Raport Dobrych Praktyk

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Raport Dobrych Praktyk"

Transkrypt

1 1 Raport Dobrych Praktyk Leczenie osób z zaburzeniami osobowości oraz wspieranie ich powrotu do pracy lub nauki w wybranych krajach Europy Podtitul Raportu Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej

2 2 Raport dobrych praktyk: Leczenie osób z zaburzeniami osobowości oraz wspieranie ich powrotu do pracy lub nauki w wybranych krajach Europy powstał w ramach projektu Centrum Integracji - By móc kochać i pracować realizowanego w ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, Priorytet VII. Promocja integracji społecznej, Działanie 7.2. Przeciwdziałanie wykluczeniu i wzmocnienie sektora ekonomii społecznej, Poddziałanie Wsparcie ekonomii społecznej. Publikacja w całości finansowana jest ze środków Unii Europejskiej Autorzy publikacji: Ewa Niezgoda Aleksandra Wieczorek Ewa Jędrys Kraków, 2013 Fundacja im. Boguchwała Winida Na Rzecz Rozwoju Psychoterapii Psychoanalitycznej Peron 7F Ośrodek Leczenia Zaburzeń Osobowości

3 3 Zawartość 1. Cel raportu Wielka Brytania... 5 Dobre praktyki: Niemcy... 8 Dobre praktyki: Holandia Dobre praktyki Podsumowanie... 22

4 4 1. Cel raportu Celem raportu jest prezentacja programów i ich realizacji dotyczących leczenia osób z zaburzeniami osobowości poza granicami naszego kraju. Jak wykazaliśmy w raporcie desk research Analiza danych dotyczących występowania i leczenia zaburzeń osobowości, w Polsce brak jest odpowiedniej i powszechnej wiedzy o zaburzeniach osobowości także wśród profesjonalistów (lekarze rodzinni, psychiatrzy, psycholodzy, pielęgniarki, pracownicy służb socjalnych). Nie ma również narodowego programu dotyczącego leczenia pacjentów z zaburzeniami osobowości, podczas gdy programy takie są realizowane w krajach Europy Zachodniej. Co za tym idzie nie ma przeznaczonych środków finansowych na specjalistyczne leczenie i wsparcie. (Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) nie przewiduje wydatków na ten cel, w odróżnieniu od leczenia schizofrenii, chorób afektywnych czy uzależnień). NFZ może przeznaczyć środki na leczenie zaburzeń osobowości jedynie wtedy, gdy do nazwy oddziału, ośrodka, poradni doda się określenie nerwice, ponieważ poszczególne oddziały NFZ nie widzą zaburzeń osobowości jako jednostki chorobowej. Trzeba zwrócić uwagę, że nerwice to zupełnie inny rodzaj zaburzeń psychicznych. W Małopolsce, w związku z istnieniem specjalistycznego Oddziału Leczenia Zaburzeń Osobowości i Nerwic w Szpitalu Babińskiego, systematycznie zawiadamiano Małopolski Oddział Wojewódzki NFZ o potrzebie przeznaczenia odrębnych środków finansowych na leczenie zaburzeń osobowości. Szpital otrzymuje środki, jednak wymagane było dodanie w nazwie Oddziału słowa nerwice. Tymczasem w praktyce w Oddziału Leczenia Zaburzeń Osobowości i Nerwic (OLZOiN) nie ma pacjentów z tym rozpoznaniem. W związku z tym, że w Europie Zachodniej, a także w Stanach Zjednoczonych problem zaburzeń osobowości jest zauważany, powstały tam ośrodki, niekiedy całe szpitale (Cassel Hospital, obecnie część West London Mental Health NHS Trust w Wielkiej Brytanii 1 ), programy leczenia poszpitalnego, wreszcie programy wsparcia, które mają na celu włączenie osób z zaburzeniami osobowości do społeczeństwa poprzez pracę i naukę. W niniejszym raporcie autorzy podejmują próbę prezentacji kilku modeli, które z powodzeniem funkcjonują w Europie i które mogłyby być pomocne w tworzeniu polskiego modelu skutecznej pomocy osobom z zaburzeniami osobowości. Każdą prezentację podsumowujemy, wskazując naszym zdaniem, najcenniejsze zdobycze w nowoczesnym podejściu do leczenia i wsparcia osób zaburzonych osobowościowo. 1

5 5 2. Wielka Brytania Problem związany z leczeniem zaburzeń osobowości był niedoceniany i pozostawał niezauważany aż do przełomu wieków XX i XXI. Wówczas podjęto prace nad stworzeniem narodowego programu National Personality Disorder Development Programme który ukończono w 2011 roku 2. W tym czasie King's College w Londynie przeprowadził badania, które zbadały efektywność 11 pilotażowych programów leczenia dla ludzi z zaburzeniami osobowości opartych o lokalne społeczności 3. Wyżej wymienione prace wykorzystano w stworzeniu standardów leczenia zaburzeń typu antysocjalnego i borderline (tj. zaburzeń najtrudniejszych do leczenia i rehabilitacji), opublikowano je w 2009 roku. Również w tym czasie powstały i rozwinęły się specjalistyczne ośrodki dla osób z zaburzeniami osobowości i szkolenia dla profesjonalistów. Wiodącym ośrodkiem leczenia zaburzeń osobowości w Wielkiej Brytanii jest Cassel Hospital. Połączono tam dwie metody leczenia: psychoterapię psychoanalityczną i społeczność terapeutyczną, w której położono nacisk na podtrzymywanie i rozwijanie zdrowych części pacjenta. Metoda leczenia społecznością terapeutyczną wymaga szerszego wytłumaczenia. Jest to tzw. psychospołeczne leczenie, które w Cassel Hospital obejmuje program socjoterapeutyczny, głównie prowadzony przez personel pielęgniarski. Formuła społeczności nie jest nowa i powstała z połączenia stanu wyższej konieczności, jakim można uznać leczenie w szpitalach psychiatrycznych żołnierzy wycofywanych z frontu II Wojny Światowej z koncepcją zastosowania psychoanalizy w leczeniu grupowym. Pionierami takiego podejścia w szpitalu wojskowym Northfield w Birmingham byli Wilfried R. Bion, Siegfried H. Foulkes oraz Tom Main 4. Niezależnie od nich ideę społecznego leczenia pacjentów z problemami psychosomatycznymi wprowadzał w szpitalu Mill Hill na obrzeżach Londynu Maxwell Jones. I to z nim łączy się historię nadania pełnego znaczenia społecznościom terapeutycznym w praktyce i teorii. W 1947 roku Jones został dyrektorem nowego oddziału szpitala Belmont w Surrey, który w 1958 r. zmienił nazwę na Henderson. Ta nazwa stała się najbardziej znaną wśród szpitali, które zaczynały specjalizować się w leczeniu osób z głębszymi zaburzeniami osobowości, w oparciu o społeczność terapeutyczną.5 David Kennard napisał, że Jones wypracował przepis, z którego inni mogli skorzystać. A są w nim trzy kluczowe składniki: zebrania społeczności, omawianie ich przez zespół oraz sytuacje "uczenia na żywo". Branie odpowiedzialnego udziału w sprawach społeczności, pomaga pacjentom przezwyciężyć Buller Steve Groups and Group Dynamics, ww.psychotherapyfoundation.org.uk/groups&groupdynamics.pdf 5

6 6 brak zaufania i wiary w siebie. Natomiast poprzez dyskusję o poszczególnych zdarzeniach, w jakich biorą udział pacjenci, mogą się dowiedzieć, jakie uczucia kryją się pod różnymi zachowaniami 6. Drugim elementem leczenia obok społeczności terapeutycznej jest psychoterapia w podejściu psychoanalitycznym (psychodynamicznym) prowadzona indywidualnie lub grupowo. Różne jest także podejście do formy leczenia i proporcji pomiędzy jego metodami psychoterapią i społecznością. Pacjenci w zależności od głębokości zaburzenia wymagają długoterminowego leczenia ambulatoryjnego poprzedzonego hospitalizacją w wyspecjalizowanym ośrodku lub tylko leczenia ambulatoryjnego, lecz poszerzonego o wsparcie społeczne. Niektórzy pacjenci niezdolni do refleksyjnego myślenia reagują tylko na leczenie społecznością terapeutyczną i różne formy wsparcia (kontakt z pielęgniarką psychospołeczną, pracownikiem socjalnym, asystentem pracy) bez psychoterapii jako takiej. Pierwotnie (lata 50-te i 60-te ubiegłego wieku) uważano, że pacjenci z rozpoznaniem borderline personality disorder (BPD) to pacjenci z ostrymi zaburzeniami neurotycznymi o raczej złym rokowaniu, którzy wymagali długoterminowego (12 miesięcy) stacjonarnego pobytu w szpitalu 7. Badania Od zależności do odpowiedzialności 8 przeprowadzone w późniejszych latach pokazały, że bardziej efektywną metodą jest leczenie dwufazowe polegające na powiązaniu hospitalizacji (I etap 12 miesięcy) z leczeniem ambulatoryjnym (II etap 24 miesiące). Wykonano badania polegające na porównaniu leczenia jednofazowego (11-16 miesięcy) z leczeniem dwufazowym. Pacjenci byli przyjmowani na 6 miesięczny pobyt do szpitala z następującym po hospitalizacji miesięcznym programem ambulatoryjnym zawierającym grupy psychoterapii i kolejnym 6 miesięcznym okresem przeznaczonym na asymilację pacjenta w lokalnej społeczności wspomaganej przez personel szpitala. Zespół leczący tzw. multidyscyplinarny team składał się z następujących specjalistów: konsultant psychiatra psychoanalityk rola koordynatora, superwizora zespołu leczącego, pielęgniarka psychospołeczna pracuje z pacjentem nad rozwijaniem jego zdrowej strony, zdolnej do funkcjonowania w społeczności terapeutycznej, wspomaga uczenie się podstawowych zasad funkcjonowania w grupie z jednoczesną funkcją rozumienia objawów pacjenta i łączenia ich z jego stanem emocjonalnym, 6 Kennard David, An Introduction to Therapeutic Communities. Jessica Kingsley Publishers Ltd., London 1998, str Main Tom, 1957, Cassel Personality Disorder Study Methodology and Treatment Effects 8 Marco Chiesa,

