośrodka ciągłego. Przyjmuje się, że materia wypełnia przestrzeń w sposób ciągły. Możliwe jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5. Kierunek: Inżynieria Materiałowa Specjalność: Inżynieria spajania

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5. Kierunek: Inżynieria Materiałowa Specjalność: Inżynieria spajania Nazwa modułu: Nieniszczące metody badań połączeń spajanych Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5 Wydział: Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Kierunek: Inżynieria Materiałowa

Bardziej szczegółowo

Struktura układu pomiarowego drgań mechanicznych

Struktura układu pomiarowego drgań mechanicznych Wstęp Diagnostyka eksploatacyjna maszyn opiera się na obserwacji oraz analizie sygnału uzyskiwanego za pomocą systemu pomiarowego. Pomiar sygnału jest więc ważnym, integralnym jej elementem. Struktura

Bardziej szczegółowo

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Porównanie Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Spektroskopia FT-Raman Spektroskopia FT-Raman jest dostępna od 1987 roku. Systemy

Bardziej szczegółowo

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO ĆWICZENIE 53 PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO Cel ćwiczenia: wyznaczenie wartości indukcyjności cewek i pojemności kondensatorów przy wykorzystaniu prawa Ohma dla prądu przemiennego; sprawdzenie prawa

Bardziej szczegółowo

2011 InfraTec. Aktywna termografia w badaniach nieniszczących przy użyciu oprogramowania IRBIS 3 active

2011 InfraTec. Aktywna termografia w badaniach nieniszczących przy użyciu oprogramowania IRBIS 3 active 2011 InfraTec Aktywna termografia w badaniach nieniszczących przy użyciu oprogramowania IRBIS 3 active Termografia aktywna a termografia pasywna 1 Termografia pasywna (statyczna): materiał niepoddany działaniu

Bardziej szczegółowo

Czujniki podczerwieni do bezkontaktowego pomiaru temperatury. Czujniki stacjonarne.

Czujniki podczerwieni do bezkontaktowego pomiaru temperatury. Czujniki stacjonarne. Czujniki podczerwieni do bezkontaktowego pomiaru temperatury Niemiecka firma Micro-Epsilon, której WObit jest wyłącznym przedstawicielem w Polsce, uzupełniła swoją ofertę sensorów o czujniki podczerwieni

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA WIĄZKI GENEROWANEJ PRZEZ LASER

CHARAKTERYSTYKA WIĄZKI GENEROWANEJ PRZEZ LASER CHARATERYSTYA WIĄZI GENEROWANEJ PRZEZ LASER ształt wiązki lasera i jej widmo są rezultatem interferencji promieniowania we wnęce rezonansowej. W wyniku tego procesu powstają charakterystyczne rozkłady

Bardziej szczegółowo

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 ALEKSANDER KAROLCZUK a) MATEUSZ KOWALSKI a) a) Wydział Mechaniczny Politechniki Opolskiej, Opole 1 I. Wprowadzenie 1. Technologia zgrzewania

Bardziej szczegółowo

Pomiar prędkości obrotowej

Pomiar prędkości obrotowej 2.3.2. Pomiar prędkości obrotowej Metody: Kontaktowe mechaniczne (prądniczki tachometryczne różnych typów), Bezkontaktowe: optyczne (światło widzialne, podczerwień, laser), elektromagnetyczne (indukcyjne,

Bardziej szczegółowo

Projektowanie elementów z tworzyw sztucznych

Projektowanie elementów z tworzyw sztucznych Projektowanie elementów z tworzyw sztucznych Wykorzystanie technik komputerowych w projektowaniu elementów z tworzyw sztucznych Tematyka wykładu Techniki komputerowe, Problemy występujące przy konstruowaniu

Bardziej szczegółowo

METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH.

METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH. METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH. W programie COMSOL multiphisics 3.4 Wykonali: Łatas Szymon Łakomy Piotr Wydzał, Kierunek, Specjalizacja, Semestr, Rok BMiZ, MiBM, TPM, VII, 2011 / 2012 Prowadzący: Dr hab.inż.

