Mieć czy być? Kryzys wartości we współczesnym świecie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Mieć czy być? Kryzys wartości we współczesnym świecie"

Transkrypt

1 Izabela Sobol Filozofia UMCS Mieć czy być? Kryzys wartości we współczesnym świecie Kondycja współczesnego społeczeństwa i współczesnej cywilizacji spotyka się z ostrą krytyką. Jest tak, ponieważ społeczeństwo XX i XXI wieku egzystuje w kulturze masowej. Kultura masowa to szereg norm i wzorców zachowania o bardzo rozległym zakresie zastosowania. Pojęcie kultury masowej odnosi się również do mass mediów, gdyż dzięki masowym środkom komunikacji spełnione są najpełniej dwa podstawowe kryteria charakteryzujące kulturę masową: 1) kryterium ilości 2) kryterium standaryzacji. Zdaniem Kłoskowskiej kultura masowa jest produktem wtórnym rewolucji przemysłowej, a więc urbanizacji i industrializacji 1. Mogła się ona rozwinąć dzięki rozwojowi techniki (na przykład powstaniu na początku XIX wieku prasy mechanicznej, dzięki czemu stała się możliwa masowa produkcja gazet, czasopism, książek), ale także dzięki upowszechnieniu oświaty na poziomie co najmniej elementarnym, a więc i powstaniu masowego odbiorcy. Kultura masowa powstała też dzięki rozwojowi społeczno ekonomicznemu, który dał ludziom wolny czas od pracy, a przez to możliwość wykorzystania go na czerpanie z dobrodziejstw kultury masowej. Jak widać, powstanie kultury masowej jest zjawiskiem o nieostro wyznaczonych granicach historycznych i dość skomplikowanym 2. Krytyka kultury masowej i społeczeństwa masowego spadła ze strony filozofów, np. szkoły franfurdzkiej 3, czy zbliżonego z nimi poglądami H. Ortegi y Gasseta. Krytyka kultury masowej przejawiała też ze strony artystów, np. Witkacego mówiącego o zbeszczeszczeniu sztuki, krytykującego zwulgaryzowaną kulturę masową, zapowiadającego totalny koniec filozofii, sztuki, kultury. 1 Zob. A. Kłoskowska, Kultura..., s Niestety temat pracy nie pozwala mi na szersze analizy historycznego tła powstania kultury masowej. Więcej na ten temat pisze A. Kłoskowska, Kultura..., s , Zob. D. Strinati, Wprowadzenie, rozdział 2 (s ); rozdział ten poświęcony jest szkole franfurdzkiej i jej krytyce kultury popularnej. 1

