Praktyka stosowania ergonomii. Redakcja naukowa Ewa Górska

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Praktyka stosowania ergonomii. Redakcja naukowa Ewa Górska"

Transkrypt

1

2 Praktyka stosowania ergonomii Redakcja naukowa Ewa Górska Warszawa 2011

3 Recenzenci Joanna Lecewicz-Bartoszewska Jerzy Charytonowicz Jerzy Lewandowski Leszek Pacholski Leszek Solecki Redakcja techniczna Marta Skierniewska Projekt okładki Danuta Czudek-Puchalska Projekt znaku na okładce Justyna Smagowicz Maja Stryjecka-Rejmer Skład komputerowy Andrzej Kowalczyk Copyright by Polskie Towarzystwo Ergonomiczne, Warszawa 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone Utwór w całości ani we fragmentach nie może być powielany ani rozpowszechniany za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych, w tym nie może być umieszczany ani rozpowszechniany w internecie bez pisemnej zgody posiadacza praw autorskich ISBN Księgarnia internetowa Oficyny Wydawniczej PW tel.: , ; fax ; Oficyna Wydawnicza PW, ul. Polna 50, Warszawa. Wydanie I. Zamówienie nr 342/2011 Druk i oprawa: Drukarnia Oficyny Wydawniczej Politechniki Warszawskiej, tel

4 SPIS TRE CI Wprowadzenie... 5 Rozdzia 1. Rys historyczny ergonomii w Polsce ze szczególnym uwzgl dnieniem Polskiego Towarzystwa Ergonomicznego... 9 (H. wirko) Rozdzia 2. Profesjonalne podej cie do oceny kompetencji ergonomistów (E. Górska) Rozdzia 3. Specyfika szkole i dzia a realizowanych przez pa stwow inspekcj pracy w zakresie ergonomii (K. G ówczy ska-woelke) Rozdzia 4. Edukacja w zakresie ergonomii na polskich Wy szych Uczelniach. Stan aktualny, rozwój i perspektywy (A. Jasiak) Rozdzia 5. Edukacja ergonomiczna na Wydziale Le nym Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie (K. Leszczy ski) Rozdzia 6. Ocena poziomu wiedzy ergonomicznej podczas procesu dydaktycznego w Wy szej Szkole (T. Musio, I. Romanowska-S omka) Rozdzia 7. Zaj cia dydaktyczne w zakresie ergonomii w Ma opolskiej Wy szej Szkole Ekonomicznej w Tarnowie (Z. Muszy ski, L. Kozio ) Rozdzia 8. Zakres wiedzy ergonomicznej na studiach o kierunku bezpiecze stwo i higiena pracy (I. Romanowska-S omka, T. Musio ) Rozdzia 9. Kontekst oprogramowania z perspektywy jako ci technicznej, u ytkowej, estetycznej i marketingowej (A. Bobkowska, M. Weryszko) Rozdzia 10. Analiza i ocena dostosowania Wydzia u Organizacji i Zarz dzania Politechniki ódzkiej pod wzgl dem organizacyjnym do potrzeb studentów niepe nosprawnych (A. Polak-Sopi ska, A.Rogalska) 3

5 Rozdzia 11. Dostosowanie stanowisk produkcyjnych do mo liwo ci i potrzeb osób z wybranymi rodzajami niepe nosprawno ci (A. Polak-Sopi ska, E. Sujka) Rozdzia 12. Organizacja stanowisk pracy dla osób z niepe nosprawno ciami narz du ruchu (A. Hartman, M. Zdrodowski) Rozdzia 13. Siedziska do pracy krótki rys historyczny (J. Charytonowicz) Rozdzia 14. Projektowanie stadionów zagadnienie maksymalnego zasi gu widzenia (Z. Pelczarski) Rozdzia 15. Ergonomiczne aspekty planu bezpiecze stwa i ochrony zdrowia prowadzenia robót budowlanych (Z. Augustyniak) Rozdzia 16. Zastosowanie materia ów wtórnych w realizacji obiektów architektonicznych (J. Charytonowicz, M. Skowro ski) Rozdzia 17. Eko-ergonomiczne sposoby budowania (A. Skowro ski) Rozdzia 18. Obowi zuj ce przepisy prawa i praktyka gospodarcza a koordynacja prac le nych (K. Staszy ski) Rozdzia 19. Ergonomiczna analiza i ocena warunków pracy oraz wypoczynku w rodowisku le nym na przyk adzie Nadle nictwia Choty ów RDLP Lublin (M. Kiczy ski) 4

6 WPROWADZENIE Na funkcjonowanie wspó czesnych organizacji ma wp yw znacz ca liczba czynników zarówno wewn trznych, jak i zewn trznych. Jednak e niektóre z nich maj szczególne znaczenie. Jednym z nich jest cz owiek znajduj cy si w organizacji. Istotnym elementem poprawiaj cym jego funkcjonowanie jest stosowanie zasad ergonomii. Zasady te maj wówczas sens, je eli s stosowane i weryfikowane w praktyce. Zwi kszaj ca si rola ergonomii w organizacjach, tak w kraju, jak i w krajach o gospodarce wysoko rozwini tej by a inspiracj do opracowania ksi ki, która zawiera aby zagadnienia stosowania ergonomii w praktyce. Ksi ka jest opracowaniem, którego celem jest prezentacja dorobku naukowobadawczego nakierowanego na praktyk stosowania ergonomii w organizacjach gospodarczych i non-profit. Problematyka ksi ki obejmuje szeroki wachlarz zagadnie dotycz cych wykorzystania zasad ergonomii w praktyce. Zawarto opracowania zosta a podzielona na osiemna cie rozdzia ów. Rozdzia pierwszy po wi cony zosta historii ergonomii w Polsce ze szczególnym uwzgl dnieniem Polskiego Towarzystwa Ergonomicznego. Szczególnie podkre lono rol Towarzystwa w propagowaniu zasad ergonomii. Podkre lono, e celem Polskiego Towarzystwa Ergonomicznego jest rozwijanie i upowszechnianie nauki ergonomii w Polsce oraz popularyzowanie jej zasad i osi gni zmierzaj cych do optymalnego dostosowania narz dzi, maszyn, urz dze, technologii, organizacji i materialnego rodowiska pracy oraz przedmiotów powszechnego u ytku do wymaga i potrzeb psychofizycznych i spo ecznych cz owieka. W drugim rozdziale omówiono profesjonalne podej cie do zarz dzania ergonomi w przedsi biorstwie. Podkre lono znaczenie zdobywania wiedzy zw aszcza z zakresu ergonomii. Form potwierdzania zdobytej wiedzy i umiej tno ci jej praktycznego stosowania jest proces certyfikacji personelu prowadzony przez uprawnione do tego instytucje. Proces ten ko czy si wydaniem certyfikatu (najcz ciej na okres 3 do 5 lat z mo liwo ci jego odnawiania). Zdobycie certyfikatu w danej dziedzinie jest swego rodzaju rynkowym zapewnieniem o wysokich kwalifikacjach i dobrej jako ci us ug, które certyfikowana osoba sob reprezentuje. Od stycznia 2010 zosta a uruchomiona procedura certyfikacji ergonomisty w Polsce. Kieruje ni Krajowe Centrum Certyfikacji Ergonomisty przy Polskim Towarzystwie Ergonomicznym. Naczelnym jego organem jest Krajowa Rada Ewaluacyjna, w sk ad której wchodz certyfikowani przez CREE w listopadzie 2009 roku, euro-ergonomi ci. Rozdzia trzeci zawiera problematyk kszta cenia kadr Pa stwowej Inspekcji Pracy w zakresie ergonomii oraz przyk ady wykorzystania zdobytej wiedzy i umiej tno ci podczas prowadzenia kontroli tematycznych i dzia a prewencyjnych. Przedstawiono podejmowane przez Pa stwow Inspekcj Pracy przedsi wzi cia na rzecz: pog biania wiedzy w dziedzinie ergonomii przez pracowników organu powo anego do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególno ci przepisów i zasad bezpiecze stwa i higieny pracy; kontroli i nadzoru ograniczania niepo danego wp ywu czynników ryzyka na zdrowie osób zatrudnionych w kontrolowanych pod- 5