Bardziej szczegółowo

Multimedialne Systemy Medyczne

Multimedialne Systemy Medyczne Multimedialne Systemy Medyczne Brain-Computer Interfaces (BCI) mgr inż. Katarzyna Kaszuba Interfejsy BCI Interfejsy BCI Interfejsy mózgkomputer. Zwykle wykorzystują sygnał elektroencefalografu (EEG) do

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska

Politechnika Poznańska Politechnika Poznańska Metoda Elementów Skończonych Prowadzący: dr hab. T. Stręk prof. PP Autorzy: Maciej Osowski Paweł Patkowski Kamil Różański Wydział: Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Kierunek: Mechanika

Bardziej szczegółowo

Metoda elementów skończonych

Metoda elementów skończonych Metoda elementów skończonych Wraz z rozwojem elektronicznych maszyn obliczeniowych jakimi są komputery zaczęły pojawiać się różne numeryczne metody do obliczeń wytrzymałości różnych konstrukcji. Jedną

Bardziej szczegółowo

DiaSter - system zaawansowanej diagnostyki aparatury technologicznej, urządzeń pomiarowych i wykonawczych. Politechnika Warszawska

DiaSter - system zaawansowanej diagnostyki aparatury technologicznej, urządzeń pomiarowych i wykonawczych. Politechnika Warszawska Jan Maciej Kościelny, Michał Syfert DiaSter - system zaawansowanej diagnostyki aparatury technologicznej, urządzeń pomiarowych i wykonawczych Instytut Automatyki i Robotyki Plan wystąpienia 2 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Pomiar drogi koherencji wybranych źródeł światła

Pomiar drogi koherencji wybranych źródeł światła Politechnika Gdańska WYDZIAŁ ELEKTRONIKI TELEKOMUNIKACJI I INFORMATYKI Katedra Optoelektroniki i Systemów Elektronicznych Pomiar drogi koherencji wybranych źródeł światła Instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego

Bardziej szczegółowo

Wykład FIZYKA I. 5. Energia, praca, moc. http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak

Wykład FIZYKA I. 5. Energia, praca, moc. http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Wykład FIZYKA I 5. Energia, praca, moc Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Instytut Fizyki Politechniki Wrocławskiej http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html ENERGIA, PRACA, MOC Siła to wielkość

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM METROLOGII

LABORATORIUM METROLOGII LABORATORIUM METROLOGII POMIARY TEMPERATURY NAGRZEWANEGO WSADU Cel ćwiczenia: zapoznanie z metodyką pomiarów temperatury nagrzewanego wsadu stalowego 1 POJĘCIE TEMPERATURY Z definicji, która jest oparta

Bardziej szczegółowo

Mgr inż. Wojciech Chajec Pracownia Kompozytów, CNT Mgr inż. Adam Dziubiński Pracownia Aerodynamiki Numerycznej i Mechaniki Lotu, CNT SMIL

Mgr inż. Wojciech Chajec Pracownia Kompozytów, CNT Mgr inż. Adam Dziubiński Pracownia Aerodynamiki Numerycznej i Mechaniki Lotu, CNT SMIL Mgr inż. Wojciech Chajec Pracownia Kompozytów, CNT Mgr inż. Adam Dziubiński Pracownia Aerodynamiki Numerycznej i Mechaniki Lotu, CNT SMIL We wstępnej analizie przyjęto następujące założenia: Dwuwymiarowość

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KLASA III Drgania i fale mechaniczne Wymagania na stopień dopuszczający obejmują treści niezbędne dla dalszego kształcenia oraz użyteczne w pozaszkolnej działalności ucznia.

Bardziej szczegółowo

PIEZOELEKTRYKI I PIROELEKTRYKI. Krajewski Krzysztof

PIEZOELEKTRYKI I PIROELEKTRYKI. Krajewski Krzysztof PIEZOELEKTRYKI I PIROELEKTRYKI Krajewski Krzysztof Zjawisko piezoelektryczne Zjawisko zachodzące w niektórych materiałach krystalicznych, polegające na powstawaniu ładunku elektrycznego na powierzchniach

Bardziej szczegółowo

Odstraszacz zwierząt z czujnikiem ruchu i modułem solarnym

Odstraszacz zwierząt z czujnikiem ruchu i modułem solarnym INSTRUKCJA OBSŁUGI Odstraszacz zwierząt z czujnikiem ruchu i modułem solarnym Nr produktu 710068 Strona 1 z 5 Przeznaczenie Za pomocą czujnika ruchu PIR produkt aktywuje generator ultradźwiękowy o częstotliwości

