Krzysztof Penderecki LABIRYNT CZASU

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Krzysztof Penderecki LABIRYNT CZASU"

Transkrypt

1 Krzysztof Penderecki LABIRYNT CZASU Pięć wkładów na koniec wieku. P R E S S P U B L I C A WARSZAWA 1 9 9

2 Fotografia Krzysztofa Pendereckiego: Sergo Kuruliszwili Copyright by Krzysztof Penderecki Copyright by Krzysztof Penderecki and Anna i Zbigniew Baranowie Passio artis et vitae" Ilustracje wewnątrz książki i na okładce: Janusz Kapusta Projekt okładki Tadeusz Gajl Redakcja Zbigniew Baran Żyję właśnie, gdy stulecie mija. Czuje się wiatr wielkiej karty, którą zapisał Bóg i ty, i ja i która wysoko obraca się w obcych rękach. Czuje się blaski z nowej strony, na której wszystko stać się jeszcze może. Ciche moce sprawdzają swą rozpiętość i patrzą na siebie mrocznie. Rainer Maria Rilke, z Księgi godzin, 1899 (tłum. Bernard Antochewicz) Redakcja techniczna Andrzej Figatowski Korekta Ewa Litwiniak ISBN

3 Wstęp Przyznanie mi w krótkim czasie kilku doktoratów honoris causa stało się dla mnie impulsem, by przemyśleć jeden aktualny temat kondycji artysty u schyłku wieku. Teksty wykładów poświęcone tej idei wygłosiłem publicznie w uczelniach, które wyróżniły mnie swoim honorowym tytułem: w Akademii Muzycznej w Krakowie, na Uniwersytecie Warszawskim, w Akademii Muzycznej w Warszawie i na Uniwersytecie w Glasgow. Wykład ostatni zaprezentowałem w Monachium w ramach cyklu odczytów Koniec wieku. Akurat tak się złożyło, że przygotowanie wykładu monachijskiego Arka zbiegło się z zakończeniem pracy nad utworem zamówionym na 3000-lecie Jerozolimy. Co weźmiemy do arki, która przeniesie nas w następne tysiąclecie? To pytanie może zadać sobie każdy odczuwający swoją przynależność do tradycji judeo-chrześcijańskiej. W książce starałem się podzielić moimi cywilizacyjnymi refleksjami i wątpliwościami. Próbując rozpoznać i nazwać objawy naszego mal du siecle, starałem się w miarę możności przezwyciężyć narzucającą się tonację pesymizmu. Sięgam do różnych źródeł historycznych i współczesnych, do bieżącej krytyki, literatury i sztuki, chcąc sam dla siebie uchwycić puls czasu. Ktoś może mi zarzucić, że w książce za mało jest komentarzy do muzyki. Ale taki był mój świadomy zamiar, aby refleksje na jej temat wpleść w rozważania ogólniejszej natury. Z tematem wykładów łączy się rozmowa przeprowadzona ze mną przez Annę i Zbigniewa Baranów, która 7

4 wyzwoliła mnie również do bardziej osobistych wynurzeń. Dziękuję wydawnictwu Presspublica za inicjatywę opublikowania Labiryntu czasu, a redaktorowi książki za pasję i trud jej opracowania. grudzień 1996 Krzysztof Penderecki I Drzewo wewnętrzne

5 Wybitny pisarz polityczny i krytyk, Julian Klaczko, parafrazując Goethego mówił, iż tak samo jak w literaturze, tak i w żywocie każdego znakomitego człowieka dojrzeć by się dała epoka Iliady i epoka Odysei". Pierwsza jest periodem młodzieńczego heroizmu", epopeą walki", druga okresem męskości i szukania powrotu, epopeą wieku strudzonego i domowej tęskno- Ja również mam swoją Iliadę i Odyseję. Troją była a mnie awangarda, epoka młodzieńczego buntu i wiary w możliwość zmiany porządku świata przez sztukę. Awangardowość dawała złudzenie uniwersalizmu. Świat muzyczny Stockhausena, Nono, Bouleza, Cage'a był dla nas mlodych - krępowanych przez panującą w kraju estetykę socrealistyczną wyzwoleniem. Zaczynałem Karierę w okresie, gdy wiele jeszcze było do odkrycia, Otwierała się przede mną nowa rzeczywistość, nowa wizja sztuki i świata. Szybko jednak zorientowałem się, że nowatorstwie tym, sprowadzającym się głównie do eksperymentów i spekulacji formalnych, więcej jest destrukcji niż budowania od nowa, że ten prometejski ton Mowa z 1868 roku. Cyt. za: Stanisław Tarnowski, Julian Klaczko, t.2, Kraków 1909, s

6 jest utopią. Ucieczkę z awangardowej pułapki formalizmu umożliwił mi zwrot ku tradycji. Nazwano mnie nawet koniem trojańskim awangardy". Aż do Kosmogonii jednak, czyli początku lat 70., nie mogłem uwolnić się od owej utopijnej wiary w możliwość zbudowania jednej wielkiej rodziny człowieczej", co było równie istotnym elementem awangardowej doktryny. Oczywiście, szukając inspiracji w tradycji, nie miałem zamiaru stać się tradycjonalistą. Bliskie mi są słowa, które wypowiada Józef z powieści Tomasza Manna do Amenhotepa IV: Wzorzec tradycji pochodzi z głębi, co w dole leży i tym jest, co nas wiąże. Lecz «ja» od Boga pochodzi i przynależy do ducha, który jest wolny" 2. W tym momencie zaczyna się moja przygoda Ulissesa, co przez trudy, niebezpieczeństwa i bóle dąży do zatraconej Itaki", moja Odyseja, czyli stwarzanie własnej drogi, szukanie centrum. Kierowało mną pragnienie syntezy, chęć scalenia natłoku dośwadczeń, jakie są udziałem współczesnego człowieka. Każda epoka przeszłości pozostawiła swój rozpoznawalny język. Bach czy Mozart wiedzieli, dla kogo piszą, i że będą zrozumiali. Twórca nowoczesny, pomimo swoich dążeń do uniwersalizmu, jest rozdarty, wyalienowany. Świadome nawiązanie do tradycji stało się dla mnie szansą przezwyciężenia tego rozdźwięku między artystą i odbiorcą. Z sentymentem wracam do Pasji według św. Łukasza, która okazała się momentem zwrotnym w mojej drodze twórczej. Sięgnąłem po archetyp Pasji a więc temat liczący 2000 lat - - by wypo- 2 Tomas Mann, Joseph und setne Briider, t. III: Joseph, der Erndhrer, Berman-Fischer Verlag, Stockholm 1948, s Cytat w tłumaczeniu Marii Kureckiej [w:] tejże, Czarodziej. Rzecz o Tomaszu Mannie, Oficyna Literacka, Kraków 1993, s wiedzieć nie tylko mękę i śmierć Chrystusa, ale i okrucieństwo naszego wieku, męczeństwo Oświęcimia... dziś dodałbym: i Sarajewa... Chodziło mi o to, aby widz poprzez napięcie i dramatyzm muzyki został włączony w sam środek wydarzeń jak w średniowiecznym misterium, gdzie nikt nie stał z boku. Każdy może być wciągnięty przez ów tłum pasyjny, turba, który domaga się ukrzyżowania Chrystusa, podobnie jak każdego dotyczy odkupienie. Stary temat uaktualnił się poprzez nowe środki ekspresji. Złośliwi krytycy zarzucali mi eklektyzm, co pozostawało w sprzeczności z moimi dążeniami. Synteza nie może polegać na mechanicznym łączeniu elementów, lecz musi wynikać z jednoczącego przeżycia, być jednorodnym stopem. Nie przeczę, że zawsze odczuwałem pokusę wielu stylistyk. Polistylistyka tak obecnie modna była już w Pasji i Jutrzni, nie mówiąc o ostatnich moich utworach, takich jak Czarna maska i Ubu król, które wynikają każdy na swój sposób ze świadomie przyjętej estetyki postmodernistycznej. Jestem hybrydą, moja rodzina pochodzi z kresów, babka ze strony ojca była Ormianką, natomiast dziadek Niemcem. Zawsze miałem na przykład pociąg do liturgii prawosławnej, z drugiej zaś strony fascynowała mnie kultura zachodnia z jej racjonalizmem, ale i umiejętnością ekspresji najbardziej złożonych stanów i uczuć. Kultura śródziemnomorska przecież która jest moim domem w najszerszym znaczeniu powstała właśnie z owego ożywczego połączenia najróżniejszych elementów i wpływów. Odczuwam w sobie potrzebę zmienności, niektórzy przypisują mi cechy mitycznego Proteusza, który wciąż odmienia swe twarze. Wnikliwy krytyk dostrzegłby w tym wewnętrzną logikę. Kusi mnie zarówno sacrum, jak profanum, Bóg i diabeł, wzniosłość i jej przekracza