7 miotach, a tak e upowszechniania informacji o metodach eliminowania lub ograniczania tego wp ywu. Edukacja w zakresie ergonomii na polskich wy szych uczelniach jest przedmiotem rozwa a w rozdziale czwartym. Rozdzia sk ada si z sze ciu cz ci. Cz pierwsza zwi le prezentuje pocz tki nauczania ergonomii w polskich o rodkach akademickich. Opcja druga prezentuje prekursorów ergonomii i najwybitniejszych polskich uczonych. Trzecia cz prezentuje wiod ce o rodki akademickie w Polsce, ich profile oraz wk ad o rodka pozna skiego w rozwój nauczania ergonomii w Polsce i na wiecie. Kolejna opcja charakteryzuje najwy szej rangi podr czniki, skrypty i materia y dydaktyczne z zakresu ergonomii. Ko cowa cz zawiera badania oceny studentów dotycz cej sposobów nauczania, tre ci programowych oraz korzy ci z nauczania ergonomii. Kolejny rozdzia pi ty dotyczy edukacji ergonomicznej na Wydziale Le nym Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie. Zaprezentowana zosta a charakterystyka kursu Ergonomii i ochrony pracy w le nictwie realizowanego w Katedrze U ytkowania Lasu i Drewna. W ramach cyklu wyk adów przekazywane s tre ci podstawowe zwi zane z teori systemów, struktur systemów ochrony pracy, psychologi i istot pracy umys owej, podstawami fizjologii, wypadkowo ci, ergonomi stanowisk komputerowych. Ze wzgl du na specyfik prac le nych du y nacisk zosta po o ony na diagnostyk i ocen czynników fizycznych i chemicznych na stanowiskach pracy w le nictwie. Z kolei w ramach wicze studenci wykonuj projekty obejmuj ce identyfikacj i ocen ryzyka zawodowego, analiz przyczyn wypadków metod Haddona, ocen zagro enia ze strony drga mechanicznych i ha asu oraz obci e za pomoc list kontrolnych. Rozdzia szósty po wi cony zosta ocenie poziomu wiedzy ergonomicznej podczas procesu dydaktycznego w wy szej szkole zawodowej. Przedstawiono wyniki bada poziomu wiedzy na temat ergonomii uzyskanej podczas wyk adu z ergonomii w wy szej szkole. Badania przeprowadzono przy u yciu metody socjometrycznej stosuj c takie narz dzie jak autorska ankieta w formie kwestionariusza w uk adzie macierzowym. Dobór próbki badawczej by celowy, próbka badawcza obejmowa a oko o 100 studentów studiów niestacjonarnych trzeciego roku. Badanie przeprowadzono przed ocen ko cow - zaliczeniow przedmiotu. W rozdziale siódmym zawarto problematyk zaj dydaktycznych w zakresie ergonomii w Ma opolskiej Wy szej Szkole Ekonomicznej w Tarnowie. Przedstawiono charakterystyk prowadzenia zaj dydaktycznych w zakresie ergonomii. Stosownie do za o e nauki ergonomii przekazywana jest tak e wiedza z przedmiotów bezpo- rednio zwi zanych z nauk o ergonomii w zakresie mo liwo ci jej wykorzystania w praktyce. Do planu i programu studiów w czany jest komputerowy system STER, jako istotne narz dzie wspomagaj ce zarz dzanie w konkretnych warunkach zwi zanych z otoczeniem miejsca pracy. Zwraca si przy tym uwag na stosowanie wysokiego poziomu kultury bezpiecze stwa pracy a tak e ograniczenia mo liwo ci utraty zdrowia a w skrajnie ekstremalnych warunkach zagro enia ycia. Rozdzia ósmy po wi cony zosta zakresowi wiedzy ergonomicznej na studiach na kierunku bezpiecze stwo i higiena pracy. Przedstawiono zakres tematyczny z ergonomii niezb dny dla studentów kierunku bezpiecze stwa i higieny pracy oraz tych przedmiotów, w których wykorzystywana jest wiedza z ergonomii w celu podniesienia 6

8 bezpiecze stwa pracy. Przedstawiono zakres tematyczny i metody prowadzenia zaj z zagro e fizycznych w rodowisku pracy oraz technicznego bezpiecze stwa pracy. W rozdziale dziewi tym omówiono zagadnienie ergonomii i funkcjonalno ci oprogramowania w szerszym kontek cie. Zbadana zosta a zale no pomi dzy funkcjonalno ci i jako ci techniczn systemu a jego ergonomi, sztuk, procesem wytwarzania oprogramowania, procesem promocji, badaniami marketingowymi, op acalno ci produktu i satysfakcj u ytkowników. Gdy oprogramowanie s u y do przedstawienia lub promocji jakiego produktu, dodatkowo mo na bada zale no ci pomi dzy charakterystykami interfejsu u ytkownika a produktem, który jest prezentowany. Powy sze zale no ci mog zmienia swoje nasilenie w zale no ci od typu systemu. Rozdzia dziesi ty zawiera analiz i ocen dostosowania Wydzia u Organizacji i Zarz dzania Politechniki ódzkiej do potrzeb studentów z niepe nosprawno ciami. Opracowanie przedstawia wyniki bada dotycz ce dostosowanie Wydzia u pod wzgl dem organizacyjnym do potrzeb osób z niepe nosprawno ciami. W badaniach wykorzystano cztery ró ne ankiety. Pierwsze trzy skierowane by y do pracowników Wydzia u Organizacji i Zarz dzania, czyli dziekana i prodziekanów, pracowników dziekanatu oraz pracowników sekretariatów katedr. Czwarta mia a na celu poznanie opinii studentów na temat organizacji pracy dziekanatu. Kolejny rozdzia jedenasty po wi cony zosta zagadnieniu dostosowania stanowisk produkcyjnych do mo liwo ci i potrzeb osób z wybranymi rodzajami niepe nosprawno ci. Dokonano oceny wybranych stanowisk monta owych pod k tem dostosowania ich do ró nych rodzajów niepe nosprawno ci. W oparciu o list kontroln wytypowano grup schorze, z jakimi mo na zatrudni pracowników na analizowanych stanowiskach. Nast pnie oceniono obci enie fizyczny, aby stwierdzi czy na badanych stanowiskach nie ma przeciwwskaza do pracy osób z okre lonymi niepe nosprawno- ciami. Na podstawie wniosków z przeprowadzonych bada opracowano projekt koncepcyjny zmian organizacyjnych i konstrukcyjnych na stanowiskach pracy, aby umo liwi zatrudnienie osób z wybranymi schorzeniami. W rozdziale dwunastym zaprezentowano organizacj stanowisk pracy dla osób z niepe nosprawno ciami narz du ruchu. Opracowanie porusza kwestie wybranych metod organizacji stanowisk pracy, umo liwiaj cych efektywn kompensacj nieprawid owo ci wyst puj cych w aparacie ruchowym osoby niepe nosprawnej. Na przyk adzie stanowiska biurowego oraz pracownika z dyskopati odcinka l d wiowego kr gos upa, przeprowadzono analiz mo liwo ci dostosowania stanowiska pracy do potrzeb i mo liwo ci pracownika, w kontek cie wp ywu tych zmian na uk ad mi - niowo-szkieletowy osoby niepe nosprawnej. Rozdzia trzynasty po wi cony zosta rysowi historycznemu siedziska do pracy. Zaprezentowane zosta y procesy ewolucyjne siedziska pracy z komentarzem dotycz cym ich ergonomiczno ci. W rozdziale czternastym omówiono projektowanie stadionów w kontek cie maksymalnego zasi gu widzenia. W opracowaniu przedstawiono problem maksymalnego zasi gu widzenia, stanowi cego jeden z g ównych parametrów wyj ciowych, w projektowaniu wspó czesnych stadionów oraz wynikaj ce z niego implikacje architektoniczne. Rozdzia pi tnasty zawiera ergonomiczne aspekty planu bezpiecze stwa i ochrony zdrowia prowadzenia robót budowlanych. Omówione zosta y wymagania dotycz ce 7

9 ergonomicznych zale no ci wp ywaj cych na wybór technologii i mechanizacji robót budowlanych oraz ogranicze ekonomiczno-organizacyjnych wyst puj cych na placu budowy. Istot tych zale no ci jest kompleksowo i komplementarno dzia a, które s podstawowym elementem planu bezpiecze stwa i ochrony zdrowia. Sporz dzenie lub zapewnienie sporz dzenia planów bezpiecze stwa i ochrony zdrowia nale y do obowi zków kierownika budowy. Zastosowanie materia ów wtórnych w realizacji obiektów architektonicznych jest przedmiotem rozwa a w rozdziale szesnastym. W opracowaniu stwierdzono, e prawid owy dobór i zastosowanie materia ów wtórnych w nowo budowanych obiektach architektonicznych daje mo liwo zapewnienia odpowiedniego komfortu otoczenia przy jednoczesnym uwzgl dnieniu szerokiego spektrum aspektów ekologicznych i ergonomicznych. Projektowanie i produkcja w my l logiki obiegu przyrodniczego, wydaje si by jedn z kluczowych strategii dla rozwoju zrównowa onego w XXI wieku. Rozdzia siedemnasty zawiera problematyk eko-ergonomicznych sposobów budowania. W rozdziale podkre lono znaczenie ch ci budowania nowego rodowiska cz owieka w sposób zrównowa ony. Zrównowa ony sposób okre lono jako: ekologiczny, jak najbardziej autonomiczny, ergonomiczny i ekonomiczny. W rozdziale osiemnastym omówiono obowi zuj ce przepisy prawa i praktyk gospodarcz w kontek cie koordynacji prac le nych. Wyst puj ce problemy prawne w funkcjonuj cym podmiocie gospodarczym omówiono na przyk adzie nadle nictwa. Stwierdzono, e nadle nictwo w umowach zawieranych z ZUL zobowi zuje te podmioty do przestrzegania przepisów i zasad bhp w a ciwych dla gospodarki le nej, zastrzegaj c sobie prawo do rozwi zania takiej umowy w przypadkach naruszania tych e przepisów. Tym samym nadle nictwo, by takie dzia anie z jego strony by o skuteczne (ewentualne rozwi zanie umowy), musi podejmowa czynno ci kontrolno-nadzorcze wobec us ugodawcy, b d ce faktycznie dzia aniami koordynacyjnymi ze strony Zarz dcy Lasu w stosunku do ZUL. Ergonomiczna analiza i ocena warunków pracy oraz wypoczynku w rodowisku le- nym jest przedmiotem rozwa a w rozdziale dziewi tnastym. Z przeprowadzonych bada wynika, e przebywanie osób w rodowisku le nym zgodnie z zasadami ergonomii wp ywa pozytywnie na spadek liczby chorób zawodowych, wypadków przy pracy i d ugoletnich powik a zdrowotnych powodowanych przede wszystkim szkodliwymi czynnikami biologicznymi. Zaprezentowanie tych wyników pozwoli spojrze na problem od strony praktycznej. B dzie równie mo liwo podzielenia si do- wiadczeniem osoby dotkni tej osobi cie skutkami boreliozy. 8