7 7 pracownik socjalny osoba wspomagająca pacjenta w poruszaniu się w systemie opieki społecznej i na rynku pracy, psychoterapeuta leczy psychoterapią w podejściu psychoanalitycznym, lekarz odpowiedzialny za stan somatyczny pacjenta, ewentualne leczenie psychiatryczne, terapeuta zajęciowy osoba prowadząca zajęcia typu psychorysunek, zajęcia ruchowe. Psychoterapia oraz oddziaływania psychospołeczne wywierają terapeutyczny wpływ na pacjenta z jednej strony, poprzez indywidualną lub grupową psychoterapię, sesje terapii rodzinnej oraz zajęcia typu psychorysunek, a z drugiej strony poprzez zebrania społeczności, grupy pracujące, edukację psychospołeczną, spotkania zarządu społeczności terapeutycznej. Synchronizacja wymienionych oddziaływań następuje poprzez spotkania zespołu leczącego w celu omówienia poszczególnych pacjentów i społeczności terapeutycznej, konsultacje specjalistów, superwizje. Aktualną ofertę Cassel Hospital można zobaczyć na stronie Dobre praktyki Zaplanowane długoterminowe leczenie pacjenta o różnej proporcji oddziaływań terapeutycznych (społeczność terapeutyczna, psychoterapia, kontakt ze specjalistami pielęgniarką psychospołeczną, psychiatrą, pracownikiem socjalnym) w zależności od głębokości zaburzenia osobowości. Określony skład multidyscyplinarnego zespołu leczącego z uwzględnieniem superwizji, wyraźnie zaznaczona rola pielęgniarki psychospołecznej i terapeutów społeczności terapeutycznej. Próba utrzymywania pacjenta w kontakcie z poszczególnymi osobami zespołu multidyscyplinarnego w celu zapobiegania jego impulsywnym działaniom, takim jak samookaleczenia, próby samobójcze. Ograniczenie psychicznych kosztów związanych z hospitalizacją w oddziale ogólnopsychiatrycznym, jak i kosztów realnych związanych z zaopatrzeniem pacjenta (chirurgiczne, toksykologiczne, etc.), oraz krótkoterminowymi, powtarzającymi się pobytami w szpitalu.

8 8 3. Niemcy W Niemczech nie istnieje jeden, ogólnokrajowy program leczenia zaburzeń osobowości. Dostępne są różne, dość liczne ośrodki, które oferują możliwość leczenia pacjentów z zaburzeniami osobowości zarówno w oddziałach stacjonarnych, jak i w oddziałach dziennych. Zazwyczaj razem z innymi wyspecjalizowanymi oddziałami psychiatrycznymi wchodzą w skład tzw. Centrów Psychiatrii. Oddziały leczące pacjentów z zaburzeniami osobowości pracują w oparciu o różne modele teoretyczne. Najczęściej jest to podejście behawioralno-poznawcze lub psychodynamiczne, a ich oferta skierowana jest przede wszystkim do pacjentów z rozpoznaniem osobowości borderline (BPD). Leczenie w takich oddziałach poprzedzone jest konsultacją wstępną, która weryfikuje rozpoznanie, ocenia ogólny stan psychiczny i somatyczny pacjenta oraz jego motywację i możliwości do korzystania z psychoterapii. Szczególnie istotne jest to w podejściu psychodynamicznym. Długość leczenia w takich oddziałach jest różna, zazwyczaj trwa ok. 12 tyg. Najczęściej ma formę psychoterapii grupowej. Dodatkowo prowadzone są inne oddziaływania terapeutyczne, takie jak psychoedukacja, biblioterapia, terapia zajęciowa, terapia przez sztukę, muzykoterapia, relaksacja oraz w zależności od indywidualnych potrzeb - farmakoterapia i leczenie współistniejących zaburzeń psychicznych (np. uzależnień, zaburzeń depresyjnych, lękowych, etc.). W związku z tak licznymi i różnorodnymi formami oddziaływań zespół terapeutyczny składa się z różnych specjalistów: psychiatrów, psychoterapeutów, pielęgniarek, pracowników socjalnych, terapeutów zajęciowych, itd. Na uwagę zasługuje fakt, że istnieją również specjalistyczne oddziały stacjonarne dostosowane do leczenia kobiet z małymi dziećmi. Pacjentki mogą tam podejmować terapię nie rezygnując jednocześnie z opieki nad dzieckiem. Po zakończeniu pierwszego etapu terapii, pacjent z BPD najczęściej kierowany jest do dalszej specjalistycznej psychoterapii indywidualnej, rzadziej grupowej; trwającej minimum 2-3 lata. Leczenie takie zwykle finansowane jest ze środków publicznych (Kasy Chorych). Warto zauważyć, że w niektórych Centrach Psychiatrii (np. Szpital w Weissenau) powstają również ostre oddziały dla pacjentów z zaburzeniami osobowości, którzy znajdują się w kryzysie i są zagrożeni próbą samobójczą, dokonują poważnych samookaleczeń, zachowują się agresywnie wobec otoczenia, etc. Przewaga takich oddziałów nad oddziałami ogólnopsychiatrycznymi w przypadku pacjentów z zaburzeniami osobowości, którzy wymagają hospitalizacji, polega przede wszystkim na tym, że mogą oni od razu uzyskać specjalistyczne leczenie psychoterapeutyczne. Zredukowany jest również ich stres związany z hospitalizacją psychiatryczną. Jednocześnie zmniejszone zostają obciążenia zarówno finansowe jak i emocjonalne w oddziałach ogólnopsychiatrycznych.

9 9 Większość pacjentów szuka pomocy terapeutycznej. Duża część, bo aż 60% pacjentów z BPD podejmuje próby samobójcze. 9 Szczytowe nasilenie przejawów tego zaburzenia występuje zazwyczaj w połowie 3. dekady życia..10 Koszty opieki zdrowotnej nad tymi pacjentami są bardzo wysokie. W Niemczech obliczono, że wynoszą one ok. 4 mld euro rocznie, co stanowi 20% budżetu przeznaczonego na stacjonarne leczenie zaburzeń psychicznych. Zdecydowaną większość, bo aż 90% tych wydatków na pacjentów z BPD pochłaniają tzw. nieswoiste hospitalizacje (czyli pobyty pacjentów w ogólnych oddziałach psychiatrycznych). 11 Obliczenia te nie obejmują tzw. wtórnych kosztów leczenia, tzn. nie uwzględniają kosztów ponoszonych przez system pomocy społecznej z powodu braku zatrudnienia (ok. 78% pacjentów z BPD nie pracuje zarobkowo). 12 Przeprowadzone badania jednoznacznie wskazują na przewagę swoistej psychoterapii nad tzw. leczeniem nieswoistym BPD, które nie tylko generuje wysokie koszty, ale może jeszcze prowadzić do inwalidyzacji pacjenta i uczynienia z niego chronicznego pacjenta psychiatrycznego. W praktyce niestety nie wszyscy pacjenci z BPD otrzymują zgodne ze standardami leczenie psychoterapeutyczne. Niemieccy badacze postulują przede wszystkim zwiększenie nakładów na specjalistyczną opiekę ambulatoryjną dla pacjentów z BPD i tworzenie odpowiednich specjalistycznych ośrodków ściśle współpracujących ze stacjonarnymi ośrodkami interwencji kryzysowej oraz pracownikami socjalnymi. Natomiast psychoterapia tych pacjentów winna wspierać ich integrację na rynku pracy. Psychoterapia jest metodą z wyboru w leczeniu BPD. 13 Obowiązujące w Niemczech wytyczne dotyczące leczenia zaburzeń osobowości obejmują 4 programy terapeutyczne, uznane za swoiste dla zaburzeń osobowości. Są to: 1. DBT (Dialectical Behavior Therapy) czyli terapia dialektyczno-behawioralna, wywodząca się z nurtu terapii poznawczo behawioralnej autorstwa M. Linehan.. Stosowana jest ona zarówno w specjalistycznych oddziałach terapeutycznych (np. Klinika Psychiatrii i Psychoterapii w Lubece, w Bochum), jak i w lecznictwie ambulatoryjnym (Centrum Psychiatrii 9 Trull T., Jahng S., Tomko R. et al. (2010) Revised NESARC personlty disorder diagnoses: gender prevalence, and comorbidity with substance dependence disorders. J Pers Disord 24(4): Winograd G., Cohen P., Henian C. (2008) Adolescent borderline symptoms in the community: prognosis for functioning over 20 years. J Child Psychol Psychiatry 49: Bohus M. (2007) Zur Versorgungssituation von Bordreline-Patienten in Deutschland. Persoenlichkeitsstoer Theorie Ther. 11: Bohus M., Kroeger C. (2011) Psychopathologie und Psychotherapie der Borderline-Persoenlichkeitsstoerung Zum gegenwaertigen Stan. Nervenarzt 2011, 82: Lieb K., Zananrini M.C., Schmahl C. et al. (2004) Borderline personality disorder. Lancet 364:

10 10 w Weissenau). W pierwszym etapie leczenie koncentruje się na ciężkich zaburzeniach kontroli zachowania, tj. samookaleczenia, tendencje samobójcze, wybuchy agresji, intoksykacje, nagłe hospitalizacje. W drugim etapie leczenie obejmuje zaburzenia towarzyszące tj. zespół stresu pourazowego (PTSD), zaburzenia lękowe, zaburzenia odżywiania się, uzależnienia. Pacjenta najpierw uczy się nazywania i rozumienia swoich problemów emocjonalnych i poznawczych, które leżą u podłoża zachowań dysfunkcjonalnych; a następnie podczas tzw. treningu umiejętności nabywa on zdolności do lepszej regulacji emocji i tolerancji na stres, a także uczy się adekwatnych zachowań społecznych. Będąc w terapii pacjent może korzystać ze wsparcia telefonicznego lub internetowego. Istnieją liczne publikacje oparte przede wszystkim na badaniach krótkoterminowych trwających trzy 14,15 i dwanaście 16 miesięcy, które wskazują na dość wysoką skuteczność tej metody przede wszystkim w ograniczeniu zachowań autoagresywnych (w tym samobójczych) oraz w zakresie remisji objawów psychopatologicznych. Szczególnie polecana jest w leczeniu stacjonarnym i w interwencji kryzysowej. 2. MBT (Mentalisation Based Therapy) czyli terapia oparta na mentalizacji, autorstwa A. Batemana i P. Fonagy ego, która opiera się na założeniach psychoterapii psychoanalitycznej (psychodynamicznej). Na bazie licznych obserwacji qstwierdzono, że u pacjentów z BPD zazwyczaj dochodzi do wczesnych zaburzeń w interakcji z tzw. pierwotnym obiektem przywiązania (czyli najczęściej z matką). To w późniejszym życiu skutkuje poważnymi trudnościami w relacjach międzyludzkich. Praca terapeutyczna bazuje na relacji terapeutycznej i powstającym przeniesieniu. Cele leczenia w pierwszej kolejności obejmują poprawę regulacji afektu. Leczenie prowadzone jest głównie w warunkach ambulatoryjnych lub w oddziałach dziennych. Wykazano skuteczność tej formy terapii w badaniach długoterminowych, tj. trwających osiemnaście 17 i trzydzieści sześć 18 miesięcy. MBT jest terapią rekomendowaną do stosowania 14 Kliem S., Kroeger C., Kosfelder J. (2011) Dialectical behavioral therapy for borderline personality disorder. A meta-analysis using mixed-effect modeling. J Consult. Clin. Psychol. (in press) 15 Bohus M., Haaf B., Simms T. et al. (2004) Effectiveness of inpatient dialectical behavioral therapy for borderline personality disorder: a controlled trial. Behav Res Ther 42: Harned M.S., Linehan M.M. (2008) Integrating dialectical behavior therapy and prolonged exposure to treat co-occurring borderline personality disorder and PTSD: two case studies. Cong Behav Pract 15: Bateman A.W., Fonagy P. (1999) Effectiveness of partial hospitalization in the treatment of borderline personality disorder: a randomized controlled trial. Am J Psychiatry 156: Bateman A.W., Fonagy P. (2009) Randomized controlled trial of outpatient mentalization-based treatment versus structured clinical management for borderline personality disorder. Am J Psychiatry 166:

11 11 przede wszystkim w lecznictwie ambulatoryjnym. Wykazano jej korzystny wpływ na zachowania autoagresywne, objawy psychopatologiczne (głównie depresyjne) oraz na interakcje społeczne. 3. TFP (Transference Focused Psychotherapy) czyli terapia skoncentrowana na przeniesieniu, autorstwa O. Kernberga, która wywodzi się również z nurtu psychoanalitycznego i oparta jest na teorii relacji z obiektem, teorii przywiązania oraz na pracy z przeniesieniem. Terapia w tym podejściu prowadzona jest przede wszystkim w warunkach ambulatoryjnych. Wyniki przeprowadzonych badań są sprzeczne. Według jednych autorów jest ona równie skuteczna jak pozostałe metody terapii 19. Inni natomiast wskazują na dość ograniczoną skuteczność tej metody 20. Jednak próby badania tej formy terapii, jako należącej do psychodynamicznej terapii długoterminowej, przysparzają licznych trudności metodologicznych. Trudno również w bezpośredni sposób porównywać jej efektywność z krótkoterminową terapią behawioralną. 4. SFT (Schema Focused Therapy) czyli terapia schematu autorstwa J. E. Younga, która wywodzi się z terapii poznawczej Becka. Celem terapii schematu jest pomoc pacjentom w zaspokojeniu podstawowych potrzeb emocjonalnych. Kluczowe kroki w realizacji tego to uczenie się, jak: Zatrzymać błędny styl radzenia sobie i tryby, które blokują kontakt z uczuciami, uzdrowienie schematów i podatnych na zranienie trybów poprzez zaspokojenie potrzeb emocjonalnych w relacji terapeutycznej i poza nią, Włączenie rozsądnych granic dla złości, impulsywnych lub nadkompensujących schematów i trybów, Walka ze zbyt krytycznymi lub wymagającymi schematami i trybami, Budowanie zdrowych schematów i trybów. 21 Postępowanie takie również nie ma potwierdzonych badaniami dowodów skuteczności. 19 Clarkin J.F., Levy K.N., Lenzenweger M.F., Kernberg O.F. (2007) Evaluating three treatments for borderline personality disorder: a multiwave study. Am J Psychiatry 164: Giesen-Bloo J., Van Dyck R., Spinhoven P. et al. (2006) Outpatient Psychotherapy for borderline personality disorder: randomized trial of schema-focused therapy vs transference-focused psychotherapy. Arch Gen Psychiatry 63:

12 12 Dobre praktyki Właściwa diagnoza oraz szybkie skierowanie pacjenta do ośrodka specjalizującego się w leczeniu zaburzeń osobowości. Preferowane są ośrodki ambulatoryjne, w których pracują dobrze przeszkoleni psychoterapeuci. W trudniejszych przypadkach leczenie rozpoczyna się w specjalistycznych oddziałach stacjonarnych, gdzie praca terapeutyczna koncentruje się przede wszystkim na zachowaniach zagrażających życiu i zdrowiu pacjenta oraz na budowaniu motywacji do podjęcia długoterminowej terapii. Unikanie hospitalizacji w oddziałach psychiatrycznych ogólnych. Jeśli istnieją wskazania do całodobowej hospitalizacji, to zaleca się umieszczenie pacjenta w tzw. ostrym oddziale leczenia zaburzeń osobowości, gdzie interwencja kryzysowa łączona jest ze swoistym oddziaływaniem terapeutycznym.

13 13 5. Holandia Prezentacja modelu leczenia zaburzeń osobowości w Holandii oparta jest na trzech opracowaniach dotyczących tej problematyki stosunkowo nowych, pozyskanych od partnerów projektu oraz na wnioskach z wizyty studyjnej zespołu projektowego w Groningen, Assen, Zeist i w Utrechcie w Holandii. Opracowanie Problematyka zaburzeń osobowości GGZ Drenthe - CONCEPT - Maria Nicolaï, Charles van der Weide, Claar Mooij, Gery Wijnen, Lucia Feijen, Annelies Arentze, Bram Warnaar, Marion Verkade, organizacja projektu: Ad Bus, Jaap Last, Petra Meijer W 2012 roku w Holandii grupa ekspertów stworzyła Program Opieki Zdrowotnej Problematyka Zaburzeń Osobowości GGZ-Drenthe ( Concept ). Program ten został stworzony w oparciu o poprzedzające go badania, w których stwierdzono, że terapia często bywa za mało intensywna lub prowadzona jest przez personel o zbyt niskich kwalifikacjach. Program został opracowany przez grupę składającą się z psychiatrów, psychologów, team lidera, specjalistę ds. szkoleń, pracownika administracji i kierownika projektu. Program Concept składa się z 4 części: schematy decyzyjne spis używanych zwrotów i ich definicje przegląd ścieżek terapii przegląd modułów terapii Schematy decyzyjne umożliwiają ustalenie ścieżki terapii, która zostanie zaproponowana pacjentowi. Pozwalają one specjalistom na dokonanie wyboru odpowiedniego programu opieki, metod diagnostyki, miejsca leczenia i wreszcie wyboru odpowiedniej terapii. Pierwszy schemat pozwala na wybranie odpowiedniego programu leczenia w zależności od diagnozy (choroba psychiczna, uzależnienie, upośledzenie umysłowe, zaburzenia kognitywne, zaburzenia osobowości). Drugi Schemat decyzyjny pozwala na wybór odpowiedniej placówki medycznej pacjenta z zaburzeniami osobowości (placówka psychoterapeutyczna ambulatoryjna lub kliniczna, intensywna opieka w domu pacjenta, poradnia zdrowia psychicznego, hospitalizacja krótkoterminowa w kryzysie). Schemat trzeci opisuje metody diagnostyki. W momencie, gdy pacjent jest kierowany do leczenia zaburzeń osobowości następuje szczegółowa diagnostyka odpowiadająca na pytania, jaka jest