7 nie. Utwory podniosłe w typie sacra rappresentatione muszą znaleźć kontrapunkt w formach obrazoburczych czy buffo. Nie wiem, czy zbytnio nie zgrzeszyłem właśnie wobec wolnego ja" ulegając imperatywowi polityki i narodowego etosu. Dzieła takie jak Polskie Requiem, czy wcześniej Tren ofiarom Hiroszimy jakkolwiek posiadają autonomiczny byt artystyczny są narażone na odczytania bliskie publicystyki. Boję się mieszania porządków, nie chciałbym, aby muzyka ta pisana w określonym czasie była tłem do czegoś innego, ulegając tym samym spłyceniu. Dziś po przejściu lekcji późnego romantyzmu i wykorzystaniu możliwości myślenia postmodernistycznego mój ideał artystyczny upatruję w claritas. Zwracam się do kameralistyki, uznając, iż więcej można wypowiedzieć głosem ściszonym, skondensowanym w brzmieniu 3-4 instrumentów. Ta ucieczka w prywatność muzyczną jest swojego rodzaju odpowiedzią na nasz fin de siecle, owo przyspieszenie zegara historii i zamęt związany z przetasowywaniem się norm w kulturze, etyce i polityce. Czy ta ucieczka od świata, który się psuje, otoczenie się murem splendid isolation nie jest dezercją, jakimś przejawem nowego biedermeieru? Musica domestica zamiast wielkich, angażujących się w odnowę świata oratoriów, sadzenie drzew zamiast walki i zdobywania? Moją postawę najlepiej określają słowa poety z tamtego fin de siecle'u, Rainera Marii Rilkego: A ja, który pragnę rosnąć, patrzę na zewnątrz, a we mnie rośnie drzewo 3. Alchemicy uważali, że doskonalenie siebie musi postępować w parze z regeneracją natury. Sadząc drzewa w Lusławicach, w których znalazłem moją Odysową przystań, Itakę, mam wrażenie oczyszczania się, dochodzenia do istoty samego siebie i do istoty muzyki. Według nauk ezoterycznych, poprzez wniknięcie w naturę można było dotknąć owej materia prima, z której alchemicy budowali swoje Opus Magnum. Ja również, szukając formy najbardziej skondensowanej i oszczędnej, myślę o takiej syntezie. Źródłem dochodzenia do materia prima muzyki jest dla mnie właśnie kameralistyka. Czy etap ten doprowadzi mnie do oczekiwanej Wielkiej Syntezy, Opus Magnum! Wydaje mi się, że tylko poprzez to oczyszczenie, transmutację wszystkiego, co już istniało, można odzyskać prawdziwy i naturalny uniwersalny język muzyki. Rainer Maria Rilke, Wiersze, wybrał i przetłumaczył Bernard Antochewicz, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków- Gdańsk 1976, s

8 II Artysta w labiryncie

9 J edno mnie tylko obchodzi: czy zbliżam się powoli, okólnie, krążąc to tam to tu, oddalając się, wracając, ale zawsze z jasnym celem. Zbliżam się do czego? Do wiedzy, choć jakiej, nie wiem, do bilansu, do zrozumienia" pisał Czesław Miłosz w tomie Nieobjęta ziemia 4, wyrażając tym samym ogólną sytuację człowieka, a w szczególności artysty u schyłku wieku. Znajdujemy się w labiryncie podejmujemy wiele dróg, cofamy się i powracamy z bardzo niejasnym przeczuciem celu. Chcemy dokonać bilansu, zrozumieć nie tylko drogę jednostkową, ale i całe kończące się stulecie. Obawiam się jednak, że w tym momencie nie jest to możliwe, Italo Calvino w jednym z pięciu Wykładów amerykańskich wyraził tę niemożność najdobitniej: Czasami mam wrażenie, że jakaś epidemia opanowała ludzkość, uderzając w najbardziej dla niej charakterystyczną właściwość, czyli mowę: rodzaj językowej dżumy, która objawia się utratą siły poznawczej i bezpośredniości, tendencją do automatycznego ograniczania środków wyrazu,

10 do sformu łowań najbar dziej ogólnych, anonimowych, abstrakcyjnych, do rozmywania znaczeń, stępiania ostrza 4 Czesław Miłosz, Nieobjęta ziemia, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1988, s

11 wyrazu, gaszenia każdej iskry tryskającej przy zderzeniu słów z nowym kontekstem" 5. To poczucie nieprzystawal-ności języka do rzeczywistości mieli oczywiście już nasi poprzednicy z ubiegłego fin de siecle'u. Ale my jesteśmy w gorszej sytuacji. Sto lat temu sztuka miała charakter wybitnie indywidualistyczny, dziś znaleźliśmy się we władzy kultury masowej, znijaczonej. W tym samym eseju o Dokładności CaMno pisał: Jesteśmy zanurzeni w nieprzerwanym strumieniu obrazów; wszechobecne media stale tylko przekształcają świat w obrazy i powielają go poprzez fantasmagorię lustrzanych trików (...). Duża część tej chmury obrazów natychmiast się rozwiewa, jak sen, co nie zostawia śladów w pamięci. Ale nie rozwiewa się uczucie obcości i przykrości" 6. Dyktat mediów powoduje, że wszystko roztapia się w papce. Kultura zhomogenizowana miesza poziomy, niszczy hierarchie, zrównuje kulturę wysoką i niską. Menedżerowie, szukając komercyjnego sukcesu, serwują duchową strawę w coraz to efektowniejszych opakowaniach i zestawieniach: słynni tenorzy śpiewają unisono popularne arie podczas igrzysk sportowych; produkty wysokiej techniki kasety wideo i compact dyski zastępują potrzebę żywego obcowania z literaturą, filmem, teatrem, muzyką. W tym kalejdoskopie informacji najbardziej cierpi wyobraźnia. Naszym wielkim problemem jest jej kryzys. Naturalnym odruchem staje się ucieczka, zamknięcie się we własnym świecie ale czy ocali ono nasze twór cze siły? W Lusławicach otoczyłem moją posiadłość, mój ogród wysokim murem, wierząc zgodnie z myśleniem 5 Italo Cab/ino, Dokładność, tłum. JustynaŁukaszewicz, Odra" nr 3, 1994, s Tamże.

12 symbolicznym że mur ten wzmocni siły wewnętrzne tam wzrastające. Taki hortus conclusus to świat sam w sobie, mój kosmos, którego harmonię sam kształtuję. Wytyczając szpalery drzew, zakładając gazony i kwiato we partery mam świadomość budowania własnej Arkadii, a zarazem pewność jak wielu moich poprzedników że oddaję się sztuce cnotliwej i przyjemnej" 7. Działając zgodnie z wcześniejszymi wzorcami założyłem również w moim ogrodzie błędnik, labirynt. Tu czuję się pewny, znam wejście i wyjście, zbudowałem go według zasad co-struzione legittima. Inaczej z tym labiryntem, którym jest twórczość i świat. Jak osiągnąć cel artystyczny w plątaninie dróg, w tym zamęcie, który jest naszym udziałem? Pocieszeniem może być świadomość, że labirynt metafora naszego bytowania jest zawsze połączeniem elementów irracjonalnych, nieobliczalnych i obliczalnych, nad którymi możemy zapanować. Tylko błądzenie, droga okrężna prowadzi do spełnienia. Nur der Urnweg fiihrt zur Vollkommenheit sugeruje Gustav Renę Ho-cke, autor klasycznej już książki Die Welt als Labyńntłf. Patrząc na całość XX wieku coraz bardziej uświadamiam sobie, że właśnie ta zawiła struktura jest przeznaczeniem artystów. Strawiński, Schonberg, Prokofiew, Picasso, Witkacy, Kantor. Ten ostatni pisał wprost: Jeśli trady cyjnie przedstawia się rozwój w formie linii prostej, spirali czy linii koncentrycznych, to wykresem graficznym mojej twórczości byłby labirynt. Właśnie brak wyjścia 7 L'Abbe [Jacques] De Lilie, Les Jardins, ou l'art d'embellir lespaysages. Poeme, Chez Lacombe, Paris 1782, s Gustav Renę Hocke, Die Welt als Labyrinth. Manier und Manie in der europdischen Kunst. Von 1520 bis 1650 und in der Gegenwart, Rowohlt, Hamburg 1983, s