10 Rozdzia 1 RYS HISTORYCZNY ERGONOMII W POLSCE ZE SZCZEGÓLNYM UWZGL DNIENIEM POLSKIEGO TOWARZYSTWA ERGONOMICZNEGO Halina wirko Tradycja ergonomii polskiej si ga po owy XIX wieku, kiedy to Wojciech Bogumi Jastrz bowski wybitny profesor Instytutu Rolno-Le nego w Marymoncie pod Warszaw, wyda w 1857 r. (a wi c 153 lata temu) prac pt.: Rys ergonomii, czyli nauki o pracy. By on pierwszym w skali wiatowej twórc terminu ergonomia. W latach mi dzywojennych prace badawcze i dzia alno praktyczne w zakresie poprawy warunków pracy rozwija y si, podobnie jak w innych krajach, w trzech g ównych kierunkach. 1. Higieny i medycyny pracy pod kierunkiem prof. Brunona Nowakowskiego w Pa stwowym Zak adzie Higieny w Warszawie, oraz prof. W odzimierza Misiuro fizjologa pracy z Warszawy. 2. Psychologii pracy podj te przez prof. Bronis awa Biegieleisena elazowskiego oraz in. Eugeniusza Por bskiego. 3. Organizacji pracy prowadzone przez ww. in. Eugeniusza Por bskiego i in. Karola Adamieckiego. W latach powojennych kontynuowali swe badania ww. uczeni wsparci przez badacza Leopolda Mineckiego fizjologa pracy w Instytucie Medycyny Pracy w odzi, mgr in. Stefana Filipkowskiego w Politechnice Warszawskiej, mgr in. Andrzeja Mazurkiewicza we wzorcowni Bezpiecze stwa i Higieny Pracy przy ul. Tamka. Rozwój ergonomii we wspó czesnym uj ciu rozpocz si w Polsce na prze omie lat pi dziesi tych i sze dziesi tych. 9

11 Podj to wówczas prace badawcze, jak i realizacje praktycznych wdro e w kluczowych zak adach pracy. Inspiratorami bada ergonomicznych byli lekarze medycyny pracy badacze zatrudnieni w kluczowych zak adach przemys u maszynowego i ci kiego w: Warszawie, Ursusie, Krakowie, Starachowicach, Radomiu, Poznaniu i we Wroc awiu. Wymieni tu nale y badaczy: Piotra Krasuckiego, Juliana abickiego, Halin wirko, Antoniego Kami skiego, Karola Jankowskiego, Stefana Frejtaka, Ireneusza Kliksa i Mari Wójcik. Wi kszo tych pierwszych bada wdro ono bezpo rednio w tych zak adach pracy pod auspicjami Zwi zku Zawodowego Metalowców, który szeroko propagowa wyniki tych bada i efekty wdro e. Badania lekarzy medycyny przemys owej wsparli psycholodzy pracy, zw aszcza zatrudnieni w Centralnym Instytucie Ochrony Pracy (Longin Paluszkiewicz, Maria Gadomska). W po owie lat 60 badania w dziedzinie wykorzystania ergonomii, we wzornictwie przemys owym podj to w Wydziale Form Przemys owych Krakowskiej Akademii Sztuk Pi knych (Zbigniew Chudzikiewicz i Adam Redliczka), w Politechnice Krakowskiej (Andrzej Józefik) oraz w Instytucie Wzornictwa Przemys owego w Warszawie (Ewa Nowak i Jerzy S owikowski). Organizacyjnie dzia alno ergonomiczna rozpocz a si w styczniu 1964 r. po powo aniu Sekcji Ergonomii, Centralnej Rady Zwi zków Zawodowych i Naczelnej Organizacji Technicznej (CRZZ NOT). Sekcja ta w 1967r. po czy a si z Sekcj Ochrony Pracy NOT tworz c Polski Komitet Ergonomii i Ochrony Pracy NOT. Komitet ten organizowa systematyczne spotkania i konferencje w kraju, zapraszaj c do udzia u przedstawicieli z zagranicy z krajów wschodniej i rodkowej Europy. Omawiano na nich wyniki uzyskanych bada teoretycznych i praktycznych wdro e. Zapocz tkowa o to systematycznie organizowane konferencje i sympozja w poszczególnych krajach. Komitet Ergonomii i Ochrony Pracy NOT nawi za te wspó prac z o rodkami we Francji, Anglii, Niemczech oraz w Stanach Zjednoczonych. Zapewni o to udzia naszych ergonomistów w seminariach oraz umo liwi o im odbywanie sta y naukowych w tych pa stwach. Komitet ten od 1970r, by oficjalnym przedstawicielem Polski w Mi dzynarodowym Stowarzyszeniu Ergonomicznym (IEA). W 1977r. w miejsce Komitetu Ergonomii i Ochrony Pracy NOT utworzono Polski Komitet Naukowo-Techniczny ds. Ergonomii i Ochrony Pracy, koncentruj cy si na rodowisku in ynierów i techników. W 1972r. odby a si w Moskwie konferencja Ergonomistów Rosji i Polski, Czechos owacji, W gier i Bu garii. Od tej pory organizowano corocznie wspólne konferencje. W mi dzyczasie sukcesywny rozwój dzia alno ci naukowo-badawczej doprowadzi do powstania w Komisji Ergonomicznej Polskiej Akademii Nauk w oddziale krakowskim. Inspiratorami byli m.in.: Andrzej Józefik, Andrzej Ogi ski, Mieczys aw Krause. W marcu 1974r. w adze Polskiej Akademii Nauk powo a y przy Prezydium Mi dzywydzia owy Komitet Ergonomii. Komitet ten jest w szczególno ci organem od- 10

12 dzia ywania Polskiej Akademii Nauk na rozwój ergonomii w skali kraju oraz integruj cym rodowisko i o rodki naukowe, jak równie okre la ramy i zasady wspó dzia ania nauki i praktyki. Zacz y wychodzi liczne publikacje o tematyce ergonomicznej w pismach technicznych, np.: w Ochronie pracy, medycznych Medycynie pracy, w wydawnictwach instytutów naukowo-badawczych (CIOP), uczelnianych oraz w formie monografii np.: Vademecum ergonomiczne (P. Krasucki, J. Rosner), Ergonomia (pod red. J. Rosnera), Ergonomia przemys owa (S. Filipkowskiego), Psychologia in ynieryjna (J. Oko i L. Pawluszkiewicz), Ergonomia w praktyce lekarzy przemys owych (A. Ogi ski, P. Krasucki), Zarys psychofizjologii pracy (Z. Jethon, S. Klonowicz), Ergonomiczne analizy uci liwo ci pracy (A. Hansen). W Polsce najbardziej powszechn organizacj ergonomiczn jest Polskie Towarzystwo Ergonomiczne powo ane 16 maja 1977 roku z inicjatywy Komitetu Ergonomii PAN oraz 214 cz onków za o ycielskich entuzjastów bada i szerokiego stosowania w praktyce zasad ergonomii. Reprezentowali oni ró ne zawody, ró ne o rodki naukowe, instytucje i przedsi biorstwa produkcyjne. Inicjatorami Polskiego Towarzystwa Ergonomicznego byli: prof. J. Kaczmarek, Bohdan Lisowski, Zbigniew Jethon, Zygmunt Zbichorski, Andrzej Ogi ski, Jan Rosner, dr Halina wirko, Piotr Krasucki, mgr Zygmunt Mirski. Istotne znaczenie mia równie fakt powierzenia Polsce organizacji VII Kongresu Mi dzynarodowego Stowarzyszenia Ergonomicznego (IEA) w 1979 roku w Warszawie, tj. w roku po wi conym 180 rocznicy urodzin prekursora ergonomii wiatowej, polskiemu uczonemu Wojciechowi Bogumi owi Jastrz bowskiemu. Zgodnie z uchwa cz onków za o ycieli PTErg zosta o zakwalifikowane przez Polsk Akademi Nauk do grona towarzystw naukowych afiliowanych przy wydziale I Nauk Spo ecznych, a w 1983 roku podporz dkowane zosta o prezydiom PAN. Celem powo ania Towarzystwa by o, zgodnie z pierwszym statutem zatwierdzonym 16 maja 1977 roku (oraz zmianami statutu dokonanymi w 1983, 1993, 2002 i 2006 r.) by o i jest zjednoczenie osób maj cych osi gni cia naukowe, dydaktyczne i wdro eniowe, popularyzatorskie w dziedzinie ergonomii w Polsce i na wiecie. Zadaniem PTErg jest rozwijanie i upowszechnianie nauk ergonomii w Polsce oraz popularyzowanie jej zasad i osi gni, zmierzaj ce do optymalnego dostosowania narz dzi, maszyn, urz dze, technologii, organizacji i materialnego rodowiska pracy oraz przedmiotów powszechnego u ytku do wymaga i potrzeb psycho-fizycznych 11

13 i spo ecznych cz owieka, a zw aszcza do wymaga zwi zanych z ograniczeniem uci liwo ci szkodliwo ci. PTErg d y do realizacji celów statutowych poprzez: 1) inspirowanie oraz popieranie prac naukowych, wdro eniowych i wynalazczych w dziedzinie ergonomii, 2) udzielanie pomocy przy wdra aniu naukowych osi gni ergonomii do praktyki ycia gospodarczego i spo ecznego, 3) inspirowanie oraz popieranie dzia a w zakresie kszta cenia w dziedzinie ergonomii osób ucz cych si lub pracuj cych we wszystkich dzia ach gospodarki narodowej, 4) krzewienie oraz popularyzowanie wiedzy ergonomicznej w ród spo ecze stwa, szczególnie w ramach nauczania w szkolnictwie ponadpodstawowym i wy szym, 5) wspó dzia anie z Polsk Akademi Nauk oraz innymi instytucjami i organizacjami zawodowymi i spo ecznymi, m. in. z Polskim Towarzystwem Medycyny Pracy, Pa stwow Inspekcj Pracy, 6) wspó prac z zagranicznymi i mi dzynarodowymi organizacjami w celu wymiany do wiadcze oraz prezentowanie osi gni polskiej ergonomii zagranic, 7) organizowanie posiedze naukowych, konferencji, sympozjów, odczytów, wyk adów, seminariów i narad, 8) inicjowanie publikacji w prasie, radiu i telewizji i w wydawnictwach naukowych krajowych i zagranicznych, 9) prowadzenie dzia alno ci wydawniczej i doradczej oraz wykonywanie opinii i ekspertyz, 10) oddzia ywanie na zakres i tre programów nauczania, szkolenia i doskonalenia w zakresie ergonomii. Towarzystwo posiada ogólnopolski zasi g dzia alno ci. Siedzib w adz naczelnych jest Warszawa. Cz onkami jego w przewa aj cej cz ci s : nauczyciele, akademicy, pracownicy instytutów badawczych, Pa stwowej Inspekcji Pracy, s u by medycyny pracy. W ród cz onków zdecydowanie dominuj in ynierowie (42% ogó u), lekarze (15%), projektanci form przemys owych, psycholodzy i prawnicy (po 8%), biolodzy, antropologowie i informatycy (po 4%). Oko o 64% cz onków ma tytu naukowy (doktora, docenta, profesora). Liczba cz onków waha a si od 214 w 1977, poprzez 467 w 1978, 270 w 1992 r., 467 w 1997 r. do 396 w 2006r oraz 283 w 2010 r. Liczba oddzia ów równie uleg a zmianie. Od 12 w 1978 r., 10 w 1980 r., 13 w 1997 r. do 14 w 2010 r. Prezesami Zarz du G ównego PTErg byli: prof. Zbigniew Jethon dr Halina wirko prof. Leszek Pacholski dr Halina wirko dr Jerzy Marcinkowski od 2006 prof. Ewa Górska 12