2 Taka krytyka cywilizacji industrialnej ma miejsce również w twórczości jednego z najwybitniejszych XX wiecznych myślicieli Ericha Fromma 4. Filozof ten krytykuje współczesne społeczeństwo w głównej mierze dlatego, że jest ono nastawione na modus posiadania. Co to znaczy? Otóż autor O sztuce istnienia wyróżnia dwa sposoby egzystencji: modus bycia i posiadania. Fromm następująco charakteryzuje nasze społeczeństwo: W świecie, w którym dominującą cechą egzystencji jest modus posiadania, naczelne motto brzmi: Jestem tym, co mam. Po dokonanej transformacji przybierze ono postać: Jestem tym, co robię (...) lub po prostu: Jestem tym, kim jestem 5. Zatem, jak wskazuje lektura prac Fromma, największe skazy współczesnego społeczeństwa to: hiperkonsumpcjonizm, odejście od natury, a bardziej ogólnie posiadanie. Konsumpcja jest jedną z form modusu posiadania. Autor Mieć czy być? definiuje modus posiadania jako sposób życia, nastawienie do świata i do siebie, jest to charakter, który odzwierciedla całokształt myślenia, odczuwania i działania. W egzystencjalnym modi posiadania relacja do świata oparta jest na zawłaszczaniu, nabywaniu, posiadaniu; jednostka egzystująca w modi posiadania wszystko potrafi uczynić swą własnością (nawet siebie) 6. Homo consumens, bo tak Fromm nazywa współczesnego człowieka, konsumuje wszystko: poczynając od seksu, jedzenia, picia a kończąc na rzeczach materialnych (jak np. samochody, ubrania i wiele innych) oraz duchowych: telewizja, książki, sztuka. Konsumpcja cechuje się, jak pisze autor Rewizji psychoanalizy, powierzchownością, bezosobowością, banalnością, pasywnością 7. Cały świat w swoim bogactwie zostaje przekształcony w przedmiot konsumpcji. W akcie konsumpcji człowiek pozostaje pasywny i łapczywie pochłania przedmiot konsumpcji (...). Przedmioty konsumpcji (...) nie są odbierane pod kątem rzeczywistych ludzkich uzdolnień, ale pod naciskiem jednego potężnego pragnienia: potrzeby posiadania i używania. Konsumpcja jest wyalienowaną formą utrzymywania kontaktu ze światem, który nie jest już 4 Problematyka, o której mowa została poruszona m.in. w następujących pracach: E. Fromm, Mieć czy być?, przeł. J. Karłowski, Poznań, 2003; tenże, O sztuce istnienia, przeł. R. Saciuk, Warszawa, 2000; tenże, O sztuce miłości, przeł. A. Bogdański, Poznań, 2004; ale także w wielu innych, których nie sposób wymienić. 5 E. Fromm, O sztuce istnienia, s Por. E. Fromm Mieć czy być? s Zob. E. Fromm, Rewizja psychoanalizy, przeł. R. Saciuk, Warszawa Wrocław, 1998, s

3 przedmiotem zainteresowania i troski człowieka, lecz staje się celem jego chciwości 8. Podobnie Daniel Quinn pokazuje, że konsumpcja jest sposobem na zapomnienie o nudzie i pustce codziennej egzystencji 9. Lecz nie to jest problemem, przeciwnie według Quinna problem jest skala konsumpcji. Na potwierdzenie tej tezy pisze on: Człowiek egzystował na tej planecie jakieś trzy miliony lat, ale ci Zgarniacze [ludzie cywilizacji zachodniej przyp. I. S.] w ciągu jedynie pięciuset pokoleń doprowadzili wszystko na krawędź katastrofy 10. Fromm wskazuje, że jednostka uwikłana w modi posiadania wszystko traktuje w ramach mieć. Pokazuje to na przykładzie m. in. zmian idiomatycznych 11, jakie zaszły w języku, odkąd modi posiadania zaczął przeważać nad modi bycia. Dziś częściej mówimy: mam żonę niż jestem żonaty, mam ideę, problem, depresję itd. Modi posiadania ujawnia się także w chęci posiadania nauki (informacji), wiedzy, książek, wiary, miłości 12. Jednostka uwikłana w egzystencjalnym modi posiadania chce na przykład zdobyć jak najwięcej wiedzy, informacji, ale nie dla własnego rozwoju, lecz dla samej świadomości, że ją posiada. Ludzie żyjący w modi tego rodzaju pragną mieć jak najwięcej, szukają jak najwięcej bodźców. Jak stwierdza Fromm: Dawniej wszystko to, co człowiek posiadał, było otaczane troską i dbałością, wykorzystywane prawie do granic możliwości. (...) Dzisiaj wartością stała się konsumpcja. (...) a mottem dzisiejszych czasów z pewnością może być hasło: Nowe jest piękne! 13. Jednostka uwikłana w modus posiadania jest zazdrosna, nie chce pozwolić, aby ktoś miał więcej niż ona sama. Fromm inspirując się myślą Marksa, uważa za nim, że utopijny komunizm, który postulował równość jest kulminacją zazdrości i ściąganiem wszystkich w dół do uprzednio założonego minimum Tamże, s Por. D. Quinn, Izmael, przeł. K. Majchrzak, Poznań, 1998, s Tamże, s Zob. E. Fromm, Mieć czy być?, s Por. tamże, s Tamże, s Por. tamże, s oraz K. Marks, Rękopisy ekonomiczno filozoficzne, w: tenże, Dzieła wybrane, t. 1, Warszawa,