13 świadczy o tym, że jesteśmy na dobrej drodze. W sztuce oczywiście" 9. Nadziei musimy zatem szukać w paradoksach. Sytuacja sztuki obecnie rzeczywiście przypomina zaułek bez wyjścia. We wszystkich dziedzinach twórczości obserwujemy zużycie pomysłów i materiału, w muzyce wyeksploatowanie możliwości instrumentów. W moim Trenie z roku 1960 instrumenty orkiestry smyczkowej brzmią jak perkusyjne. Dziś rozwiązania takie nie wnoszą nic nowego. Język artystyczny, mimo iż czerpiemy z tylu źródeł inspiracji, z dorobku całego wieku, spłycił się, zubożył. Znaleźliśmy się w punkcie, gdy najbardziej twórcze okazuje się otwieranie drzwi za sobą. Jak daleko nam do twórców pierwszej awangardy, którzy mieli choć i to okazało się utopią jasno wytyczony cel swoich poczynań. Przypominamy bardziej owych Baudelaire'owskich podróżników, quipartentpourpartir którzy wyruszają w drogę, by wyruszyć. Nie chcę jednak popadać w typowy fin de siecle 'owy pesymizm. Oddalam przeto od siebie bardzo zresztą piękny Miłoszowy obraz z ostatniego tomu Na brzegu rzeki: Że zamyka się furtka Czarnego Ogrodu, pokój, pokój, co skończone, to skończone 10. Jerzy Pawlas, Od malarstwa informel do teatru śmierci. Rozmowa z Tadeuszem Kantorem, Tygodnik Kulturalny" nr s 5 0 Czesław Miłosz, W Szetejniach [w:] "tegoż, Na brzegu rzeki Wydawnictwo Znak, Kraków 1994, s Nie wierzę bowiem ani w postmodernistyczną śmierć autora", ani w zmierzch wielkiej formy". Odrzucam modne obecnie rozmycie, rozdrobnienie struktury dzieła. Nie zgadzam się również na zwycięstwo sofistyki nad wyobraźnią. Trzeba mieć wyostrzoną inteligencję i świadomość, ale zarazem być wsłuchanym w swój świat wewnętrzny. Jak to celnie sformułował izraelski pisarz Amos Oz: Gdy człowiek siada, aby powiedzmy komponować, musi być z jednej strony czujny i mieć wyostrzone zmysły jak gangster w noc długich noży, kiedy każda chwila może okazać się krytyczna, a z drugiej strony musi także pogrążyć się jakby w sen. Jeśli jest tylko czujny, nie stworzy dzieła. Gdy całkowicie pogrąży się w ów sen, muzyka także nie powstanie" 11. Trzeba mieć odwagę być sobą. Okres stagnacji, zatarcia się cech indywidualnych w sztuce nie może trwać wiecznie. Sztuka musi się odradzać. Nie jestem profetą, nie będę prorokował, jakie obrazy będą malować malarze, jak brzmieć będzie muzyka przyszłości. Wierzę jednak w przyszłą awangardę, bynajmniej nie rozumianą jako instytucja (wszyscy wiemy, że właśnie instytucjonalizacja skompromitowała ruch awangardowy w naszym wieku), lecz jako sedno prawdziwej twórczości. A kto będzie przede mną sprawował przednią straż" pyta Karol Wielki w Pieśni o Rolandzie. To pytanie o przednią straż, o awangardę jest ciągle aktualne. Amos Oz, Gangster w noc długich noży albo sen, Ex Libris" nr 60, 1994, s

14 III Koniec wieku nie oznacza końca sztuki

15 W asyl Kandinsky w swoim głośnym traktacie z roku 1912 O duchowości w sztuce przyrównał schemat życia duchowego do wielkiego trójkąta podzielonego na nierówne części 12. Pełnię duchowości uosabia ostry, wymierzony w górę szczyt. Im niżej, bliżej podstawy, tym pierwiastka tego mniej, większe jego rozproszenie. W każdym z tych segmentów znajdują się artyści, ale na szczycie jest ich niewielu, czasem tylko jeden. Trójkąt ten w ledwo dostrzegalnym ruchu przesuwa się ku górze. Dużo jednak czasu musi upłynąć, zanim podstawa osiągnie poziom, na którym kiedyś był wierzchołek, a tym samym wizja pojedynczego artysty stanie się własnością ogółu. Przykładem dla Kandinsky'ego jest samotny do granic geniusz Beethovena uznany i czczony dopiero przez pokolenie modernistów, do którego malarz sam należał. Dziś czego wówczas nikt nie mógł przewidzieć Beethoven, jak tylu innych klasyków, został zawłaszczony przez kulturę masową. Wartość najwyższa trafiła w rejony najniższe. O ile trudno jest wskazać koherentny zespół cech charakteryzujących współczesną epokę o tyle ta jedna nie 12 [Wassily] Kandinsky, Uber das Geistige in der Kunst, inbesondere in dermalerei, R. Pipper & Co. Yerlag, Miinchen 1912, s. 11, passim. 27

16 ulega wątpliwości. Nigdy wcześniej takiego, jak obecnie znaczenia nie miała kultura masowa, populizm. W sensie negatywnym oczywiście. Zjawisko to ma stosunkowo niedawną metrykę pojawiło się po rewolucji francuskiej wraz z demokratyzacją stosunków społecznych i rozwojem powszechnej oświaty. Jak wskazuje wybitny angielski socjolog Dwight Macdonald, kultura masowa jest dynamiczną, rewolucyjną siłą burzącą przegrody klasy, tradycji, smaku i zacierającą kulturalne odrębności. (...) Kultura masowa jest bardzo, bardzo demokratyczna: odrzuca kategorycznie dyskryminację przeciwko komukolwiek, pomiędzy kimkolwiek i czymkolwiek. Wszystko wpada w jej młyn i wychodzi z młyna gładko starte" 13. Nic dziwnego, że kanon tej kultury, będący zaprzeczeniem kultury tout court, pochodzi z najbardziej demokratycznego kraju świata Stanów Zjednoczonych. I nic dziwnego, że tam właśnie rodzi się obecnie najżywsza przeciw populizmowi reakcja. W głośnej ostatnio książce W obronie elitaryzmu (In defense of elitism) amerykański krytyk, dwukrotny laureat nagrody Pulitzera, William A. Henry III stawia weto wobec nadużyć populistycznej polityki wielokulturalizmu w jego kraju, podważa amerykański mit równości: W pogoni za egalitaryzmem pisze ideałem gwałtownie oddalającym się od tego, jak rozumieli go ojcowie-założyciele, w rozmyślnym zaślepieniu przestaliśmy dostrzegać elementarne prawdy (...), że niektórzy ludzie są lepsi niż inni szybciej, więcej pracują, lepiej się uczą, są bardziej produktywni, trudniej ich zastąpić. Niektóre idee są lepsze niż inne, niektóre wartości bardziej trwałe, niektóre 13 Dwight Macdonald, Teoria kultury masowej, [w:] Kultura masowa, przełożył i opracował Czesław Miłosz, Biblioteka Kultury, Paryż 1959, s. 15. dzieła sztuki bardziej uniwersalne. Niektóre kultury choć nie ośmielamy się tego powiedzieć są bardziej bogate niż inne i przez to bardziej godne poznania. Każdy zakątek na kuli ziemskiej, gdzie mieszkają ludzie, coś ze sobą wnosi. Ale to nie znaczy, że wszystkie te udziały są sobie równe" 14. Choroba populizmu u nas wygląda jeszcze groźniej, gdyż brakuje nam mechanizmów obronnych. W kraju biednym, zdegradowanym przez totalizm szczególnie drastycznie ujawnia się ów zabobon przyznający rację i wyższość upodobaniom większości. Przypomnijmy za Józefem Bocheńskim, autorem błyskotliwej książki Sto zabobonów, czym jest autentyczna elita: Autentyczna elita to tyle co ogół najwybitniejszych ludzi w danym społeczeństwie, najwybitniejszych pod względem charakteru, wiedzy, inteligencji, zdolności twórczych itd. W tym znaczeniu elita jest przeciwieństwem ludu" 15. Bocheński przestrzega, że uleganie rozpowszechnionemu dzisiaj zabobonowi, iż elity są niepotrzebne, pociąga za sobą groźne dla społeczeństwa skutki. Jest tak dlatego podkreśla filozof że dobrobyt, postęp a nieraz i samo życie społeczeństwa zależy od tego, czy potrafiło wytworzyć dobrą elitę. Społeczeństwo bez elity skazane jest na skostnienie i rychłą śmierć" 16. Ta diagnoza sprawdza się dokładnie w odniesieniu do naszego kraju nasze społeczeństwo, pozbawione kośćca autorytetów, przypomina gąbkę, jest w stanie wchłonąć wszystko co najgorsze. W kraju tym bardzo trudno tworzyć rzeczywiste wartości, przeraża natomiast łatwość, 14 William A. Henry III, In defense of elitism, New York 1994, s Józef Bocheński, Sto zabobonów. Krótki filozoficzny słownik zabo bonów, Philed, Kraków 1992, s Tamże