14 Polskie Towarzystwo Ergonomiczne dzia a poprzez 11-osobowy Zarz d g ówny, 5-osobow Komisj Rewizyjn i 3-osobowy S d Kole e ski, a przede wszystkim poprzez oddzia y terenowe. Obecnie dzia aj one we Wroc awiu, Warszawie, Poznaniu, Bia ymstoku, Bydgoszczy, Cz stochowie, Gda sku, Katowicach, Koszalinie, Krakowie, Lublinie, odzi, Rzeszowie, Szczecinie i Zielonej Górze. Wi kszo naszych oddzia ów z inspiracji Zarz du G ównego organizuje coroczne liczne konferencje, seminaria i sympozja naukowe. Najwa niejsze z nich to organizowane corocznie: od 38 lat doc. Stefana Frejtaka, a obecnie przez aktualne w adze oddzia u wroc awskiego nt. aktualnych kierunków i zagadnie w badaniach ergonomicznych, od 30 lat przez prof. Andrzeja Józefiaka i Jego nast pców z zespo em oddzia u w Krakowie wspólnie z Komitetem Ergonomii PAN Krajowe Konferencje nt. Modelowania komputerowe obiektów i procesów, od 24 lat prof. Leszka Pacholskiego i oddzia w Poznaniu mi dzynarodowe seminaria dla wyk adowców ergonomii, ochrony i bezpiecze stwa pracy, od 23 lat przez prof. Witolda Rybarczyka wraz z zespo em oddzia u w Zielonej Górze krajowe konferencje nt. Wdro e i zastosowa w praktyce rozwi za z zakresu ergonomii, ochrony i bezpiecze stwa pracy, od 20 lat zapocz tkowane przez prof. Janusza Bielskiego i Antoniego Zeylanda, a kontynuowane przez oddzia w Poznaniu mi dzynarodowe konferencje dotycz ce problematyki ergonomii w le nictwie i przemy le rolno-spo ywczym, od 15 lat ka dego roku przez oddzia lubelski (prof. Jerzy Zagórski i doc. Leszek So ecki) mi dzynarodowe konferencje nt. ergonomii w rolnictwie, od 16 lat przez prof. Jerzego Lewandowskiego z zespo em oddzia u w odzi mi dzynarodowe konferencje nt. ergonomii dla niepe nosprawnych. Ponadto organizowane s rokrocznie konferencje i seminaria po wi cone ergonomii i ochronie pracy przez o rodki naukowo-badawcze uczelni technicznych, artystycznych, rolniczych, instytuty naukowe samodzielne, np.: Centralny Instytut Ochrony Pracy, Instytut Medycyny Pracy w odzi, Instytut Medycyny Wsi w Lublinie, Instytut Wzornictwa Przemys owego w Warszawie, Akademie Rolnicze w Krakowie, Poznaniu, Akademie Sztuk Pi knych w Krakowie i w odzi. Jest ich organizowanych kilkana cie rocznie. Zapewnia to szeroki dost p do wiedzy i do wiadcze ergonomicznych. Podkre li nale y, e z inicjatywy cz onków Towarzystwa zatrudnionych w CIOPie i Pa stwowej Inspekcji Pracy w 1996r. w znowelizowanym Kodeksie Pracy wprowadzono w randze ustawy, poj cie ergonomii w art zapisano: Maszyny i urz dzenia techniczne powinny by tak konstruowane i budowane, aby pkt.2. uwzgl dnia y zasady ergonomii, w art za, e Minister Edukacji Narodowej jest obowi zany zapewni uwzgl dnienie problematyki bezpiecze stwa i higieny pracy oraz ergonomii w programach nauczania w szko ach, po uzgodnieniu tej problematyki z Ministrem Pracy i Polityki Socjalnej. Ergonomi ci maj te swój istotny udzia w opracowaniu m.in.: zasad przestrzegania bezpiecze stwa i ergonomii oraz metod okre lania zgodno ci z nimi, szczególnie w odniesieniu do maszyn i urz dze niebezpiecznych i rodków ochrony indywidualnej, 13

15 metod oceny ryzyka zawodowego i systemu zarz dzania bezpiecze stwem w przedsi biorstwach, nowoczesnych programów i pomocy dydaktycznych w celu podnoszenia poziomu jako ci nauczania ergonomii, a tym samym w celu podnoszenia wiadomo ci spo- ecznej dotycz cej ochrony zdrowia i przestrzegania przez pracodawców zasad bezpiecznej pracy, metod okre lania mo liwo ci psychofizycznych pracowników do wykonywania okre lonych zada, tworzenie baz danych zawieraj cych dane ergonomiczne (antropometryczne, biomechaniczne, fizjologiczne i psychologiczne) dla projektantów: maszyn, rodków ochrony indywidualnej, stanowisk pracy i procesów technologicznych. Polskie Towarzystwo Ergonomiczne ma sta ego przedstawiciela w Radzie Ochrony dzia aj cej przy Sejmie RP. Jest nim z urz du Prezes Towarzystwa, Prof. Leszek Pacholski z inicjatywy Zarz du G ównego PTErg, by y przewodnicz cy tej Rady przez 2 kadencje. Przedstawiciele Towarzystwa s sta ymi cz onkami Mi dzyresortowej komisji ds. Najwy szych St e i Nat e Czynników Szkodliwych dla Zdrowie w rodowisku pracy dzia aj cej przy Ministrze Pracy i Gospodarki. Towarzystwo nie prowadzi dzia alno ci naukowo-badawczej, natomiast nasi cz onkowie uczestnicz w realizacji licznych prac realizowanych w kraju i zagranic, np.: w Strategicznym Programie Rz dowym pt.: Bezpiecze stwo i ochrona zdrowia cz owieka w rodowisku pracy koordynowanym przez Centralny Instytut Ochrony Pracy i w wielu programach badawczych uczelni, np.: technicznych (w Poznaniu, odzi, Wroc awiu, Zielonej Górze), Wydzia ów Form Przemys owych Akademii Sztuk Pi knych (w Krakowie, odzi), Instytutu Medycyny Pracy w odzi, Instytutu Medycyny Wsi w Lublinie, Instytutu Wzornictwa Przemys owego w Warszawie, Akademii Rolniczej w Poznaniu, Krakowie, Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu, Akademii Ekonomicznej w Poznaniu. Utrzymujemy sta wspó prac z o rodkami badawczymi za granic : w Stanach Zjednoczonych, we Francji, w Niemczech i krajach skandynawskich. Dowodem uznania naszych dzia a w kraju i na forum mi dzynarodowym by o powierzenie Towarzystwu organizacji VII Mi dzynarodowego Kongresu Ergonomii w dniach sierpnia 1979r. w Warszawie. Patronem Kongresu ze strony w adz Polski by Przewodnicz cy Rady Pa stwa prof. Henryk Jab o ski. Z okazji Kongresu mennica wyda a okoliczno ciowy medal, a Poczta Polska wyda a znaczek z podobizn W. Jastrz bowskiego. 14

16 Kongres ten mia du e znaczenie dla rozwoju ergonomii u nas i na wiecie, poniewa po raz pierwszy organizatorem by o Towarzystwo reprezentuj ce Kraj, nale cy do bloku pa stw socjalistycznych. Pozwoli o to na nawi zanie kontaktów i wspó pracy przedstawicieli krajów ró nej opcji. Dwa g ówne referaty wyg osili; A. Chapanis (USA) pt. Quo vadis ergonomia nawi zuj c do powie ci H. Sienkiewicza, podkre- laj c konsekwencje post pu technicznego i komputeryzacji dla rozwoju cz owieka oraz rosn ce zadania dla ergonomistów. Jako drugi referat wyg osi W.Munipow (Zwi zek Radziecki) pt.: Ergonomia, jako czynnik rozwoju spo ecznogospodarczego. Wszystkie g ówne referaty na przemian prezentowali naukowcy z pa stw zachodnich i socjalistycznych. W ród 12 referatów plenarnych 3 wyg osili Polacy. W Kongresie uczestniczy o 577 naukowców i praktyków z 34 krajów wiata, w tym z Polski 168, z krajów demokracji ludowej 144 i z krajów zachodnich 265. Wyg oszono cznie 200 referatów, w tym 35 z Polski. Jak oceniono, by to wówczas kongres z najliczniejsz liczb uczestników. Bardzo wysoko oceniono poziom merytoryczny i bardzo dobr i sprawn organizacj. Podkre li nale y ogromne zaanga owanie cz onków Komitetu Organizacyjnego i Naukowego z prof. Janem Rosnerem na czele. Zosta On wybrany na przewodnicz cego Mi dzynarodowego Stowarzyszenia Ergonomicznego (IEA) na lata Poniewa prof. J. Rosner do wyboru przewodnicz cego by naszym przedstawicielem w Radzie IEA, Zarz d G ówny PTErg w listopadzie 1979r. postanowi, e sta ym delegatem do Rady b dzie z urz du prezes naszego towarzystwa i tak by o do 1999r. Byli nimi w kolejno ci: w latach oraz dr H. wirko, oraz od 1999 r. prof. L. Pacholski, obecnie prof. Ewa Górska. Podkre li nale y, e w ka dym kolejnym kongresie, konferencjach, sympozjach organizowanych przez IEA aktywnie uczestniczyli nasi przedstawiciele. Liczba referatów, doniesie i posterów systematycznie wzrasta, a poziom ich jest coraz wy szy. W 1992 r. sta o si to podstaw powierzenie Zarz dowi G ównemu PTErg w oparciu o zaplecze CIOP organizacj wiatowej konferencji pt.: Ergonomia prac r cznych i zautomatyzowanych oraz informacji w procesie pracy. Odby a si ona w dniach czerwca w Warszawie. 15

