Praca , ,

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Praca 10310076, 02310056, 09310036"

Transkrypt

1 Zakład Z-10 Opracowanie unikalnej oferty kompleksowych badań systemów telekomunikacyjnych zintegrowanych za pośrednictwem platformy IP, przeznaczonych na potrzeby służb ratowniczych i innych organizacji komercyjnych ETAP 1 Badania jakości usługi głosowej end-to-end Praca , , Warszawa, grudzień 2006

2 Tytuł pracy: Opracowanie unikalnej oferty kompleksowych badań systemów telekomunikacyjnych zintegrowanych za pośrednictwem platformy IP, przeznaczonych na potrzeby służb ratowniczych i innych organizacji komercyjnych Badanie jakości usługi głosowej end-to-end Numer pracy: , , Słowa kluczowe: VoIP, PESQ, MOS, jakość głosu, metody obiektywne, platforma integracyjna Kierownik pracy: dr inż. Maria J. Trzaskowska Wykonawcy pracy: dr inż. Maria J. Trzaskowska mgr inż. Ryszard Kobus mgr inż. Tomasz Sędek mgr inż. Mikołaj Waszkiewicz mgr inż. Bogdan Mucha mgr inż. Waldemar Latoszek inż. Marian Kania Piotr Karpeta Lech Jóźwik Kierownik Zakładu:Z-10: inż. Bogdan Chojnacki Copyright by Instytut Łączności, Warszawa

3 Spis treści: 1 WSTĘP PLATFORMA INTEGRACYJNA VIDA RODZAJE USŁUG DZIAŁANIA W IŁ W ZAKRESIE ZDOBYCIA NOWYCH KOMPETENCJI PARAMETRY WPŁYWAJĄCE NA JAKOŚĆ PRZEKAZU GŁOSU OPÓŹNIENIE PRZEKAZU PAKIETÓW UTRATA PAKIETÓW FLUKTUACJA (JITTER) ECHO KODEKI METODY BADANIA JAKOŚCI MOWY TRANSMITOWANEJ METODY SUBIEKTYWNE I MIARY OCENY JAKOŚCI Metoda bezwzględnej oceny jakości mowy ACR Metoda określająca stopień degradacji jakości mowy DCR Metoda badania wyrazistości logatomowej Metoda Double Talk Ankietyzacja wg ITU-E METODY OBIEKTYWNE Metoda porównawcza PSQM Metoda porównawcza PSQM Metoda porównawcza PAMS Metoda porównawcza PESQ Metoda bezwzględnej oceny jakości mowy INMD E - model MIARY OCENY JAKOŚCI GŁOSU I ICH STANDARYZACJA NARZĘDZIA POMIAROWE DO BADAŃ PLATFORM INTEGRACYJNYCH IP ANALIZATOR JAKOŚCI I POZIOMU MOWY MULTI DSLA FIRMY MALDEN ELECTRONICS EMULATOR ZAKŁÓCEŃ SIECI IP PACKETSTORM 1800E FIRMY AM TECHNOLOGIES AGILENT N2620A FRAMESCOPE TM PRO FIRMY AGILENT TECHNOLOGIES PROCEDURY BADAWCZE PIP BADANIA PLATFORMY VIDA NOWA OFERTA BADAŃ IŁ-PIB PODSUMOWANIE DOKUMENTY ZWIĄZANE BIBLIOGRAFIA WYKAZ SKRÓTÓW ZAŁACZNIKI

4 Spis rysunków: RYSUNEK 1 SYSTEM TESTOWY PLATFORMY VIDA 8 RYSUNEK 2 ARCHITEKTURA PLATFORMY INTEGRACYJNEJ VIDA 9 RYSUNEK 3 MODEL WARSTWOWY PLATFORMY VIDY 9 RYSUNEK 4 RODZAJE ZAKŁÓCEŃ JAKOŚCI GŁOSU W SIECIACH IP 11 RYSUNEK 5 WPŁYW OPÓŹNIENIA NA JAKOŚĆ TRANSMISJI MOWY 18 RYSUNEK 6 ECHO MÓWCY 19 RYSUNEK 7 ECHO SŁUCHACZA 19 RYSUNEK 8 KLASYFIKACJA METOD BADANIA JAKOŚCI MOWY 21 RYSUNEK 9 SCHEMAT KONFIGURACJI DO TESTÓW SUBIEKTYWNYCH 22 RYSUNEK 10 OCENA MOS W ZALEŻNOŚCI OD POZIOMU ZNIEKSZTAŁCEŃ TRANSMISJI 24 RYSUNEK 11 POW ORAZ GOB W ZALEŻNOŚCI OD POZIOMU ZNIEKSZTAŁCEŃ TRANSMISJI 24 RYSUNEK 12 OGÓLNA KONCEPCJA METODY BADANIA WYRAZISTOŚCI LOGATOMOWEJ 26 RYSUNEK 13 OGÓLNA KONCEPCJA METODY PORÓWNAWCZEJ SZACOWANIA JAKOŚCI MOWY 29 RYSUNEK 14 KONCEPCJA POMIARU JAKOŚCI TRANSMISJI SYGNAŁU MOWY METODĄ PSQM 29 RYSUNEK 15 SCHEMAT BLOKOWY ZASADY DZIAŁANIA METODY PSQM 30 RYSUNEK 16 SCHEMAT BLOKOWY POMIARU JAKOŚCI MOWY METODĄ PAMS 32 RYSUNEK 17 SCHEMAT BLOKOWY POMIARU JAKOŚCI MOWY ZA POMOCĄ METODY PESQ 33 RYSUNEK 18 KONCEPCJA E-MODELU 35 RYSUNEK 19 POWIĄZANIA E-MODELU Z SUBIEKTYWNYMI I OBIEKTYWNYMI METODAMI OCENY JAKOŚCI MOWY 36 RYSUNEK 20 SKALA JAKOŚCI E-MODELU DEFINIOWANA W ITU-T G.109 [6]. 37 RYSUNEK 21 MOS JAKO FUNKCJA WSPÓŁCZYNNIKA JAKOŚCI TRANSMISJI R 38 RYSUNEK 22 GOB ORAZ POW JAKO FUNKCJE WSPÓŁCZYNNIKA JAKOŚCI R 38 RYSUNEK 23 WPŁYW TŁUMIENIA ECHA NA WSKAŹNIK R 39 RYSUNEK 24 WPŁYW ECHA I OPÓŹNIENIA NA WSKAŹNIK R 39 RYSUNEK 25 WPŁYW CAŁKOWITEGO OPÓŹNIENIA (TA) NA WSKAŹNIK R 40 RYSUNEK 26 QOS Z PUNKTU WIDZENIA RÓŻNYCH GRUP UCZESTNICZĄCYCH W PROCESIE KOMUNIKACJI 44 RYSUNEK 27 MIARY JAKOŚCI METOD OBIEKTYWNYCH W ODNIESIENIU DO MOS 46 RYSUNEK 28 DOKUMENTY NORMALIZACYJNE ITU DOTYCZĄCE OCENY JAKOŚCI GŁOSU 48 RYSUNEK 29 SYSTEM MULTI DSLA FIRMY MALDEN ELECTRONICS 49 RYSUNEK 30 WIDOK FRONTU I TYLNEJ STRONY ANALIZATORA DSLA Z PORTAMI. 49 RYSUNEK 31 WSPÓŁPRACA DSLA Z RÓŻNYMI SIECIAMI ŁĄCZNOŚCI ELEKTRONICZNEJ. 50 RYSUNEK 32 WSPÓŁPRACA MULTI DSLA Z TERMINALAMI GŁOSOWYMI 50 RYSUNEK 33 OPCJE KONFIGURACJI POMIAROWYCH OD 1-PUNKTOWEJ, 2-PUNKTOWE DO WIELO-PUNKTOWEJ 51 RYSUNEK 34 WYNIKI POMIARU JAKOŚCI GŁOSU I INNE PARAMETRY DEGRADUJĄCE 52 RYSUNEK 35 WIDOK EMULATORA ZAKŁÓCEŃ PACKETSTORM 1800E (FRONT I TYŁ) 53 RYSUNEK 36 PACKETSTORM 1800E FIRMY AM ELECTRONICS 53 RYSUNEK 37. AGILENT N2620A FRAMESCOPE TM PRO FIRMY AGILENT TECHNOLOGIES 54 4

5 Spis tabel: TABELA 1: WYMAGANIA NA PARAMETRY I FUNKCJE URZĄDZENIA (SYSTEMU) DO POMIARU JAKOŚCI GŁOSU TABELA 2: WYMAGANIA NA PARAMETRY I FUNKCJE URZĄDZENIA DO EMULACJI ZAKŁÓCEŃ SIECI TABELA 3 OCENA MOS W ZALEŻNOŚCI OD KATEGORII TABELA 4. STOPIEŃ DEGRADACJI JAKOŚCI MOWY DMOS TABELA 5 PORÓWNANIE JAKOŚCI MOWY W SKALI CMOS TABELA 6 PRZYKŁADOWA LISTA 50 LOGATOMÓW TABELA 7 PARAMETRY ANALIZOWANE PODCZAS TESTU DOUBLE TALK TABELA 8 WARTOŚCI WSKAŹNIKA R DLA RÓŻNYCH TYPÓW KODEKÓW TABELA 9 WARTOŚCI MOS DLA RÓŻNYCH TYPÓW KODEKÓW TABELA 10 PRZYKŁADOWE WARTOŚCI WSPÓŁCZYNNIKA A TABELA 11 WARTOŚCI DOMYŚLNE ORAZ DOPUSZCZALNE ZAKRESY DLA PARAMETRÓW TRANSMISJI MOWY TABELA 12 PARAMETRY JAKOŚCI DLA REALIZACJI USŁUG TRANSMISJI GŁOSU I WIDEO WG [19] TABELA 13 MIARY JAKOŚCI MOS W ODNIESIENIU DO METOD SUBIEKTYWNYCH TABELA 14 WSPÓŁCZYNNIKI KORELACJI METOD OBIEKTYWNYCH Z SUBIEKTYWNĄ MIARĄ MOS

6 1 Wstęp Praca stanowi pierwszy etap opracowywania oferty kompleksowych badań systemów telekomunikacyjnych zintegrowanych za pośrednictwem platformy IP. W niniejszym projekcie skoncentrowano się na badaniach jakości usługi głosowej end-to-end, a nie na badaniach parametrów technicznych poszczególnych styków i urządzeń. Przełom wieku XX i XXI to okres, w którym świat się bardzo skurczył. Nie tylko za sprawą coraz szybszych środków transportu, ale przede wszystkim ze względu na dostęp coraz szerszych grup społecznych do wszelkich informacji zawsze i wszędzie za pośrednictwem coraz doskonalszych narzędzi komunikacji elektronicznej. Żyjemy w erze globalizacji. Niestety bardzo złym produktem globalizacji jest poczucie zagrożenia społeczeństw z powodu coraz częstszych i ostrzejszych zawirowań politycznych, wojen, terroryzmu, katastrof naturalnych i tych związanych z industrializacją (katastrofy komunikacyjne, budowlane, ekologiczne). Tego rodzaju zagrożenia osłabiają poczucie bezpieczeństwa obywateli i są wyzwaniem dla odpowiednich służb (wojsko, obrona cywilna, policja, straż pożarna, pogotowie ratunkowe, straż graniczna itd.). To z kolei rodzi zapotrzebowanie na szybszą i efektywniejszą łączność- a więc skuteczną, pewną i szybką wymianę informacji. Na tą natychmiastową i dobrej jakości komunikację jest również zapotrzebowanie dla realizacji operacji w sektorze gospodarczym i bankowym, w nauce, w handlu towarami i usługami, w służbach monitorujących warunki atmosferyczne (pogoda, zapylenie, hałasy), stany sieci (energetyka, gazownictwo), w mediach szeroko pojętych, w rozrywce itp. Również zmiana charakteru i stylu nauki i pracy (zdalna edukacja, mobilne biura, praca w terenie) wymusza postęp w technologii dający możliwość natychmiastowego komunikowania się w czasie rzeczywistym. W zakresie szeroko pojętej łączności dąży się do modelu dla każdego wszystko, zawsze i wszędzie to znaczy jak największy zasób informacji dostępny dla każdego człowieka, w każdej chwili i w każdym miejscu na kuli ziemskiej. Aby sprostać coraz większym wyzwaniom współczesności i przyszłości potrzebne są efektywne narzędzia do komunikacji. Temu celowi służy rozwój nowych technologii kodowania i szyfrowania głosu, nowoczesnych technik transmisji głosu, danych i obrazu w czasie rzeczywistym. Celem projektu było wypracowanie nowych kompetencji w Instytucie Łączności-PIB polegających na badaniach jakości usługi głosowej end-to-end oraz testach funkcjonalnych i obciążeniowych platform IP integrujących różne systemy telekomunikacyjne tj. PSTN/ISDN,.GSM, UMTS, TETRA, WiMax. Na te nowe kompetencje składają się, procedury badawcze, projekty stanowisk pomiarowych na bazie nowych unikalnych i wysokospecjalizowanych narzędzi pomiarowych oraz kwalifikacje zespołu badawczego. W rezultacie tych działań Instytut Łączności - PIB rozszerzy swoją ofertę usługową o nowe badania QoS głosu transmitowanego za pośrednictwem różnych systemów telekomunikacyjnych, 6