17 z jaką są marnotrawione i niszczone. Bulwersującym przykładem jest zamknięcie renomowanej orkiestry radiowej w Krakowie, czy też sytuacja teatrów operowych. Brak pieniędzy jest alibi dla niwelowania autentycznych zjawisk i talentów, usprawiedliwia marazm i bezwład. Sytuację tę pogłębia ogólna atmosfera dekadencji. By wrócić do Kandinsky'ego, posłużmy się jego opisem takich jak nasza epok: Są w świecie duchowym okresy bezpłodne, ubogie w talenty, gdzie nikt nie daje ludziom chleba iluminacji. Są to okresy dekadencji. Dusze bez przerwy spadają w najniższe rejony trójkąta, który jako całość wydaje się nieporuszony. W rzeczywistości zaś cofa się i opada. W tych niemych epokach, gdzie wzrok jest zamglony, zwrócony ku ciemnościom, ludzie przyznają szczególną, niemal wyłączną wartość sukcesom zewnętrznym. Liczą się tylko dobra materialne; każda zdobycz techniczna, która nie może służyć niczemu innemu, jak tylko ciału, witana jest jako zwycięstwo. Siły czysto duchowe przechodzą nie dostrzeżone" 17. Co więcej, żyjemy w czasach, których nawet nie można nazwać wulgarnymi, gdyż samo to pojęcie straciło swoją wymowę. Tymczasem wulgaryzacja przenika wszystkie dziedziny życia od polityki po sztukę. Król Ubu przeżywa renesans jako patron prezydenckich głów; dryfujemy w nieznane na statku głupców". Człowiek współczesny, chcąc zabić pustkę, szuka coraz to silniejszych bodźców w multimedialnych substratach tworzonych dzięki nowej technologii. Uczeni straszą nas wizją homo pyknolepticus, który pod wpływem nadmiaru podniet traci świadomość 18. Historia wcale nie zamierza się 17 [Wassily] Kandinsky, op. cit., s Termin myśliciela francuskiego, Paula Virilio; patrz: Marek Biericzyk, Homo pyknolepticus, Nowa Res Publica" nr 3,1995, s zakończyć na naszych oczach arkadyjskim happy endem jak to ogłosił przed kilku laty nazbyt przereklamowany Fukuyama lecz przybiera coraz to bardziej zaskakujące, raz groteskowe, raz spotworniałe formy. Ten festiwal apokalipsy" genialnie wyraził w wierszu Babylon Zbigniew Herbert: Tak spełnia się finimondo zastawione stoły etruskie w koszulach splamionych winem nieświadomi losu świętują barbarzyńcy przychodzą na koniec aby przeciąć aortę 19. Czyżby zatem miała spełnić się przepowiadana przez cały wiek XX. powszechna katastrofa? Coraz bardziej uświadamiam sobie, że mam usposobienie apokaliptyczne to znaczy, że wizja ostatecznego krachu bynajmniej mnie nie paraliżuje, lecz wyzwala siły, uaktywnia. Czuję się w tym bliski właśnie Kandinsky'emu i pokrewnym mu artystom formującej się na przełomie wieków awangardy, którzy wobec nieuchronnej katastrofy wyzwalali w sobie nową energię do tworzenia. Oczywiście nie jestem, jak oni, millenarystą. Oni żywili się apokalipsą, wypatrywali jej znaków, wierząc, że po niej nastąpi wielka przemiana sztuki i życia, epoka wielkiej duchowości. Ja nie mam ambicji naprawiania świata, dalekie mi jest myślenie utopijne. Przekonany jednak jestem, że nasz fin de millenaire z jego tonacją przesytu i wyczerpania wcale nie oznacza końca sztuki, końca twórczości. Możliwość regeneracji sztuki jest dla mnie pewnikiem. Zgodnie z naturalnym rytmem przemiany pokoleń, po dzisiejszych eklektykach przyjdzie pokolenie modernistów, odnowicieli, którzy wkroczą na scenę jak drużyna hrabiego Rolanda z bojowym okrzykiem Zbigniew Herbert, Babylon [w:] tegoż, Raport z oblężonego Miasta i inne wiersze, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1993, s

18 Montjoie!" 20 Roland prototyp wszystkich awangardzistów musiał zginąć, podejmując nierówną walkę z armią Saracenów. Dał jednak przykład determinacji i poświęcenia się do końca swojemu powołaniu. Nie ma twórczości artystycznej bez owego powołania, bez konieczności wewnętrznej. Forma musi być efektem krystalizacji wewnętrznie odczuwanej treści. Tego nie można się nauczyć. Nie ma tutaj reguł. Jest to niewątpliwie dar. Czesław Miłosz rozpoczął swoje wykłady harwardzkie takim oto wyznaniem: Mówiąc szczerze, całe życie byłem we władzy dajmoniona i w jaki sposób powstały dyktowane przez niego wiersze, nie bardzo rozumiem" 21. Podobnie pojmował to Witold Lutosławski, mówiąc w bodaj ostatnim ze swoich wywiadów, iż utwory muzyczne są posłaniem ze świata idealnego" 22. Dopóki nie wygaśnie to źródło, z którego spływają do nas dźwięki, obrazy i słowa, dopóki nie ustanie owa jak pisał Dante światłość biorąca kształt w niebie" dopóty zdolność tworzenia nie obumrze, dopóty nie zginie wyobraźnia. IV Elegia na umierający las 20 Patrz: Mieczysław Porębski, Tradycje i awangardy [w:] tegoż, Sztu ka a informacja, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1986, s Czesław Miłosz, Świadecwo poezji. Sześć wykładów o dotkliwościach naszego wieku, Instytut Literacki, Paryż 1983, s Ludwika Malewska-Mostowicz, Posłanie ze świata idealnego. Ostatnia rozmowa z Witoldem Lutosławskim, Plus Minus", doda tek tygodniowy Rzeczpospolitej" nr 6, Warszawa, lutego 1994, s

19 T rudno o lepsze określenie, czym jest dekadentyzm, niż to, które znajduje się u Dostojewskiego. Jeden z bohaterów jego powieści mówi: jest tak jak gdyby nikt nigdy nie miał już posadzić drzewa" 23. Sto lat temu wydawało się, że kultura europejska osiągnęła stan zerowy. Wiele symptomów wskazuje, iż współcześnie ów kryzys wyczerpania jeszcze bardziej się pogłębił. Oswald Spengler, autor głośnej książki Der Untergang des Abendlandes, przyrównuje kulturę do organizmu. Każda kultura jak drzewo czy ptak ma swój czas narodzin, wzrostu, dojrzałości i schyłku. W okresie starzenia się, tracąc swoje żywotne siły, przemienia się w cywilizację. Cywilizacja jest skostnieniem, sztucznością. Kultura jest naturą 24. Dużo pisano o śmiertelności najbliższej nam kultury europejskiej. Wierząc osobiście, iż na trwałe zakodowany jest w niej mechanizm odradzania się, nie mogę jednak nie za- 23 Cyt. za: Stanisław Brzozowski, Legenda Młodej Polski. Studya o strukturze duszy kulturalnej, Lwów 1910 (reprint: Wydawnictwo Literackie, Kraków-Wrocław 1983), s Oswald Spengler, Der Untergang des Abendlandes, t. I: Gestalt und Wirklichkeit, Miinchen 1923, s Patrz także: Marian Zdziechowski, Jak upadają cywilizacje [w:] tegoż, W obliczu końca, Wil no 1938, s