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 6 Temat: Wyznaczenie stałej siatki dyfrakcyjnej i dyfrakcja światła na otworach kwadratowych i okrągłych. 1. Wprowadzenie Fale

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY MES W MECHANICE

SYSTEMY MES W MECHANICE SPECJALNOŚĆ SYSTEMY MES W MECHANICE Drugi stopień na kierunku MECHANIKA I BUDOWA MASZYN Instytut Mechaniki Stosowanej PP http://www.am.put.poznan.pl Przedmioty specjalistyczne będą prowadzone przez pracowników:

Bardziej szczegółowo

Zwój nad przewodzącą płytą METODA ROZDZIELENIA ZMIENNYCH

Zwój nad przewodzącą płytą METODA ROZDZIELENIA ZMIENNYCH METODA ROZDZIELENIA ZMIENNYCH (2) (3) (10) (11) Modelowanie i symulacje obiektów w polu elektromagnetycznym 1 Rozwiązania równań (10-11) mają ogólną postać: (12) (13) Modelowanie i symulacje obiektów w

Bardziej szczegółowo

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są Czujniki Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Czujniki Czujniki służą do przetwarzania interesującej

Bardziej szczegółowo

Ruch drgający i falowy

Ruch drgający i falowy Ruch drgający i falowy 1. Ruch harmoniczny 1.1. Pojęcie ruchu harmonicznego Jednym z najbardziej rozpowszechnionych ruchów w mechanice jest ruch ciała drgającego. Przykładem takiego ruchu może być ruch

Bardziej szczegółowo

Zmiany fazy/okresu oscylacji Chandlera i rocznej we współrzędnych bieguna ziemskiego.

Zmiany fazy/okresu oscylacji Chandlera i rocznej we współrzędnych bieguna ziemskiego. Strona 1 z 38 Zmiany fazy/okresu oscylacji Chandlera i rocznej we współrzędnych bieguna ziemskiego. Alicja Rzeszótko alicja@cbk.waw.pl 2 czerwca 2006 1 Omówienie danych 3 Strona główna Strona 2 z 38 2

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŚLĄSKA W GLIWICACH Wydział Mechaniczny Technologiczny PRACA DYPLOMOWA MAGISTERSKA

POLITECHNIKA ŚLĄSKA W GLIWICACH Wydział Mechaniczny Technologiczny PRACA DYPLOMOWA MAGISTERSKA POLITECHNIKA ŚLĄSKA W GLIWICACH Wydział Mechaniczny Technologiczny PRACA DYPLOMOWA MAGISTERSKA Wykorzystanie pakietu MARC/MENTAT do modelowania naprężeń cieplnych Spis treści Pole temperatury Przykład

Bardziej szczegółowo

Efekt Dopplera. dr inż. Romuald Kędzierski

Efekt Dopplera. dr inż. Romuald Kędzierski Efekt Dopplera dr inż. Romuald Kędzierski Christian Andreas Doppler W 1843 roku opublikował swoją najważniejszą pracę O kolorowym świetle gwiazd podwójnych i niektórych innych ciałach niebieskich. Opisał

Bardziej szczegółowo

METODA ELEMENTÓW SKOŃOCZNYCH Projekt

METODA ELEMENTÓW SKOŃOCZNYCH Projekt METODA ELEMENTÓW SKOŃOCZNYCH Projekt Wykonali: Maciej Sobkowiak Tomasz Pilarski Profil: Technologia przetwarzania materiałów Semestr 7, rok IV Prowadzący: Dr hab. Tomasz STRĘK 1. Analiza przepływu ciepła.