14 14 powaga zaburzenia pacjenta, jego motywacja do zmiany i wyzdrowienia oraz umiejętność introspekcji. Badania te prowadzone są przy pomocy odpowiednich narzędzi diagnostycznych (np. SCID II 22 ) i przez odpowiednich specjalistów w ściśle określonym czasie. Ostatni schemat decyzyjny umożliwia wybór odpowiedniej do stanu pacjenta terapii i określenie długości jej trwania. W zależności od progu odporności pacjenta na obciążenia (wysokość progu znoszenia frustracji) wybierane jest leczenie socjalno-psychiatryczne, poznawczo-behawioralne, kognitywne lub psychodynamiczne oraz forma grupowa lub indywidualna. Ścieżka terapii jest to opis leczenia, na który składają się: krótki opis treści, liczba spotkań, czas ich trwania, częstotliwość i zastosowana dyscyplina naukowa, a także informacje o wykorzystanym narzędziu kontrolnym oraz informacja, jak często daną ścieżkę można powtarzać. Moduły terapii są to dodatkowe oddziaływania przypisane do danej ścieżki terapii. Są one ważnym elementem wykraczającym poza program podstawowego leczenia pacjenta i skierowane są na umożliwienie jego funkcjonowania w relacjach z rodzicami, partnerem, dziećmi i w pracy. Moduły występują wyłącznie w kombinacji ze ścieżkami terapii są ich uzupełnieniem. Do modułów zalicza się np. farmakoterapię, terapię systemową, terapię zajęciową, trening umiejętności społecznych, terapię psychomotoryczną. Jeden z opisywanych w dokumencie modułów dotyczy wsparcia w poszukiwaniu pracy lub możliwości edukacji i trwa przez całą ścieżkę terapii. Stosuje się go wobec pacjentów, którzy wymagają lub chcieliby zmian w zakresie edukacji, spędzania dnia, płatnej lub niepłatnej pracy. Pacjenci tacy otrzymują wsparcie przy poszukiwaniu możliwości dalszej edukacji lub pracy, a także wsparcie przy rozwiązywaniu problemów w miejscu pracy lub reintegracji. Na treść ścieżek i modułów terapii składa się precyzyjne określenie wskazania do leczenia wg schematów decyzyjnych i odpowiednich testów. Leczenie na które składa się: wybór odpowiedniej terapii, liczba kontaktów, czas trwania kontaktu, częstotliwość i określenie specjalisty, który prowadzi leczenie, ocena rezultatów i dalszego schematu postępowania. 22 Ustrukturyzowany wywiad kliniczny do badań zaburzeń osobowości z osi II DSMIV, ang. Structured Clinical Interview for DSM IV Axis II Personality Disorder.

15 15 Opracowanie FACT [Function Assertive Community Treatment] w ciężkich zaburzeniach osobowości Doświadczenia w połączeniu z terapią opartą na mentalizacji [Mentalization Based Treatment MBT], autor dr Saskia Knapen psychiatra zespołu FACT Zaburzeń Osobowości w Altrecht, Utrecht MGv [Het Maandblad Geestelijke volksgezondheid- Miesięcznik Psychicznego Zdrowia Publicznego] Rocznik 68 Numer 1 Styczeń 2013, W swoim artykule Saskia Knapen próbuje połączyć dwa podejścia leczenia głębokich zaburzeń osobowości: społeczno-psychiatryczne i psychoterapeutyczne. Pacjenci z ciężkimi zaburzeniami osobowości bardzo często uznani są za nienadających się do terapii i otrzymują zalecenie leczenia wspierającego i strukturyzującego. W związku z wielością objawów leczeni są zazwyczaj według tego, co akurat sobą reprezentują. Kiedy znajdują się w kryzysie leczeni są przeciwpsychotycznie. Kiedy nie pojawiają się na spotkaniach leczenie nie występuje w ogóle. Stąd próba podjęta przez naszych holenderskich kolegów zintegrowanego podejścia do tego rodzaju pacjentów i utworzenia spójnych ram terapii, planu leczenia, od którego nie będzie się odstępować, określonego przez specjalistów posiadających wiedzę i doświadczenie w leczeniu zaburzeń osobowości. W odróżnieniu od pacjentów, dla których istnieje także i w Polsce Narodowy Program Leczenia np. dla schizofrenii, pacjenci z zaburzeniami osobowości źle reagują na podtrzymujące i strukturyzujące leczenie, które często wiąże się z przejęciem za niego odpowiedzialności przez zespół leczący, w wyniku czego pacjent staje się coraz bardziej zależny od udzielanej mu pomocy. Obserwacje, na które wskazuje Saskia Knapen są zbieżne z doświadczeniami zespołu Oddziału Leczenia Zaburzeń Osobowości i Nerwic w Szpitalu Babińskiego w Krakowie mianowicie leczenie wspierające i strukturyzujące, czyli głównie przeciwpsychotyczne, przeciwdepresyjne, przeciwlękowe, stabilizujące nastrój, doprowadza do szkód jatrogennych (pochodzących od lekarza) i powoduje uzależnienie pacjenta od pomocy farmakologicznej, często wzmacnia destruktywne zachowania (np. samookalecznia), a brakuje kierowania do niezbędnego leczenia terapeutycznego. Podczas konsultacji do leczenia w OLZOiN poznajemy historię medyczną naszych pacjentów, gdzie niestety najczęściej realizowany jest powyższy schemat. Pacjenci tacy w przeszłości rzadko byli mobilizowani do myślenia o sobie jako o osobach mających wpływ na własne życie, tym samym mogących dokonać zmiany innej niż poprzez bierne przyjmowanie leków. Często sami psychiatrzy nie wierzą w możliwość wyleczenia takich pacjentów, co spowodowane jest ograniczoną wiedzą, ale też zbyt małą ilością czasu, który mogą poświęcić pacjentowi. W takim kontakcie, nastawionym na leczenie farmakologiczne, pacjent z zaburzeniami osobowości polega całkowicie na farmakoterapii. Zazwyczaj widząc brak efektów oraz z powodu trudności w utrzymaniu jakichkolwiek bliskich kontaktów, związków, zarzuca branie leków, nie przechodzi całej kuracji i nie podejmuje psychoterapii.

16 16 W celu stworzenia adekwatnego leczenia w 2012 r. w Holandii powstał pierwszy zespół FACT dla zaburzeń osobowości. Jest to metoda skupiona wokół trzech filarów, które wzajemnie wpływają na siebie: mentalizacji (psychoterapia), interwencji (wytyczanie granic) i oferowanie wsparcia przez multidyscyplinarny zespół leczący. Rysunek 1. Mentalizacja leczenia. W modelu holenderskim najbardziej interesujące dla nas jest przytrzymanie pacjenta przy pomocy FACT. Jeżeli chodzi o zastosowanie psychoterapii to przede wszystkim warto zwrócić uwagę, że jest to podstawowe leczenie w przypadku zaburzeń osobowości. Jak pisze Saskia Knapen zastosowanie metody psychoterapeutycznej jest również bardzo potrzebne dla zdrowia zespołu jest ona instrumentem, stanowi oparcie i nadaje kierunek. Psychoterapia nadaje ramy, co pomaga terapeucie w stawianiu granic w relacji z pacjentem i kontrolowaniu własnych emocji. FACT - Function Assertive Community Treatment pochodzi ze Stanów Zjednoczonych. Assertive oznacza postawę proaktywną, niewyczekującą. Community oznacza, że leczenie może odbyć się w domu, na ulicy i we wspólnocie. Treatment obejmuje leczenie i opiekę. Nacisk w FACT leży na leczeniu i zarządzaniu chorobą oraz symptomami, a także pomocy praktycznej w codziennym życiu, rehabilitacji oraz wsparciu w powrocie do zdrowia. Cele znajdują się więc na szerokiej płaszczyźnie biopsychospołecznej. W związku z powszechnym wśród specjalistów doświadczeniem, że długoterminowa hospitalizacja w oddziałach psychiatrycznych nie służy pacjentom z zaburzeniami psychicznymi, a więc także pacjentom z zaburzeniami osobowości, zrozumiałe jest poszukiwanie innego rodzaju opieki i leczenia. W przypadku pacjentów z głębokimi zaburzeniami osobowości najbardziej korzystne jest leczenie w terenie przez multidyscyplinarny zespół. Taki zespół opisywany w artykule Saskii Knapen składa się z psychiatry, pielęgniarek, pielęgniarki społeczno-psychiatrycznej, psychologa, specjalisty ds. zatrudnienia/edukacji, specjalisty uzależnień i osoby z doświadczeniem leczonego (która przeszła przez takie same doświadczenia i drogę leczenia, co osoba leczona). Jeżeli chodzi o kwalifikację do tego rodzaju leczenia, są to pacjenci z ciężkimi zaburzeniami osobowości, którzy zostali uznani w różnych programach leczniczych w Holandii za nienadających się do leczenia. Jak pisze Knapen: Pacjenci ci w dużej części utknęli w ślepym zaułku w standardowych programach

17 17 leczniczych, przeważnie z powodu ciężkich zaburzeń przywiązania, w wyniku których trudno wchodzą w relacje terapeutyczne. Często posiadają długą psychiatryczną historię choroby z wielokrotnymi pobytami w szpitalu, zmieniającymi się formami leczenia i terapeutami. (...) Zespół FACT wykorzystuje dwie metody: indywidualnego zarządzania przypadkiem wewnątrz multidyscyplinarnego zespołu i intensywnej opieki zespołowej wg wskazań. W zależności od fazy, w jakiej znajduje się pacjent, zmieniane jest do niego podejście. W fazie rozstrojenia włącza się funkcję ACT czyli intensyfikuje się działania zespołowe. W odróżnieniu od stabilnej fazy, gdzie poszczególne osoby kontaktują się z pacjentem według założonego planu leczenia, rozstrojony pacjent staje się wspólnym pacjentem dla całego zespołu, aby zapobiec hospitalizacji lub rozładować kryzys. Następną fazą jest zaangażowanie pacjenta w proces powracania do zdrowia. Jak pokazano na rysunku 2. - model klepsydry FACT, zaangażowanie pacjenta powinno być obecne we wszystkich pozostałych fazach. Rozstrój Opieka zespołowa Tablica FACT problem Skoncentrowanie na działaniu w sposób rozwiązujący Leczenie Sprecyzowanie wskazań, informowanie Motywowanie Rola w zarządzaniu przypadkiem/terapeuci Redukcja symptomów Zdrowienie Metodyka rehabilitacji Kontakt indywidualny Rola u klienta Rysunek 2. model klepsydry FACT Cele rehabilitacji Różnica w fazie rozstroju polega na tym, że przy zaburzeniach psychotycznych w zespołach FACT przejmowana zostaje odpowiedzialność za pacjenta, co nie działa w przypadku zaburzeń osobowości, ponieważ prowadzi do regresu i pogorszenia w funkcjonowaniu pacjenta. Według badań pożądana postawa terapeuty w zaburzeniach osobowości to obecność - poświęcanie uwagi i brak uprzedzeń. Terapeuta nie występuje w roli eksperta, a raczej stymuluje pacjenta do samodzielnego rozwiązywania problemów. W przypadku charakterystycznego dla zaburzeń osobowości zerwania przez pacjenta kontaktu ponawia się ofertę kontaktu przez konsekwentny kontakt telefoniczny i zachęcanie do wznowienia spotkań a w ostateczności dochodzi do złożenia wizyty w domu.