4 Inną cechą modi posiadania jest charakter analny. Charakter analny 15, jak pisze Fromm, jest właściwy dla osób, które większość energii życiowej kierują na posiadanie, oszczędzanie, zbieranie pieniędzy i rzeczy materialnych, a także uczuć, póz, słów i energii 16. W innym miejscu czytamy zaś: osoba skoncentrowana wyłącznie na posiadaniu jest neurotykiem, osobą chorą umysłowo, a z tego wynika, że społeczeństwo, w którym przeważa charakter analny, jest społeczeństwem chorym 17. Jak widać, modi być jest przeciwieństwem modi mieć. W pracy celowo skupiłam się na opisie egzystencjalnego modi mieć. Po pierwsze dlatego, że modus mieć jest łatwiej opisać, niż modus być. Po drugie zaś, ponieważ modi mieć jest nastawieniem powszechnym w cywilizacji XX i XXI wieku, a co za tym idzie łatwiej o przykłady, czy opis. Zdaję sobie sprawę, że aby zdefiniować modus być nie wystarczy stwierdzić, że jest on przeciwieństwem modusu mieć, dlatego też spróbuję krótko zdefiniować frommowski modi być. Bycie jak pisze autor O sztuce istnienia związane jest z przeżyciem, pasją życia, wolnością i krytycznością jednostki uwikłanej w ten sposób egzystencji. Jednostka taka aktywnie istnieje, jest twórcza, dokonuje się w niej rozwój. Być wymaga rezygnacji z egocentryzmu i egoizmu, mówiąc zaś słowami mistyków wymaga pustki i ubóstwa 18. Modus być w przeciwieństwie do modusu mieć jest bezczasowy lub inaczej nakierowany na tu i teraz (podczas, gdy modus mieć nakierowany jest na przeszłość co i ile zgromadziłam w przeszłości, i na przyszłość co jeszcze zdobędę) 19. O ile jednostki egzystujące w modusie posiadania podporządkowują się czasowi, inaczej mówiąc wyznają zasadę czas to pieniądz, to jednostki uwikłane w modi być respektują czas, ale nie gonią, nie uczestniczą w tzw. wyścigu szczurów. Modus mieć nakierowany jest przede wszystkim na wartości materialne modus być na wartości humanistyczne, na przykład na miłość Termin ten pochodzi od Freuda. 16 E. Fromm, Mieć czy być?, s Tamże, s Tamże, s Por. tamże, s Fromm następująco rozumie miłość: Miłość jest twórczą aktywnością. Zakłada troskę, wiedzę, reagowanie, afirmację i radość nakierowane na osobę, drzewo, obraz, ideę. Kochać oznacza powoływać do życia, powiększać jej lub jego życiową aktywność. Jest to proces samoodnawiający się i samonapędzający, tamże, s. 94, oraz por. tenże, O sztuce miłości. 4