7 w tym poprzez sieć z protokołem IP, zarówno na potrzeby służb ratowniczych, administracji państwowej jak i innych organizacji komercyjnych. Integracja różnych systemów telekomunikacyjnych (stacjonarnych i ruchomych) poprzez sieć z protokołem IP jest rozwiązaniem nowym i jeszcze słabo przetestowanym. Badania zainicjowane w IŁ pozwolą odpowiedzieć zleceniodawcy badań, a także decydentom odpowiadającym za realizację łączności elektronicznej w skali mikro i makro na kilka podstawowych pytań: o Czy sieć IP zapewni skuteczną komunikację głosową na wymaganym poziomie jakości, gdy będzie wykorzystana do integracji różnych systemów telekomunikacyjnych (konwencjonalnych, radiowych)? o Czy w związku z tym, jest zasadne budowanie wspólnej platformy integracji różnych systemów telekomunikacyjnych bazującej na protokole IP i standardowych elementach IT, dla zapewnienia współpracy systemów radiowych służb publicznego bezpieczeństwa i ratownictwa, na etapie przejściowym drogi migracji z obecnie wykorzystywanych do przyszłych systemów NGN? o Jak przedstawia się problem zapewnienia QoS głosu dla różnych stanów i obciążenia sieci? o Czy parametry jakościowe, funkcjonalne i wydajnościowe platformy IP deklarowane przez dostawcę odpowiadają stanowi faktycznemu? Do niedawna badania techniczne na zgodność z wymaganiami poszczególnych składników sieci tj. urządzeń telekomunikacyjnych (terminali, central, urządzeń dostępowych, urządzeń zasilających, łączy miedzianych i światłowodowych, urządzeń radiowych) wystarczyły, by z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, że sieć złożona z tych sprawdzonych i zgodnych z wymaganiami elementów gwarantuje realizację usługi głosowej, faksowej, transmisję danych, obrazu stacjonarnego i ruchomego. Takie badania były wykonywane w ramach tzw. homologacji urządzeń telekomunikacyjnych. Obecnie zmienia się filozofia badań jakości usług w sieciach łączności elektronicznej. Dużego znaczenia nabrały zagadnienia związane z poziomem jakości świadczonych usług oferowanych przez operatorów sieci telekomunikacyjnych i dostawców usług, w tym głównie podstawowej usługi w telekomunikacji tj. usługi głosowej. Zwykli użytkownicy, a przede wszystkim użytkownicy służb ratowniczych, administracji publicznej, jak i organizacji i firm komercyjnych, od sieci łączności elektronicznej wymagają przede wszystkim: niezawodności funkcjonalności bezpieczeństwa informacji jakości usług (głos, tekst, dane, obraz) na akceptowalnym poziomie. W ostatnich latach, w związku z wciąż rosnącą konkurencją oraz wprowadzeniem nowych technik przekazu, sama gwarancja dostarczenia przez sieć telekomunikacyjną sygnałów akustycznych z jednego punktu do drugiego stała się niewystarczająca. Zarówno zjawiska występujące w połączeniach pakietowych jak i komórkowych oddziałują na sygnał mowy w specyficzny sposób. Pojawiają się czynniki nieznane w tradycyjnych sieciach PSTN, mające 7

8 duży, niekorzystny wpływ na jakość odbioru usługi głosowej. Zagadnienia te będą szerzej przedstawione w rozdziale 3 niniejszej pracy. 2 Platforma integracyjna VIDA W lipcu bieżącego roku w Instytucie Łączności został zainstalowany model testowy amerykańskiej platformy integracyjnej VIDA (Voice Interoperability Data Access) pozwalającej na realizację m.in. usług głosowych za pośrednictwem terminali ruchomych standardu TETRA, P25, GSM pomiędzy sobą oraz w połączeniach grupowych ze stanowiskiem dyspozytora. Na rysunku 1 przedstawiono system testowy Platformy VIDA, a na rysunku 2 pokazano jej architekturę. Rysunek 1 System testowy Platformy VIDA 8

9 IP IP Gateway Hybrydowa sieć łączno cznościci System zarządzania Centrale IP Bramka GSM/UMTS Konsole dyspozytorskie IP Network Bramka VHF analog MPT 1327 Starsze systemy EDACS ProVoice Broadband Data /WiMAX P25 IPC P25 IPT TETRA IP Tetra EDACS 2005 M/A-COM Poland Sp. z o.o. Rysunek 2 Architektura platformy integracyjnej VIDA Platforma VIDA reprezentuje model warstwowy-rysunek 3. Rysunek 3 Model warstwowy Platformy VIDY Nową filozofią rozwiązania proponowanego przez firmę M/A COM jest sieć oparta o protokół IP z wyprowadzonymi interfejsami do różnych radiowych systemów telekomunikacyjnych tj. TETRA, P25, EDACS, GSM, UMTS, WiMax. Połączenia głosowe za pośrednictwem Platformy VIDA są realizowane według następującej procedury: 9

10 o Użytkownik terminala ruchomego rejestruje się w Komutatorze/Serwerze, o Realizowane są połączenia głosowe indywidualne i grupowe z atrybutami (priorytety, alarmowe, zasięg itp.), o Serwer/Switch kieruje strumienie VoIP do odpowiednich Stref/Access Points, o Kolizje w Strefach/Access Points są rozstrzygane na podstawie atrybutów. Zalety wprowadzenia tej koncepcji są następujące: o Sieć IP jest uniwersalną siecią komutowania i transmisji głosu i danych, o Standardowy sprzęt COST (Cisco, SUN, Dell), oprogramowanie (Software Switch) i system zarządzania, o Łatwość instalacji oraz implementacji aplikacji IT, o Protokół IP i technologia, która go wspomaga stanowią wspólną platformę transportową, o Protokół IP, kompresja oraz przesyłanie po IP dynamicznie się rozwijają, o Sprawna sieć szkieletowa IP jest niezbędna także dla innych usług niż PMR, o Klienci posiadają lub zamierzają budować sieci korporacyjne, o Relatywnie moc/pojemność produktów IT rośnie, a ceny maleją, o Sieci IP mają wbudowana naturalną nadmiarowość, o Sieć IP odporna na uszkodzenia, o Większa mobilność, o We właściwie wykonanej sieci IP problem opóźnień wydaje się być opanowany, gdyż stosuje się dedykowany routing, priorytety oraz kompresję 80%., o IP ma szerokie wsparcie kadrowe. Niestety technologie IP w zastosowaniu do transmisji głosu stanowią pewne ograniczenia. Wśród listy czynników mających największy wpływ na jakość przekazu głosu po stronie sieci z transmisją pakietów ma opóźnienie, straty pakietów oraz fluktuacje (jitter). -rys.4. Prace badawcze w tej tematyce pozwolą odpowiedzieć na pytanie na ile sieć IP zapewni skuteczną komunikację głosową na wymaganym poziomie jakości, gdy będzie wykorzystana do integracji różnych systemów telekomunikacyjnych (konwencjonalnych, radiowych)? 10

11 Rysunek 4 Rodzaje zakłóceń jakości głosu w sieciach IP Na końcową jakość przekazu głosu postrzeganą przez użytkownika końcowego mają również wpływ parametry terminali takie jak: straty pakietów, charakterystyki kodeka, echo, bufor fluktuacji, opóźnienie oraz jego parametry akustyczne (wskaźnik głośności, zniekształcenia nieliniowe, szumy odbiorcze). Ze względu na ich powiązania oraz wzajemny wpływ, ocena jakości głosu staje się jednym z ważniejszych zadań w nowoczesnych sieciach telekomunikacyjnych. Można zaryzykować stwierdzenie, że protokół IP i technologia, która go wspomaga staną się podstawą przyszłych sieci nowej generacji oferujących usługę VoIP. 2.1 Rodzaje usług Za pośrednictwem w pełni rozbudowanej i kompletnie oprogramowanej Platformy VIDA można realizować następujące podstawowe rodzaje usług: 11

12 1. Usługi głosowe, w tym: o Wywołania grupowe, o Wywołania okólnikowe, o Wywołania indywidualne, o Wywołania alarmowe. 2. Usługi transmisji danych, o Przesyłanie statusów, o Przesyłanie krótkich informacji tekstowych, o Pakietową transmisję danych. 3. Usługi dyspozytorskie. o Zarządzanie grupami, o Rejestrację historii połączeń, o Rejestrację treści korespondencji, o Sprawdzanie radiotelefonu, przesyłanie alertu i obsługa statusów z konsoli, o Podsłuchiwanie grup, połączeń indywidualnych z konsoli. Powyższa specyfikacja nie obejmuje szczegółowego opisu usług rozszerzających funkcjonalność platformy (usług platformy oraz współpracujących z nią systemów radiowych). Platforma obsługuje również styki do innych sieci radiowych w tym GSM, sieci telefonicznych PSTN/ISDN, sieci resortowych i wewnętrznych sieci telefonicznych. Funkcjonalność platformy zależy w dużej mierze od jej konfiguracji i może być rozszerzana w miarę rozwoju systemu. 2.2 Działania w IŁ w zakresie zdobycia nowych kompetencji Przed instalacją systemu testowego VIDA w Instytucie Łączności-PIB w dniu 14 czerwca 2006 przedstawiciele firmy M/A COM POLAND zawarli z Dyrektorem IŁ-PIB Umowę o współpracy w zakresie badań oraz Umowę o ujawnieniu i ochronie informacji poufnych. Dnia 8 sierpnia 2006 otwarto Zlecenie na Badania uniwersalnej platformy IP integracji systemów radiowych-makiety systemu testowego VIDA na kwotę 51 tys. zł +VAT. 29 czerwca 2006 firma M/A COM POLAND zainstalowała VIDĘ w klimatyzowanym pomieszczeniu w Zakładzie Z lipca 2006 przybyła do IŁ delegacja amerykańska z vice Prezesem firmy M/A COM z USA w związku z instalacją VIDY w IŁ. W związku z realizacją tego zlecenia w Zakładzie Z-10 podjęto następujące działania wywiązania się z tego poważnego zadania i zmierzające do zbudowania nowych, kompetencji w zakresie testów QoS głosu: o Firma M/A COM POLAND w ciągu kilku dni zainstalowała elementy Platformy VIDA, uruchomiła oraz skonfigurowała system i jego podstawowe funkcje tj. realizację usług głosowych za pośrednictwem terminali radiowych. o Przedstawiciele dostawcy instalacji testowej Platformy VIDA z firmy M/A COM POLAND przeprowadzili 3-dniowe szkolenie personelu Zakładu Z-10 12

13 o Po zapoznaniu się z możliwościami instalacji oraz przede wszystkim z życzeniami Zleceniodawcy wyselekcjonowano rodzaj i zakres badań. Zaproponowano badania jakości usługi głosowej oraz badania funkcjonalne i obciążeniowe. Dyrektor Generalny Firmy M/A COM POLAND zaakceptował zaproponowany program badań,modelu Platformy VIDA. o Skoncentrowano się na badaniach jakości usługi głosowej w realizowanych połączeniach grupowych i indywidualnych oraz na testach funkcjonalnych i obciążeniowych. o Przeanalizowano dokumenty normalizacyjne w zakresie QoS usługi głosowej i wybrano obiektywną metodę oceny jakości głosu. Uwzględniając rodzaje i specyfikę zakłóceń występujących w sieciach pakietowych oraz ze względu na najwyższy współczynnik korelacji badań obiektywnych z metodami subiektywnymi MOS (Mean Opinion Score) [12], wybrano metodę PESQ (Perceptual Evaluation Speech Quality) wg. ITU-T P.862 [14]. Więcej informacji na temat tej metody jest w rozdziale 3. o Metoda PESQ jest preferowana w obiektywnej ocenie głosu transmitowanego poprzez sieć z transmisją pakietów. o Dokonano przeglądu wysokospecjalizowanych narzędzi pomiarowych przeznaczonych do analizy jakości i poziomu głosu end-to-end metodą PESQ. o Kontakty z potencjalnymi dostawcami sprzętu polegały na zapoznawaniu się z możliwościami oferowanego sprzętu w zakresie obiektywnego pomiaru jakości głosu metodą PESQ. Podstawowym kryterium było, aby urządzenie do pomiaru jakości głosu realizowało testy zgodnie z Zaleceniem ITU-T P.862[14] oraz wyniki były też podawane w skali MOS-LQ (Mean Opinio Score-Listening Quality). Najlepiej, żeby współpracowało zarówno z terminalami ruchomymi różnych systemów, stacjonarnymi oraz z agentami SIP i H.323. Przegląd ofert niezbędnej do realizacji uzgodnionego programu badań aparatury dotyczył również emulatora zakłóceń sieci oraz generatora ruchu IP. Kilka spotkań z oferentami zostało uwieńczonych bezpłatnymi wypożyczeniami sprzętu pomiarowego na kilka tygodni. Ta żmudna i długotrwała praca (od lipca do października 2006) zaowocowała wykrystalizowaniem się już konkretnych wymagań, co do potrzebnego wyposażenia pomiarowego. Ustalono następujące wymagania na system pomiaru poziomu sygnału i jakości głosu w sieciach telekomunikacyjnych stałych i mobilnych: Urządzenie (system pomiarowy) powinno być przystosowane do pracy w laboratorium, jak również do pomiarów w terenie z synchronizacją urządzeń pomiarowych z sygnałem GPS pozwalającą mierzyć w sposób dokładny opóźnienie czasowe sygnału głosu oraz rejestrować położenie geograficzne, z którego wykonywane są pomiary. Urządzenie (system pomiarowy) powinno być również zdolne do wykonywania pomiarów w poruszającym się pojeździe. 13