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Figiel, Piotr Dzikowicz. Skanowanie 3D przy projektowaniu i realizacji inwestycji w Koksownictwie KOKSOPROJEKT

Zbigniew Figiel, Piotr Dzikowicz. Skanowanie 3D przy projektowaniu i realizacji inwestycji w Koksownictwie KOKSOPROJEKT 1 Zbigniew Figiel, Piotr Dzikowicz Skanowanie 3D przy projektowaniu i realizacji inwestycji w Koksownictwie 2 Plan prezentacji 1. Skanowanie laserowe 3D informacje ogólne; 2. Proces skanowania; 3. Proces

Bardziej szczegółowo

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego (na podstawie: Żółtowski B. Podstawy diagnostyki maszyn, 1996) dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Teoria eksperymentu: Teoria eksperymentu

Bardziej szczegółowo

BADANIA STRUKTURY MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

BADANIA STRUKTURY MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BADANIA STRUKTURY MATERIAŁÓW Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 1. MAKROSTRUKTURA 2. MIKROSTRUKTURA 3. STRUKTURA KRYSTALICZNA Makrostruktura

Bardziej szczegółowo

Czujniki i urządzenia pomiarowe

Czujniki i urządzenia pomiarowe Czujniki i urządzenia pomiarowe Czujniki zbliŝeniowe (krańcowe), detekcja obecności Wyłączniki krańcowe mechaniczne Dane techniczne Napięcia znamionowe 8-250VAC/VDC Prądy ciągłe do 10A śywotność mechaniczna

Bardziej szczegółowo

System monitoringu jakości energii elektrycznej

System monitoringu jakości energii elektrycznej System monitoringu jakości energii elektrycznej Pomiary oraz analiza jakości energii elektrycznej System Certan jest narzędziem pozwalającym na ciągłą ocenę parametrów jakości napięć i prądów w wybranych

Bardziej szczegółowo

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni IR II 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni Promieniowanie podczerwone ma naturę elektromagnetyczną i jego absorpcja przez materię podlega tym samym prawom,

Bardziej szczegółowo

Wibroizolacja i redukcja drgań

Wibroizolacja i redukcja drgań Wibroizolacja i redukcja drgań Firma GERB istnieje od 1908 roku i posiada duże doświadczenie w zakresie wibroizolacji oraz jest producentem systemów dla redukcji drgań różnego rodzaju struktur, maszyn

Bardziej szczegółowo

Sonochemia. Dźwięk. Fale dźwiękowe należą do fal mechanicznych, sprężystych. Fale poprzeczne i podłużne. Ciało stałe (sprężystość postaci)

Sonochemia. Dźwięk. Fale dźwiękowe należą do fal mechanicznych, sprężystych. Fale poprzeczne i podłużne. Ciało stałe (sprężystość postaci) Dźwięk 1 Fale dźwiękowe należą do fal mechanicznych, sprężystych Fale poprzeczne i podłużne Ciało stałe (sprężystość postaci) fale poprzeczne i podłużne Dźwięk 2 Właściwości fal podłużnych Prędkość dźwięku

Bardziej szczegółowo

Doświadczalne wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu

Doświadczalne wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu Doświadczalne wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu Autorzy: Kamil Ćwintal, Adam Tużnik, Klaudia Bernat, Paweł Safiański uczniowie klasy I LO w Zespole Szkół Ogólnokształcących im. Edwarda Szylki w

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W PILE INSTYTUT POLITECHNICZNY Zakład Budowy i Eksploatacji Maszyn PRACOWNIA TERMODYNAMIKI TECHNICZNEJ INSTRUKCJA Temat ćwiczenia: WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA PRZEWODNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia modulacyjna

Spektroskopia modulacyjna Spektroskopia modulacyjna pozwala na otrzymanie energii przejść optycznych w strukturze z bardzo dużą dokładnością. Charakteryzuje się również wysoką czułością, co pozwala na obserwację słabych przejść,

Bardziej szczegółowo

Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne

Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne dr inż. Ireneusz Wróbel ATH Bielsko-Biała, Evatronix S.A. iwrobel@ath.bielsko.pl mgr inż. Paweł Harężlak mgr inż. Michał Bogusz Evatronix S.A. Plan wykładu

Bardziej szczegółowo

1.2.MOŻLIWOŚCI BADAŃ STANU MASZYN A DIAGNOSTYKA WA

1.2.MOŻLIWOŚCI BADAŃ STANU MASZYN A DIAGNOSTYKA WA 1.2.MOŻLIWOŚCI BADAŃ STANU MASZYN A DIAGNOSTYKA WA Zanim przejdziemy do zgłębiania podstaw diagnostyki WA przyjrzyjmy się wszelkim możliwym metodom badań stanu maszyn, konstrukcji i ich elementów. Metod

Bardziej szczegółowo

Tadeusz Lesiak. Dynamika punktu materialnego: Praca i energia; zasada zachowania energii