18 18 Według Saskii Knapen sama psychoterapia oferuje zbyt mało przytrzymania (holding) dla tego typu pacjentów. Jak pisze potrzebne jest istnienie uzupełniającego środowiska przytrzymania, w wyniku którego utrata kontroli nad pewnymi zachowaniami (acting-out) i kryzysy mogą zostać łatwiej zneutralizowane. Zespół leczący musi charakteryzować elastyczność, którą zapewniają warunki stwarzane przez model FACT, gdzie dostępna jest wiedza o uczuciach przeciwprzeniesieniowych, mechanizmach obronnych, interwizja i superwizja. Są to cechy, których zazwyczaj brak w normalnym zespole społeczno-psychiatrycznym. W trakcie wizyty w Holandii, podczas rozmowy z Saskią Knapen padło pytanie, jak to możliwe, że wszyscy z zespołu pracującego z głębiej zaburzonymi pacjentami posługują się metodą mentalizacji, ponieważ wydaje się, że metoda ta tylko z pozoru jest prosta. Przecież wymaga ona znajomości procesów przeniesieniowych i przeciwprzeniesienowych, mechanizmów obronnych, a także wymaga od osoby kontaktującej się z pacjentem dojrzałości psychicznej, sporych możliwości kontenerowania i umiejętności oddzielenia emocji pacjenta od swoich. Dyskusja pokazała jak starannie przygotowywane są do zawodu osoby kontaktujące się z pacjentami. Dotyczy to głównie pielęgniarek, których sposób kształcenia znacznie odbiega od edukacji w Polsce. Trening pielęgniarki psychospołecznej obejmuje kształcenie z zakresu psychoterapii i diagnozy na bazie klasyfikacji zaburzeń psychicznych DSM IV. Według Saskii Knapen od pacjentów głęboko zaburzonych osobowościowo często nie można oczekiwać motywacji do zmiany czy nawet leczenia. Praca z nimi polega na ciągłym motywowaniu i szukaniu dojścia w celu uzyskania kontaktu. Opracowanie Zalecenia dotyczące leczenia osób cierpiących na PZP-ZO (poważne zaburzenia psychiczne i zaburzenia osobowości) autorzy Martin Steendam, Bert van Luyn, Saskia Knapen, Ben Nijmeijer, Erwin van Meekeren, Ad Kaasenbrood i Nina van Bunningen (grupa robocza Podium PZP- ZO) W Utrechcie w Holandii przy Centrum Wiedzy o Zaburzeniach Osobowości powstało Podium PZP (Poważne Zaburzenia Psychiczne) mające na celu formułowanie, rozpowszechnienie i wspieranie implementacji zaleceń dotyczących grupy pacjentów PZP-ZO (Poważne Zaburzenia Psychiczne- Zaburzenia Osobowości). Członkowie grupy roboczej Podium PZP rozpoczęli prace w kierunku stworzenia oferty terapii dla grupy, która obecnie nie jest skutecznie leczona. Grupą docelową Podium PZP-ZO są wszyscy pacjenci cierpiący na zaburzenia osobowości i poważne schorzenia psychiczne oraz osoby z bezpośredniego otoczenia pacjentów. Definicja grupy PZP (wg. GGZ Nederland, 2011 r.): długotrwałe, często trwające ponad dwa lata zaburzenia funkcjonowania, poważne i złożone problemy w różnych dziedzinach życia, często objawy psychotyczne, poważne zaburzenia dwubiegunowe i inne poważne zaburzenia

19 19 osi I i osi II (wg klasyfikacji DSM IV). Dokument ten zauważa także osoby zaangażowane (bliskich), którzy poprzez bezpośrednią relację z osobami z zaburzeniami osobowości również odczuwają skutki ich cierpienia. Osoby te również cierpią, ale jednocześnie tworzą potencjalne oparcie i strukturę, w ramach której żyją i leczeni są pacjenci z zaburzeniami osobowości. Poza wyżej wymienionymi ogólnymi kryteriami u osób cierpiących na PZP-ZO można stwierdzić, co następuje: Zaburzenia są bardzo poważne, występuje znaczny stopień niepełnosprawności (Oś V DSM IV), duża liczba dziedzin życia, w których występują problemy (Oś IV DSM IV). Współwystępowanie innych schorzeń - przede wszystkim inne zaburzenia osobowości, PTSD (zespół stresu pourazowego, ang. posttraumatic stress disorder), krótkotrwałe epizody psychotyczne, nadużywanie substancji psychoaktywnych, depresje, zaburzenia lękowe. Przerwy w otrzymywaniu pomocy, często związane z poważnymi problemami z przywiązaniem i innymi czynnikami mającymi wpływ na terapię, takimi jak ograniczona zdolność mentalizacji, impulsywność i tendencje samobójcze. W wyniku ww. czynników leczenie może zostać spowolnione lub przerwane. Według dotychczasowych danych holenderskich spośród osób cierpiących na poważne zaburzenia psychiczne 2/3 cierpi na zaburzenia psychotyczne, a pozostałe osoby cierpią na zaburzenia ze spektrum autyzmu lub zaburzeń osobowości. Te ostatnie często współwystępują z innymi zaburzeniami psychicznymi lub nie stanowią głównej diagnozy. Rozpatruje się zalecenia dotyczące leczenia osób cierpiących na PZP-ZO podobnie jak dla osób PZP czyli: Interwencje rodzinne Programy Psychoedukacyjne Programy treningowe, skierowane na zdobycie określonych umiejętności Teams voor Assertive Community Treatment (Zespoły ACT) lub zespoły FACT (pomoc terapeutów w poszukiwaniu pracy, rozwiązywanie konfliktów w miejscu pracy) Mindfulness (Uważność) Intensive Case Management (ICM, koordynacja opieki zdrowotnej) Według Dyrektyw Multidyscyplinarnych z 2008 roku odnośnie zaburzeń osobowości zaleca się leczenie farmakologiczne. Uznano, iż lepsze wyniki w zakresie ogólnego funkcjonowania pacjenta mają leki stabilizujące nastrój niż leki przeciwpsychotyczne. Stwierdzono także niską skuteczność antydepresantów. Obok leczenia farmakologicznego, jako skuteczne uznano następujące typy i formy interwencji:

20 20 1. dialektyczna terapia behawioralna (DBT), 2. Mentalization Based Treatment (MBT, terapia oparta na mentalizacji), 3. Schema Focused Therapy (SFT, terapia schematów) i 4. Transference Focused Psychotherapy (TFP, terapia skoncentrowana na przeniesieniu). Dokument ten utrwala także zastosowanie FACT i ACT jako modeli organizacyjnych skierowanych na zapewnienie stałej opieki osobom cierpiącym na złożone problemy natury psychicznej i psychospołecznej. Zespoły FACT przy odpowiednim wsparciu psychoterapeutycznym mogą być także skuteczne w przypadku pacjentów z PZP-ZO. W dalszej części holenderscy autorzy programu dla PZP-ZO przedstawiają zasady leczenia i integracji pacjentów PZP-ZO: Struktura, granice i elastyczność jasno określona struktura działania szczególnie istotna w przypadku osób z zaburzeniami osobowości. Konieczna jest zrównoważona postawa osoby wspierającej nie dającej się ponieść emocjom, które uniemożliwią elastyczność lub spowodują brak autentyczności w zachowaniu. Emocje i naprawa stosunków wiedza o trudnościach emocjonalnych osoby z zaburzeniami osobowości, powinna zapewniać odpowiednią reakcję, realną ocenę możliwości pacjenta, nie obrażanie się na niego dzięki rozpoznawaniu uczuć przeciwprzeniesieniowych. Według specjalistów holenderskich należy nieustannie utrzymywać relacje z pacjentem poprzez np. regularne dzwonienie do niego w przypadku niestawienia się na terapię. Podział terapii autorzy artykułu uważają, że należy zastosować podział terapii czyli leczenie pacjenta przez np. dwóch terapeutów. Pacjenci z zaburzeniami osobowości często mają potrzeby znacznie przekraczające umiejętności jednego terapeuty. Podział obciążenia pomiędzy dwie osoby wspierające może znacznie odciążyć zarówno pacjenta, jak i osoby wspierające. Członkowie zespołu potrzebują siebie nawzajem, aby prawidłowo funkcjonować. Psychoterapia leczenie osób cierpiących na PZP-ZO, opiera się tak jak w przypadku osób cierpiących na ZO, głównie na psychoterapii. Ciągłość opieki - w przypadku głębokich zaburzeń osobowości, które charakteryzują się częstym przerywaniem kontaktu terapeutycznego istotne jest utrzymanie relacji, niedopuszczanie do dłuższych przerw, a tym samym pogorszenia stanu psychicznego (acting out). Poszczególne formy pomocy muszą być połączone czasowo, organizacyjnie i personalnie, a zarazem nie wykluczać się wzajemnie. Realizacja powyższego programu leczenia pacjentów PZP-ZO wymaga specjalistów takich jak psycholog kliniczny/psychoterapeuta, psychiatra/psychoterapeuta, opiekun społecznopsychiatryczny.