14 Poniżej w tabeli 1 zestawiono szczegółowe wymagania na poszczególne parametry i funkcje urządzenia (systemu) do analizy jakości i poziomu głosu transmitowanego poprzez system telekomunikacyjny: Tabela 1: Wymagania na parametry i funkcje urządzenia (systemu) do pomiaru jakości głosu Parametr/Funkcja Wartość/Opis Interfejsy - POTS; pomiarowe - Handset; - 4-wire balanced; - ISDN BRI; - SIP/H.323. Pomiary Pomiary powinny być możliwe w obu kierunkach pomiędzy następującymi Interfejsami: - HANDSET-HANDSET; - POTS POTS; - POTS HANDSET; - POTS 4-wire BALANCED; - 4-wire BALANCED - 4-wire BALANCED; - HANDSET - 4-wire BALANCED; - POTS/HANDSET/4-wire BALANCED SIP/H.323; - SIP/H.323 SIP/H.323 z udziałem statycznego jitter buffor ; - POTS/HANDSET/4-wire BALANCED ISDN BRI; - ISDN BRI SIP/H.323; - ISDN BRI ISDN BRI. Zarządzanie - lokalne i zdalne poprzez port Ethernet lub RS232; urządzeniem - możliwość kontroli wielu urządzeń z jednego pomiarowym i interfejsu użytkownika (GUI); kontrola pomiarów - możliwość synchronizacji przebiegu testów korzystając z zegara GPS; - możliwość synchronizacji testów w kanale transmisyjnym Pomiar PESQ zgodnie z ITU-T P.862 Opcjonalnie PAMS, PSQM, PSQM+ pomiary Korelacja wyników zgodnie z PESQ LQ ITU-T P i zgodnie z PESQ z MOS LQ ITU-T P Generacja DTMF generacja pojedynczych znaków i ciągów DTMF Detekcja DTMF i zgodnie z ITU-T Q.24, EIA/TIA-464A pomiar jakości DTMF Pomiar poziomu kalibrowany pomiar poziomu głosu zgodny ITU-T głosu P.56 metoda B Pomiar poziomu dla interfejsu 2- i 4-wire sygnału echa 14

15 Parametr/Funkcja (ERL) Pomiar one-waydelay/round-tripdelay Prezentacja wyników Generacja sygnałów testowych Poziom szumów własnych Kalibrowany poziom sygnału głosu Zasilanie Wartość/Opis - dla portów handset, POTS i 4-wire z typową dokładnością 1-3 ms; - pomiar przy wykorzystaniu synchronizacji z GPS graficzna i tabularyczna prezentacja wyników dla całej próbki pomiaru, dla każdej części aktywnej sygnału głosu i dla każdej ramki PESQ w postaci plików.wav lub.pcm z ustawianym poziomem sygnałów głosu w dbm zgodnie z ITU-T P.56 metoda B w zakresie -70dBm +10dBm typowy poziom szumów własnych w paśmie akustycznym na poziomie -75dBm lub lepszy możliwość kalibracji urządzenia dla poziomu sygnału głosu zgodnie z ITU-T P.56 metoda B zasilanie Vac i 9-18Vdc Ustalono także wymagania na urządzenie do emulacji zakłóceń sieci, w tym sieci IP. Emulator zakłóceń powinien symulować rzeczywiste zjawiska charakterystyczne dla sieci IP w postaci zakłóceń takich: jak opóźnienie transmisji, strata pakietów, błędy w transmisji itd. Poniżej w tabeli 2 podano szczegółowe wymagania na poszczególne parametry i funkcje urządzenia do emulacji zakłóceń sieci: Tabela 2: Wymagania na parametry i funkcje urządzenia do emulacji zakłóceń sieci Parametr/Funkcja Interfejsy pomiarowe: Emulacja Filtrowanie Wartość/Opis - dwa interfejsy 10/100/1000 Ethernet - dwukierunkowa i jednokierunkowa emulacja w warstwie 2; - z szybkością 10/100/1000 Ethernet (wire speed); - jednoczesna emulacja, dla co najmniej 32 strumieni dwukierunkowych i 64 jednokierunkowych; - BER; - VLAN; - DiffServ; - IPv6; - IP; - TCP; 15

16 Statystyki Obsługa pakietów typu jumbo Symulacja - UDP; - tworzenie filtrów użytkownika; - filtowanie pakietów Ethernet - dla strumieni i kierunków emulacji; - detaliczne statystyki dla interfejsów; - rozszerzone buforowanie pakietów z możliwością emulacji pakietów typu jumbo ; - fragmentacja dla ramek typu jumbo rozkład symulacji opóźnienia i utraty pakietów konfigurowalny przez użytkownika Zarządzanie - poprzez dedykowany port Ethernet 10/100 - przy użyciu interfejsu WEB; - przy użyciu Command line interface (CLI) Obudowa: Zasilanie: - 19 do zamontowania w szafie telekomunikacyjnej typu RACK; - 110/220 VAC, 50/60Hz 16

17 Poniżej podano szczegółowe wymagania na poszczególne parametry i funkcje urządzenia symulującego generację ruchu IP. 1. Interfejsy pomiarowe: o 10/100/1000BASE-T copper, o SFT fiber, o 100BASE-FX 2. Protokoły: IP, IPX, NetBIOS 3. Generacja ruchu: 10/100/1000 Mbit/s Model testowy Platformy VIDA zainstalowany w Instytucie Łączności-PIB, co prawda posiada prawie wszystkie elementy, w jakie jest wyposażona rzeczywista instalacja, lecz zaimplementowana niepełna wersja oprogramowania SAN, stłumiona moc promieniowania stacji bazowej oraz ograniczona liczba terminali radiowych (4 cyfrowe i 2 analogowe pracujące w systemie P25 i 2 telefony systemu TETRA) powodują, że ruch, jaki można jednocześnie wygenerować jest prawie niezauważalny z punktu widzenia wydajności Platformy IP, a i liczba usług realizowanych przez badany model testowy jest znacznie mniejsza niż podane wyżej. Dlatego też, badania dostarczonej przez firmę M/A COM Platformy IP ograniczono do: 1. badań jakościowych grupowych połączeń głosowych, tj. pomiędzy stanowiskami dyspozytorskimi, a użytkownikami zdefiniowanymi w danej grupie, 2. badań jakościowych indywidualnych połączeń głosowych, tj. pomiędzy terminalami ruchomymi, 3. badań obciążeniowych Platformy, 4. badań funkcjonalnych. Udało się przekonać kierownictwo IŁ-PIB, co do celowości wypożyczenia lub kupienia potrzebnej wysokospecjalizowanej aparatury. 29 września zapadła decyzja o zakupie potrzebnych narzędzi tj. 2 analizatorów jakości i poziomu mowy wyposażonych w odbiornik GPS oraz emulatora zakłóceń sieci. W drodze przetargu wyłoniono firmy oferujące wymaganą aparaturę pomiarową. Były to: AVOTEL oferująca System Multi DSLA (2 sztuki wraz z oprogramowaniem) oraz AM Technologies, która oferowała Emulator zakłóceń PacketStorm 1800E. Możliwości pomiarowe tych urządzeń opisuje rozdział 5. Niestety urządzenie Agilent N2620A FrameScope TM Pro, wykorzystywany jako generator ruchu Ethernet, spełniający nasze wymagania był do badań jedynie wypożyczany. o Przeprowadzono szkolenia 5 osób w zakresie obsługi wyżej wymienionej aparatury pomiarowej. o Wykonano badania jakościowe połączeń grupowych i indywidualnych Platformy VIDA według Procedury PIP-J-001 oraz PIP-J-003 (Procedury Badawcze stanowią integralną całość niniejszego Raportu). Wyniki badań znajdują się w Raporcie z badań Platformy VIDA, który przekazano Zleceniodawcy w dniu 22 grudnia 2006.(wyniki badań są własnością Klienta). 17

18 3 Parametry wpływające na jakość przekazu głosu 3.1 Opóźnienie przekazu pakietów Opóźnienie przekazu pakietów, określane jako czas upływający pomiędzy wysłaniem pierwszego bitu pakietu, a odebraniem ostatniego bitu tego samego pakietu, ma niekorzystny wpływ na jakość połączenia głosowego. Na podstawie badań uznano, że opóźnienie w jednym kierunku (one-way delay), niezauważane przez rozmówców, nie powinno przekraczać 150 ms (zalecenie ITU - T G.114 [8]). Osiągnięcie wartości opóźnienia 250 ms znacząco utrudnia podtrzymywanie rozmowy i powoduje, że rozmowa zaczyna przypominać komunikację naprzemienną (ang. half-duplex). Przy opóźnieniach rzędu 500 ms jakość głosu jest już nie do przyjęcia. Rysunek 5 Wpływ opóźnienia na jakość transmisji mowy Zminimalizowanie opóźnienia jest bardzo istotnym elementem przy wdrażaniu technologii transmisji głosu, szczególnie w przypadku sieci IP, która ma ograniczone możliwości sterowania jakością transmisji. Najistotniejszy wpływ na wielkość opóźnienia mają następujące czynniki: o czas kodowania dźwięku, o czas transmisji (szczególnie w sieciach rozległych), o eliminacja zmienności opóźnienia, o serializacja. 3.2 Utrata pakietów Istotnym parametrem wpływającym na jakość połączenia głosowego w sieci pakietowej jest także zjawisko utraty pakietu. Parametr ten istnieje od początku technologii IP i oznacza niedostarczenie do odbiornika pakietu wysłanego przez nadajnik. Określany jest procentowo jako stosunek utraconych pakietów do pakietów wysłanych. Utrata pakietów podczas transmisji w sieci IP może być spowodowana takimi czynnikami jak: o znaczne obciążenie sieci (np. przepełnienie bufora w węźle pośredniczącym, celowe zniszczenie pakietów przez router w celu rozładowania stanu natłoku); o wystąpienie kolizji w węźle; o przekroczenie dopuszczalnego czasu opóźnienia (pakiet docierający do bufora wyrównującego traktowany jest jako zagubiony i odrzucony); Utrata pakietów staje się postrzegana przy poziomie od 1% do 3%. Gdy wartość utraconych pakietów przekracza 5% wysyłanej porcji informacji, to zauważa się pogorszenie 18

19 jakości. Szczególnie szkodliwa jest utrata grupowa znacznej ilości pakietów, spowodowana chwilowym przeciążeniem sieci. 3.3 Fluktuacja (jitter) Fluktuacja (jitter) jest parametrem, na który szczególnie wrażliwe są aplikacje czasu rzeczywistego, takie jak np. transmisja głosu, czy sygnału wideo. Parametr ten określany jest jako zakres, w którym zmienia się wartość opóźnienia mierzona dla pakietów należących do tego samego strumienia. Skutki fluktuacji można kompensować stosując tzw. "bufory fluktuacji". Jeśli jednak pakiet ma opóźnienie przekraczające opóźnienia generowane przez bufor fluktuacji, to zostanie on zgubiony. 3.4 Echo Ze względu na opóźnienia charakterystyczne dla sieci IP, występowanie echa jest zjawiskiem negatywnym, degradującym jakość przekazu głosu. Wyróżnia się dwa rodzaje echa: o echo mówcy; o echo słuchacza. Echo mówcy występuje wówczas, gdy część energii sygnału nadawanego w wyniku odbić występujących w sieci, powraca do odbiornika nadawcy. Jest zjawiskiem najczęściej występującym w sieci. Rysunek 6 Echo mówcy Echo słuchacza występuje wówczas, gdy część energii sygnału nadawanego powraca do nadawcy a następnie w wyniku odbić powraca z powrotem do odbiorcy dwukrotnie pokonując tę samą drogę. Jest zjawiskiem rzadziej występującym. Rysunek 7 Echo słuchacza 19

20 Występowanie w sieci IP echa o obustronnych czasach opóźnienia (round-trip delay) nie przekraczających ok. 30 ms (ITU-T P.800 [10]) jest zjawiskiem powodującym minimalne zakłócanie rozmowy, ponieważ osoba mówiąca nie jest w stanie odróżnić echa od efektu lokalnego. Twierdzi się nawet, że w tych przypadkach występowanie zjawiska echa jest pożądane, gdyż upewnia osobę mówiącą o dobrej słyszalności jego słów. Zjawisko echa o czasach opóźnienia powyżej 32 ms powoduje już dyskomfort w czasie rozmowy, możliwe staje się wówczas rozróżnienie informacji odbitej od informacji nadanej, jak również sygnał echa może nakładać się na informację nadaną z odległego końca. Ocenę subiektywną wpływu echa na jakość przekazu głosu warunkują dwa główne czynniki: amplituda odbitego sygnału oraz jego opóźnienie w stosunku do sygnału źródłowego. Im większy jest poziom echa oraz dłuższe opóźnienie, tym gorzej oceniana jest jakość dźwięku. 3.5 Kodeki Kodek to urządzenie lub program, służące do przekształcania strumienia danych. Umożliwia zarówno kodowanie, jak i dekodowanie danych. Parametrami określającymi właściwości kodeków z punktu widzenia jakości mowy są: o przepływność strumienia bitowego, o opóźnienie, o pasmo kodowanej mowy, o zrozumiałość (np. badana z wykorzystaniem list logatomowych), o jakość sygnału mowy wyrażona w skali MOS. 4 Metody badania jakości mowy transmitowanej Każdy z opisanych w poprzednim rozdziale parametrów wpływa indywidualnie na jakość całego połączenia, dlatego pomiar już jednego z nich jest w pewnym sensie metodą badania jego wpływu na jakość przesyłanej mowy. Ze względu jednak na wzajemne powiązania parametrów, które przedstawia, oraz na ich złożony wpływ na jakość przesyłanej mowy, pomiar tylko jednego z nich staje się niewystarczający. Wymagania stawiane metodom oceny jakości mowy, dotyczące spełnienia warunku uniwersalności (pomiar klasy end-to-end ) oraz ich powtarzalności powoduje, że metody te stały się skomplikowane. Zasadniczo metody badania jakości mowy dzielimy na: o metody subiektywne, o metody obiektywne. Na rysunku poniżej przedstawiono klasyfikację metod oceny jakości mowy 20