5 Trzeba pamiętać, że i modi być, i modi mieć to tylko możliwości sposobu egzystencji człowieka, czy społeczeństwa. Między tymi dwoma sposobami nie zachodzi dysjunkcja, czyli wybór albo albo. Niestety współczesne społeczeństwo zakorzenione jest w mocno modi mieć. Naprawa społeczeństwa ma polegać nie na całkowitym usunięciu wszystkich elementów modi mieć jest to nawet niemożliwe. Fromm rozróżnia przecież posiadanie funkcjonalne (posiadanie środków koniecznych do przetrwania np. okrycie ciała, schronienie, itd.) oraz posiadanie charakterologiczne (czyli gromadzenie i obsesyjne dążenie do posiadania) 21. Posiadanie funkcjonalne nie jest sprzeczne z modi być, przeciwnie to posiadanie charakterologiczne jest niezgodne z tym sposobem istnienia. Quinn pisze w tej kwestii, że: Zgarniacze systematycznie wyniszczają pożywienie swych konkurentów, by mieć więcej miejsca na własne. W społeczności naturalnej nic takiego nie zachodzi. Tam odpowiednia reguła brzmi: Weź, co potrzebujesz, a resztę zostaw w spokoju. ( ) Nasza [zachodnia przyp. I.S.] polityka jest następująca: każda stopa kwadratowa tej planety należy do nas, wobec czego nasi konkurenci mają po prostu pecha i będą musieli wyginąć. Naszą polityką jest odmowa konkurentom dostępu do wszelkiego pożywienia na całym świecie, a tego nie robi żaden inny gatunek 22. Fromm oskarża także współczesną kulturę o rabunkową gospodarkę zasobów natury. Jak podkreśla M. Chałubiński w Słowie wstępnym do Mieć czy być? w czasach nowożytnych nastąpił bezprecedensowy rozwój techniki i nauki, ludzkość dokonało ogromnego postępu w dziedzinie opanowania przyrody 23. Przez to pokazuje on agresywne, władcze nakierownie człowieka na przyrodę 24. Taki sposób postępowania człowieka wiąże się z postawą życiową, jaką on wyznaje. Jak wcześniej (za Frommem) wykazałam, współczesne społeczeństwo zorientoane jest na mieć. To, co Fromm nazywa egzystencjalnym modusem posiadania M. Ossowska definiuje jako hedonizm. Hedonista jak pisze M. Ossowska to człowiek, który poluje na doraźne przyjemności [głównie zmysłowe przyp. I. S.] myśląc przede wszystkim o 21 Tenże, Mieć czy być?, s D. Quinn, Izmael, s M. Chałubiński, Słowo wstępne, s. 7 31, w: E. Fromm, Mieć czy być?, s Por. E. Fromm, Zdrowe społeczeństwo, Warszawa,

6 sobie a mało licząc się z innymi ludźmi, przy czym jego przyjemności należą do rzędu tych, które ludzie cieszący się autorytetem moralnym cenią niezbyt wysoko 25. Natomiast A. Lowen amerykański psychiatra i psychoterapeuta określa modi posiadania jako narcyzm. Pokazuje on, że współczesne społeczeństwo charakteryzuje się samotnością, zaburzeniem tożsamości, zerwaniem kontaktu z przyrodą 26. Pisze on: Na poziomie kulturowym narcyzm przejawia się w utracie wartości w braku troski o środowisko, o jakość życia, o bliźnich. ( ) Miarą postępu staje się gromadzenie rzeczy materialnych 27. Nawiązując do K. Horney, która charakteryzując współczesne społeczeństwo nazwała je neurotyczną osobowością naszych czasów, Lowen przez analogię nazywa społeczeństwo współczesne narcystyczną osobowością. W pracy starałam się pokazać (i mam nadzieję, że udało mi się to dość wyraźnie uwypuklić), że gwałtowny rozwój techniki, przemysłu i związany z nim powstanie kultury masowej spowodowało kryzys wartości we współczesnym świecie. Wiele autorów twierdzi, że sama kultura masowa (popularna) stanowi upadek kultury i załamanie się wartości 28. Być może kultura masowa sama w sobie nie jest zła, można natomiast dostrzec, że rozpowszechnienie wzorców jakie kreuje kultura masowa i mass media nakierowało społeczeństwo współczesne na posiadanie. Dzisiaj wszystko to, co cenne i godne pożądania, co stanowi cel dążeń ludzkich sprowadza się do pieniędzy. Innymi słowy, pieniądz w współczesnym społeczeństwie jest traktowany jako wartość nadrzędna. Z. Baumann charakteryzując cywilizację nowoczesną pisze, że współcześni wierzą w to, iż szczęście jest wynikiem zaspokojenia pragnień zmysłowych 29, cywilizacja posiada ambicje globalne i jest niepohamowanie żarłoczna M. Ossowska, Motywy postępowania. Z zagadnień psychologii moralności, Warszawa, 1949, s Zob. A. Lowen, Narcyzm. Zaprzeczenie prawdziwemu Ja, przeł. P. Kołyszko, Warszawa, 1995, całość tekstu, a szczególnie: s Tamże, s Por. w tej kwestii prace członków szkoły franfurdzkiej oraz Bunt mas H. Ortegi y Gasseta. 29 Por. Z. Baumann, Moralność bez etyki, s , w: tenże, Dwa szkice o moralności ponowoczesnej, źródło: filozof.pl, s Por. tamże, s