20 uważać, w jak szybkim tempie przekształca się ona w cywilizację właśnie. W takim sensie, jak to ujmował Spengler. Cywilizacja końca XX wieku z jej nieprawdopodobnym rozwojem techniki nie daje zbyt wielu powodów do optymizmu. Mass-media karmią nas informacjami o rosnących zagrożeniach. Apokalipsa stała się tematem dzienników. Ktoś wymyślił nawet termin sinistroza" (sinistrose) dla ujęcia wszystkich form zwątpienia, pesymizmu i nihilistycznych proroctw dotyczących przyszłości naszego świata 25. Tę ponurą wizję współtworzą również artyści. Pomimo panującego eklektyzmu, w salonach renomowanych galerii czy to będzie Londyn, czy Warszawa odczuwany jest jeden wspólny ton 26. Sztuka końca wieku za wszelką cenę chce obezwładnić widza swoją dosłownością i okrucieństwem. Wykorzystując najnowszą technikę, epatuje nas obrazami agresji, rozpadu i śmierci pozbawionymi jakiegokolwiek artystycznego przetworzenia. I doprawdy niełatwo wskazać jest artystów, którzy siłą swojej sztuki potrafiliby przeciwstawić się tym rytuałom potworności i znijaczenia. Należy do nich niewątpliwie mój wybitny rodak Tadeusz Kantor, który poprzez swój niezwykły teatr wzruszeń" pokazał, jak bronić niezależności wyobraźni przed furorem naszych czasów. W XII Lekcji Mediolańskiej (1986), uznanej za manifest końca XX wieku, artysta przestrzega przed plagami cywilizacji, które coraz bar- Pojęcie Louis Pauwelsa, założyciela przeglądu Question de..."; patrz: Mircea Eliade, Homo faber «et» Homo religiosus [w:] tegoż, Bńser le toit de la maison. La creativite et ses symboles, Gallimard, Paris 1990, s Patrz np. Danuta Dowjat, Smutek końca wieku. Wystawa w Tatę Gallery, Gazeta Wyborcza", 29 sierpnia 1995, s. 10 (recenzja z wystawy: Rites of Passage: Art for the End of the Century). dziej podporządkowują indywidualną twórczość Omnipotentnemu Rynkowi Zbytu Sztuki i Świętemu Komersowi". Największym zagrożeniem jest Omnipotentna Święta Technika" prowadząca do bałwochwalstwa i pseudotwórczości. Kantor w stylu niemal profetycznym pisze: Do tych fałszywych Kapłanów Handlu i Rynku należą gigantomani, bezmyślni kalkulatorzy, którzy z niezwykłym sprytem aranżują do swoich celów wielkości natury, górskie łańcuchy, piaski pustyni, które pokrywają farbą, rzeźbią buldożerami, byle tylko być widocznymi w witrynie świata 27. Technika pozwala również na łatwe uprawianie sztuki w duchu New Age, która jest pożywką dla kultury masowej. Dobrze znamy tych PEWNYCH SIEBIE TWÓRCÓW SPEKTAKLI, ROZKAPRYSZONYCH PSEUDO-POETÓW, SYMULANTÓW PRÓBUJĄCYCH NAS OCZAROWAĆ SWOJĄ HISTERIĄ, KTÓRYCH MIERNĄ WYOBRAŹNIĘ RATUJE TECHNIKA Z JEJ ULTRAMECHANIZMAMI, EKSTERMINUJĄCA BEZ SKRUPUŁÓW M YŚL I W ZRU SZENIE Tadeusz Kantor, XII Lekcja Mediolańska. Przed końcem XX wieku [lipiec - 1 listopad 1986] [w:] tegoż, Lekcje mediolańskie, Cricoteka i Biuro Kongresowe Urzędu Miasta Krakowa, Kraków 1991, s Tamże, s

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014 SZKOLNA LISTA TEMATÓW NA MATURĘ USTNĄ Z JĘZYKA POLSKIEGO 2013/2014 LITERATURA 1. Jednostka wobec nieustannych wyborów moralnych. Omów problem, analizując zachowanie wybranych bohaterów literackich 2. Obrazy

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Noe i Potop

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Noe i Potop Biblia dla Dzieci przedstawia Noe i Potop Autor: Edward Hughes Ilustracje: Byron Unger; Lazarus Redakcja: M. Maillot; Tammy S. Tłumaczenie: Katarzyna Gablewska Druk i oprawa: Bible for Children www.m1914.org

Bardziej szczegółowo

Albert Camus ( ) urodził się w Algierii w rodzinie robotniczej, zginął w wypadku samochodowym pod Paryżem w 1960 roku;

Albert Camus ( ) urodził się w Algierii w rodzinie robotniczej, zginął w wypadku samochodowym pod Paryżem w 1960 roku; "Dżuma" Camusa jako powieść paraboliczna Albert Camus (1913 1960) urodził się w Algierii w rodzinie robotniczej, zginął w wypadku samochodowym pod Paryżem w 1960 roku; był wybitnym pisarzem (otrzymał Nagrodę

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Herbert ( ) należy do grona najwybitniejszych polskich poetów współczesnych; oprócz wierszy pisał

Zbigniew Herbert ( ) należy do grona najwybitniejszych polskich poetów współczesnych; oprócz wierszy pisał Zbigniew Herbert "Przesłanie Pana Cogito" Zbigniew Herbert (1924 1998) należy do grona najwybitniejszych polskich poetów współczesnych; oprócz wierszy pisał także eseje na temat kultury i sztuki europejskiej

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU Z JĘZYKA POLSKIEGO NA EGZAMIN MATURALNY W ROKU 2014 I. LITERATURA 1. Biografia jako klucz do odczytania twórczości pisarza. Przedstaw temat w oparciu o wybrane przykłady.

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo

świeższe wydarzenia rozgrywające się w świecie malarzy i pisarzy, zwłaszcza poetów. Mając w pamięci tak świetną tradycję naszego felietonu, niełatwo

świeższe wydarzenia rozgrywające się w świecie malarzy i pisarzy, zwłaszcza poetów. Mając w pamięci tak świetną tradycję naszego felietonu, niełatwo OD AUTORKI Wiersze, proza, esej tak, to mi się już zdarzało. Ale felieton? To była forma, w jakiej nigdy dotąd nie próbowałam swoich sił. Wielkie więc było moje zaskoczenie, kiedy jesienią 2000 roku redakcja

Bardziej szczegółowo

Odzyskajcie kontrolę nad swoim losem

Odzyskajcie kontrolę nad swoim losem Odzyskajcie kontrolę nad swoim losem Mocno wierzę w szczęście i stwierdzam, że im bardziej nad nim pracuję, tym więcej go mam. Thomas Jefferson Czy zadaliście już sobie pytanie, jaki jest pierwszy warunek

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia egzaminacyjne z j. polskiego dla kl. 3f semestr letni 2014/ Ferdydurke W. Gombrowicza styl, język, pojęcie formy

Zagadnienia egzaminacyjne z j. polskiego dla kl. 3f semestr letni 2014/ Ferdydurke W. Gombrowicza styl, język, pojęcie formy Zagadnienia egzaminacyjne z j. polskiego dla kl. 3f semestr letni 2014/15 1. Ferdydurke W. Gombrowicza styl, język, pojęcie formy 2. Ferdydurke W. Gombrowicza jako powieść awangardowa 3. Granica jako powieść

Bardziej szczegółowo

Słowo wstępne. Z PRACY swojej ma człowiek pożywać chleb: bo z pracy rąk twoich będziesz pożywał, będziesz szczęśliwy i dobrze ci będzie (Ps 128,2)

Słowo wstępne. Z PRACY swojej ma człowiek pożywać chleb: bo z pracy rąk twoich będziesz pożywał, będziesz szczęśliwy i dobrze ci będzie (Ps 128,2) Słowo wstępne Z PRACY swojej ma człowiek pożywać chleb: bo z pracy rąk twoich będziesz pożywał, będziesz szczęśliwy i dobrze ci będzie (Ps 128,2) Człowiek od początku przez Boga powołany do pracy: uczyńmy

Bardziej szczegółowo

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej Rok studiów/semestr; I, sem. 1 i 2 Cel zajęć 1. Wprowadzenie podstawowej terminologii z zakresu teorii sztuki Zapoznanie z literaturą ogólną przedmiotu 4. Zrozumienie znaczenia teorii sztuki w interpretacji

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013

USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013 USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013 I LITERATURA 1. Analizując wybrane przykłady, omów funkcjonowanie motywu snu w literaturze różnych epok. 2. Macierzyństwo w literaturze

Bardziej szczegółowo

TEMATY NA EGZAMIN USTNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 LITERATURA

TEMATY NA EGZAMIN USTNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 LITERATURA TEMATY NA EGZAMIN USTNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 LITERATURA 1. Najwybitniejsi znawcy natury ludzkiej. Omów temat analizując przykładów zachowań wybranych postaci literackich. 2. Akceptowane

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Na skraju nocy & Jarosław Bloch Rok udostępnienia: 1994

Na skraju nocy & Jarosław Bloch Rok udostępnienia: 1994 Na skraju nocy & Jarosław Bloch Rok udostępnienia: 1994 NA SKRAJU NOCY Moje obrazy Na skraju nocy widziane oczyma dziecka Na skraju nocy życie wygląda inaczej Na moich obrazach...w nocy Życie w oczach

Bardziej szczegółowo

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana?

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? W skali od 1 do 10 (gdzie 10 jest najwyższą wartością) określ, w jakim stopniu jesteś zaniepokojony faktem, że większość młodzieży należącej do Kościoła hołduje

Bardziej szczegółowo

Iwona Ochnio - Kwiatecka artystka niezależna malarstwo

Iwona Ochnio - Kwiatecka artystka niezależna malarstwo Witam Cię serdecznie. Cieszę się, że się spotykamy. Nazywam się Iwona Ochnio-Kwiatecka i jestem artystką niezależną. Internetowa galeria malarstwa: kwiatecka.com, którą prowadzę, to miejsce wyjątkowe.