21 Rysunek 8 Klasyfikacja metod badania jakości mowy Ocena jakości mowy metodami subiektywnymi wymaga odsłuchu tej mowy przez słuchaczy w czasie rzeczywistym. Metody obiektywne podzielić można na metody wykorzystujące modele parametryczne (np. E-model) oraz metody wykorzystujące parametryzację sygnału mowy. W zależności od tego, czy w badaniach korzysta się z porównywania sygnałów odniesienia i zdegradowanego, czy jedynie z sygnału badanego i subiektywnej oceny słuchaczy, metody obiektywne dzieli się dodatkowo na metody porównawcze i bezwzględne. 4.1 Metody subiektywne i miary oceny jakości Podstawową miarą jakości połączenia wykorzystywaną w metodach subiektywnych jest opinia użytkowników sieci. Subiektywne pomiary jakości mowy przeprowadza się na reprezentatywnej i przeszkolonej grupie osób w określonych przez wymagania, kontrolowanych i powtarzalnych warunkach. Warunki te powinny być jak najbardziej zbliżone do warunków naturalnych. 21

22 Testy subiektywne przeprowadza się w następującej konfiguracji: Rysunek 9 Schemat konfiguracji do testów subiektywnych Do najczęściej stosowanych subiektywnych metod badania usługi głosowej należą: 1) ACR ( Absolute Category Rating) metoda bezwzględnej oceny jakości mowy; 2) DCR (Degradation Category Rating) metoda określająca stopień degradacji jakości mowy ; 3) CCR ( Comparision Category Rating) metoda porównawcza oceny jakości mowy; 4) metoda badania wyrazistości logatomowej; 5) metoda double-talk ( Double Talk Tests) Metoda bezwzględnej oceny jakości mowy ACR Metoda ACR polega na wyznaczeniu bezwzględnej jakości prezentowanych próbek głosu bez zastosowania sygnału odniesienia i na wyznaczeniu parametru MOS (Mean Opinion Score) uśrednionej opinii słuchaczy, która charakteryzuje jakość dźwięku w badanym łańcuchu. Możliwe są dwa warianty metody: o testy konwersacyjne (obustronne połączenie), o testy słuchowe (jednostronne połączenie) Testy konwersacyjne odnoszą się do badań, w których uczestnicy testu prowadzą normalną rozmowę telefoniczną, po której oceniają oni jakość rozmowy w skali od 1 do 5. Badania takie mogą być przeprowadzone zarówno w laboratorium jak i w naturalnych warunkach. Aby badania te były wiarygodne, uczestniczący w badaniach powinni zostać odpowiednio przeszkoleni m. in. powinni zostać zapoznani z różnicami pomiędzy poszczególnymi poziomami jakości dźwięku, urządzeniami oraz kolejnością i przebiegiem badania. Poza tym uczestnicy nie powinni brać udziału w podobnych badaniach przez okres, co najmniej 6 miesięcy, aby nie ulegali żadnym sugestiom z poprzednich badań. W testach powinny brać udział osoby o dobrym słuchu i odpowiedniej dykcji, zarówno kobiety jak i mężczyźni. W celu przeprowadzenia wiarygodnych testów, wymagane jest przygotowanie dwóch odpowiedniej wielkości pomieszczeń przedzielonych ścianą, w których przebywać będą osoby prowadzące rozmowę. Hałas w tych pomieszczeniach nie powinien przekraczać poziomu 35dB(A). Dodatkowo można wprowadzać dźwięki symulujące różne warunki np. dźwięki towarzyszące podczas rozmowy na ruchliwej ulicy. Takie efekty zapewniają zainstalowane w pomieszczeniu głośniki. Drugim wariantem metody, wykorzystującej parametr MOS, są testy słuchowe. Podobnie jak poprzednio, testy te mogą być przeprowadzane zarówno w laboratorium jak i w warunkach rzeczywistych. W badaniu uczestnicy odsłuchują nagraną mowę, po czym oceniają ja w skali od 1 do 5. Nagranie jest rejestrowane i odtwarzane przez wysokiej klasy urządzenia rejestrujące. 22

23 Nagrania stanowią głosy mężczyzn oraz kobiet odznaczających się dobrą dykcją. Samo nagranie trwa około 20 s a jego treść to 5 krótkich zdań w formie twierdzącej lub pytającej. Warunki laboratoryjne powinny spełniać te same kryteria, co w przypadku testu konwersacji. Jednak w tym badaniu dopuszcza się jednoczesne odsłuchiwanie materiału testowego przez kilka osób. W takim wypadku oczywiście pomieszczenia muszą być odpowiednio większe, a uczestnicy nie powinni się wzajemnie kontaktować. Podczas badania również wprowadza się celowe zniekształcenia w celu porównania wrażeń słuchowych uczestniczących w teście. Metoda ta nie umożliwia oceny takich efektów jak echo, opóźnienia czy efekt lokalny. W obu wariantach uczestnicy korzystają z tej samej skali ocen oraz z tych samych kategorii dotyczących oceny jakości mowy transmitowanej. Tabela 3 Ocena MOS w zależności od kategorii Skala Ocena Bezwzględna ocena Kategoria Wysiłek słuchowy A 5 Doskonała Całkowity relaks Głośność Znacznie głośniej niż potrzeba B 4 Dobra Niewielka uwaga Głośniej niż potrzeba C 3 Dość dobra Umiarkowana uwaga Głośność taka jak potrzeba D 2 Słaba E 1 Zła Znaczny wysiłek słuchowy Brak zrozumienia, duża uwaga Ciszej niż potrzeba Znacznie ciszej niż potrzeba Wartością parametru MOS jest średnia arytmetyczna wszystkich ocen uczestników. Eksperymenty przeprowadza się dla konkretnej kategorii. Aby wyniki można było uznać za wiarygodne, niezbędna jest dostatecznie duża ilość osób biorących udział w badaniu. Jednocześnie często wyniki porównuje się z innymi wynikami przeprowadzanymi w innym laboratorium i przy takich samych warunkach połączenia. Metoda ACR może również posłużyć do określenia zależności pomiędzy uśrednioną opinią słuchaczy a wielkością zniekształceń w transmisji mowy. 23

24 Rysunek 10 Ocena MOS w zależności od poziomu zniekształceń transmisji Często również wyniki badań prezentuje się za pomocą metody GoB oraz PoW. Jest to udział procentowy użytkowników, którzy ocenili dane połączenie jako dobre lub bardzo dobre GoB (Good or Better) lub ocenili połączenie jako słabe lub złe PoW(Poor or Worse). Również w tym przypadku można zaprezentować zależność tych współczynników od wielkości zniekształceń. Rysunek 11 PoW oraz GoB w zależności od poziomu zniekształceń transmisji Zasadniczą wadą metody ACR jest jej nieczułość na niewielkie zmiany jakości mowy. Ze względu na niewielką skalę, uczestnicy testu nie są w stanie zauważyć niewielkim zmian w jakości Metoda określająca stopień degradacji jakości mowy DCR Alternatywą dla metody ACR, która nie dostarcza wystarczającej dokładności w pomiarach, jest metoda DCR. Metodę tę stosuje się do badania niewielkich zmian jakości mowy, tzw. stopnia degradacji mowy. 24

25 W metodzie tej wykorzystywany jest sygnał odniesienia oraz sygnał, którego jakość chcemy określić. Warunki dla przeprowadzanych testów są identyczne jak w przypadku metody ACR, jedynie w inny sposób prezentowane są próbki głosowe. W badaniu bierze udział przeszkolona grupa słuchaczy, którym prezentuje się próbki dźwięku pojedyncze (A - B) lub zdublowane (A - B A - B). Symbol A oznacza wzorcowa próbkę dźwięku o wysokiej jakości, natomiast symbol B to odpowiednio zdegradowany dźwięk A. Zadaniem słuchaczy jest określenie stopnia zniekształcenia dźwięku B w stosunku do dźwięku odniesienia A. W przypadku prezentacji dźwięków zdublowanych, odstęp pomiędzy nimi powinien wynosić około 1 1,5 s. W testach tych wskazane jest również, aby co jakiś czas nadać pary próbek wzorcowych (A A) w celu sprawdzenia czułości i dokładności odsłuchu. Każda próbka jest oceniana oddzielnie. Otrzymane wyniki pozwalają na wyznaczenie współczynnika DMOS (Degradation Mean Opinion Score) degradacyjnej, uśrednionej opinii słuchaczy. Tabela 4. Stopień degradacji jakości mowy DMOS Skala DMOS Stopień degradacji jakości mowy 5 Niesłyszalna oraz niezauważalna 4 Niesłyszalna, ale odczuwalna 3 Słabo odczuwalna 2 Odczuwalna 1 Wyraźnie odczuwalna Uczestnicy testu mają do dyspozycji 5-cio stopniową skalę DMOS, określającą stopień degradacji (tabela 4).i CMOS (Comparision Mean Opinion Score) poprzez porównawczą, uśrednioną opinię słuchaczy. Ponieważ nadawane próbki dźwięków mają charakter przypadkowy, to może się zdarzyć, że dźwięk badany będzie miał lepszą ocenę od dźwięku odniesienia. Użytkownicy mogą oceniać dźwięki w skali ocen Opis skali CMOS przedstawia tabela 5. Tabela 5 Porównanie jakości mowy w skali CMOS Skala CMOS Porównanie jakości mowy 3 Znacznie lepsza 25

26 2 Lepsza 1 Nieznacznie lepsza 0 Prawie taka sama -1 Nieznacznie gorsza -2 Gorsza -3 Znacznie gorsza Metoda badania wyrazistości logatomowej Metoda badania wyrazistości logatomowej polega na określeniu procentu prawidłowo odebranych logatomów przez grupę słuchaczy, w stosunku do całkowitej liczby nadanych logatomów przez jednego lektora [147]. Wykorzystuje się układ dwóch aparatów telefonicznych w dwóch odizolowanych względem siebie pomieszczeniach. Poziom hałasu w tych pomieszczeniach powinien wynosić około 35dB(A). Badania mogą być przeprowadzane zarówno w laboratorium jak i w warunkach naturalnych. Badanie to polega na określeniu procentu prawidłowo odczytanych logatomów w stosunku do całkowitej liczby nadanych. Rysunek 12 Ogólna koncepcja metody badania wyrazistości logatomowej Logatomami nazywamy sylaby, które w danym języku są pozbawione jakiegokolwiek sensu i znaczenia (patrz tabela 6). Pomiar polega na przesłaniu przez łącze odpowiedniej liczby logatomów oraz na ich odebraniu przez słuchaczy. Logatomy zebrane w listach (około 100 w jednej) odczytywane są przez lektora z częstotliwością, co 5 sekund jeden. Rolę osoby czytającej może pełnić wysokiej klasy komputer. Osoby słuchające notują odebrane logatomy na specjalnym kwestionariuszu. Zapisane kwestionariusze przekazywane są grupie ekspertów, którzy sprawdzają i określają liczbę prawidłowo odczytanych logatomów. Na tej podstawie określa się współczynnik średniej wyrazistości logatomowej ze wzoru: L W n, k NK n= 1 k = 1 gdzie: N - ilość słuchaczy biorących udział w badaniu; K - liczba odczytanych list logatomów; W = 1 N K 26

27 W n,k - wyrazistość logatomowa dla k-tej listy i n-tego słuchacza. Jest to wyrażony w procentach stosunek liczby prawidłowo zapisanych logatomów do liczby logatomów odebranych. Grupa uczestników testu musi przejść odpowiednie szkolenie oraz przed rozpoczęciem właściwych badań sesję treningową. Do sesji treningowej używa się co najmniej dwóch 100- logatomowych list. W badaniu powinny brać udział osoby o prawidłowym słuchu. Dla wiarygodności badania ważna jest zarówno ilość uczestników testu jak również ilość list logatomowych. Badanie przeprowadza się w kilku sesjach, a odstęp pomiędzy nimi powinien być nie krótszy niż 1 doba i nie dłuższy niż 3 dni. Wszystkie powyższe warunki sprawiają, że metoda ta jest wyjątkowo czaso- i -pracochłonna oraz wymaga wysokich nakładów pieniężnych. Ze względu na to, że wysoka zrozumiałość mowy transmitowanej nie musi świadczyć o jej wysokiej jakości, ta jest niewystarczająca do oceny jakości mowy w łączu telekomunikacyjnym. Tabela 6 Przykładowa lista 50 logatomów uso Zdeń paszen Sia tet wiołnko Źłeto Chu Szłeniek ruły sze Manc jeszty Wązmiś szy speszy Winildzip Ny Re stryżma Lo Reżga kade Pokram ofkat puta Nio Miu Zo mo znodyl Tol wynio Jał bifo Ną Resie zjuncza Wisa cnanie zeno Łi Ła Pe kia miocza Dziżo duskać Jontla bys Metoda Double Talk Metoda ta pozwala na badanie jakości mowy transmitowanej podczas jednoczesnej rozmowy dwóch osób. Warunki, w których przeprowadza się testy, są identyczne jak w w/w. metodach. W metodzie double talk bierze udział grupa przeszkolonych osób, podzielona na dwuosobowe zespoły. W badaniu jedna osoba mówi w sposób ciągły, natomiast drugi rozmówca przerywa co jakiś czas. Takie testy pozwalają na ocenę poszczególnych parametrów transmisji mowy podczas rozmowy ciągłej dwóch osób. Ocena ta jest dokonywana zarówno przez osobę mówiącą w sposób ciągły jak i przez osobę przerywającą. Najważniejsze parametry, które można dzięki tej metodzie przeanalizować, zawiera Tabela 7. 27