7 Sytuacja, w jakiej znaleźliśmy się ponoć w warunkach ponowożytnych, jest zatem gorsza od tej, jaką straszyli nas nowocześni budowniczy i piewcy ładu rozumnego. Dzisiejsze okropieństwa są całkiem innego rzędu i wymiaru. ( ) neguje się prawodawstwo jako takie, zaprzecza się możliwości i potrzebie dekretowania zasad. Dżungla pozbawiona wszelkiego prawa, nawet prawa dżungli... Moralność bez etyki... ( ) na horyzoncie rysuje się dziś perspektywa społeczeństwa bez moralności! 31. Jest widoczne, że społeczeństwo industrialne dąży do katastrofy 32. W tytule pracy użyłam wyrażenia kryzys wartości. Kryzys a nie upadek przez co sugeruję, że katastrofy można uniknąć. Drogą do tego jest naprawa społeczeństwa przez zmianę ludzkiej mentalności, priorytetów, poprzez wykorzenienie szkodliwych motywów i sposobów postępowania. Odbudową społeczeństwa powinna zająć się filozofii (filozofowie), ale być może również literatura (poprzez dzieła literackie) i artyści poprzez sztukę. Filozofowie ludzie o silnych charakterach i umysłach 33 powinni pokazać i nauczać, jak osiągnąć prawdziwe szczęście, oraz że przyjemności zmysłowe i egzystencjalne zorientowanie na posiadanie jest niebezpieczne, bo ulotne. Jeśli jestem tym, co posiadam, to kim będę, jeśli to stracę? 31 Tamże, s Pisał o tym Fromm np. w Być czy mieć?, Quinn w Izmaelu, ale także wielu innych autorów, np. Witkacy. 33 Por. co o filozofii i filozofach pisze B. Chwedeńczuk, O udręczeniu jakie daje filozofia. Cóż to za osobliwe zajęcie filozofia?, s , w: Ruch Filozoficzny, nr 4,

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Pojęcie wychowania Wychowanie w szerokim znaczeniu wszelkie zjawiska związane z oddziaływaniem środowiska społ. i przyr. na człowieka, kształtujące jego tożsamość,

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Pojęcie i cechy kultury masowej Wzory socjokulturowe cielesności i sprawności fizycznej Wzory lansowane przez mass media a wzory realizowane Kultura masowa

Bardziej szczegółowo

30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa. Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com

30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa. Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com 30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com Witaj. Chciałbym dzisiaj podzielić się z Tobą moim kilkunastoletnim doświadczeniem

Bardziej szczegółowo

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym.