Bardziej szczegółowo

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań.

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań. 22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA Wspomnienie obowiązkowe [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań II Czytanie 1 / 5 Z Homilii św. Jana Pawła II, papieża, wygłoszonej

Bardziej szczegółowo

3 dzień: Poznaj siebie, czyli współmałżonek lustrem

3 dzień: Poznaj siebie, czyli współmałżonek lustrem 3 dzień: Poznaj siebie, czyli współmałżonek lustrem Trzeba wierzyć w to, co się robi i robić to z entuzjazmem. Modlić się to udać się na pielgrzymkę do wewnętrznego sanktuarium, aby tam uwielbiać Boga

Bardziej szczegółowo

Chcę poznać Boga i duszę. Filozofowie o Absolucie

Chcę poznać Boga i duszę. Filozofowie o Absolucie Chcę poznać Boga i duszę Filozofowie o Absolucie W jaki sposób można poznać Boga? Jak poznać Kogoś, Kto pozostaje niewidzialny i niepoznawalny? Szukając argumentów na istnienie Boga Świat (np. Teoria Wielkiego

Bardziej szczegółowo

Nie płacz w liście nie pisz że los ciebie kopnął nie ma sytuacji na ziemi bez wyjścia kiedy Bóg drzwi zamyka - to otwiera okno.

Nie płacz w liście nie pisz że los ciebie kopnął nie ma sytuacji na ziemi bez wyjścia kiedy Bóg drzwi zamyka - to otwiera okno. Nie płacz w liście nie pisz że los ciebie kopnął nie ma sytuacji na ziemi bez wyjścia kiedy Bóg drzwi zamyka - to otwiera okno. Jan Twardowski 1 Kochajmy przyrodę, bo dzięki niej coraz lepiej rozumiemy

Bardziej szczegółowo

Boski plan zbawienia człowieka Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu

Boski plan zbawienia człowieka Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu Boski plan zbawienia człowieka Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu www.epifania.pl Świecki Ruch Misyjny Epifania Świecki Ruch Misyjny "Epifania" jest międzynarodowym, niezależnym, niesekciarskim,

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny. rok szkolny 2012/2013

Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny. rok szkolny 2012/2013 Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny rok szkolny 2012/2013 Literatura 1. Kobiety irytujące i intrygujące w literaturze polskiej. Oceń postawy i zachowania wybranych bohaterek. 2. Poezja

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze. Klasa I. Wymagania przedmiotowo-programowe

Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze. Klasa I. Wymagania przedmiotowo-programowe Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze Klasa I Skala ocen celujący bardzo dobry Wymagania przedmiotowo-programowe - wykazuje zaangażowanie w realizację projektów związanych

Bardziej szczegółowo

Koncepcja etyki E. Levinasa

Koncepcja etyki E. Levinasa Koncepcja etyki E. Levinasa Fragment wypowiedzi Jana Pawła II z: Przekroczyć próg nadziei : Skąd się tego nauczyli filozofowie dialogu? Nauczyli się przede wszystkim z doświadczenia Biblii. Całe życie

Bardziej szczegółowo

wydarzeniach w utworze epickim opowiada narrator; jego relacja ma najczęściej charakter zobiektywizowany i cechuje ją

wydarzeniach w utworze epickim opowiada narrator; jego relacja ma najczęściej charakter zobiektywizowany i cechuje ją Charakterystyka trzech rodzajów literackich Cechy charakterystyczne epiki wydarzeniach w utworze epickim opowiada narrator; jego relacja ma najczęściej charakter zobiektywizowany i cechuje ją chłodny dystans;

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Nr Literatura 1. Literackie wizje polskiego dworu. Omów temat w oparciu o wybrane utwory. 2. Polska, ale jaka? Przedstaw

Bardziej szczegółowo

Internet źródło inspiracji estetycznych dla pedagogiki religii. Franz Feiner Cieszyn

Internet źródło inspiracji estetycznych dla pedagogiki religii. Franz Feiner Cieszyn Internet źródło inspiracji estetycznych dla pedagogiki religii Franz Feiner Cieszyn 26.05. 2004 Obserwacje w WWW w czasopiśmie Christlich pädagogische Blätter Punkty wyjściowe Znaki pedagogicznoreligijne

Bardziej szczegółowo

... podpis przewodniczącego szkolnego zespołu egzaminacyjnego

... podpis przewodniczącego szkolnego zespołu egzaminacyjnego pieczęć szkoły.maj..2013... 3 0 2 7 0 0-0 3 1 A 2 identyfikator szkoły Miejscowość... data Lista ów na egzamin wewnętrzny z...języka polskiego.- literatura... (przedmiot, poziom) Planowana liczba zdających

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

A sam Bóg pokoju niechaj was w zupełności poświęci, a cały duch wasz i dusza, i ciało niech będą zachowane bez nagany na przyjście Pana naszego,

A sam Bóg pokoju niechaj was w zupełności poświęci, a cały duch wasz i dusza, i ciało niech będą zachowane bez nagany na przyjście Pana naszego, Lekcja 6 na 11 lutego 2017 A sam Bóg pokoju niechaj was w zupełności poświęci, a cały duch wasz i dusza, i ciało niech będą zachowane bez nagany na przyjście Pana naszego, Jezusa Chrystusa (1 Tesaloniczan

Bardziej szczegółowo

wiecznie samotny, bo któreż ze stworzonych serc mogłoby nasycić Jego miłość? Tymczasem Bóg jest całą społecznością w wiecznym ofiarowywaniu się z

wiecznie samotny, bo któreż ze stworzonych serc mogłoby nasycić Jego miłość? Tymczasem Bóg jest całą społecznością w wiecznym ofiarowywaniu się z TRUDNY TEMAT Nauczyliśmy się słuchać łatwych kazań. Wygłaszanych, jak to się mówi, pod publiczkę. Nieraz kokieteryjnych, zalotnych, brzdąkających w bardzo serdeczną i łatwą strunę budzenia miłości do bliźniego.

Bardziej szczegółowo

Anna Czyrska ŚMIERĆ MIŁOŚCI, CZYLI (ANTY) PORADNIK O TYM, DLACZEGO BOIMY SIĘ KOCHAĆ

Anna Czyrska ŚMIERĆ MIŁOŚCI, CZYLI (ANTY) PORADNIK O TYM, DLACZEGO BOIMY SIĘ KOCHAĆ Anna Czyrska ŚMIERĆ MIŁOŚCI, CZYLI (ANTY) PORADNIK O TYM, DLACZEGO BOIMY SIĘ KOCHAĆ Spis treści Wstęp 1. Małżeństwo jako dramat, czyli dlaczego współczesny świat nazywa ciebie singlem 2. Dlaczego nie potrafisz

Bardziej szczegółowo

MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE

MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE Krystyna Alagor MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE (wydanie drugie, poprawione i połączone) Copyright by Wydawnictwo Autorskie ALAGOR Krystyna Krawczyk 2007 Skład i łamanie: Rafał Celej Wydawnictwo: W.A. ALAGOR

Bardziej szczegółowo

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W KRZESZOWICACH rok szkolny 2010/2011 I. LITERATURA 1. Przedstaw ideały rycerskie na wybranych tekstach literackich

Bardziej szczegółowo

1. Motyw gry w literaturze. Przedstaw jego funkcje w wybranych utworach literackich.

1. Motyw gry w literaturze. Przedstaw jego funkcje w wybranych utworach literackich. LITERATURA 1. Motyw gry w literaturze. Przedstaw jego funkcje w wybranych utworach literackich. 2.. Przedstaw zjawisko prekursorstwa w literaturze różnych epok, analizując wybrane przykłady literackie.