28 Tabela 7 Parametry analizowane podczas testu Double Talk Rozmówca mówiący w sposób ciągły Rozmówca przerywający Zdolność do równoczesnego mówienia Zupełność transmisji mowy Głośność podczas równoczesnego mówienia Echo Zmiana echa, podczas gdy mówi jedna osoba oraz podczas równoczesnego mówienia Jakość dźwięku Zmiana głośności, podczas gdy mówi jedna osoba oraz podczas równoczesnego mówienia Jakość dźwięku, podczas gdy mówi jedna osoba oraz podczas równoczesnego mówienia Ankietyzacja wg ITU-E.125 W Europie operatorzy telekomunikacyjni, aby uzyskać opinie użytkowników o jakości usług głosowych realizowanych przez ich sieci, proszą swoich klientów o wypełnienie anonimowych ankiet. Ankieta znajduje się w Zaleceniu ITU-E.125 [17]. 4.2 Metody obiektywne W przeciwieństwie do metod subiektywnych, metody obiektywne są tanie, a ich największą zaletą jest prostota. Przede wszystkim nie pochłaniają tyle czasu, ponieważ nie wymagają wcześniejszych przygotowań, szkoleń ani zaangażowania dużej liczby osób. Cechą charakterystyczną tych metod jest wyznaczenie różnicy, według przyjętych kryteriów, między wartością wybranego lub wybranych parametrów sygnału wzorcowego (odniesienia) i sygnału zdegradowanego (przesłanego przez system) oraz ocena tej różnicy w mierze subiektywnej. Ogólna koncepcja szacowania jakości mowy została zaproponowana przez Karjalainena [142] w 1985 roku. 28

29 Rysunek 13 Ogólna koncepcja metody porównawczej szacowania jakości mowy Do najczęściej wykorzystywanych obiektywnych metod porównawczych należą: 1) Metoda PSQM ( Psycho-Acoustic Speech Quality Measure) 2) Metoda PAMS ( Perceptual Analysis Measurement System) 3) Metoda PESQ ( Perceptual Evaluation of Speech Quality) Metoda porównawcza PSQM W latach organizacja ITU podjęła prace na oceną istniejących obiektywnych metod badania jakości mowy z punktu widzenia ich korelacji z subiektywną percepcją ludzką. Najwyższą ocenę uzyskała metoda PSQM (Perceptual Speech Quality Measure) opracowana przez zespól w składzie J. G. Beerend i J. A. Stemerdink z instytutu KPN Reserarch w Holandii [143]. W konsekwencji metoda ta została zatwierdzona przez ITU i opublikowana jako Zalecenie P.861 w 1996 r.[12] Metoda PSQM służy do badania jakości układów kodowania/dekodowania sygnałów mowy przeznaczonych do pracy w paśmie telefonicznym Hz. Opis metody zawarto w zaleceniu ITU-T P.861 [12]. W swej koncepcji polega na porównywaniu wzorcowego sygnału wejściowego x[t] z wyjściowym sygnałem y[t] zdegradowanym po przejściu przez badany układ- Rysunek 14. Sformatowano: Kolor czcionki: Czerwony Rysunek 14 Koncepcja pomiaru jakości transmisji sygnału mowy metodą PSQM W związku z tym, że percepcja sygnału mowy jest zróżnicowana w zależności od jego częstotliwości i mocy metoda ta zamienia, poprzez serię procesów przekształcających zdegradowany sygnał wyjściowy y[t] oraz wejściowy sygnał odniesienia x[t] na wewnętrzną reprezentację psychofizyczną w następujący sposób: - odwzorowanie czasowo-częstotliwościowe sygnału, - przeskalowanie częstotliwości, - przeskalowanie poziomu natężenia dźwięku 29

30 1. Odwzorowanie czasowo-częstotliwościowe sygnału Operacja ta jest realizowana za pomocą ramkowania sygnału oknem Hanninga o czasie trwania 32 ms (N=256 próbek przy częstotliwości sygnału 8 khz), z którego wyliczana jest N-punktowa porównawcza krótkookresowa dyskretna transformata Fouriera, a na jej podstawie krótkookresowa moc odwzorowywanego sygnału. 2. Przeskalowanie częstotliwości sygnału Przeskalowanie częstotliwości sygnału jest realizowane poprzez filtrację za pomocą filtrów barkowych. Do sygnału dodawany jest szum Hotha modelujący zakłócanie sygnału szumami z otoczenia docierającymi do mikrofonu słuchawki telefonu. 3. Przeskalowanie poziomu natężenia głosu W celu uwzględnienia subiektywnego odczucia głośności i jego nieliniowego charakteru w funkcji częstotliwości, następuje przeskalowanie poziomu natężenia głosu w decybelach na poziom głośności wyrażany w fonach, a następnie wyrażenie tej głośności w skali sonowej. 4. Określenie stopnia degradacji sygnału mowy Na podstawie różnic w wewnętrznej reprezentacji obu sygnałów określony jest stopień degradacji sygnału mowy, której miarą jakości jest wskaźnik PSQM, który przyjmuje wartości w skali od 0 (brak zniekształceń jakość doskonała) do 6,5 (jakość najgorsza). 5. Przekształcenie wskaźnika PSQM na subiektywną miarę MOS. Rysunek 15 przedstawia zasadę działania metody PSQM w postaci schematu blokowego. Rysunek 15 Schemat blokowy zasady działania metody PSQM Jako wejściowy sygnał odniesienia wykorzystywana jest sztuczna mowa opisana w zaleceniu ITU-T P.50[1]. Ze względu na to, iż metoda ta jest wrażliwa na używany język, testy należy przeprowadzić zarówno dla mowy męskiej jak i żeńskiej. Metoda PSQM jest wiarygodna przy badaniu próbek głosu przetworzonych przez następujące elementy sieci: o kodeki kształtu fali (kodeki typu G.711, G.726); o kodeki hybrydowe o przepływności powyżej 4 kbps (kodeki typu G.729a, G o szybkości 5,3 i 6,3 oraz kodek G.728); o kodeki o zmiennych przepływnościach informacyjnych; 30

31 o transkodery (konwersja z jednej postaci cyfrowej na inną). Metody PSQM nie należy stosować przy określaniu wpływu następujących czynników sieci: o opóźnienia; o fluktuacji opóźnienia (jitter); o wzmocnienia/stłumienia sygnału; o jednoczesnego mówienia przez wiele osób; o niedopasowania szybkości bitowej pomiędzy koderem i dekoderem; o szum tła; o muzyki jako sygnału wejściowego; o kodeki hybrydowe o przepływności mniejszej niż 4 kbps; Metoda porównawcza PSQM + W związku z dynamicznym rozwojem sieci NGN wzrosło zapotrzebowanie na tanie metody badania jakości mowy przesyłanej przez sieć. Metoda PSQM, jako łatwa i tania w realizacji, uzyskała akceptację. Stała się popularna nie tylko przy badaniach jakości mowy dla poszczególnych kodeków, ale nastąpiły również próby adaptacji tej metody do badania jakości mowy przesyłanej przez sieć, w tym również sieci IP. W tym przypadku główną wadą metody PSQM stało się nieuwzględnienie wpływu utraty pakietów na jakość przesyłanej mowy. Uwzględniając tę niedogodność, J.G. Beerend, E.J. Mejer i A.P. ekstra opracowali rozszerzony model PSQM. Model ten, po akceptacji ITU Study Group 12 został opublikowany w 1997 r. jako COM E [13]. Model ten uzyskał nazwę PSQM+ i stał się preferowaną metodą badania jakości mowy w otoczeniu sieciowym Metoda porównawcza PAMS Metoda PAMS ( Perceptual Analysis Measurement System) opracowana została przez zespół PsyTechnics utworzony przez British Telecommunications. Metoda PAMS w wielu aspektach podobna jest do metody PSQM, proponuje jednak inną technikę przetwarzania sygnałów oraz inny model percepcyjny. Rysunek 16 przedstawia poszczególne bloki funkcjonalne, wchodzące w skład układu do pomiaru jakości mowy za pomocą metody PAMS. Wyniki otrzymane metodą PAMS zawierają się w przedziale od 0 do 5 i korelują ze skalą MOS. W szczególności metoda PAMS dostarcza wyniki jakości odsłuchu (Listening Quality Score) oraz wyniki wysiłku wkładanego w zrozumiałość (Listening Effort Score), które odpowiadają skali oceny, stosowanej w metodzie bezwzględnej oceny jakości mowy MOS. 31

Praca Z 10 = 10300026. Praca CLB = 09300026

Praca Z 10 = 10300026. Praca CLB = 09300026 ZAŁĄCZNIK X Zakład Z-10 Metody obiektywnej oceny jakości usługi głosowej QoS w sieciach łączności elektronicznej oraz urządzenia do takiej oceny i do badania dostępności "usług" poprzez numery alarmowe

Bardziej szczegółowo

Przesył mowy przez internet

Przesył mowy przez internet Damian Goworko Zuzanna Dziewulska Przesył mowy przez internet organizacja transmisji głosu, wybrane kodeki oraz rozwiązania podnoszące jakość połączenia głosowego Telefonia internetowa / voice over IP

Bardziej szczegółowo

Rys. 1. Wynik działania programu ping: n = 5, adres cyfrowy. Rys. 1a. Wynik działania programu ping: l = 64 Bajty, adres mnemoniczny

Rys. 1. Wynik działania programu ping: n = 5, adres cyfrowy. Rys. 1a. Wynik działania programu ping: l = 64 Bajty, adres mnemoniczny 41 Rodzaje testów i pomiarów aktywnych ZAGADNIENIA - Jak przeprowadzać pomiary aktywne w sieci? - Jak zmierzyć jakość usług sieciowych? - Kto ustanawia standardy dotyczące jakości usług sieciowych? - Jakie

Bardziej szczegółowo

2007 Cisco Systems, Inc. All rights reserved.

2007 Cisco Systems, Inc. All rights reserved. IPICS - integracja systemów łączności radiowej UHF/VHF z rozwiązaniami telefonii IP Jarosław Świechowicz Systems Engineer Zakopane, Cisco Forum 2007 Agenda Co to jest IPICS Komponenty systemu IPICS Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

USŁUGI DODATKOWE W SIECIACH BEZPRZEWODOWYCH VoIP oraz multimedia w sieciach WiFi problemy

USŁUGI DODATKOWE W SIECIACH BEZPRZEWODOWYCH VoIP oraz multimedia w sieciach WiFi problemy Seminarium poświęcone sieci bezprzewodowej w Politechnice Krakowskiej - projekt Eduroam USŁUGI DODATKOWE W SIECIACH BEZPRZEWODOWYCH VoIP oraz multimedia w sieciach WiFi problemy Wprowadzenie Problematyka

Bardziej szczegółowo

Jakość usługi głosowej w sieciach telekomunikacyjnych

Jakość usługi głosowej w sieciach telekomunikacyjnych Jakość usługi głosowej w sieciach telekomunikacyjnych Ryszard Kobus, Dokonano przeglądu najważniejszych obiektywnych metod porównawczych, stosowanych przy ocenie jakości mowy transmitowanej we współczesnych

Bardziej szczegółowo

Wymagania i zalecenia dla usługi głosowej w Sieci FreePhone. MASH.PL Wymagania i zalecenia dla usługi głosowej w Sieci FreePhone Strona 1

Wymagania i zalecenia dla usługi głosowej w Sieci FreePhone. MASH.PL Wymagania i zalecenia dla usługi głosowej w Sieci FreePhone Strona 1 Wymagania i zalecenia dla usługi głosowej w Sieci FreePhone MASH.PL Wymagania i zalecenia dla usługi głosowej w Sieci FreePhone Strona 1 SPIS TREŚCI: Wymagania ogólne stawiane połączeniom głosowym-----------------------------------------3

Bardziej szczegółowo

CDMA w sieci Orange. Warszawa, 1 grudnia 2008 r.

CDMA w sieci Orange. Warszawa, 1 grudnia 2008 r. CDMA w sieci Orange Warszawa, 1 grudnia 2008 r. Dlaczego CDMA? priorytetem Grupy TP jest zapewnienie dostępu do szerokopasmowego internetu jak największej liczbie użytkowników w całym kraju Grupa TP jest

Bardziej szczegółowo

,, Hi-Tron Spółka z o.o. z siedzibą w Katowicach, będąca bezpośrednim przedstawicielem firmy,, INDUSTRONIC GmbH Co&KG z Wertheim w Niemczech

,, Hi-Tron Spółka z o.o. z siedzibą w Katowicach, będąca bezpośrednim przedstawicielem firmy,, INDUSTRONIC GmbH Co&KG z Wertheim w Niemczech Niezawodna łączność jest krwioobiegiem każdego systemu zarządzania.od niej może zależeć życie i zdrowie ludzi oraz ich bezpieczeństwo, a także rozwój i zyski firmy,, Hi-Tron Spółka z o.o. z siedzibą w

Bardziej szczegółowo

Rozwiązanie M/A-COM standardu TETRA na platformie VIDA - System

Rozwiązanie M/A-COM standardu TETRA na platformie VIDA - System Rozwiązanie M/A-COM standardu TETRA na platformie VIDA - System TETRA w pełni oparty o infrastrukturę IP Prezentacja na Forum TETRA Polska M/A-COM Poland, Warszawa 28 Czerwca 2007 Tyco Electronics Na świecie

Bardziej szczegółowo

WYJAŚNIENIA TREŚCI SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA

WYJAŚNIENIA TREŚCI SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Łódź, dnia 27 maja 2014 r. MK.2370.8.1.2014 WYJAŚNIENIA TREŚCI SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Dotyczy: zamówienia publicznego prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego pn. Dostawa sprzętu

Bardziej szczegółowo

METODY OCENY JAKOŚCI DŹWIĘKU

METODY OCENY JAKOŚCI DŹWIĘKU Pomiary w technice studyjnej METODY OCENY JAKOŚCI DŹWIĘKU Testy subiektywne, PESQ i PEAQ Wprowadzenie Problem: ocena jakości sygnału dźwiękowego. Metody obiektywne - np. pomiar SNR czy THD+N - nie dają

Bardziej szczegółowo

Ethernet. Ethernet odnosi się nie do jednej, lecz do wielu technologii sieci lokalnych LAN, z których wyróżnić należy cztery podstawowe kategorie:

Ethernet. Ethernet odnosi się nie do jednej, lecz do wielu technologii sieci lokalnych LAN, z których wyróżnić należy cztery podstawowe kategorie: Wykład 5 Ethernet IEEE 802.3 Ethernet Ethernet Wprowadzony na rynek pod koniec lat 70-tych Dzięki swojej prostocie i wydajności dominuje obecnie w sieciach lokalnych LAN Coraz silniejszy udział w sieciach

Bardziej szczegółowo

AGENDA. Site survey - pomiary i projektowanie sieci bezprzewodowych. Tomasz Furmańczak UpGreat Systemy Komputerowe Sp. z o.o.