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil oraz rodzaj komórki

Bardziej szczegółowo

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Zespół Leczenia Środowiskowego Wieliczka Paweł Sacha specjalista psychiatra Idea psychiatrycznego leczenia środowiskowego, a codzienna

Bardziej szczegółowo

WARUNKI WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW

WARUNKI WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW YJNEJ 1 2 świadczenia w oddziale psychiatrycznym świadczenia w oddziale psychiatrycznym dla dzieci i młodzieży 4700 4701 4703 4705 oddział psychiatryczny oddział psychiatryczny dla dzieci, oddział psychiatryczny

Bardziej szczegółowo

Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia

Bardziej szczegółowo

zaburzenia zachowania (F00 odpowiadające świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) Zaburzenia psychiczne i F99);

zaburzenia zachowania (F00 odpowiadające świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) Zaburzenia psychiczne i F99); Dziennik Ustaw 51 Poz. 1386 Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ

Bardziej szczegółowo

Pośrednie formy opieki psychiatrycznej

Pośrednie formy opieki psychiatrycznej Terapia środowiskowa- leczenie domowe w schizofrenii Pośrednie formy opieki psychiatrycznej Leczenie środowiskowe zespół leczenia środowiskowego Wspieranie zdrowienia po przebytym epizodzie schizofrenii

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Porada lekarska diagnostyczna

Załącznik nr 6. Porada lekarska diagnostyczna Załącznik nr 6 Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach ambulatoryjnych psychiatrycznych i leczenia środowiskowego (domowego) oraz warunki realizacji tych świadczeń L.p. Nazwa świadczenia

Bardziej szczegółowo

W szpitalach psychiatrycznych organizuje się całodobowe oddziały wyspecjalizowane, takie jak oddziały:

W szpitalach psychiatrycznych organizuje się całodobowe oddziały wyspecjalizowane, takie jak oddziały: Oddzialy psychiatryczne szpitalne - Opieka całodobowa Opieka całodobowa Psychiatryczne oddziały szpitalne Psychiatryczne leczenie szpitalne powinno być stosowane tylko w przypadkach ciężkich zaburzeń psychicznych

Bardziej szczegółowo

Wykaz świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień oraz warunków ich realizacji

Wykaz świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień oraz warunków ich realizacji Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia (poz. ) Wykaz świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień oraz warunków ich realizacji L.p. Nazwa świadczenia gwarantowanego

Bardziej szczegółowo

SPECJALISTYCZNE PRAKTYKI PSYCHOLOGICZNE

SPECJALISTYCZNE PRAKTYKI PSYCHOLOGICZNE SPECJALISTYCZNE PRAKTYKI PSYCHOLOGICZNE Specjalistyczne praktyki psychologiczne to praktyki psychologiczne pogłębione o specjalistyczne szkolenie ułatwiające wejście do zawodu psychologa i psychoterapeuty.

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2010/2011 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia29 kwietnia 2011 r. Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2013/2014 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO

ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO Załącznik nr 1 ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO I Program szkolenia w zakresie podstawowych umiejętności udzielania profesjonalnej pomocy psychologicznej obejmuje: 1) Trening interpersonalny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

MODUŁ praktyczny do bloku zajęć specjalizacyjnych - opis. tryb stacjonarny

MODUŁ praktyczny do bloku zajęć specjalizacyjnych - opis. tryb stacjonarny MODUŁ praktyczny do bloku zajęć specjalizacyjnych - opis tryb stacjonarny Nazwa modułu Warunki uczestnictwa Adresaci modułu i cel zajęć Zjawiska w psychoterapii klinicznej praktyczne zastosowanie w pracy

Bardziej szczegółowo

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna.

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna. Kontakt: Punkt Pielęgniarski: (087) 562 64 83, Sekretariat: (087) 562 64 79 Kliknij po więcej informacji Regulamin Zakładu Pielęgnacyjno-Opiekuńczego Psychiatrycznego w Specjalistycznym Psychiatrycznym

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Załącznik nr 3 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji

Bardziej szczegółowo

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej

Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej 1 Raport badania dokumentacji medycznej pacjentów Oddziału Leczenia Zaburzeń Osobowości i Nerwic Szpitala Specjalistycznego im. dr. Józefa Babińskiego SPZOZ w Krakowie Projekt jest współfinansowany ze

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2014 r. (poz. ) Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp.

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Projekt z dnia 28.11.2014 r. WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załącznik nr 7 Lp. Profil lub rodzaj komórki organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI. Świadczenia szpitalne

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI. Świadczenia szpitalne Załącznik nr 2 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil lub rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Projekt z dnia 28.11.2014 r. Załącznik nr 4 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil lub rodzaj komórki organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń

Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń Załącznik nr 2 Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń L.p. Nazwa świadczenia gwarantowanego i, Warunki realizacji

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju opieki psychiatrycznej w Województwie Zachodniopomorskim. Poczdam, 8 grudnia 2011 roku

Kierunki rozwoju opieki psychiatrycznej w Województwie Zachodniopomorskim. Poczdam, 8 grudnia 2011 roku Kierunki rozwoju opieki psychiatrycznej w Województwie Zachodniopomorskim Poczdam, 8 grudnia 2011 roku 1 Nowe zadania dla samorządów terytorialnych wynikają z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.12.2010

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA Załącznik do zarządzenia Prezesa Funduszu nr 9/2004 NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia..(poz. ) WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załącznik nr 1 Lp. Nazwa

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... w sprawie ramowego programu nauczania w zakresie psychoterapii. (Dz. U...r.)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... w sprawie ramowego programu nauczania w zakresie psychoterapii. (Dz. U...r.) ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... w sprawie ramowego programu nauczania w zakresie psychoterapii (Dz. U....r.) Na podstawie art. 8 pkt 2 ustawy z dnia o niektórych zawodach medycznych (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychoterapii

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychoterapii Kod S-PP modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Nazwa modułu Specjalność - Poziom studiów Forma studiów Rok studiów I nforma cje ogólne Podstawy psychoterapii

Bardziej szczegółowo

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI PACJENT NA RYNKU PRACY 43 lata, stan wolny, wykształcenie średnie Pierwsze objawy w wieku 29 lat. Średnio 1 rok mija od momentu pierwszych

Bardziej szczegółowo

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE Zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy i opiekuńczo-leczniczy Zadaniem zakładu opiekuńczego jest okresowe objęcie całodobową pielęgnacją oraz kontynuacją leczenia świadczeniobiorców

Bardziej szczegółowo

Ostre zatrucie spowodowane użyciem alkoholu. świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) nasennych (F13.3); (F10.4); lekarz specjalista w dziedzinie chorób

Ostre zatrucie spowodowane użyciem alkoholu. świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) nasennych (F13.3); (F10.4); lekarz specjalista w dziedzinie chorób Dziennik Ustaw 22 Poz. 1386 Załącznik nr 2 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki

Bardziej szczegółowo

Dz. U. nr 3/2000 Poz 44

Dz. U. nr 3/2000 Poz 44 Dz. U. nr 3/2000 Poz 44 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 31 grudnia 1999 r. w sprawie organizacji, kwalifikacji personelu, zasad funkcjonowania i rodzajów zakładów lecznictwa odwykowego oraz udziału

Bardziej szczegółowo

Projekt międzyresortowego systemu wsparcia dzieci i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi

Projekt międzyresortowego systemu wsparcia dzieci i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi POMORSKIE CENTRUM EDUKACYJNO- LECZNICZE Gdańsk, ul.srebrniki 5a? Projekt międzyresortowego systemu wsparcia dzieci i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi REALIZATORZY: 1.FUNDACJA OPARCIA SPOŁECZNEGO ALEKSANDRY

Bardziej szczegółowo

Psychoterapia bez tajemnic. Podstawowa wiedza i praktyczne wskazówki. redakcja naukowa Lidia Grzesiuk, Rafał Styła

Psychoterapia bez tajemnic. Podstawowa wiedza i praktyczne wskazówki. redakcja naukowa Lidia Grzesiuk, Rafał Styła Psychoterapia bez tajemnic. Podstawowa wiedza i praktyczne wskazówki. redakcja naukowa Lidia Grzesiuk, Rafał Styła Książka jest praktycznym przewodnikiem po psychoterapii. Opowiada o tym: - dla kogo psychoterapia

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA:. Podstawy Kod przedmiotu: 104 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Program pilotażowy. Punkt Wsparcia Środowiskowego dla osób z zaburzeniami psychicznymi na bazie Środowiskowego Domu Samopomocy

Program pilotażowy. Punkt Wsparcia Środowiskowego dla osób z zaburzeniami psychicznymi na bazie Środowiskowego Domu Samopomocy Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 1608/08 Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 16 października 2008r. Program pilotażowy Punkt Wsparcia Środowiskowego dla osób z zaburzeniami psychicznymi 1 I. Podstawy prawne

Bardziej szczegółowo

Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA

Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA Informacje o usłudze Numer usługi 2016/02/03/7294/2820 Cena netto 6 300,00 zł Cena brutto 6 300,00 zł Cena netto za godzinę 0,00 zł Cena brutto

Bardziej szczegółowo

1. Młodzieżowy Ośrodek Rehabilitac yjny Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności Kazuń Bielany 288 ul. Działkowa 13 05 152 Czosnów tel.

1. Młodzieżowy Ośrodek Rehabilitac yjny Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności Kazuń Bielany 288 ul. Działkowa 13 05 152 Czosnów tel. NARKOTYKI PLACÓWKI STACJONARNE 1. Młodzieżowy Ośrodek Rehabilitac yjny Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności Kazuń Bielany 288 ul. Działkowa 13 05 152 Czosnów tel. (22) 794 02 97 liczba miejsc 30, ubezpieczenie

Bardziej szczegółowo

System wsparcia osoby uzależnionej mieszkańca Domu Pomocy Społecznej, w celu wzmocnienia działań terapeutyczno rehabilitacyjnych.