Bardziej szczegółowo

-- prowadzi i dokumentuje działania związane z aktywnością kulturalną i samokształceniem

-- prowadzi i dokumentuje działania związane z aktywnością kulturalną i samokształceniem KRYTERIA OCENIANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA 2 Z PRZEDMIOTU WIEDZA O KULTURZE (opracowane w oparciu o aktualną podstawę programową MEN oraz program nauczania i podręcznik Wydawnictwa Polskiego w Wołominie Wiedza

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE TEMATY GIMNAZJALNYCH TEMATÓW EDUKACYJNYCH W ROKU SZKOLNYM

PROPONOWANE TEMATY GIMNAZJALNYCH TEMATÓW EDUKACYJNYCH W ROKU SZKOLNYM PROPONOWANE TEMATY GIMNAZJALNYCH TEMATÓW EDUKACYJNYCH W ROKU SZKOLNYM 2016-2017 J.POLSKI/ dr T. Pawlus 1."Pokój bez książek jest jak ciało bez duszy". O zanikającej sztuce czytania 2. "Prosta historia"

Bardziej szczegółowo

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 INSTRUKCJA Poniżej znajdują się twierdzenia dotyczące pewnych cech, zachowań, umiejętności i zdolności,

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA. Plan dydaktyczny

PLASTYKA. Plan dydaktyczny PLASTYKA Plan dydaktyczny Temat lekcji Piękno sztuka i kultura. 1. Architektura czyli sztuka kształtowania przestrzeni. 2. Techniki w malarstwie na przestrzeni wieków. 3. Rysunek, grafika użytkowa, grafika

Bardziej szczegółowo

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Żył w latach 1805 1875; Prozaik, poeta, dramaturg i baśniopisarz duński; W wieku 14 lat, po śmierci ojca, we wrześniu

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

Copyright by Andrzej Graca & e-bookowo Grafika i projekt okładki: Andrzej Graca ISBN 978-83-7859-138-2. Wydawca: Wydawnictwo internetowe e-bookowo

Copyright by Andrzej Graca & e-bookowo Grafika i projekt okładki: Andrzej Graca ISBN 978-83-7859-138-2. Wydawca: Wydawnictwo internetowe e-bookowo Andrzej Graca BEZ SPINY CZYLI NIE MA CZEGO SIĘ BAĆ Andrzej Graca: Bez spiny czyli nie ma czego się bać 3 Copyright by Andrzej Graca & e-bookowo Grafika i projekt okładki: Andrzej Graca ISBN 978-83-7859-138-2

Bardziej szczegółowo

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze.

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze. Przedmowa Kiedy byłem mały, nawet nie wiedziałem, że jestem dzieckiem specjalnej troski. Jak się o tym dowiedziałem? Ludzie powiedzieli mi, że jestem inny niż wszyscy i że to jest problem. To była prawda.

Bardziej szczegółowo

Janusz Michalik Autoprezentacja. Słuchając

Janusz Michalik Autoprezentacja. Słuchając Janusz Michalik Autoprezentacja. Słuchając lipiec-sierpień 2013 Czy impulsem inicjującym mój zwrot ku sztuce była chęć posiadania obrazów, które mi się podobały, a które były poza zasięgiem moich możliwości

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

SP Klasa VI, temat 2

SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 zagiąć NAUKOWCY SP Klasa VI, temat

Bardziej szczegółowo

Katharsis. Tyle bezimiennych wierszy, ilu poległych rycerzy Dariusz Okoń

Katharsis. Tyle bezimiennych wierszy, ilu poległych rycerzy Dariusz Okoń 1 Spis treści Od Autora......6 Katharsis...7 Zimowy wieczór......8 Cierpienie i rozpacz......9 Cel.... 10 Brat Niebieski.... 11 Czas.... 12 Opętana.... 14 * * * [Moja dusza słaba].... 16 * * * [Człowiek

Bardziej szczegółowo

Tematy na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego dla Liceum Profilowanego w Górze Kalwarii w roku szkolnym 2013/2014

Tematy na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego dla Liceum Profilowanego w Górze Kalwarii w roku szkolnym 2013/2014 Tematy na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego dla Liceum Profilowanego w Górze Kalwarii w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA 1. Motyw śmierci w literaturze średniowiecza i baroku. Omów temat

Bardziej szczegółowo

Pierwsza Komunia Święta... i co dalej

Pierwsza Komunia Święta... i co dalej Ewa Czerwińska ilustracje: Anna Gryglas Pierwsza Komunia Święta... i co dalej Wydawnictwo WAM Fotografia z uroczystości Boże dary dla każdego Pierwsza Komunia Święta... i co dalej Ewa Czerwińska ilustracje:

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2013/2014 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2013/2014 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2013/2014 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA PODMIOTOWO - PRZEDMIOTOWA

PREZENTACJA PODMIOTOWO - PRZEDMIOTOWA PREZENTACJA PODMIOTOWO - PRZEDMIOTOWA 1. Czesław Miłosz: in memoriam. Red t. J. Gromek. Kraków 2004. ISBN 83-240-0503-X (slajd 1) 2. Miłosz Cz.: Na brzegu rzeki. Kraków 1994. ISBN 83-7006-254-7

Bardziej szczegółowo

I. LITERATURA. 5. Wina i kara w literaturze romantyzmu i innych epok, omów na wybranych przykładach.

I. LITERATURA. 5. Wina i kara w literaturze romantyzmu i innych epok, omów na wybranych przykładach. LISTA TEMATÓW DO CZĘŚĆI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 W CENTRUM KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO I USTAWICZNEGO W LEGNICY I. LITERATURA 1. Wizerunek diabła i złych mocy

Bardziej szczegółowo

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości.

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości. Lectio Divina Rz 6,15-23 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

LITERATURA. Lista tematów na egzamin wewnętrzny z... (przedmiot, poziom) Planowana liczba zdających w roku... Liczba przygotowanych tematów

LITERATURA. Lista tematów na egzamin wewnętrzny z... (przedmiot, poziom) Planowana liczba zdających w roku... Liczba przygotowanych tematów LITERATURA pieczęć szkoły Miejscowość... data... Lista ów na egzamin wewnętrzny z... (przedmiot, poziom) Planowana liczba zdających w roku... Liczba przygotowanych ów... podpis przewodniczącego szkolnego

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec Wstęp Historia Fizyki dr Ewa Pawelec 1 Co to jest historia, a co fizyka? Po czym odróżnić fizykę od reszty nauk przyrodniczych, nauki przyrodnicze od humanistycznych a to wszystko od magii? Szkolne przedstawienie

Bardziej szczegółowo

1 Maria Zduniak Ukończyła studia w zakresie teorii muzyki i gry na fortepianie w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej we Wrocławiu (1961), a także w zakresie historii sztuki na Uniwersytecie Wrocławskim

Bardziej szczegółowo

Analizy i interpretacje wybranych wierszy

Analizy i interpretacje wybranych wierszy Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania - Kazimierz Przerwa Tetmajer Analizy i interpretacje wybranych wierszy Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW W ZSP W RZESZOWIE NA USTNY EGZAMIN MATURALNY

LISTA TEMATÓW W ZSP W RZESZOWIE NA USTNY EGZAMIN MATURALNY LISTA TEMATÓW W ZSP W RZESZOWIE NA USTNY EGZAMIN MATURALNY 2014 Literatura: 1. Zainteresowanie wsią i ludowością. Omów zagadnienie, opierając się na wybranych utworach literatury polskiej. 2. Satyra i

Bardziej szczegółowo

Filozofia Augusta Cieszkowskiego Dr Magdalena Płotka

Filozofia Augusta Cieszkowskiego Dr Magdalena Płotka Filozofia Augusta Cieszkowskiego Dr Magdalena Płotka Także i August Cieszkowski przejął metodę dialektyczną Hegla Zmierzał do utworzenia filozofii słowiańskiej, niezależnej od filozofii germańskiej Swój

Bardziej szczegółowo

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J Andrzej Siemi ń ski malarstwo 90-408, ul. Próchnika 3 tel. +48 42 632 67 07 e-mail: galeria.j@interia.pl www.galeriaj.pl Organizacja wystawy: Anna Niedzielska Julia Sowińska-Heim 27 V 2011-24 VII 2011

Bardziej szczegółowo

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk o mała Jadwinia p MAŁA JADWINIA nr 11 Opracowała Daniela Abramczuk Zdjęcie na okładce Julia na huśtawce pochodzą z książeczki Julia święta Urszula Ledóchowska za zgodą Wydawnictwa FIDES. o Mała Jadwinia

Bardziej szczegółowo

Człowiek, który nie wierzy własnym zmysłom, jest równie szalony jak człowiek, który nie wierzy niczemu innemu oprócz własnych zmysłów.

Człowiek, który nie wierzy własnym zmysłom, jest równie szalony jak człowiek, który nie wierzy niczemu innemu oprócz własnych zmysłów. Wybitny myśliciel angielski, felietonista, redaktor i pisarz. Znany jako mistrz paradoksu. Jego książki wywarły wielki wpływ na wiarę jemu współczesnych w tym na autora Opowieści z Narnii C. S. Lewisa.