Tadeusz Lesiak. Dynamika punktu materialnego: Praca i energia; zasada zachowania energii Mechanika klasyczna Tadeusz Lesiak Wykład nr 4 Dynamika punktu materialnego: Praca i energia; zasada zachowania energii Energia i praca T. Lesiak Mechanika klasyczna 2 Praca Praca (W) wykonana przez stałą

Bardziej szczegółowo

Płyny newtonowskie (1.1.1) RYS. 1.1

Płyny newtonowskie (1.1.1) RYS. 1.1 Miniskrypt: Płyny newtonowskie Analizujemy cienką warstwę płynu zawartą pomiędzy dwoma równoległymi płaszczyznami, które są odległe o siebie o Y (rys. 1.1). W warunkach ustalonych następuje ścinanie w

Bardziej szczegółowo

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Aktory

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Aktory Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne Aktory 1 Definicja aktora Aktor (ang. actuator) -elektronicznie sterowany człon wykonawczy. Aktor jest łącznikiem między urządzeniem przetwarzającym informację

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z fizyki dla klasy III gimnazjum

Przedmiotowy system oceniania z fizyki dla klasy III gimnazjum Przedmiotowy system oceniania z fizyki dla klasy III gimnazjum Szczegółowe wymagania na poszczególne stopnie (oceny) 1. Drgania i fale R treści nadprogramowe Stopień dopuszczający Stopień dostateczny Stopień

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład VI Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Właściwości materiałów -wprowadzenie 2. Statyczna próba rozciągania.

Bardziej szczegółowo

4. SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE

4. SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE 4. SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE WYTYCZNE PROJEKTOWE www.immergas.com.pl 26 SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE 4. SPRZĘGŁO HYDRAULICZNE - ZASADA DZIAŁANIA, METODA DOBORU NOWOCZESNE SYSTEMY GRZEWCZE Przekazywana moc Czynnik

Bardziej szczegółowo

Dźwięk podstawowe wiadomości technik informatyk

Dźwięk podstawowe wiadomości technik informatyk Dźwięk podstawowe wiadomości technik informatyk I. Formaty plików opisz zalety, wady, rodzaj kompresji i twórców 1. Format WAVE. 2. Format MP3. 3. Format WMA. 4. Format MIDI. 5. Format AIFF. 6. Format

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej. LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.. Wprowadzenie Soczewką nazywamy ciało przezroczyste ograniczone

Bardziej szczegółowo

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE LASERY I ICH ZASTOSOWANIE Laboratorium Instrukcja do ćwiczenia nr 5 Temat: Interferometr Michelsona 7.. Cel i zakres ćwiczenia 7 INTERFEROMETR MICHELSONA Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z budową i

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Wytrzymałości Materiałów

Laboratorium Wytrzymałości Materiałów Katedra Wytrzymałości Materiałów Instytut Mechaniki Budowli Wydział Inżynierii Lądowej Politechnika Krakowska Laboratorium Wytrzymałości Materiałów Praca zbiorowa pod redakcją S. Piechnika Skrypt dla studentów

Bardziej szczegółowo

Systemy akwizycji i przesyłania informacji

Systemy akwizycji i przesyłania informacji Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza w Rzeszowie Wydział Elektryczny Kierunek: Informatyka Systemy akwizycji i przesyłania informacji Projekt zaliczeniowy Temat pracy: Okna wygładzania ZUMFL

Bardziej szczegółowo

Promienniki podczerwieni Frico

Promienniki podczerwieni Frico Promienniki podczerwieni Frico Ogrzewanie za pomocą promienników zainstalowanych do sufitu należy do grupy ogrzewania pośredniego. Promienie cieplne ogrzewają podłogę, ściany itp., a następnie powierzchnie

Bardziej szczegółowo

Dwa w jednym teście. Badane parametry

Dwa w jednym teście. Badane parametry Dwa w jednym teście Rys. Jacek Kubiś, Wimad Schemat zawieszenia z zaznaczeniem wprowadzonych pojęć Urządzenia do kontroli zawieszeń metodą Boge badają ich działanie w przebiegach czasowych. Wyniki zależą