AGENDA. Site survey - pomiary i projektowanie sieci bezprzewodowych. Tomasz Furmańczak UpGreat Systemy Komputerowe Sp. z o.o. AGENDA Site survey - pomiary i projektowanie sieci bezprzewodowych Tomasz Furmańczak UpGreat Systemy Komputerowe Sp. z o.o. Zagadnienia projektowe dla sieci WLAN skomplikowane środowisko dla propagacji

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS.

Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS. Planowanie inwestycji drogowych w Małopolsce w latach 2007-2013 Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS.

Bardziej szczegółowo

Samochodowe systemy kontrolno dyspozytorskie GPS

Samochodowe systemy kontrolno dyspozytorskie GPS Samochodowe systemy kontrolno dyspozytorskie GPS Podstawowa konfiguracja systemu Prezentowany system służy do nadzoru dyspozytorskiego w służbach wykorzystujących grupy pojazdów operujących w obszarze

Bardziej szczegółowo

System monitoringu jakości energii elektrycznej

System monitoringu jakości energii elektrycznej System monitoringu jakości energii elektrycznej Pomiary oraz analiza jakości energii elektrycznej System Certan jest narzędziem pozwalającym na ciągłą ocenę parametrów jakości napięć i prądów w wybranych

Bardziej szczegółowo

1. Wymagania funkcjonalne dla modułu pozycjonowania patroli zainstalowany moduł musi posiadać następującą funkcjonalność:

1. Wymagania funkcjonalne dla modułu pozycjonowania patroli zainstalowany moduł musi posiadać następującą funkcjonalność: SPECYFIKACJA TECHNICZNA I ZAKRES RZECZOWY załącznik nr 6 do SIWZ nr 1 do umowy 1. Wymagania funkcjonalne dla modułu pozycjonowania patroli zainstalowany moduł musi posiadać następującą funkcjonalność:

Bardziej szczegółowo

Cyfrowy wzmacniacz AED dla przetworników tensometrycznych.

Cyfrowy wzmacniacz AED dla przetworników tensometrycznych. Cyfrowy wzmacniacz AED dla przetworników tensometrycznych. Zamień swoje analogowe przetworniki wagi na cyfrowe. AED sprawia, że wdrażanie systemów sterowania procesami jest łatwe i wygodne. AED przetwarza

Bardziej szczegółowo

Czym jest EDGE? Opracowanie: Paweł Rabinek Bydgoszcz, styczeń 2007 http://blog.xradar.net

Czym jest EDGE? Opracowanie: Paweł Rabinek Bydgoszcz, styczeń 2007 http://blog.xradar.net Czym jest EDGE? Opracowanie: Paweł Rabinek Bydgoszcz, styczeń 2007 http://blog.xradar.net Wstęp. Aby zrozumieć istotę EDGE, niezbędne jest zapoznanie się z technologią GPRS. General Packet Radio Service

Bardziej szczegółowo

VÉRITÉ rzeczywistość ma znaczenie Vérité jest najnowszym, zaawansowanym technologicznie aparatem słuchowym Bernafon przeznaczonym dla najbardziej wymagających Użytkowników. Nieprzypadkowa jest nazwa tego

Bardziej szczegółowo

Marek Parfieniuk, Tomasz Łukaszuk, Tomasz Grześ. Symulator zawodnej sieci IP do badania aplikacji multimedialnych i peer-to-peer

Marek Parfieniuk, Tomasz Łukaszuk, Tomasz Grześ. Symulator zawodnej sieci IP do badania aplikacji multimedialnych i peer-to-peer Marek Parfieniuk, Tomasz Łukaszuk, Tomasz Grześ Symulator zawodnej sieci IP do badania aplikacji multimedialnych i peer-to-peer Plan prezentacji 1. Cel projektu 2. Cechy systemu 3. Budowa systemu: Agent

Bardziej szczegółowo

Raport z badania dostępności i jakości usług głosowych w sieciach poszczególnych operatorów komórkowych na trasach kolejowych:

Raport z badania dostępności i jakości usług głosowych w sieciach poszczególnych operatorów komórkowych na trasach kolejowych: Raport z badania dostępności i jakości usług głosowych w sieciach poszczególnych operatorów komórkowych na trasach kolejowych: Warszawa Katowice Wrocław (A) Wrocław Poznań Warszawa (B) Warszawa dnia 11

Bardziej szczegółowo

Agenda. Standard DMR DMR - MotoTrbo firmy Motorola Aplikacja dyspozytorska ConSEL. Przykładowe wdrożenia

Agenda. Standard DMR DMR - MotoTrbo firmy Motorola Aplikacja dyspozytorska ConSEL. Przykładowe wdrożenia Agenda Standard DMR DMR - MotoTrbo firmy Motorola Aplikacja dyspozytorska ConSEL Idea powstania ConSEL Filozofia wizualizacji konsoli ConSEL dla Mototrbo ConSEL lokalizacja Oblicza ConSEL ConSEL aplikacja

Bardziej szczegółowo

Modyfikacja algorytmów retransmisji protokołu TCP.

Modyfikacja algorytmów retransmisji protokołu TCP. Modyfikacja algorytmów retransmisji protokołu TCP. Student Adam Markowski Promotor dr hab. Michał Grabowski Cel pracy Celem pracy było przetestowanie i sprawdzenie przydatności modyfikacji klasycznego

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Załącznik nr 2 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA 1. Przedmiotem zamówienia jest: a) świadczenie usług telekomunikacyjnych w sieci telefonii stacjonarnej dla potrzeb Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

Uniwersalny Konwerter Protokołów

Uniwersalny Konwerter Protokołów Uniwersalny Konwerter Protokołów Autor Robert Szolc Promotor dr inż. Tomasz Szczygieł Uniwersalny Konwerter Protokołów Szybki rozwój technologii jaki obserwujemy w ostatnich latach, spowodował że systemy

Bardziej szczegółowo

MULTIPRON_Advance. Multiportowy tester łączy Ethernet, E1 i RS232/485. MULTIPRON_Advance. 1. Testy Ethernet

MULTIPRON_Advance. Multiportowy tester łączy Ethernet, E1 i RS232/485. MULTIPRON_Advance. 1. Testy Ethernet MULTIPRON_Advance Multiportowy tester łączy Ethernet, E1 i RS232/485 MULTIPRON_Advance Dwa interfejsy Gigabit Ethernet (2x RJ45, 2x SFP) Analiza ruchu na portach elektrycznych i optycznych (SFP) Ethernet,

Bardziej szczegółowo

PL 216396 B1. POLITECHNIKA GDAŃSKA, Gdańsk, PL 14.09.2009 BUP 19/09. ANDRZEJ CZYŻEWSKI, Gdynia, PL GRZEGORZ SZWOCH, Gdańsk, PL 31.03.

PL 216396 B1. POLITECHNIKA GDAŃSKA, Gdańsk, PL 14.09.2009 BUP 19/09. ANDRZEJ CZYŻEWSKI, Gdynia, PL GRZEGORZ SZWOCH, Gdańsk, PL 31.03. PL 216396 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 216396 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 384616 (51) Int.Cl. H04B 3/23 (2006.01) H04M 9/08 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

WLAN bezpieczne sieci radiowe 01

WLAN bezpieczne sieci radiowe 01 WLAN bezpieczne sieci radiowe 01 ostatnim czasie ogromną popularność zdobywają sieci bezprzewodowe. Zapewniają dużą wygodę w dostępie użytkowników do zasobów W informatycznych. Jednak implementacja sieci

Bardziej szczegółowo

PORADNIKI. ISDN: Sieć Cyfrowa z Integracją Usług

PORADNIKI. ISDN: Sieć Cyfrowa z Integracją Usług PORADNIKI ISDN: Sieć Cyfrowa z Integracją Usług Omówienie ISDN Zwykle użytkownik jest połączony z siecią przez linie analogowe.sygnały są potem digitalizowane a wewnątrz sieci cała komunikacja jest cyfrowa,

Bardziej szczegółowo

ActiveXperts SMS Messaging Server

ActiveXperts SMS Messaging Server ActiveXperts SMS Messaging Server ActiveXperts SMS Messaging Server to oprogramowanie typu framework dedykowane wysyłaniu, odbieraniu oraz przetwarzaniu wiadomości SMS i e-mail, a także tworzeniu własnych

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY TELEKOMUNIKACJI Egzamin I - 2.02.2011 (za każde polecenie - 6 punktów)

PODSTAWY TELEKOMUNIKACJI Egzamin I - 2.02.2011 (za każde polecenie - 6 punktów) PODSTAWY TELEKOMUNIKACJI Egzamin I - 2.02.2011 (za każde polecenie - 6 punktów) 1. Dla ciągu danych: 1 1 0 1 0 narysuj przebiegi na wyjściu koderów kodów transmisyjnych: bipolarnego NRZ, unipolarnego RZ,

Bardziej szczegółowo

Warstwy i funkcje modelu ISO/OSI

Warstwy i funkcje modelu ISO/OSI Warstwy i funkcje modelu ISO/OSI Organizacja ISO opracowała Model Referencyjny Połączonych Systemów Otwartych (model OSI RM - Open System Interconection Reference Model) w celu ułatwienia realizacji otwartych

Bardziej szczegółowo

Czym jest OnDynamic? OnDynamic dostarcza wartościowych danych w czasie rzeczywistym, 24/7 dni w tygodniu w zakresie: czasu przejazdu,

Czym jest OnDynamic? OnDynamic dostarcza wartościowych danych w czasie rzeczywistym, 24/7 dni w tygodniu w zakresie: czasu przejazdu, Czym jest OnDynamic? OnDynamic (Multimodalny System Monitoringu Ruchu Drogowego) to inteligentna architektura czujników i specjalistycznego oprogramowania, które gwarantują przetwarzanie dużej ilości różnorodnych

Bardziej szczegółowo

Rozdział ten zawiera informacje na temat zarządzania Modułem Modbus TCP oraz jego konfiguracji.

Rozdział ten zawiera informacje na temat zarządzania Modułem Modbus TCP oraz jego konfiguracji. 1 Moduł Modbus TCP Moduł Modbus TCP daje użytkownikowi Systemu Vision możliwość zapisu oraz odczytu rejestrów urządzeń, które obsługują protokół Modbus TCP. Zapewnia on odwzorowanie rejestrów urządzeń

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie...9. 2. Środowisko multimedialnych sieci IP... 11. 3. Schemat H.323... 19

1. Wprowadzenie...9. 2. Środowisko multimedialnych sieci IP... 11. 3. Schemat H.323... 19 Spis treści 3 1. Wprowadzenie...9 2. Środowisko multimedialnych sieci IP... 11 2.1. Model odniesienia... 11 2.2. Ewolucja technologii sieciowych...12 2.3. Specyfika ruchowa systemów medialnych...13 2.4.

Bardziej szczegółowo

Sieci Komórkowe naziemne. Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl

Sieci Komórkowe naziemne. Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl Sieci Komórkowe naziemne Tomasz Kaszuba 2013 kaszubat@pjwstk.edu.pl Założenia systemu GSM Usługi: Połączenia głosowe, transmisja danych, wiadomości tekstowe I multimedialne Ponowne użycie częstotliwości

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany system łączno. czności ci dyspozytorskiej

Zintegrowany system łączno. czności ci dyspozytorskiej Infrastruktura łączności : podsystem teleinformatyczny podsystem łączności zintegrowanej łączność radiowa cyfrowa podsystem rejestracji rozmów konsole dyspozytorskie oraz VoIP Podsystem teleinformatyczny

Bardziej szczegółowo

Telefony specjalne GAI-Tronics. Telefony SOS Publiczne punkty wzywania pomocy

Telefony specjalne GAI-Tronics. Telefony SOS Publiczne punkty wzywania pomocy Telefony specjalne GAI-Tronics Telefony SOS Publiczne punkty wzywania pomocy Przykłady zastosowań HELP POINT Przykłady zastosowań punktów wzywania, informacyjnych tzw. HELP POINT Przykłady zastosowań HELP

Bardziej szczegółowo

Podstawowe protokoły transportowe stosowane w sieciach IP cz.2

Podstawowe protokoły transportowe stosowane w sieciach IP cz.2 Laboratorium Technologie Sieciowe Podstawowe protokoły transportowe stosowane w sieciach IP cz.2 Wprowadzenie Ćwiczenie przedstawia praktyczną stronę następujących zagadnień: połączeniowy i bezpołączeniowy

Bardziej szczegółowo

Technologia VoIP w aspekcie dostępu do numerów alarmowych

Technologia VoIP w aspekcie dostępu do numerów alarmowych Technologia VoIP w aspekcie dostępu do numerów alarmowych Jerzy Paczocha - gł. specjalista Waldemar Szczęsny - adiunkt Debata o przyszłych regulacjach usługi VoIP Urząd Komunikacji Elektronicznej 26 listopad

Bardziej szczegółowo

Sygnalizacja Kontrola bramy Media

Sygnalizacja Kontrola bramy Media PROTOKOŁY VoIP Sygnalizacja Kontrola bramy Media H.323 Audio/ Video H.225 H.245 Q.931 RAS SIP MGCP RTP RTCP RTSP TCP UDP IP PROTOKOŁY VoIP - CD PROTOKOŁY VoIP - CD PROTOKOŁY VoIP - CD PROTOKOŁY SYGNALIZACYJNE

Bardziej szczegółowo

Czujniki podczerwieni do bezkontaktowego pomiaru temperatury. Czujniki stacjonarne.