Bardziej szczegółowo

S. I. Witkiewicz lata Wpływ rodziców: młodości - Malarstwo - Gra na fortepianie - Samodzielna nauka Wpływ przyjaciół: - Bronisław Malinowski i Leon Cw

S. I. Witkiewicz lata Wpływ rodziców: młodości - Malarstwo - Gra na fortepianie - Samodzielna nauka Wpływ przyjaciół: - Bronisław Malinowski i Leon Cw Teoria czystej formy Stanisława Ignacego Witkiewicza Anna Gniazdowska 364166 S. I. Witkiewicz lata Wpływ rodziców: młodości - Malarstwo - Gra na fortepianie - Samodzielna nauka Wpływ przyjaciół: - Bronisław

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Przedmiot: religia Klasa: pierwsza gimnazjum Tygodniowa

Bardziej szczegółowo

Estetyka - opis przedmiotu

Estetyka - opis przedmiotu Estetyka - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Estetyka Kod przedmiotu 08.1-WA-AWP-ESKA-W-S14_pNadGen6EBPL Wydział Kierunek Wydział Artystyczny Architektura wnętrz Profil ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA. pod redakcją Piotra Korzeniowskiego

ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA. pod redakcją Piotra Korzeniowskiego POLSKA AKADEMIA NAUK ODDZIAŁ W ŁODZI KOMISJA OCHRONY ŚRODOWISKA ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA Zagadnienie systemowe prawa ochrony środowiska, którym została poświęcona książka, ma wielkie

Bardziej szczegółowo

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W KRZESZOWICACH

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W KRZESZOWICACH TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W KRZESZOWICACH rok szkolny 2011/2012 I. LITERATURA 1. Przedstaw funkcjonowanie motywów biblijnych i antycznych

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA EDUKACYJNE EDUKACJA DLA KAŻDEGO SZKOŁA EMOCJI. Ewa Danuta Bia ek

WYZWANIA EDUKACYJNE EDUKACJA DLA KAŻDEGO SZKOŁA EMOCJI. Ewa Danuta Bia ek WYZWANIA EDUKACYJNE EDUKACJA DLA KAŻDEGO SZTUKA ŻYCIA W ŚWIECIE SZKOŁA EMOCJI Ewa Danuta Bia ek 2 Ewa Danuta Białek Szkoła emocji CYKL WYZWANIA EDUKACYJNE EDUKACJA DLA KAŻDEGO: SZTUKA ŻYCIA W ŚWIECIE 3

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Renesans. Spis treści

Renesans. Spis treści Spis treści Rozdział 1) Renesans...3 Rozdział 2) Nazwa...5 Podrozdział 2.1) Ramy czasowe i periodyzacja...5 Podrozdział 2.2) Kontekst historyczno-kulturowy...5 Strona nr 2 z 6 Rozdział 1) Renesans Odrodzenie,

Bardziej szczegółowo

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Szkoła pisania - rozprawka 1. W poniższej rozprawce wskaż wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Na bogactwo świata składają się między innymi dziedzictwo kulturowe

Bardziej szczegółowo

Elementy filozofii i metodologii INFORMATYKI

Elementy filozofii i metodologii INFORMATYKI Elementy filozofii i metodologii INFORMATYKI Filozofia INFORMATYKA Metodologia Wykład 1. Wprowadzenie. Filozofia, metodologia, informatyka Czym jest FILOZOFIA? (objaśnienie ogólne) Filozofią nazywa się

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO LITERATURA LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Na wybranych przykładach z różnych epok omów funkcję aluzji jako świadomego umieszczania tekstu w polu tradycji literackiej.

Bardziej szczegółowo

Rozwój ku pełni człowieczeństwa w nauczaniu Papieża Jana Pawła II

Rozwój ku pełni człowieczeństwa w nauczaniu Papieża Jana Pawła II Rozwój ku pełni człowieczeństwa w nauczaniu Papieża Jana Pawła II Wojciech Kosek Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka, Bielsko-Biała, 10. kwietnia 2014 r. Konferencja Personalistyczna koncepcja wychowania

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

Pomiędzy wiarą a sztuką sztuka i kicz w przestrzeni sakralnej Konferencja naukowa Lublin, 31 maja 2 czerwca 2012 roku

Pomiędzy wiarą a sztuką sztuka i kicz w przestrzeni sakralnej Konferencja naukowa Lublin, 31 maja 2 czerwca 2012 roku Lublin, dn. 14 stycznia 2012 Pomiędzy wiarą a sztuką sztuka i kicz w przestrzeni sakralnej Konferencja naukowa Lublin, 31 maja 2 czerwca 2012 roku Organizatorzy: Instytut Historii Sztuki Katolickiego Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

JEAN GUITTON (1901-1995) Daj mi, Boże, pokój, pogodę ducha i radość

JEAN GUITTON (1901-1995) Daj mi, Boże, pokój, pogodę ducha i radość Niech będą błogosławione wszystkie drogi, Proste, krzywe i dookolne, Jeżeli prowadzą do Ciebie, Albowiem moja dusza bardziej tęskni za Tobą, Niż tęsknią nocni stróże, pokryci rosą, Za wschodzącym słońcem.

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej. Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII?

Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej. Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII? Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII? Cele ogólne: kształcenie umiejętności wskazywania cech, podobieństw

Bardziej szczegółowo

żyjący Odkupiciel Odkupiciel stał się człowiekiem. godny naśladowania Odkupiciel ukrzyżowany Odkupiciel cierpiący Odkupiciel zwycięski Odkupiciel

żyjący Odkupiciel Odkupiciel stał się człowiekiem. godny naśladowania Odkupiciel ukrzyżowany Odkupiciel cierpiący Odkupiciel zwycięski Odkupiciel Lekcja 12 na 17 grudnia 2016 Pod koniec historii Joba Bóg przedstawia się jako Wielki Stworzyciel i cierpienia Joba kończą się. Niemniej jednak konflikt między Bogiem a szatanem, który spowodował ten

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

Tematy na ustną część egzaminu dojrzałości z języka polskiego -MAJ I. LITERATURA

Tematy na ustną część egzaminu dojrzałości z języka polskiego -MAJ I. LITERATURA Tematy na ustną część egzaminu dojrzałości z języka polskiego I. LITERATURA -MAJ 2011-1. Bohaterowie literatury XIX i XX w. Porównaj ich system wartości odwołując się do 2. Wizerunek rycerza w literaturze.

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY PODSTAWA PROGRAMOWA- ROZPORZADZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ Z DNIA 23 GRUDNIA 2008R. W SPRAWIE PODSTAWY

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Lp. K_W01 K_W02 Nazwa Wydziału: Wydział Filozoficzny Nazwa kierunku

Bardziej szczegółowo

LITERATURA. 2. Kresy wschodnie w literaturze polskiej. Omów na podstawie wybranych przykładów.

LITERATURA. 2. Kresy wschodnie w literaturze polskiej. Omów na podstawie wybranych przykładów. TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ZESPOLE SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. STANISŁAWA KOPYSTYŃSKIEGO WE WROCŁAWIU W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 LITERATURA 1. Analizując wybrane wiersze

Bardziej szczegółowo

Komantarzbiblijny.pl. Komentarze. 1 list apostoła Piotra

Komantarzbiblijny.pl. Komentarze. 1 list apostoła Piotra Komantarzbiblijny.pl Komentarze 1 list apostoła Piotra Październik 2015 1 Spis treści 1 Pt. 3:21... 3 2 Komentarz Biblijny do 1 Pt. 3:21 "Odpowiednik tego teraz i was wybawia, mianowicie chrzest (nie usunięcie

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym.

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym. KOSMICZNA ŚWIADOMOŚĆ Kiedy mowa jest o braku świadomi, przeciętny człowiek najczęściej myśli sobie: O czym oni do licha mówią? Czy ja nie jesteś świadomy? Przecież widzę, słyszę i myślę. Tak mniej więcej

Bardziej szczegółowo

Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2013

Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2013 Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2013 LITERATURA 1. Na podstawie wybranych utworów omów funkcje ironii w literaturze. 2. Folklor jako inspiracja

Bardziej szczegółowo

Ludzkość w szponach zmysłów i szatana. Motyw grzesznego życia w literaturze i sztuce wieków średnich

Ludzkość w szponach zmysłów i szatana. Motyw grzesznego życia w literaturze i sztuce wieków średnich Ludzkość w szponach zmysłów i szatana. Motyw grzesznego życia w literaturze i sztuce wieków średnich 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: zna motyw grzesznego życia obecny w literaturze i sztuce średniowiecza,

Bardziej szczegółowo

JAN PAWEŁ II DO POLSKICH UCZONYCH

JAN PAWEŁ II DO POLSKICH UCZONYCH JAN PAWEŁ II DO POLSKICH UCZONYCH (1978 2005) Słowo Założyciela Ks. Marian Piwko CR Wprowadzenie Ks. prof. dr hab. Stanisław Urbański Wybór i opracowanie Adam Wieczorek Szkoła Wyższa im. Bogdana Jańskiego

Bardziej szczegółowo

(1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad

(1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad (1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad powierzchnią wód. (3) I rzekł Bóg: Niech stanie się światłość.

Bardziej szczegółowo