Bardziej szczegółowo

OBLICZANIE KÓŁK ZĘBATYCH

OBLICZANIE KÓŁK ZĘBATYCH OBLICZANIE KÓŁK ZĘBATYCH koło podziałowe linia przyporu P R P N P O koło podziałowe Najsilniejsze zginanie zęba następuje wówczas, gdy siła P N jest przyłożona u wierzchołka zęba. Siłę P N można rozłożyć

Bardziej szczegółowo

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI Opracował: Paweł Urbańczyk Zawiercie, marzec 2012 1 Charakterystyka stali stosowanych w energetyce

Bardziej szczegółowo

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej dla przedsiębiorstw

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej dla przedsiębiorstw KATEDRA AUTOMATYKI kierownik katedry: dr hab. inż. Kazimierz Kosmowski, prof. nadzw. PG tel.: 058 347-24-39 e-mail: kazkos@ely.pg.gda.pl adres www: http://www.ely.pg.gda.pl/kaut/ Systemy sterowania w obiektach

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową.

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Lekcja organizacyjna. Omówienie programu nauczania i przypomnienie wymagań przedmiotowych Tytuł rozdziału

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia I stopnia (inżynierskie)

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia I stopnia (inżynierskie) Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia I stopnia (inżynierskie) Temat: Pomiar prędkości kątowych samolotu przy pomocy czujnika ziemskiego pola magnetycznego 1. Analiza właściwości

Bardziej szczegółowo

FACULTY OF ADVANCED TECHNOLOGIES AND CHEMISTRY. Wprowadzenie Podstawowe prawa Przetwarzanie sygnału obróbka optyczna obróbka elektroniczna

FACULTY OF ADVANCED TECHNOLOGIES AND CHEMISTRY. Wprowadzenie Podstawowe prawa Przetwarzanie sygnału obróbka optyczna obróbka elektroniczna Interferometry światłowodowe Wprowadzenie Podstawowe prawa Przetwarzanie sygnału obróbka optyczna obróbka elektroniczna Wprowadzenie Układy te stanowią nową klasę czujników, gdzie podstawowy mechanizm

Bardziej szczegółowo

BADANIE I LOKALIZACJA USZKODZEŃ SIECI C.O. W PODŁODZE.

BADANIE I LOKALIZACJA USZKODZEŃ SIECI C.O. W PODŁODZE. BADANIE I LOKALIZACJA USZKODZEŃ SIECI C.O. W PODŁODZE. Aleksandra Telszewska Łukasz Oklak Międzywydziałowe Naukowe Koło Termowizji Wydział Geodezji i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytet Warmińsko - Mazurski

Bardziej szczegółowo

AFM. Mikroskopia sił atomowych

AFM. Mikroskopia sił atomowych AFM Mikroskopia sił atomowych Siły van der Waalsa F(r) V ( r) = c 1 r 1 12 c 2 r 1 6 Siły van der Waalsa Mod kontaktowy Tryby pracy AFM związane z zależnością oddziaływania próbka ostrze od odległości

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 2.1. Bezpośredni pomiar konstrukcji... 32 2.1.1. Metodyka pomiaru... 32 2.1.2. Zasada działania mierników automatycznych...

Spis treści. 2.1. Bezpośredni pomiar konstrukcji... 32 2.1.1. Metodyka pomiaru... 32 2.1.2. Zasada działania mierników automatycznych... Księgarnia PWN: Łukasz Drobiec, Radosław Jasiński, Adam Piekarczyk - Diagnostyka konstrukcji żelbetowych. T. 1 Wprowadzenie............................... XI 1. Metodyka diagnostyki..........................

Bardziej szczegółowo

Wykaz urządzeń Lp Nazwa. urządzenia 1. Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER. Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0.. 200/2000/20000/ 200000 lux

Wykaz urządzeń Lp Nazwa. urządzenia 1. Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER. Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0.. 200/2000/20000/ 200000 lux Wykaz urządzeń Lp Nazwa urządzenia 1 Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0 200/2000/20000/ 200000 lux 2 Komora klimatyczna Komora jest przeznaczona do badania oporu

Bardziej szczegółowo

Eksperyment pomiary zgazowarki oraz komory spalania

Eksperyment pomiary zgazowarki oraz komory spalania Eksperyment pomiary zgazowarki oraz komory spalania Damian Romaszewski Michał Gatkowski Czym będziemy mierzyd? Pirometr- Pirometry tworzą grupę bezstykowych mierników temperatury, które wykorzystują zjawisko

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 2 APARATURA DO TERAPII POLEM MAGNETYCZNYM W.CZ.