Czujniki podczerwieni do bezkontaktowego pomiaru temperatury. Czujniki stacjonarne. Czujniki podczerwieni do bezkontaktowego pomiaru temperatury Niemiecka firma Micro-Epsilon, której WObit jest wyłącznym przedstawicielem w Polsce, uzupełniła swoją ofertę sensorów o czujniki podczerwieni

Bardziej szczegółowo

bramka faksowa TRF GSM/GPRS

bramka faksowa TRF GSM/GPRS bramka faksowa TRF GSM/GPRS CLiP Voice/Data/Fax Ma przyjemność zaprezentować MOBICOM Sp. z o.o. 70-205 Szczecin, ul. Świętego Ducha 2A Tel. (+48.91) 333.000.7, Fax (+48.91) 333.000.5 mobicom@mobicom.pl

Bardziej szczegółowo

Instrukcja integracji systemu RACS 4 z centralami alarmowymi INTEGRA firmy SATEL

Instrukcja integracji systemu RACS 4 z centralami alarmowymi INTEGRA firmy SATEL Roger Access Control System Instrukcja integracji systemu RACS 4 z centralami alarmowymi INTEGRA firmy SATEL Wersja dokumentu: Rev. C Spis treści 1. Wstęp... 3 2. Scenariusz działania... 3 3. Instalacja...

Bardziej szczegółowo

Łączność w zarządzaniu. DNI technik SATELITARNYCH 21-24 czerwca 2007

Łączność w zarządzaniu. DNI technik SATELITARNYCH 21-24 czerwca 2007 Łączność w zarządzaniu kryzysowym DNI technik SATELITARNYCH 21-24 czerwca 2007 Typowe wymogi użytkowników systemu łączności w warunkach zarządzania kryzysowego System łączności powinien być w najwyższym

Bardziej szczegółowo

Idea Zintegrowanej Łączności dla Służb Reagowania Kryzysowego

Idea Zintegrowanej Łączności dla Służb Reagowania Kryzysowego Tomasz Borkowski członek zarządu tomasz.borkowski@mindmade.pl Idea Zintegrowanej Łączności dla Służb Reagowania Kryzysowego (C) 2011 1 Rodowód idei rozwiązania 1/2 Od lat istnieje uświadomiona potrzeba

Bardziej szczegółowo

Ilość sztuka 1 PBX/IP Opis minimalnych wymagań 1 W zakresie sprzętowym 1.1 Porty: - Min 1 port WAN - RJ-45 (10/100Base-TX, automatyczne wykrywanie)

Ilość sztuka 1 PBX/IP Opis minimalnych wymagań 1 W zakresie sprzętowym 1.1 Porty: - Min 1 port WAN - RJ-45 (10/100Base-TX, automatyczne wykrywanie) CZĘŚĆ I Załącznik I do siwz Urządzenie 1. Przedmiot zamówienia dotyczy dostawy sprzętowej centralki telefonii internetowej PBX/IP sztuk 1. Szczegółowe parametry oraz inne wymagania Zamawiającego wyszczególnione

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 7 do SIWZ Opis przedmiotu zamówienia. Zasady ogólne konfiguracji:

Załącznik nr 7 do SIWZ Opis przedmiotu zamówienia. Zasady ogólne konfiguracji: Załącznik nr 7 do SIWZ Opis przedmiotu zamówienia Zasady ogólne konfiguracji: Konfiguracja obejmuje wdrożenie współpracy dostarczonych terminali telefonicznych IP oraz IP DECT z systemem telefonicznym

Bardziej szczegółowo

3GHz (opcja 6GHz) Cyfrowy Analizator Widma GA4063

3GHz (opcja 6GHz) Cyfrowy Analizator Widma GA4063 Cyfrowy Analizator Widma GA4063 3GHz (opcja 6GHz) Wysoka kla sa pomiarowa Duże możliwości pomiarowo -funkcjonalne Wysoka s tabi lność Łatwy w użyc iu GUI Małe wymiary, lekki, przenośny Opis produktu GA4063

Bardziej szczegółowo

VoIP - integracja i skalowalność. Piotr Misiowiec, Dyrektor Centrum Szkoleniowego CLICO Sp. z o.o., CCSI

VoIP - integracja i skalowalność. Piotr Misiowiec, Dyrektor Centrum Szkoleniowego CLICO Sp. z o.o., CCSI VoIP - integracja i skalowalność Piotr Misiowiec, Dyrektor Centrum Szkoleniowego CLICO Sp. z o.o., CCSI Agenda wystąpienia: CLICO jako dystrybutor rozwiązań bezpieczeństwa IT (VAD), usługi profesjonalne

Bardziej szczegółowo

System UMTS - usługi (1)

System UMTS - usługi (1) System UMTS - usługi (1) Universal Mobile Telecommunications Sytstem Usługa Przepływność (kbit/s) Telefonia 8-32 Dane w pasmie akust. 2,4-64 Dźwięk Hi-Fi 940 Wideotelefonia 46-384 SMS 1,2-9,6 E-mail 1,2-64

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKACJA WYSOKIEJ JAKOŚCI. ROZWIĄZANIE UMOŻLIWIAJĄCE OBNIŻENIE KOSZTÓW. BEZPRZEWODOWY SYSTEM TELEFONICZNY SMART IP PANASONIC KX-TGP600

KOMUNIKACJA WYSOKIEJ JAKOŚCI. ROZWIĄZANIE UMOŻLIWIAJĄCE OBNIŻENIE KOSZTÓW. BEZPRZEWODOWY SYSTEM TELEFONICZNY SMART IP PANASONIC KX-TGP600 KOMUNIKACJA WYSOKIEJ JAKOŚCI. ROZWIĄZANIE UMOŻLIWIAJĄCE OBNIŻENIE KOSZTÓW. BEZPRZEWODOWY SYSTEM TELEFONICZNY SMART IP PANASONIC KX-TGP600 KOMPLETNE ROZWIĄZANIE KOMUNIKACJI BEZPRZEWODOWEJ KX-TGP600 Gdy

Bardziej szczegółowo

Pomiary jakości w dostępie do Internetu

Pomiary jakości w dostępie do Internetu DEBATA 16.05.2011 Regulacje w zakresie przejrzystości umów oraz poziomu jakości świadczonych usług stymulatorem rozwoju rynku usług telekomunikacyjnych Pomiary jakości w dostępie do Internetu Robert Kowalik

Bardziej szczegółowo

InPro BMS InPro BMS SIEMENS

InPro BMS InPro BMS SIEMENS InPro Siemens OPC InPro BMS Produkt InPro BMS jest w sprzedaży od 2000 roku. W ostatnich kilku latach staliśmy się liderem wśród dostawców informatycznych rozwiązań dla systemów bezpieczeństwa. Oferowane

Bardziej szczegółowo

Katalog produktów. Twój partner w telefonii stacjonarnej

Katalog produktów. Twój partner w telefonii stacjonarnej Katalog produktów Twój partner w telefonii stacjonarnej Swissvoice Polska Sp. z o.o. jest wyłącznym przedstawicielem na rynku polskim szwajcarskiej firmy Swissvoice AG, wiodącego dostawcy telefonów analogowych

Bardziej szczegółowo

e. Antena musi spełniać normę min. IP66 12. Zasilacz

e. Antena musi spełniać normę min. IP66 12. Zasilacz OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA CZĘŚĆ II DOSTAWA SATELITARNYCH TERMINALI DO TRANSMISJI DANYCH L.p. Cecha wymagana przez Zamawiającego Informacja o spełnieniu lub nie spełnieniu wymaganego parametru. *( SPEŁNIA

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Marasek, dr hab. Polsko-Japońska Wyższa Szkoła Technik Komputerowych ul. Koszykowa 86 02-008 Warszawa. Warszawa, 4 sierpień 2010 r.

Krzysztof Marasek, dr hab. Polsko-Japońska Wyższa Szkoła Technik Komputerowych ul. Koszykowa 86 02-008 Warszawa. Warszawa, 4 sierpień 2010 r. Krzysztof Marasek, dr hab. Polsko-Japońska Wyższa Szkoła Technik Komputerowych ul. Koszykowa 86 02-008 Warszawa Warszawa, 4 sierpień 2010 r. Recenzja pracy doktorskiej mgr inż. Łukasza Apiecionka pt. Metoda

Bardziej szczegółowo

Przedmowa 11 Ważniejsze oznaczenia 14 Spis skrótów i akronimów 15 Wstęp 21 W.1. Obraz naturalny i cyfrowe przetwarzanie obrazów 21 W.2.

Przedmowa 11 Ważniejsze oznaczenia 14 Spis skrótów i akronimów 15 Wstęp 21 W.1. Obraz naturalny i cyfrowe przetwarzanie obrazów 21 W.2. Przedmowa 11 Ważniejsze oznaczenia 14 Spis skrótów i akronimów 15 Wstęp 21 W.1. Obraz naturalny i cyfrowe przetwarzanie obrazów 21 W.2. Technika obrazu 24 W.3. Normalizacja w zakresie obrazu cyfrowego

Bardziej szczegółowo

Slican RecordMAN2 profesjonalne zarządzanie nagrywaniem.

Slican RecordMAN2 profesjonalne zarządzanie nagrywaniem. Slican RecordMAN2 profesjonalne zarządzanie nagrywaniem. Rozmowa telefoniczna, to najczęściej pierwsza forma kontaktu klienta z firmą. Wiele przedsiębiorców i instytucji nagrywa rozmowy telefoniczne w

Bardziej szczegółowo

LUZS-12 LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 1999 r.

LUZS-12 LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 1999 r. LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA Wrocław, kwiecień 1999 r. 50-305 WROCŁAW TEL./FAX (+71) 373-52-27 ul. S. Jaracza 57-57a TEL. 602-62-32-71 str.2 SPIS TREŚCI 1.OPIS

Bardziej szczegółowo

System interkomowy. Karty VoIP G8-IAX G3-IAX

System interkomowy. Karty VoIP G8-IAX G3-IAX Karty VoIP G8-IAX G3-IAX Wielofunkcyjne karty VoIP G3-IAX oraz G8-IAX pozwalają na zintegrowanie wielu standardów VoIP za pomocą obsługującego IAX Serwera Asterisk. 1 2 1. G8-IAX-4B (Wer. AB) Karta VoIP

Bardziej szczegółowo

NEMO OUTDOOR NARZĘDZIE DO POMIARÓW INTERFEJSU RADIOWEGO TETRA. Perfecting Wireless Communications

NEMO OUTDOOR NARZĘDZIE DO POMIARÓW INTERFEJSU RADIOWEGO TETRA. Perfecting Wireless Communications NEMO OUTDOOR NARZĘDZIE DO POMIARÓW INTERFEJSU RADIOWEGO TETRA Perfecting Wireless Communications Seria narzędzi - Anite i Nemo Anite Finland Ltd (dawniej Nemo Technologies Ltd) jest czołowym dostawcą rozwiązań

Bardziej szczegółowo

ROADSHOW2016. Wprowadzenie. Rynek telekomunikacji w Polsce. Marcin Bieńkowski. kontakt: marcin.w.bienkowski@gmail.com

ROADSHOW2016. Wprowadzenie. Rynek telekomunikacji w Polsce. Marcin Bieńkowski. kontakt: marcin.w.bienkowski@gmail.com Wprowadzenie Rynek telekomunikacji w Polsce Marcin Bieńkowski kontakt: marcin.w.bienkowski@gmail.com Rynek telekomunikacyjny w Polsce W 2014 r. łączna wartość polskiego rynku telekomunikacyjnego wyniosła

Bardziej szczegółowo

Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej

Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Wydział Budowy Maszyn i Informatyki Laboratorium z sieci komputerowych Ćwiczenie numer: 7 Temat ćwiczenia: Konfiguracja i badanie połączenia GPRS 1. Wstęp

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 21 maja 2012 Historia dokumentu

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Meru Networks architektura jednokanałowa Architektura jednokanałowa:

Dlaczego Meru Networks architektura jednokanałowa Architektura jednokanałowa: Dlaczego architektura jednokanałowa Architektura jednokanałowa: Brak konieczności planowania kanałów i poziomów mocy na poszczególnych AP Zarządzanie interferencjami wewnątrzkanałowymi, brak zakłóceń od

Bardziej szczegółowo

ROZWIĄZANIA KOMUNIKACYJNE CISCO IP KLASY SMB: PODSTAWA WSPÓLNEGO DZIAŁANIA

ROZWIĄZANIA KOMUNIKACYJNE CISCO IP KLASY SMB: PODSTAWA WSPÓLNEGO DZIAŁANIA ROZWIĄZANIA KOMUNIKACYJNE CISCO IP KLASY SMB: PODSTAWA WSPÓLNEGO DZIAŁANIA SCENARIUSZ Rozwiązania Cisco przeznaczone dla małych i średnich firm Wdrażając zaawansowane rozwiązania, Państwa firma może skorzystać

Bardziej szczegółowo

Analogowa (para miedziana, radio, walkie-talkie, CB) Cyfrowa (ISDN, GSM, VoIP, DRB, DVB, Tetra, )

Analogowa (para miedziana, radio, walkie-talkie, CB) Cyfrowa (ISDN, GSM, VoIP, DRB, DVB, Tetra, ) Transmisja mowy Analogowa (para miedziana, radio, walkie-talkie, CB) Modulacje: amplitudowa (AM), częstotliwościowa (FM), fazowa (PM) Wysokie zapotrzebowanie na pasmo (np. AM df>2f) Niska sprawność energetyczna

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie procesowe w Urzędzie Miasta Lublin. Krzysztof Łątka

Zarządzanie procesowe w Urzędzie Miasta Lublin. Krzysztof Łątka Zarządzanie procesowe w Urzędzie Miasta Lublin wykorzystanie nowoczesnych technologii Krzysztof Łątka Poznań 28.02.2008 Agenda Lublin w liczbach Projekty IT UM Lublin Sieć i jej funkcjonalność Usługi w

Bardziej szczegółowo

Wydział Informatyki, Elektroniki i Telekomunikacji Katedra Telekomunikacji

Wydział Informatyki, Elektroniki i Telekomunikacji Katedra Telekomunikacji Wydział Informatyki, Elektroniki i Telekomunikacji Katedra Telekomunikacji Bezpieczeństwo sieci teleinformatycznych Laboratorium 5 Temat: Polityki bezpieczeństwa FortiGate. Spis treści 2. Cel ćwiczenia...