17 G ównym organizatorem tej konferencji by Komitet Techniczny Ergonomii Przemys owej Mi dzynarodowego Stowarzyszenia Ergonomii z Prof. Waldemarem Karwowskim na czele. Konferencja odbywa a si pod patronatem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej. W obradach udzia bra o 235 osób z 40 krajów wiata i cis e Kolegium Mi dzynarodowego Stowarzyszenia Ergonomicznego z prezydentem prof. Halem Hendricksem. Po przywitaniu go ci przez Wiceministra Pracy i Polityki Spo ecznej Aleksandra Wiktorow konferencj otworzy a dr Halina wirko ówczesny prezes PTErg. Wyg oszono 250 referatów, w tym 10 w sesjach plenarnych, pozosta e w 42 sesjach specjalistycznych, Polacy wyg osili 3 referaty plenarne i 65 w sesjach. Przewodniczyli równie obradom w sesjach. Konferencj poprzedzi a konferencja prasowa. Podkre lono wysoki poziom merytoryczny oraz aktywne uczestnictwo naszych cz onków na forum mi dzynarodowym. W dniach czerwca 1993 r. w G ównym Inspektoracie Pracy odby y si obrady Rady Mi dzynarodowego Stowarzyszenia Ergonomicznego. By o ono po wi cone zatwierdzeniu realizacji planu za 1993 r. oraz programu na 1993 i 1994 r. Podkre li nale y pozytywn ocen organizacji przebiegu warszawskiej konferencji ergonomicznej. W 2000 r. Polskie Towarzystwo Ergonomiczne by o wspó organizatorem dwóch mi dzynarodowych konferencji naukowych organizowanych przez Mi dzynarodowe Stowarzyszenia Ergonomiczne. By y to: II Mi dzynarodowa Konferencja ERGON- AXIA-2000 w maju w Warszawie, II HAAMAHA 2000 w sierpniu w Krakowie oraz III HAAMAHA w 2007 w Poznaniu. Cz onkowie naszego Towarzystwa przewodniczyli obradom w sekcjach, wyg aszali referaty, demonstrowali postawy. Wspomnie nale y, e na wszystkich kolejnych wiatowych Kongresach Mi dzynarodowego Stowarzyszenia Ergonomicznego oraz mi dzynarodowych Konferencjach udzia naszych cz onków jest aktywny, wyró niaj cy si w wyg aszaniu referatów, przewodniczeniu obradom, aktywnym uczestnictwie w pracach rady IEA. W kraju dzia alno Zarz du G ównego i oddzia ów Towarzystwa koncentruje si na: upowszechnianiu osi gni nauki (odczyty, wyk ady, kursy, zjazdy), np.: od przesz o 25 lat organizowane przez ZG wspólnie z Komitetem Ergonomii PAN corocznie ogólnopolskie seminaria nt. Ergonomia transportu, ergonomia w rolnictwie, ergonomia jako kierunek nauki i studiów, 16

18 od 6 lat oddzia pozna ski wspólnie z Komisj Ergonomii oddzia u pozna skiego PAN organizuj odczyty dla rodowiska naukowego, podobnie od 3 lat oddzia wroc awski wspólnie z Komisj Ergonomii oddzia u wroc awskiego PAN, wcze niej wymienione konferencje krajowe i mi dzynarodowe. Polskie Towarzystwo Ergonomiczne nie prowadzi w asnej dzia alno ci wydawniczej, natomiast jeste my wspó wydawcami: pó rocznika Ergonomia, JOSE wydawanego w j zyku angielskim; kwartalnika Zastosowania ergonomii, Atest, Inspektor Pracy, Bezpiecze stwo Pracy, Medycyna Pracy, Medycyna Wsi, w których publikowane s m.in. referaty naszych cz onków. Uczestniczymy w publikacjach materia ów z poszczególnych konferencji. Nasi cz onkowie bior te udzia w pracach jury konkursów, np.: w konkursie na plakat dotycz cy bezpiecze stwa pracy, np.: pt. Ergonomia, Ha as, Stres organizowanym przez CIOP. Po przerwie w 1999 r. wznowiono wydanie Biuletynu Informacyjnego Towarzystwa w wersji drukowanej i elektronicznej. Uruchomiono równie stron internetow. Brak rodków finansowych uniemo liwi kolejne wydania. Mimo niew tpliwych osi gni i sukcesów nie uda o si zrealizowa wszystkich planów. Wynika to m.in. z nierównomiernego anga owania si poszczególnych cz onków i oddzia ów Towarzystwa oraz du ych trudno ci pozyskiwania rodków finansowych i brakiem ich stabilno ci na dzia alno organizacyjn, informacyjn, popraw wspó pracy mi dzy poszczególnymi oddzia ami. Istotnym problemem od 2000r. by brak rejestracji Towarzystwa w Krajowym Rejestrze S dowym. Towarzystwo ponownie zosta o zarejestrowane w 2008 r. Kolejny problem to uruchomienie krajowego systemu certyfikacji umiej tno ci i uprawnie ergonomisty. Dzia ania organizacyjne Zarz du G ównego, poza rozwi zywaniem ww. problemów winny skoncentrowa si na: wyrównywaniu poziomu aktywno ci i efektywno ci pracy poszczególnych oddzia- ów, pozyskiwaniu cz onków wspieraj cych. W trakcie opracowywania tego referatu trwa a jeszcze X kadencja w adz PTErg, trudno wi c pisa o wszystkich poczynaniach w adz i pracy oddzia ów, ale na pewno wymieni warto: opracowanie i przyj cie w czerwcu 2007r. jednolitego tekstu statutu PTErg, przyznanie w listopadzie 2009r. przez Cree, doc. Wies awie Horst, prof. Ewie Górskiej i prof. Leszkowi Pacholskiemu certyfikatów umiej tno ci zawodowych ergonomicznych. Zasygnalizowa a tu jedynie problemy i zadania, którymi zajmuj si cz onkowie PTErg. Na szczegó owe omówienie dzia alno ci poszczególnych oddzia ów, ich prac badawczych, wdro eniowych, szkoleniowych, popularyzatorskich zabrak o czasu i miejsca. W dniach wrze nia 2010 r. w Warszawie odby si I Kongres Ergonomii pt. Ergonomia dla przysz o ci, obejmuj cy tematyk 15 dziedzin ycia, nauki i pracy, 17

19 w których ma zastosowanie ergonomia. W ramach kongresu odby si Walny Zjazd Delegatów, na którym wybrano nowe w adze na kolejn XI kadencj. Prezesem PTErg ponownie zosta a prof. Ewa Górska. Na podstawie analizy dotychczasowych dzia a nale y z optymizmem patrze w przysz o ergonomistów w Polsce i rozwój Towarzystwa. W adzom Towarzystwa ycz wytrwa o ci i uporu w realizacji wszystkich zada, co niew tpliwie przyczyni si do poprawy warunków pracy i ycia naszych rodaków. Pami tajmy za Janem Paw em II, e praca jest dla cz owieka, a nie cz owiek dla pracy. 18

20 Rozdzia 2 PROFESJONALNE PODEJ CIE DO ZARZ DZANIA ERGONOMI W PRZEDSI BIORSTWIE Ewa Górska 1. WST P W krajach Europy Zachodniej oraz w Stanach Zjednoczonych ka da licz ca si firma szczyci si stosowaniem ergonomii w codziennej praktyce. W Polsce równie zaczynamy dostrzega coraz wi ksze zainteresowanie praktykami ergonomicznymi zarówno obszarze ergonomii produktu, jak i rodowiska pracy, szczególnie w najwi kszych, najbardziej renomowanych przedsi biorstwach. Si gaj one po rozwi zania ergonomiczne, upatruj c w nich mo liwo zwi kszenia wydajno ci pracy przy równoczesnym zapewnieniu dobrostanu pracownikom, czyli dobrego samopoczucia (ang. well-being), które zgodnie z definicj WHO powinno by pe ne w wymiarze fizycznym, psychicznym i spo ecznym aby cz owiek czu si zdrowym. Taka filozofia ma nie tylko wymiar humanitarny, ale i ekonomiczny bowiem zarówno badania naukowe jak i statystyki jednoznacznie wskazuj na wp yw z ego samopoczucia pracownika na efekty jego pracy oraz wynikaj ce z tego konsekwencje, jak np. absencja, pozorowana obecno w pracy, nieprawid owe relacje z otoczeniem rodz ce si konflikty, napi cie, stres. Zatem brak tej równowagi prawie zawsze b dzie wp ywa niekorzystnie na wydajno pracownika. Rosn ca liczba uczestników szkole i konferencji przygotowywanych dla pracodawców, wiadczy dodatkowo o dynamicznym wzro cie zainteresowania praktykami ergonomicznymi, które wymiernie mog przyczyni si do poprawy warunków pracy i zdrowia pracuj cych. Je eli zatem potraktujemy ergonomi jako jedn z podstaw strategii polskich przedsi biorstw na Wspólnym Rynku, po wiadczeniem najwy szej jako ci wyrobów i us ug jakie b dziemy mieli do zaoferowania naszym europejskim partnerom, to nale- y do o y wszelkich stara, aby kwalifikacje z zakresu ergonomii krajowych specjalistów pozwoli y polskim firmom na konkurowanie z zachodnimi s siadami. Najwy sz form potwierdzenia nie tylko zdobytej i ugruntowanej wiedzy, ale równie umiej tno ci jej praktycznego stosowania jest proces certyfikacji personelu prowadzony przez uprawnione do tego instytucje. Proces ten ko czy si wydaniem certyfikatu (najcz ciej na okres 3 do 5 lat z mo liwo ci jego odnawiania). Zdobycie certyfikatu w danej dziedzinie jest swego rodzaju rynkowym zapewnieniem 19

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący;

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący; Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL Wydziałowa Komisja ds. Jakości Kształcenia Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin, tel. +48 81 445 37 31; fax. +48 81 445 37 26, e-mail: wydzial.prawa@kul.pl

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie.