ĆWICZENIE NR 2 APARATURA DO TERAPII POLEM MAGNETYCZNYM W.CZ. ĆWICZENIE NR 2 PRTUR DO TERPII POLEM MGNETYCZNYM W.CZ. Cel ćwiczenia Zapoznanie się z budową, zasadą działania urządzenia. Identyfikacja i pomiary zakłóceń generowanych przez urządzenie do otoczenia. Zbadanie

Bardziej szczegółowo

Ćw.6. Badanie własności soczewek elektronowych

Ćw.6. Badanie własności soczewek elektronowych Pracownia Molekularne Ciało Stałe Ćw.6. Badanie własności soczewek elektronowych Brygida Mielewska, Tomasz Neumann Zagadnienia do przygotowania: 1. Budowa mikroskopu elektronowego 2. Wytwarzanie wiązki

Bardziej szczegółowo

Niezwykłe światło. ultrakrótkie impulsy laserowe. Piotr Fita

Niezwykłe światło. ultrakrótkie impulsy laserowe. Piotr Fita Niezwykłe światło ultrakrótkie impulsy laserowe Laboratorium Procesów Ultraszybkich Zakład Optyki Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego Światło Fala elektromagnetyczna Dla światła widzialnego długość

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 425. Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych. Woda. Ciało stałe Masa kalorymetru z ciałem stałym m 2 Masa ciała stałego m 0

Ćwiczenie 425. Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych. Woda. Ciało stałe Masa kalorymetru z ciałem stałym m 2 Masa ciała stałego m 0 2014 Katedra Fizyki Nazwisko... Data... Nr na liście... Imię... Wydział... Dzień tyg... Godzina... Ćwiczenie 425 Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych Masa suchego kalorymetru m k = kg Opór grzałki

Bardziej szczegółowo

Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej

Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej 1. Zasady metody Zasada metody polega na stopniowym obciążaniu środka próbki do badania, ustawionej

Bardziej szczegółowo

SAMOCHODOWY RADAR POWSZECHNEGO STOSOWANIA

SAMOCHODOWY RADAR POWSZECHNEGO STOSOWANIA Koncern Delphi opracował nowy, wielofunkcyjny, elektronicznie skanujący radar (ESR). Dzięki wykorzystaniu pozbawionej ruchomych części i sprawdzonej technologii monolitycznej, radar ESR zapewnia najlepsze

Bardziej szczegółowo

APARATURA DO TERAPII POLEM MAGNETYCZNYM W.CZ.

APARATURA DO TERAPII POLEM MAGNETYCZNYM W.CZ. Laboratorium Elektronicznej Aparatury Medycznej Politechnika Wrocławska Wydział Podstawowych Problemów Techniki Katedra Inżynierii Biomedycznej ĆWICZENIE NR 2 APARATURA DO TERAPII POLEM MAGNETYCZNYM W.CZ.

Bardziej szczegółowo

Wstęp. osobniczo, takich jak odciski linii papilarnych, wygląd tęczówki oka, czy charakterystyczne cechy twarzy.

Wstęp. osobniczo, takich jak odciski linii papilarnych, wygląd tęczówki oka, czy charakterystyczne cechy twarzy. 1. Wstęp. Dynamiczny rozwój Internetu, urządzeń mobilnych, oraz komputerów sprawił, iż wiele dziedzin działalności człowieka z powodzeniem jest wspieranych przez dedykowane systemy informatyczne. W niektórych

Bardziej szczegółowo

PROJEKT METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH

PROJEKT METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH PROJEKT METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH z wykorzystaniem programu COMSOL Multiphysics 3.4 Prowadzący: Dr hab. prof. Tomasz Stręk Wykonali: Nieścioruk Maciej Piszczygłowa Mateusz MiBM IME rok IV sem.7 Spis

Bardziej szczegółowo

Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych

Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych w oparciu o pomiary poziomu ciśnienia akustycznego w punktach pomiarowych lub liniach omiatania na półkulistej powierzchni