Bardziej szczegółowo

Dobór systemów klasy ERP

Dobór systemów klasy ERP klasy ERP - z uwzględnieniem wymagań normy ISO 9001 Prezentacja w Klubie Menedżera Jakości, 19 marzec 2008 Zagadnienia ogólne związane z doborem systemu klasy ERP Podstawowe podziały klasyfikujące systemy

Bardziej szczegółowo

SIECI KOMPUTEROWE wykład dla kierunku informatyka semestr 4 i 5

SIECI KOMPUTEROWE wykład dla kierunku informatyka semestr 4 i 5 SIECI KOMPUTEROWE wykład dla kierunku informatyka semestr 4 i 5 dr inż. Michał Sajkowski Instytut Informatyki PP pok. 227G PON PAN, Wieniawskiego 17/19 Michal.Sajkowski@cs.put.poznan.pl tel. +48 (61) 8

Bardziej szczegółowo

Projektowanie zabezpieczeń Centrów Danych oraz innych systemów informatycznych o podwyższonych wymaganiach bezpieczeństwa

Projektowanie zabezpieczeń Centrów Danych oraz innych systemów informatycznych o podwyższonych wymaganiach bezpieczeństwa Projektowanie zabezpieczeń Centrów Danych oraz innych systemów informatycznych o podwyższonych wymaganiach bezpieczeństwa dr inż. Mariusz Stawowski mariusz.stawowski@clico.pl Agenda Wprowadzenie Specyficzne

Bardziej szczegółowo

1. Opis urządzenia. 2. Zastosowanie. 3. Cechy urządzenia -3-

1. Opis urządzenia. 2. Zastosowanie. 3. Cechy urządzenia -3- INSTRUKCJA OBSŁUGI Spis treści Spis treści... 2 1. Opis urządzenia... 3 2. Zastosowanie... 3 3. Cechy urządzenia... 3 4. Sposób montażu... 4 4.1. Uniwersalne wejścia... 4 4.2. Uniwersalne wyjścia... 4

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 4 Narzędzie do wyliczania wielkości oraz wartości parametrów stanu Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 30 maja 2012 Historia dokumentu Nazwa

Bardziej szczegółowo

Zaawansowane metody pomiarów i diagnostyki w rozległych sieciach teleinformatycznych Pomiary w sieciach pakietowych. Tomasz Szewczyk PCSS

Zaawansowane metody pomiarów i diagnostyki w rozległych sieciach teleinformatycznych Pomiary w sieciach pakietowych. Tomasz Szewczyk PCSS Zaawansowane metody pomiarów i diagnostyki w rozległych sieciach teleinformatycznych Pomiary w sieciach pakietowych Tomasz Szewczyk PCSS Plan prezentacji Rodzaje pomiarów Sprzęt pomiarowy Analiza wyników

Bardziej szczegółowo

Wirtualne laboratorium - Cisco Packet Tracer

Wirtualne laboratorium - Cisco Packet Tracer 1. Cel ćwiczenia Zasadniczym celem ćwiczenia jest zapoznanie z możliwościami i słabościami środowiska symulacji sieci złożonej z produktów firmy Cisco - Packet Tracer. 2. Podstawy teoretyczne Cisco Packet

Bardziej szczegółowo

PORADNIKI. Architektura bezprzewodowego systemu WAN

PORADNIKI. Architektura bezprzewodowego systemu WAN PORADNIKI Architektura bezprzewodowego systemu WAN Bezprzewodowy WAN W tej części podam bliższy opis systemów bezprzewodowych WAN. Tu opiszę architekturę systemu, plany czasowe i charakterystyki. W porównaniu

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Błąd! Nie zdefiniowano zakładki.

SPIS TREŚCI Błąd! Nie zdefiniowano zakładki. Program Testów SPIS TREŚCI 1 Wprowadzenie... 3 2 Zasady prowadzenia testów (Regulamin)... 3 3 Wykaz testowanych elementów... 4 4 Środowisko testowe... 4 4.1 Środowisko testowe nr 1.... Błąd! Nie zdefiniowano

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie układów FPGA w implementacji systemów bezpieczeństwa sieciowego typu Firewall

Wykorzystanie układów FPGA w implementacji systemów bezpieczeństwa sieciowego typu Firewall Grzegorz Sułkowski, Maciej Twardy, Kazimierz Wiatr Wykorzystanie układów FPGA w implementacji systemów bezpieczeństwa sieciowego typu Firewall Plan prezentacji 1. Architektura Firewall a załoŝenia 2. Punktu

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 9 do Umowy Ramowej Usługa Dostęp do Sieci Internet

Załącznik nr 9 do Umowy Ramowej Usługa Dostęp do Sieci Internet Załącznik nr 9 do Umowy Ramowej Usługa Dostęp do Sieci Internet Rozdział 1. Postanowienia ogólne 1) Niniejszy załącznik określa ramowe warunki współpracy Stron w zakresie dostępu do zasobów sieci Internet

Bardziej szczegółowo

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium CS-17 SJ CS-17 SJ to program wspomagający sterowanie jakością badań i walidację metod badawczych. Może działać niezależnie od innych składników

Bardziej szczegółowo

Przetworniki A/C. Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego

Przetworniki A/C. Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Przetworniki A/C Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Parametry przetworników analogowo cyfrowych Podstawowe parametry przetworników wpływające na ich dokładność

Bardziej szczegółowo

Kryteria wyboru operatorów usług telefonicznych przez abonentów w Polsce

Kryteria wyboru operatorów usług telefonicznych przez abonentów w Polsce Roman Nierebiński Opisano czynniki, wpływające na wybór operatora usług telefonii stacjonarnej i komórkowej. Wskazano najczęściej wybieranych operatorów telefonicznych oraz podano motywy wyboru. telekomunikacja,

Bardziej szczegółowo

Symulacja akustyczna nagłośnienia sali wykładowej Polskiego Komitetu Normalizacyjnego

Symulacja akustyczna nagłośnienia sali wykładowej Polskiego Komitetu Normalizacyjnego Symulacja akustyczna nagłośnienia sali wykładowej Polskiego Komitetu Normalizacyjnego Na podstawie otrzymanych danych architektonicznych stworzono model pomieszczenia. Każdej z narysowanych powierzchni

Bardziej szczegółowo

Wykład II. Administrowanie szkolną siecią komputerową. dr Artur Bartoszewski www.bartoszewski.pr.radom.pl

Wykład II. Administrowanie szkolną siecią komputerową. dr Artur Bartoszewski www.bartoszewski.pr.radom.pl Administrowanie szkolną siecią komputerową dr Artur Bartoszewski www.bartoszewski.pr.radom.pl Wykład II 1 Tematyka wykładu: Media transmisyjne Jak zbudować siec Ethernet Urządzenia aktywne i pasywne w

Bardziej szczegółowo

INTEGRACJA CTI REJESTRATORÓW TRX z CISCO Unified Communications Manager (SIP Trunk / JTAPI) Cyfrowe rejestratory rozmów seria KSRC

INTEGRACJA CTI REJESTRATORÓW TRX z CISCO Unified Communications Manager (SIP Trunk / JTAPI) Cyfrowe rejestratory rozmów seria KSRC TRX Krzysztof Kryński Cyfrowe rejestratory rozmów seria KSRC INTEGRACJA CTI REJESTRATORÓW TRX z CISCO Unified Communications Manager (SIP Trunk / JTAPI) Wersja 1.6 Grudzień 2013 Copyright TRX TRX ul. Garibaldiego

Bardziej szczegółowo

kpt. Mirosław Matusik Brzeźnica, dnia 24.02.2012 roku

kpt. Mirosław Matusik Brzeźnica, dnia 24.02.2012 roku kpt. Mirosław Matusik Brzeźnica, dnia 24.02.2012 roku GPS Global Positioning System System Globalnej Lokalizacji Satelitarnej System GPS zrewolucjonizował nawigację lądową, morską, lotniczą a nawet kosmiczną.

Bardziej szczegółowo

Sieci telekomunikacyjne sieci cyfrowe z integracją usług (ISDN)

Sieci telekomunikacyjne sieci cyfrowe z integracją usług (ISDN) Sieci telekomunikacyjne sieci cyfrowe z integracją usług (ISDN) mgr inż. Rafał Watza Katedra Telekomunikacji AGH Al. Mickiewicza 30, 30-059 Kraków, Polska tel. +48 12 6174034, fax +48 12 6342372 e-mail:

Bardziej szczegółowo

SYSTEM MONITOROWANIA TEMPERATURY

SYSTEM MONITOROWANIA TEMPERATURY SYSTEM MONITOROWANIA TEMPERATURY BEZPIECZEŃSTWO ŻYCIA CODZIENNEGO Dla konsumenta gwarancja zachowania prawidłowych warunków przechowywania produktów. Dla rodziców pewność, że ich dzieci w przedszkolach

Bardziej szczegółowo

WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ

WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ Warszawa, 22.05.2015r. WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ Dotyczy przetargu nieograniczonego na: Dostawę systemu telekomunikacyjnego wraz z wyposażeniem dla Instytutu Technologii Materiałów Elektronicznych w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Komunikacja przemysłowa zdalny dostęp.

Komunikacja przemysłowa zdalny dostęp. Komunikacja przemysłowa zdalny dostęp. Cechy systemu: - możliwość zdalnego programowania i diagnostyki sterowników - łatwa rozbudowa - niezawodne działanie - bezpieczne połączenie szyfrowane przez tunel

Bardziej szczegółowo

Podstawowe protokoły transportowe stosowane w sieciach IP cz.1

Podstawowe protokoły transportowe stosowane w sieciach IP cz.1 Laboratorium Technologie Sieciowe Podstawowe protokoły transportowe stosowane w sieciach IP cz.1 Wprowadzenie Ćwiczenie przedstawia praktyczną stronę następujących zagadnień: połączeniowy i bezpołączeniowy

Bardziej szczegółowo

Rozwiązania dla społeczności Seria Easy Series dla domów i bloków mieszkalnych

Rozwiązania dla społeczności Seria Easy Series dla domów i bloków mieszkalnych Rozwiązania dla społeczności Seria Easy Series dla domów i bloków mieszkalnych 2 Centrala alarmowa Easy Series Prosta i niezawodna ochrona Podnieś wartość swojej nieruchomości Luksusowe apartamentowce,

Bardziej szczegółowo

Planowanie telefonii VoIP

Planowanie telefonii VoIP Planowanie telefonii VoIP Nie zapominając o PSTN Składniki sieci telefonicznej 1 Centrale i łącza między nimi 2 Nawiązanie połączenia Przykład sygnalizacji lewy dzwoni do prawego 3 4 Telefonia pakietowa

Bardziej szczegółowo

2. Zawartość dokumentacji. 1. Strona tytułowa. 2. Zawartość dokumentacji. 3. Spis rysunków. 4. Opis instalacji kontroli dostępu. 3.

2. Zawartość dokumentacji. 1. Strona tytułowa. 2. Zawartość dokumentacji. 3. Spis rysunków. 4. Opis instalacji kontroli dostępu. 3. 2. Zawartość dokumentacji 1. Strona tytułowa. 2. Zawartość dokumentacji. 3. Spis rysunków. 4. Opis instalacji kontroli dostępu. 3. Spis rysunków Rys nr 1 schemat instalacji KD Piwnica Rys nr 2 schemat

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Mark McGregor Akademia sieci cisco. Semestr szósty

Księgarnia PWN: Mark McGregor Akademia sieci cisco. Semestr szósty Księgarnia PWN: Mark McGregor Akademia sieci cisco. Semestr szósty Wprowadzenie 13 Rozdział 1. Zdalny dostęp 17 Wprowadzenie 17 Typy połączeń WAN 19 Transmisja asynchroniczna kontra transmisja synchroniczna

Bardziej szczegółowo

Stos protokołów TCP/IP (ang. Transmission Control Protocol/Internet Protocol)

Stos protokołów TCP/IP (ang. Transmission Control Protocol/Internet Protocol) Stos protokołów TCP/IP (ang. Transmission Control Protocol/Internet Protocol) W latach 1973-78 Agencja DARPA i Stanford University opracowały dwa wzajemnie uzupełniające się protokoły: połączeniowy TCP

Bardziej szczegółowo