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie. Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie Definicje: Ilekro w niniejszym Regulaminie jest mowa o: a) Funduszu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XLIII/356/08 Rady Miejskiej w Staszowie z dnia 23. 12.2008r sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Staszów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców 1. Na podstawie art.53 ust.4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE Rozdział I Postanowienia Ogólne. 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Polskie Stowarzyszenie Dyrektorów Szpitali w Krakowie w dalszej części określone

Bardziej szczegółowo

1. Koło Naukowe Metod Ilościowych,zwane dalej KNMI, jest Uczelnianą Organizacją Studencką Uniwersytetu Szczecińskiego.

1. Koło Naukowe Metod Ilościowych,zwane dalej KNMI, jest Uczelnianą Organizacją Studencką Uniwersytetu Szczecińskiego. STATUT KOŁA NAUKOWEGO METOD ILOŚCIOWYCH działającego przy Katedrze Statystyki i Ekonometrii Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu Szczecińskiego I. Postanowienia ogólne. 1. Koło Naukowe

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA HANDEL I REKLAMA W PRAKTYCE PILOTAŻOWY PROGRAM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI KSZTAŁCENIA

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH

PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH Opracowano na podstawie następujących aktów prawnych: - rozdział 3a Karty Nauczyciela, ustawa

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach Na podstawie art. 95a ustawy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 3 im. Kornela Makuszyńskiego we WŁADYSŁAWOWIE

REGULAMIN RADY RODZICÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 3 im. Kornela Makuszyńskiego we WŁADYSŁAWOWIE REGULAMIN RADY RODZICÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 3 im. Kornela Makuszyńskiego we WŁADYSŁAWOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne Rada Rodziców, zwana dalej Radą, działa na podstawie ustawy o systemie oświaty,

Bardziej szczegółowo

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 Koło Naukowe Prawa Medycznego, zwane dalej Kołem, jest dobrowolną organizacją studencką. Funkcjonuje na Wydziale Prawa i Administracji

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Biuro Karier Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie, zwane dalej BK EWSPA to

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady

Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Rada Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Eurogalicja, zwana dalej Radą, działa na podstawie: Ustawy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STUDENCKICH PRAKTYK ZAWODOWYCH

REGULAMIN STUDENCKICH PRAKTYK ZAWODOWYCH REGULAMIN STUDENCKICH PRAKTYK ZAWODOWYCH na kierunkach: administracja, bezpieczeństwo wewnętrzne, politologia, stosunki międzynarodowe w Instytucie Politologii Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA na kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA na kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA na kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej dotyczy planów studiów zatwierdzonych uchwałami od 27/2012/2013 do 30/2012/2013 z dnia 19 czerwca 2013 r. i od 45/2012/2013

Bardziej szczegółowo

z dnia 6 lutego 2009 r.

z dnia 6 lutego 2009 r. Pieczęć podłuŝna o treści Burmistrz Lądka Zdroju ZARZĄDZENIE NR 19 /09 Burmistrza Lądka Zdroju z dnia 6 lutego 2009 r. w sprawie ustalenia programu przeprowadzania szkoleń pracowników Urzędu Miasta i Gminy

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r.

Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków

Bardziej szczegółowo

Zasady przyznawania stypendiów doktoranckich na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego na rok akademicki 2016/2017

Zasady przyznawania stypendiów doktoranckich na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego na rok akademicki 2016/2017 Zasady przyznawania stypendiów doktoranckich na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego na rok akademicki 2016/2017 Postanowienia ogólne 1) Niniejsze Zasady dotyczą stypendiów doktoranckich wypłacanych

Bardziej szczegółowo

MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r.

MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r. MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r. Zaproszenie do składania informacji dotyczących organizacji szkolenia Spawanie metodą 111 (ręczne spawanie łukowe) i spawanie metodą 311 (spawanie acetylenowo-tlenowe)

Bardziej szczegółowo

Dokumenty regulujące kwestie prawne związane z awansem zawodowym. ustawa z dnia 15 lipca 2004 r.

Dokumenty regulujące kwestie prawne związane z awansem zawodowym. ustawa z dnia 15 lipca 2004 r. Dokumenty regulujące kwestie prawne związane z awansem zawodowym ustawa z dnia 15 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Karta a oraz o zmianie niektórych innych ustaw 1) ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. -

Bardziej szczegółowo

Statut Państwowej Inspekcji Pracy

Statut Państwowej Inspekcji Pracy Statut Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 26 sierpnia 2011 r.. (Dz. U. Nr 89, poz. 589, z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 oraz z 2009 r. Nr 6, poz. 33), na wniosek Głównego Inspektora Pracy, zarządza się, co

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Zarządzenia nr 1/2014 Dyrektora PUP w Strzyżowie z dnia 15.01.2014r.

Załącznik Nr 2 do Zarządzenia nr 1/2014 Dyrektora PUP w Strzyżowie z dnia 15.01.2014r. Załącznik Nr 2 do Zarządzenia nr 1/2014 Dyrektora PUP w Strzyżowie z dnia 15.01.2014r. REGULAMIN ORGANIZACJI SZKOLEŃ DLA OSÓB BEZROBOTNYCH POSZUKUJĄCYCH PRACY NIEPEŁNOSPRAWNYCH I INNYCH UPRAWNIONYCH OSÓB

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Walnego Zebrania Członków z dnia 28 grudnia 2015 roku STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KOMISJI ETYKI BANKOWEJ

REGULAMIN KOMISJI ETYKI BANKOWEJ REGULAMIN KOMISJI ETYKI BANKOWEJ Warszawa kwiecień 2013 Przyjęty na XXV Walnym Zgromadzeniu ZBP w dniu 18 kwietnia 2013 r. 1. Komisja Etyki Bankowej, zwana dalej Komisją, działa przy Związku Banków Polskich

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW. z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu

UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW. z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu Na podstawie art. 5c w związku z art.7 ust.1 pkt 17 ustawy z

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA 3 Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol)

KARTA PRZEDMIOTU. 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA 3 Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol) KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: GEOGRAFIA POLITYCZNA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I/1 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2 6. LICZBA GODZIN: 30 CA 7. TYP PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW

REGULAMIN RADY RODZICÓW REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ NR 7 W GDYNI Art.1 Postanowienia ogólne Rada Rodziców, zwana dalej Radą, działa na podstawie ustawy o systemie oświaty, statutu szkoły i niniejszego regulaminu.

Bardziej szczegółowo

ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia

ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia Pole kompetencji Bezpieczeństwo i higiena pracy Level: 6 Credit: Umiejętności Wiedza 1 Stawia pytania odnośnie

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia SPIN

Statut Stowarzyszenia SPIN Statut Stowarzyszenia SPIN Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 1. Stowarzyszenie nosi nazwę SPIN w dalszej części Statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie działa na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM LIFELONG LEARNING ERASMUS

PROGRAM LIFELONG LEARNING ERASMUS PROGRAM LIFELONG LEARNING ERASMUS W AKADEMII MORSKIEJ W GDYNI ZASADY REALIZACJI 2010/2011 I. WSTĘP 1. Decyzję o przystąpieniu Uczelni do Programu Lifelong Learning (dawniej Sokrates) podejmuje Senat Uczelni.

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi.

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. CEL EWALUACJI: PRZEDMIOT EWALUACJI: Skład zespołu: Anna Bachanek

Bardziej szczegółowo

DOP-0212-90/13. Poznań, 20 czerwca 2013 roku

DOP-0212-90/13. Poznań, 20 czerwca 2013 roku DOP-0212-90/13 Poznań, 20 czerwca 2013 roku Zarządzenie nr 90/2013 Rektora Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 20 czerwca 2013 roku w sprawie wprowadzenia procedury zasięgania opinii absolwentów

Bardziej szczegółowo

Data sporządzenia: 30 kwietnia 2015 r.

Data sporządzenia: 30 kwietnia 2015 r. Nazwa projektu: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie sposobu przeliczania na punkty poszczególnych kryteriów uwzględnianych w postępowaniu rekrutacyjnym, składu i szczegółowych zadań komisji

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ DLA STUDENTÓW KIERUNKU: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE (tryb studiów stacjonarnych i niestacjonarnych pierwszego stopnia) I. Postanowienia ogólne: 1.

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r.

ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r. ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r. w sprawie zmian w zasadach wynagradzania za osiągnięcia naukowe i artystyczne afiliowane w WSEiZ Działając

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów TURYSTYKA I REKREACJA studia drugiego stopnia - profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów TURYSTYKA I REKREACJA studia drugiego stopnia - profil ogólnoakademicki Załącznik nr 5 Efekty kształcenia dla kierunku studiów TURYSTYKA I REKREACJA studia drugiego stopnia - profil ogólnoakademicki Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów turystyka

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Załącznik nr 4 do SIWZ BZP.243.1.2012.KP Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Usługa polegająca na przygotowaniu i przeprowadzeniu badania ewaluacyjnego projektu pn. Rozwój potencjału i oferty edukacyjnej

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska

Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska Załącznik nr 1 do Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2008-2015 Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska Przepisy ogólne 1 1. Walne Zebranie Członków

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie 1. 5.3.4 Oś 4 Leader Poziom wsparcia Usunięcie zapisu. Maksymalny

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 27/2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 26 kwietnia 2012 roku

Uchwała Nr 27/2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 26 kwietnia 2012 roku Uchwała Nr 27/2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 26 kwietnia 2012 roku w sprawie Wewnętrznego Sytemu Zapewniania Jakości Kształcenia Na podstawie 9 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Legislacja administracyjna

Studia podyplomowe Legislacja administracyjna Studia podyplomowe Legislacja administracyjna Podstawowe informacje Oferta studiów podyplomowych Legislacja administracyjna jest kierowana przede wszystkim do pracowników i urzędników administracji rządowej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA

REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Regulamin Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Polska Unia Ubocznych Produktów Spalania

Bardziej szczegółowo

STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie

STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie Załącznik Nr 11 do Uchwały Nr XX/136/2012 Rady Miejskiej w Pasymiu z dnia 25 września 2012 r. STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie ROZDZIAŁ I NAZWA I OBSZAR SOŁECTWA 1. Samorząd

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA CYFRYZACJI

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA CYFRYZACJI DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA CYFRYZACJI Warszawa, dnia 7 kwietnia 2016 r. Poz. 9 ZARZĄDZENIE NR 9 MINISTRA CYFRYZACJI 1) z dnia 5 kwietnia 2016 r. w sprawie Karty Audytu Wewnętrznego w Ministerstwie Cyfryzacji

Bardziej szczegółowo

Edward Grott Sprawozdanie z IV Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej "Wyzwania i potrzeby wobec edukacji dla bezpieczeństwa" : Ełk, 13 listopada 2012

Edward Grott Sprawozdanie z IV Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Wyzwania i potrzeby wobec edukacji dla bezpieczeństwa : Ełk, 13 listopada 2012 Edward Grott Sprawozdanie z IV Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej "Wyzwania i potrzeby wobec edukacji dla bezpieczeństwa" : Ełk, 13 listopada 2012 Studia Ecologiae et Bioethicae 10/4, 157-160 2012 Studia

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu.

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu. Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Przyjazna Dolina Raby Art.1. 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STUDENCKICH PRAKTYK ZAWODOWYCH WYDZIAŁU FILOLOGICZNEGO. Rozdział 1. Postanowienia ogólne

REGULAMIN STUDENCKICH PRAKTYK ZAWODOWYCH WYDZIAŁU FILOLOGICZNEGO. Rozdział 1. Postanowienia ogólne Załącznik nr 1 do Decyzji Nr 5/2015 Dziekana Wydziału Filologicznego PWSZ w Koninie z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie regulaminu studenckich praktyk zawodowych na Wydziale Filologicznym REGULAMIN STUDENCKICH

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ W W PIETROWICACH WIELKICH

REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ W W PIETROWICACH WIELKICH REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ W ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Rada Rodziców Zespołu Szkół w Pietrowicach Wielkich, zwana dalej Radą, działa na podstawie artykułów 53 i 54 Ustawy o systemie

Bardziej szczegółowo

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych 1 Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych Opracowanie w ramach projektu Potencjał Działanie Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych.

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W GMINIE CELESTYNÓW NA LATA 2013-2016

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W GMINIE CELESTYNÓW NA LATA 2013-2016 Załącznik do uchwały Nr 260/13 Rady Gminy Celestynów z dnia 26 marca 2013 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W GMINIE CELESTYNÓW NA LATA 2013-2016

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

ERGONOMIA Cz. 1. Podstawy

ERGONOMIA Cz. 1. Podstawy ERGONOMIA Cz. 1 Podstawy PODSTAWY ERGONOMII Definicje Ergonomia zajmuje się związkami zachodzącymi pomiędzy człowiekiem a jego zajęciem, sprzętem i otoczeniem (materialnym) w najszerszym znaczeniu, włączając

Bardziej szczegółowo

Województwo Lubuskie, 2016 r.

Województwo Lubuskie, 2016 r. Województwo Lubuskie, 2016 r. Kursy kwalifikacyjne, szkolenia doskonalące dla nauczycieli w zakresie tematyki związanej z nauczanym zawodem. Studia podyplomowe itp. Np. uczelnie wyższe w przypadku szkoleń

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r.

UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r. UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r. druk nr 478a w sprawie połączenia gminnych instytucji kultury: Miejskiego Centrum Kultury i Informacji Międzynarodowej w Radomiu oraz Klubu

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Warszawa, listopad 2011 r.

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Warszawa, listopad 2011 r. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Warszawa, listopad 2011 r. Służba bezpieczeństwa i higieny pracy Zasady tworzenia służby bhp i powierzania wykonywania jej zadań Aktualne brzmienie przepisów art.

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 424.2016 PREZYDENTA MIASTA ZIELONA GÓRA. z dnia 21 kwietnia 2016 r.

ZARZĄDZENIE NR 424.2016 PREZYDENTA MIASTA ZIELONA GÓRA. z dnia 21 kwietnia 2016 r. ZARZĄDZENIE NR 424.2016 PREZYDENTA MIASTA ZIELONA GÓRA z dnia 21 kwietnia 2016 r. w sprawie planu dofinansowania form doskonalenia zawodowego nauczycieli zatrudnionych w jednostkach oświatowych prowadzonych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ. Kierunek studiów: PSYCHOLOGIA. Edycja 2014

PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ. Kierunek studiów: PSYCHOLOGIA. Edycja 2014 PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ Kierunek studiów: PSYCHOLOGIA Specjalność: PSYCHOLOGIA DIALOGU MIĘDZYLUDZKIEGO Studia: STACJONARNE/ NIESTACJONARNE I. ORGANIZACJA PRAKTYKI Edycja 2014 1. Praktyka zawodowa na

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACJI KONFERENCJI NAUKOWYCH, SYMPOZJÓW I SEMINARIÓW W PODHALAŃSKIEJ PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W NOWYM TARGU

REGULAMIN ORGANIZACJI KONFERENCJI NAUKOWYCH, SYMPOZJÓW I SEMINARIÓW W PODHALAŃSKIEJ PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W NOWYM TARGU Załącznik do Uchwały nr 16/2013 Senatu PPWSZ z dnia 24 maja 2013 r. REGULAMIN ORGANIZACJI KONFERENCJI NAUKOWYCH, SYMPOZJÓW I SEMINARIÓW W PODHALAŃSKIEJ PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W NOWYM TARGU

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie społeczne pracownika

Zabezpieczenie społeczne pracownika Zabezpieczenie społeczne pracownika Swoboda przemieszczania się osób w obrębie Unii Europejskiej oraz możliwość podejmowania pracy w różnych państwach Wspólnoty wpłynęły na potrzebę skoordynowania systemów

Bardziej szczegółowo

Tychy, 17.03.2015 r. ZAPYTANIE OFERTOWE

Tychy, 17.03.2015 r. ZAPYTANIE OFERTOWE Tychy, 17.03.2015 r. ZAPYTANIE OFERTOWE Miejskie Centrum Kultury w Tychach zaprasza do złożenia na sukcesywne świadczenie usług Inspektora Bezpieczeństwa i Higieny Pracy oraz Ochrony Przeciwpożarowej zgodnie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE KSZTAŁCENIA PODSTAWOWEGO I GIMNAZJALNEGO W KOLBUDACH

REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE KSZTAŁCENIA PODSTAWOWEGO I GIMNAZJALNEGO W KOLBUDACH REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE KSZTAŁCENIA PODSTAWOWEGO I GIMNAZJALNEGO W KOLBUDACH Rada Rodziców przy Zespole Kształcenia Podstawowego i Gimnazjalnego w Kolbudach służy współdziałaniu rodziców i

Bardziej szczegółowo

Centrum Aktywizacji Zawodowej (CAZ)

Centrum Aktywizacji Zawodowej (CAZ) Do zadań podstawowych Centrum Aktywizacji Zawodowej (CAZ) należy realizacja zadań w zakresie usług rynku pracy oraz instrumentów rynku pracy. W skład CAZ wchodzą następujące komórki organizacyjne: 1. Dział

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 28/13 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Witelona w Legnicy z dnia 14 maja 2013 r.

Zarządzenie Nr 28/13 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Witelona w Legnicy z dnia 14 maja 2013 r. Zarządzenie Nr 28/13 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Witelona w Legnicy z dnia 14 maja 2013 r. w sprawie wewnętrznego systemu zapewniania jakości kształcenia w Państwowej Wyższej Szkole

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania

Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania Za cznik nr 13 Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania w obszarze: Efekty Oferta : Rodzice s partnerami szko y w projekcie: Bezpo rednie wsparcie rozwoju szkó poprzez wdro enie zmodernizowanego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu Na podstawie art. 18 ust 2 pkt 9 lit. h ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Przedszkole nr 5 im. JASIA i MAŁGOSI w Wałczu

Przedszkole nr 5 im. JASIA i MAŁGOSI w Wałczu Projekt pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez wdrożenie zmodernizowanego systemu doskonalenia nauczycieli w powiecie wałeckim Priorytet III Działanie 3.5 Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007

Bardziej szczegółowo

Lublin, dnia 13 stycznia 2015 r. Poz. 152 UCHWAŁA NR III/17/2014 RADY GMINY JANOWIEC. z dnia 12 grudnia 2014 r.