System wsparcia osoby uzależnionej mieszkańca Domu Pomocy Społecznej, w celu wzmocnienia działań terapeutyczno rehabilitacyjnych. Załącznik nr 1 do Zarządzenia Prezydenta Miasta Krakowa nr 1028/2013 z dnia 2013-04-16 System wsparcia osoby uzależnionej mieszkańca Domu Pomocy Społecznej, w celu wzmocnienia działań terapeutyczno rehabilitacyjnych.

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Pomiar świadczeń zdrowotnych w Psychiatrycznym Zakładzie Opiekuńczo Leczniczym.

Pomiar świadczeń zdrowotnych w Psychiatrycznym Zakładzie Opiekuńczo Leczniczym. mgr ElŜbieta Trutkowska mgr Marek Moszczak Pomiar świadczeń zdrowotnych w Psychiatrycznym Zakładzie Opiekuńczo Leczniczym. Metoda pomiaru, wyniki badań. Konferencja Jakość 2010 Warszawa, dnia 7.10.2010r.

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU OPIS

KARTA PRZEDMIOTU OPIS CECHA PRZEDMIOTU KARTA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIODCIE Nazwa przedmiotu PSYCHIATRIA Poziom realizacji Studia pierwszego stopnia stacjonarne przedmiotu Jednostka realizująca Instytut Nauk

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo Pierwszego stopnia Praktyczny. Znajomość zagadnień z zakresu anatomii, fizjologii, psychologii, farmakologii.

Pielęgniarstwo Pierwszego stopnia Praktyczny. Znajomość zagadnień z zakresu anatomii, fizjologii, psychologii, farmakologii. Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Nazwa modułu / przedmiotu (przedmiot lub grupa przedmiotów) Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia osobowości - wnioski z realizacji projektu Peron 7 F Centrum Integracji by móc kochać i pracować

Zaburzenia osobowości - wnioski z realizacji projektu Peron 7 F Centrum Integracji by móc kochać i pracować Zaburzenia osobowości - wnioski z realizacji projektu Peron 7 F Centrum Integracji by móc kochać i pracować Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej Cel dzisiejszego spotkania Projekt

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 14/2012 Kod PNS modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Nazwa modułu I nforma cje ogólne Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

Bardziej szczegółowo

Udzielający świadczeń ogółem (w osobach, stan w dniu 31.12.) 1) ogółem (w osobach)

Udzielający świadczeń ogółem (w osobach, stan w dniu 31.12.) 1) ogółem (w osobach) Nazwa i adres samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej MSW Numer identyfikacyjny REGON MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH DEPARTAMENT ZDROWIA, 02-507 Warszawa, ul. Wołoska 137 MSW-36 Sprawozdanie

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Instytut Zdrowia Karta przedmiotu obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

Standardy Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Standardy Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Załącznik nr 2 do ogłoszenia konkursu dla podmiotów leczniczych na wybór realizatorów świadczeń opieki zdrowotnej w ramach Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne Europejski System Transferu Punktów Karta opisu przedmiotu Nazwa przedmiotu: Kierunek: Specjalność:- Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne Pielęgniarstwo Wymiar godzin: 195godzin Wykłady: 45godzin,

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Interwencji Kryzysowej (OIK) Liczba podjętych działań. 2. Propagowanie informacji dotyczących profilaktyki zaburzeń psychicznych.

Ośrodek Interwencji Kryzysowej (OIK) Liczba podjętych działań. 2. Propagowanie informacji dotyczących profilaktyki zaburzeń psychicznych. Załącznik do Programu Cel główny 1: promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie zaburzeniom psychicznym Cel szczegółowy 1.1: upowszechnienie wiedzy na temat zdrowia psychicznego, kształtowanie zachowań

Bardziej szczegółowo

Triest - sukces deinstytucjonalizacji i opieki środowiskowej?

Triest - sukces deinstytucjonalizacji i opieki środowiskowej? WHO Collaborating Centre for Research and Training in Mental Health, Triest, Italy (od 1987) Triest - sukces deinstytucjonalizacji i opieki środowiskowej? Marek Balicki Wolskie Centrum Zdrowia Psychicznego

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Pielęgniarstwo specjalistyczne - Psychiatria

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 180/2013 z dnia 8 lipca 2013 r. o projekcie programu Program profilaktyki ryzykownego stanu psychicznego Miasto

Bardziej szczegółowo

Termin przekazania: zgodnie z PBSSP 2016 r. Nazwa i adres przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego. leczniczego. leczniczego

Termin przekazania: zgodnie z PBSSP 2016 r. Nazwa i adres przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego. leczniczego. leczniczego MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH DEPARTAMENT ZDROWIA MSW-36 Sprawozdanie z działalności jednostki lecznictwa ambulatoryjnego dla osób z zaburzeniami psychicznymi, osób uzależnionych od alkoholu oraz innych

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA Załącznik do zarządzenia Nr 84 / 2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ

Bardziej szczegółowo

NARKOTYKI. Placówki ambulatoryjne dzienne

NARKOTYKI. Placówki ambulatoryjne dzienne NARKOTYKI Placówki ambulatoryjne dzienne 1. TRiDPU Powrót z U Poradnia Profilaktyki Środowiskowej Kontakt ul. Elektoralna 26 00 892 Warszawa tel. (22) 620 64 35 Czynne: pon. czw. 9.00 19.00; pt. 9.00 18.00

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. mgr M. Tomaszewska

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. mgr M. Tomaszewska Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające / wymagania wstępne: Nazwa modułu (przedmiot lub grupa przedmiotów): Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA Załącznik do zarządzenia Nr 25/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ

Bardziej szczegółowo

Psychiatryczna opieka środowiskowa w Polsce. Joanna Meder Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

Psychiatryczna opieka środowiskowa w Polsce. Joanna Meder Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie Psychiatryczna opieka środowiskowa w Polsce Joanna Meder Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie Zdrowie psychiczne jest jednym z najwaŝniejszych zasobów współczesnego społeczeństwa Jako główny cel

Bardziej szczegółowo

Podlaski Urząd Wojewódzki Wydział Polityki Społecznej ZAKŁADY PSYCHIATRYCZNEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO W 2008 R.

Podlaski Urząd Wojewódzki Wydział Polityki Społecznej ZAKŁADY PSYCHIATRYCZNEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO W 2008 R. Podlaski Urząd Wojewódzki Wydział Polityki Społecznej ZAKŁADY PSYCHIATRYCZNEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO W 2008 R. Białystok, listopad 2009 W 2008 roku funkcjonowały w województwie podlaskim

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 01.02.2015. Lidia Popek. Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul.

Warszawa, 01.02.2015. Lidia Popek. Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul. Lidia Popek Warszawa, 01.02.2015 Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul. Sobieskiego 9 tel. 22 4582806; fax22 6421272 ; email. lpopek@ipi.edu.pl Raport

Bardziej szczegółowo

Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia. poradnik skrócony

Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia. poradnik skrócony Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia poradnik skrócony Nowe prawo ulepszające usługi W październiku 2012r. weszły w życie nowe przepisy prawne, których celem jest usprawnienie działania

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załącznik nr 2 Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczenia

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. Zna podstawowe zagadnienia etyczne w psychoterapii i ich tło społeczne.

WIEDZA. Zna podstawowe zagadnienia etyczne w psychoterapii i ich tło społeczne. Nazwa studiów: SZCZEGÓŁOWE PROBLEMY PSYCHOTERAPII I ROK 2015/2016 II ROK 2016/2017 Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna podstawowe zagadnienia etyczne

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychiatrii

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychiatrii Załącznik Nr do Uchwały Nr 14/2012 S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod KPP modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Nazwa modułu Podstawy psychiatrii Obowiązkowy Wydział Nauk

Bardziej szczegółowo

NOWY MODEL PROMOCJI ZDROWIA I EDUKACJI ZDROWOTNEJ. Podręcznik metodologiczny dla personelu medycznego i paramedycznego

NOWY MODEL PROMOCJI ZDROWIA I EDUKACJI ZDROWOTNEJ. Podręcznik metodologiczny dla personelu medycznego i paramedycznego PROMOCJA ZDROWIA I EDUKACJA ZDROWOTNA Leo Barić, Halina Osińska NOWY MODEL PROMOCJI ZDROWIA I EDUKACJI ZDROWOTNEJ Podręcznik metodologiczny dla personelu medycznego i paramedycznego Wydanie I Warszawa

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 12.09.2014 13.09.2014 Data Godziny Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 12.09.14 (piątek ) 9.00-12.45

Bardziej szczegółowo

SPIS ZAŁĄCZNIKÓW: Nr 1 Wzór certyfikatu specjalisty psychoterapii uzależnień Nr 2 Wzór certyfikatu instruktora terapii uzależnień Nr 3 Wzór wniosku o

SPIS ZAŁĄCZNIKÓW: Nr 1 Wzór certyfikatu specjalisty psychoterapii uzależnień Nr 2 Wzór certyfikatu instruktora terapii uzależnień Nr 3 Wzór wniosku o SPIS ZAŁĄCZNIKÓW: Nr 1 Wzór certyfikatu specjalisty psychoterapii uzależnień Nr 2 Wzór certyfikatu instruktora terapii uzależnień Nr 3 Wzór wniosku o potwierdzenie statusu osoby uczestniczącej w programie

Bardziej szczegółowo

MZ-15. za rok 2010. kod podmiotu, który utworzył zakład (część III) Kod specjalności komórki organizacyjnej (część VIII)

MZ-15. za rok 2010. kod podmiotu, który utworzył zakład (część III) Kod specjalności komórki organizacyjnej (część VIII) MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA Nazwa jednostki macierzystej MZ-15 Adresat Nazwa i adres poradni/gabinetu 1 nazwa ulica, nr kod, miejscowość województwo Numer identyfikacyjny