Bardziej szczegółowo

Problem Odwrotny rozchodzenia się fali Love'a w falowodach sprężystych obciążonych cieczą lepką

Problem Odwrotny rozchodzenia się fali Love'a w falowodach sprężystych obciążonych cieczą lepką Problem Odwrotny rozchodzenia się fali Love'a w falowodach sprężystych obciążonych cieczą lepką Dr hab. Piotr Kiełczyński, prof. w IPPT PAN, Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN Zakład Teorii Ośrodków

Bardziej szczegółowo

Podstawowe funkcje uniwersalnego defektoskopu UT GEKKO

Podstawowe funkcje uniwersalnego defektoskopu UT GEKKO Opis produktu GEKKO Przenośny defektoskop ultradźwiękowy Phased Array, TOFD oraz techniki konwencjonalnej Podstawowe funkcje uniwersalnego defektoskopu UT GEKKO Techniki- Phased Array Głowice od badań

Bardziej szczegółowo

Propagacja światła we włóknie obserwacja pól modowych.

Propagacja światła we włóknie obserwacja pól modowych. Propagacja światła we włóknie obserwacja pól modowych. Przy pomocy optyki geometrycznej łatwo można przedstawić efekty propagacji światła tylko w ośrodku nieograniczonym. Nie ukazuje ona jednak interesujących

Bardziej szczegółowo

Badanie roli pudła rezonansowego za pomocą konsoli pomiarowej CoachLab II

Badanie roli pudła rezonansowego za pomocą konsoli pomiarowej CoachLab II 52 FOTON 99, Zima 27 Badanie roli pudła rezonansowego za pomocą konsoli pomiarowej CoachLab II Bogdan Bogacz Pracownia Technicznych Środków Nauczania Zakład Metodyki Nauczania i Metodologii Fizyki Instytut

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ELEKTROTECHNIKI POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO

LABORATORIUM ELEKTROTECHNIKI POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ TRANSPORTU KATEDRA LOGISTYKI I TRANSPORTU PRZEMYSŁOWEGO NR 1 POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO Katowice, październik 5r. CEL ĆWICZENIA Poznanie zjawiska przesunięcia fazowego. ZESTAW

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska

Politechnika Warszawska Politechnika Warszawska Wydział Elektryczny Laboratorium Teletechniki Skrypt do ćwiczenia T.02. Woltomierz RMS oraz Analizator Widma 1. Woltomierz RMS oraz Analizator Widma Ćwiczenie to ma na celu poznanie

Bardziej szczegółowo

Analiza niestabilności powstających w trakcie procesu wytłaczania

Analiza niestabilności powstających w trakcie procesu wytłaczania Analiza niestabilności powstających w trakcie procesu wytłaczania Mateusz Barczewski Stypendysta projektu pt. Wsparcie stypendialne dla doktorantów na kierunkach uznanych za strategiczne z punktu widzenia

Bardziej szczegółowo

Materiały do laboratorium Przygotowanie Nowego Wyrobu dotyczące metody elementów skończonych (MES) Opracowała: dr inŝ.

Materiały do laboratorium Przygotowanie Nowego Wyrobu dotyczące metody elementów skończonych (MES) Opracowała: dr inŝ. Materiały do laboratorium Przygotowanie Nowego Wyrobu dotyczące metody elementów skończonych (MES) Opracowała: dr inŝ. Jolanta Zimmerman 1. Wprowadzenie do metody elementów skończonych Działanie rzeczywistych

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska

Politechnika Poznańska Politechnika Poznańska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Mechanika i Budowa Maszyn Grupa M3 Metoda Elementów Skończonych Prowadzący: dr hab. Tomasz Stręk, prof. nadzw. Wykonał: Miłek Mateusz 1 2 Spis

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład XI Właściwości cieplne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Stabilność termiczna materiałów 2. Pełzanie wysokotemperaturowe 3. Przewodnictwo cieplne 4. Rozszerzalność

Bardziej szczegółowo

7. Wyznaczanie poziomu ekspozycji

7. Wyznaczanie poziomu ekspozycji 7. Wyznaczanie poziomu ekspozycji Wyznaczanie poziomu ekspozycji w przypadku promieniowania nielaserowego jest bardziej złożone niż w przypadku promieniowania laserowego. Wynika to z faktu, że pracownik

Bardziej szczegółowo