Lublin, dnia 13 stycznia 2015 r. Poz. 152 UCHWAŁA NR III/17/2014 RADY GMINY JANOWIEC. z dnia 12 grudnia 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO Lublin, dnia 13 stycznia 2015 r. Poz. 152 UCHWAŁA NR III/17/2014 RADY GMINY JANOWIEC z dnia 12 grudnia 2014 r. w sprawie nadania statutu Gminnemu Ośrodkowi Kultury

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1253 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 13 sierpnia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Lista standardów w układzie modułowym

Lista standardów w układzie modułowym Załącznik nr 1. Lista standardów w układzie modułowym Lista standardów w układzie modułowym Standardy są pogrupowane w sześć tematycznych modułów: 1. Identyfikacja i Analiza Potrzeb Szkoleniowych (IATN).

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z ankiety Uczelni Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie w roku akademickim 2012/2013

Sprawozdanie z ankiety Uczelni Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie w roku akademickim 2012/2013 Sprawozdanie z ankiety Uczelni Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie w roku akademickim 2012/2013 TERMIN ANKIETYZACJI: Rok akademicki 2012/2013 DATA OPRACOWANIA: 22.10.2013 r.

Bardziej szczegółowo

Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich

Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich 1. W oparciu o inicjatywę Stowarzyszenia Konferencje i Kongresy w Polsce (SKKP) oraz zadania statutowe Polskiej Organizacji Turystycznej (POT) i działającego

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 57 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 1 października 2008 roku

Zarządzenie nr 57 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 1 października 2008 roku UNIWERSYTET JAGIELLOŃSKI DO 0130/57/2008 Zarządzenie nr 57 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 1 października 2008 roku w sprawie: szkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy studentów I roku

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR. RADY GMINY ZAPOLICE

UCHWAŁA NR. RADY GMINY ZAPOLICE UCHWAŁA NR. RADY GMINY ZAPOLICE Z DNIA w sprawie przyjęcia Programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2015. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

3 4 5 Zasady udzielania urlopów 6 7 8

3 4 5 Zasady udzielania urlopów 6 7 8 Zarządzenie nr 143 z dnia 27 listopada 2012 Dyrektora Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w sprawie zasad wykorzystania urlopów wypoczynkowych przez nauczycieli akademickich Na podstawie 27 ust

Bardziej szczegółowo

Rozdział VIII Zasady przyjmowania uczniów do szkoły

Rozdział VIII Zasady przyjmowania uczniów do szkoły Rozdział VIII Zasady przyjmowania uczniów do szkoły 68 1. Do klasy pierwszej Technikum przyjmuje się kandydatów po przeprowadzeniu postępowania rekrutacyjnego. 2. Kandydat przy ubieganiu się o przyjęcie

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXVI/768/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 31 sierpnia 2004 roku

Uchwała Nr XXXVI/768/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 31 sierpnia 2004 roku Uchwała Nr XXXVI/768/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 31 sierpnia 2004 roku w sprawie przyjęcia programu współpracy miasta stołecznego Warszawy w roku 2004 z organizacjami pozarządowymi oraz

Bardziej szczegółowo

NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH

NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH Stowarzyszenie opiera swoją działalność na pracy społecznej swoich członków. Do prowadzenia swych spraw stowarzyszenie może zatrudniać pracowników, w tym swoich

Bardziej szczegółowo

Regulamin Rady Rodziców

Regulamin Rady Rodziców Załącznik Nr 3 do Statutu Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 2 im. Tadeusza Kościuszki w Stalowej Woli Regulamin Rady Rodziców Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 2 im. Tadeusza Kościuszki w Stalowej

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) Dz.U.05.73.645 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z dnia 28 kwietnia 2005 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Wprowadzam : REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14

Wprowadzam : REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14 ZARZĄDZENIE Nr 2/2016 z dnia 16 lutego 2016r DYREKTORA PRZEDSZKOLA Nr 14 W K O N I N I E W sprawie wprowadzenia REGULAMINU REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14 IM KRASNALA HAŁABAŁY W KONINIE Podstawa

Bardziej szczegółowo

STATUT KOŁA NAUKOWEGO KLUB INWESTORA

STATUT KOŁA NAUKOWEGO KLUB INWESTORA STATUT KOŁA NAUKOWEGO KLUB INWESTORA 1 I. Postanowienia ogólne 1. Koło Naukowe KLUB INWESTORA, zwane dalej Kołem Naukowym, jest jednostką Samorządu Studenckiego działającą przy Wydziale Finansów i Bankowości

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe zasady oceniania. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania. obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym.

Przedmiotowe zasady oceniania. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania. obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym. Przedmiotowe zasady oceniania zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym. Przedmiot: biologia Nauczyciel przedmiotu: Anna Jasztal, Anna Woch 1. Formy sprawdzania

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW. przy Publicznym Gimnazjum im. Ks. Jerzego Popiełuszki w Wielopolu Skrzyńskim

REGULAMIN RADY RODZICÓW. przy Publicznym Gimnazjum im. Ks. Jerzego Popiełuszki w Wielopolu Skrzyńskim REGULAMIN RADY RODZICÓW przy Publicznym Gimnazjum im. Ks. Jerzego Popiełuszki w Wielopolu Skrzyńskim Wielopole Skrzyńskie, 23.10.2013 r. Strona 1 REGULAMIN RADY RODZICÓW Publicznego Gimnazjum im. Ks. Jerzego

Bardziej szczegółowo

ZASADY ORGANIZACJI, PRZEBIEGU, ZALICZANIA I FINANSOWANIA PRAKTYK STUDENCKICH OBJĘTYCH PLANEM STUDIÓW STACJONARNYCH I NIESTACJONARNYCH ZAOCZNYCH

ZASADY ORGANIZACJI, PRZEBIEGU, ZALICZANIA I FINANSOWANIA PRAKTYK STUDENCKICH OBJĘTYCH PLANEM STUDIÓW STACJONARNYCH I NIESTACJONARNYCH ZAOCZNYCH Załącznik do Uchwały nr 198/2008-2012 Rady Wydziału Budownictwa, Mechaniki i Petrochemii Politechniki Warszawskiej z dnia 31 maja 2011 r. ZASADY ORGANIZACJI, PRZEBIEGU, ZALICZANIA I FINANSOWANIA PRAKTYK

Bardziej szczegółowo

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera.

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera. Pytanie nr 1 Bardzo prosimy o wyjaśnienie jak postrzegają Państwo możliwość przeliczenia walut obcych na PLN przez Oferenta, który będzie składał ofertę i chciał mieć pewność, iż spełnia warunki dopuszczające

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ IMiT 2014 1 1. CELE PROGRAMU Program ma na celu podnoszenie kwalifikacji zawodowych artystów tańca oraz doskonalenie kadry pedagogicznej i badawczo-naukowej

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji i uczestnictwa w szkoleniu realizowanym w ramach projektu Szkoleniowcy trenerów pracy. Rozdział I Postanowienia ogólne

Regulamin rekrutacji i uczestnictwa w szkoleniu realizowanym w ramach projektu Szkoleniowcy trenerów pracy. Rozdział I Postanowienia ogólne Regulamin rekrutacji i uczestnictwa w szkoleniu realizowanym w ramach projektu Szkoleniowcy trenerów pracy Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Regulamin określa zasady zgłaszania i uczestnictwa w szkoleniu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW DZIAŁAJĄCEJ PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 29 IM. GIUSEPPE GARIBALDIEGO W WARSZAWIE

REGULAMIN RADY RODZICÓW DZIAŁAJĄCEJ PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 29 IM. GIUSEPPE GARIBALDIEGO W WARSZAWIE REGULAMIN RADY RODZICÓW DZIAŁAJĄCEJ PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 29 IM. GIUSEPPE GARIBALDIEGO W WARSZAWIE I. Postanowienia ogólne 1 1. Niniejszy regulamin określa tryb przeprowadzenia wyborów do rad klasowych

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA NAUCZANIA PRZEDMIOTU RACHUNKOWOŚĆ SKOMPUTERYZOWANA" NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO

KONCEPCJA NAUCZANIA PRZEDMIOTU RACHUNKOWOŚĆ SKOMPUTERYZOWANA NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO KONCEPCJA NAUCZANIA PRZEDMIOTU RACHUNKOWOŚĆ SKOMPUTERYZOWANA" NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO Grzegorz Bucior Uniwersytet Gdański, Katedra Rachunkowości 1. Wprowadzenie Rachunkowość przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. (tekst jednolity) Rozdział 3a. Awans zawodowy nauczycieli

USTAWA. z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. (tekst jednolity) Rozdział 3a. Awans zawodowy nauczycieli USTAWA z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (tekst jednolity) Rozdział 3a Awans zawodowy nauczycieli Art. 9a. 1. Ustala się stopnie awansu zawodowego nauczycieli: 1) nauczyciel stażysta; 2) nauczyciel

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ FORUM LIDERÓW BEZPIECZNEJ PRACY NA RZECZ PROMOWANIA BEZPIECZEŃSTWA PRACY

DZIAŁALNOŚĆ FORUM LIDERÓW BEZPIECZNEJ PRACY NA RZECZ PROMOWANIA BEZPIECZEŃSTWA PRACY DZIAŁALNOŚĆ FORUM LIDERÓW BEZPIECZNEJ PRACY NA RZECZ PROMOWANIA BEZPIECZEŃSTWA PRACY "Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Andragogika Kod przedmiotu: 117 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 29/11/15

Zarządzenie nr 29/11/15 Zarządzenie nr 29/11/15 a Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Sulechowie z dnia 30 marca 2012 r. w sprawie: wdrożenia procedury Zasady prowadzenia w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Sulechowie Na

Bardziej szczegółowo

Stypendium ministra za osiągnięcia w nauce może otrzymać student, który spełnia łącznie następujące warunki:

Stypendium ministra za osiągnięcia w nauce może otrzymać student, który spełnia łącznie następujące warunki: Stypendia Ministra na rok akademicki 2006/2007 Z uwagi na liczne zapytania w sprawie składania wniosków o stypendia ministra na rok akademicki 2006/2007, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego informuje,

Bardziej szczegółowo