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO ZDROWIA Warszawa. JĘ.!: 2013 Podsekretarz Stanu Aleksander Sopliński MZ-MD-P-O734O3 7-2/AT! 13 Pan Marek Michalak Rzecznik Praw Dziecka ul Przemysłowa 30/32 OO-450 Warszawa W nawiązaniu do

Bardziej szczegółowo

Prezentacja szpitala ogólnego realizującego usługi medyczne w zakresie ratownictwa medycznego i psychiatrii. Autor: Marek Nowak

Prezentacja szpitala ogólnego realizującego usługi medyczne w zakresie ratownictwa medycznego i psychiatrii. Autor: Marek Nowak Prezentacja szpitala ogólnego realizującego usługi medyczne w zakresie ratownictwa medycznego i psychiatrii Autor: Marek Nowak 1 Jakie znaczenie ma dziś organizacja przedsiębiorstwa udzielającego świadczeń

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE WARIANTY PLANU STAŻOWEGO:

PRZYKŁADOWE WARIANTY PLANU STAŻOWEGO: PRZYKŁADOWE WARIANTY PLANU STAŻOWEGO: Wariant 1: Czas trwania: 16 tygodni 5 godz. tyg. x 16 (w godz. 14.30 19.30) Pierwszego dnia pobytu w wybranej placówce uczestnik stażu poznaje topografię ośrodka,

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU STOWARZYSZENIA MONAR NA LATA 2014-2020

STRATEGIA ROZWOJU STOWARZYSZENIA MONAR NA LATA 2014-2020 STRATEGIA ROZWOJU STOWARZYSZENIA MONAR NA LATA 2014-2020 PREAMBUŁA Celem nadrzędnym Stowarzyszenia Monar jest prowadzenie działalności społecznie użytecznej, ochrona zdrowia społeczeństwa, świadczenie

Bardziej szczegółowo

Świat wewnętrzny pacjentów schizoidalnych

Świat wewnętrzny pacjentów schizoidalnych ODDZIAŁ LECZENIA ZABURZEŃ OSOBOWOŚCI I NERWIC SZPITALA SPECJALISTYCZNEGO IM. J. BABIŃSKIEGO W KRAKOWIE Świat wewnętrzny pacjentów schizoidalnych Materiały konferencyjne 7 września 2013 r. Fundacja im.

Bardziej szczegółowo

I. PODSTAWY TEORETYCZNE WSPÓŁCZESNEJ PSYCHIATRII, PSYCHOPATOLOGII I DIAGNOSTYKI PSYCHIATRYCZNEJ... 15

I. PODSTAWY TEORETYCZNE WSPÓŁCZESNEJ PSYCHIATRII, PSYCHOPATOLOGII I DIAGNOSTYKI PSYCHIATRYCZNEJ... 15 SPIS TREŚCI PRZEDMOWA Janusz Heitzman........................ 5 I. PODSTAWY TEORETYCZNE WSPÓŁCZESNEJ PSYCHIATRII, PSYCHOPATOLOGII I DIAGNOSTYKI PSYCHIATRYCZNEJ... 15 1. ETIOLOGIA, PATOGENEZA I EPIDEMIOLOGIA

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

MZ-15. DZIAŁ 1. Informacje ogólne o działalności

MZ-15. DZIAŁ 1. Informacje ogólne o działalności MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA Nazwa jednostki macierzystej Nazwa i adres poradni / gabinetu a/ nazwa: ulica, nr: kod, miejscowość: województwo: MZ-15 sprawozdanie

Bardziej szczegółowo

MZ-15. Przekazać do dnia 2016.02.29 Za pomocą portalu http://csioz.gov.pl (z danymi za rok 2015)

MZ-15. Przekazać do dnia 2016.02.29 Za pomocą portalu http://csioz.gov.pl (z danymi za rok 2015) MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA Nazwa i adres podmiotu wykonującego działalność leczniczą. MZ-15 Numer księgi rejestrowej podmiotu wykonującego działalność leczniczą.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZESPOŁU WCZESNEGO WSPOMAGANIA ROZWOJU DZIECKA W SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO-WYCHOWAWCZYM IM. LECHA WIERUSZA W ŚWIEBODZINIE

REGULAMIN ZESPOŁU WCZESNEGO WSPOMAGANIA ROZWOJU DZIECKA W SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO-WYCHOWAWCZYM IM. LECHA WIERUSZA W ŚWIEBODZINIE REGULAMIN ZESPOŁU WCZESNEGO WSPOMAGANIA ROZWOJU DZIECKA W SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO-WYCHOWAWCZYM IM. LECHA WIERUSZA W ŚWIEBODZINIE Podstawa prawna: I. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychiatria w pytaniach i odpowiedziach. 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek

Bardziej szczegółowo

Kurs II stopnia. Przewodnik psa. ULSS 4 Alto Vicentino

Kurs II stopnia. Przewodnik psa. ULSS 4 Alto Vicentino Kurs II stopnia Przewodnik psa ULSS 4 Alto Vicentino Assisted Animal Interventions AAI terapia z udziałem zwierząt ma działanie zarówno terapeutyczne, rehabilitacyjne, edukacyjne i rekreacyjne. Jest głównie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r.

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r. Specjalności w ramach studiów na kierunku psychologia studia jednolite magisterskie Program kształcenia przewiduje dwie specjalności do wyboru przez studentów począwszy od 6 semestru (3 roku studiów).

Bardziej szczegółowo

Dr Anna Andruszkiewicz Mgr Agata Kosobudzka. System opieki długoterminowej w Polsce

Dr Anna Andruszkiewicz Mgr Agata Kosobudzka. System opieki długoterminowej w Polsce Dr Anna Andruszkiewicz Mgr Agata Kosobudzka System opieki długoterminowej w Polsce Świadczenia w zakresie opieki długoterminowej zapewnia w Polsce ochrona zdrowia i pomoc społeczna cześć świadczeń (usług)

Bardziej szczegółowo

Wyzwania organizacyjne w rehabilitacji dzieci* i młodzieży* wynikające z ICF i Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych

Wyzwania organizacyjne w rehabilitacji dzieci* i młodzieży* wynikające z ICF i Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych Wyzwania organizacyjne w rehabilitacji dzieci* i młodzieży* wynikające z ICF i Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych Maria Król POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 65/2011/DSOZ. Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. z dnia 17 października 2011 r.

Zarządzenie Nr 65/2011/DSOZ. Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. z dnia 17 października 2011 r. Zarządzenie Nr 65/2011/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 17 października 2011 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O OŚRODKU STAŻOWYM WOTU w Gdańsku

INFORMACJE O OŚRODKU STAŻOWYM WOTU w Gdańsku INFORMACJE O OŚRODKU STAŻOWYM WOTU w Gdańsku Nazwa i adres ośrodka: Telefon kontaktowy: Kierownik placówki: Kierownik stażu: Opiekunowie stażu: Typ placówki stażowej Ilość godzin udziału stażysty w zajęciach

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 29 kwietnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 29 kwietnia 2011 r. 583 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 29 kwietnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

za rok 2011 Rodzaj poradni

za rok 2011 Rodzaj poradni MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA, ul. STANISŁAWA DUBOIS 5A, 00-184 WARSZAWA Nazwa jednostki macierzystej Adresat MZ-15 Nazwa i adres poradni/gabinetu 1 nazwa ulica,

Bardziej szczegółowo

Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10. zaburzenia nastroju (afektywne) Depresja F30-F39

Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10. zaburzenia nastroju (afektywne) Depresja F30-F39 Wioleta Kitowska Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10 zaburzenia psychiczne organiczne, włącznie z zespołami objawowymi Zespół czołowy F00-F09 zaburzenia psychiczne i zachowania spowodowane używaniem

Bardziej szczegółowo

1. Narodowy Fundusz Zdrowia 2. Inne (jakie?)

1. Narodowy Fundusz Zdrowia 2. Inne (jakie?) MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA Nazwa i adres podmiotu wykonującego działalność leczniczą. Numer księgi rejestrowej podmiotu wykonującego działalność leczniczą. MZ-15

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 9 /2015. Dyrektora Gminnego Przedszkola w Kołczygłowach z dnia 01 września 2015 r.

ZARZĄDZENIE Nr 9 /2015. Dyrektora Gminnego Przedszkola w Kołczygłowach z dnia 01 września 2015 r. ZARZĄDZENIE Nr 9 /2015 Dyrektora Gminnego Przedszkola w Kołczygłowach z dnia 01 września 2015 r. w sprawie: wprowadzenia do stosowania Regulaminu organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci w Gminnym

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny program pomocy osobom z zaburzeniami osobowości

Innowacyjny program pomocy osobom z zaburzeniami osobowości Psychiatr. Pol. 2015; 49(6): 1379 1384 PL ISSN 0033-2674 (PRINT), ISSN 2391-5854 (ONLINE) www.psychiatriapolska.pl DOI: http://dx.doi.org/10.12740/pp/60732 List do Redakcji Innowacyjny program pomocy osobom

Bardziej szczegółowo

1. Narodowy Fundusz Zdrowia 2. Inne (jakie?)

1. Narodowy Fundusz Zdrowia 2. Inne (jakie?) MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA Nazwa i adres podmiotu wykonującego działalność leczniczą. Numer księgi rejestrowej podmiotu wykonującego działalność leczniczą. MZ-15

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie psychologii klinicznej za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie psychologii klinicznej za rok 2014 Warszawa 2015-02-10 Aleksandra Kühn-Dymecka Instytut Psychiatrii i Neurologii 02-957 Warszawa Al. Sobieskiego 9 Email dymecka@ipin.edu.pl tel., 224582534 Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie psychologii

Bardziej szczegółowo