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym. KOSMICZNA ŚWIADOMOŚĆ Kiedy mowa jest o braku świadomi, przeciętny człowiek najczęściej myśli sobie: O czym oni do licha mówią? Czy ja nie jesteś świadomy? Przecież widzę, słyszę i myślę. Tak mniej więcej

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU

TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU Kliknij, wg. Karla aby Polanyi edytować styl wzorca podtytułu Karl Polanyi Urodził się 25 października 1886,a zmarł 23 kwietnia 1964 - intelektualista węgierski. Znany głównie

Bardziej szczegółowo

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY YOUTH 4 EARTH MŁODZI DLA ŚWIATA Projekt współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej i Miasta Częstochowy WARSZTATY OPEN BOOK AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY MIESZKANIEC domu, miejscowości, kraju, kontynentu,

Bardziej szczegółowo

Budowanie wizerunku współczesnego polityka. Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie

Budowanie wizerunku współczesnego polityka. Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie Budowanie wizerunku współczesnego polityka Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie Wizerunek wart jest więcej niż tysiąc słów Carlos Ruiz Zafón Współcześnie potencjał

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA HISTORYCZNEGO W ZESPOLE SZKÓŁ TECHNICZNYCH W MIELCU

PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA HISTORYCZNEGO W ZESPOLE SZKÓŁ TECHNICZNYCH W MIELCU PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA HISTORYCZNEGO W ZESPOLE SZKÓŁ TECHNICZNYCH W MIELCU Autor: mgr Józef Czerwiec ZAŁOŻENIA PROGRAMU Historia est magistra vitae Cyceron Gdy w 55 roku p.n.e. Marcus Tullius Cicero wypowiadał

Bardziej szczegółowo

Etyka problem dobra i zła

Etyka problem dobra i zła Etyka problem dobra i zła Plan wykładu Definicje i podstawowe odróżnienia Problem dobrego życia w klasycznej etyce Arystotelesowskiej Chrześcijańska interpretacja etyki Arystotelesowskiej Etyka - problem

Bardziej szczegółowo

Baruch Spinoza ( )

Baruch Spinoza ( ) Baruch Spinoza (1632-1677) Dla jednych: najszlachetniejszy i najbardziej godny miłości z wielkich filozofów (B. Russell). Dla innych: Największy heretyk XVII wieku. Obrońca diabła. Duchowy sabotaŝysta.

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA FINANSOWA /WIEDZA I UMIEJĘTNOŚCI/ PARTNERSTWO KONSUMPCJA BIZNES

EDUKACJA FINANSOWA /WIEDZA I UMIEJĘTNOŚCI/ PARTNERSTWO KONSUMPCJA BIZNES EDUKACJA FINANSOWA /WIEDZA I UMIEJĘTNOŚCI/ PARTNERSTWO KONSUMPCJA BIZNES NASZE ŻYCIE NIE MAMY WPŁYWU NA TO, JAK SIĘ RODZIMY I JAK UMIERAMY (ZAZWYCZAJ) Dobry mąż, dobry ojciec, ale zły elektryk NASZE ŻYCIE

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków.

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków. Cześć, Jak to jest, że rzeczywistość mamy tylko jedną i czy aby na pewno tak jest? I na ile to może przydać się Tobie, na ile to może zmienić Twoją perspektywę i pomóc Tobie w osiąganiu tego do czego dążysz?

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW We współczesnym społeczeństwie dość często mówi się o upadku autorytetów. Poruszane są kwestie braku wzorów osobowych zarówno w działalności

Bardziej szczegółowo

Filozofia wyobraźni Karola Libelta Dr Magdalena Płotka

Filozofia wyobraźni Karola Libelta Dr Magdalena Płotka Filozofia wyobraźni Karola Libelta Dr Magdalena Płotka Karol Libelt (1807-1875), był Poznaniakiem Karol Libelt wskazywał, że jego system związany jest z poglądami Trentowskiego Filozofia Libelta nazywa

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

6. Liczba i rodzaj godzin zajęć: Ir. 180 h, II r. 180 h, zajęcia pracowniane

6. Liczba i rodzaj godzin zajęć: Ir. 180 h, II r. 180 h, zajęcia pracowniane WYŻSZA SZKOŁA UMIEJĘTNOŚCI SPOŁECZNYCH SYLABUS PRZEDMIOTU I. Informacje ogólne 1. Nazwa przedmiotu: Malarstwo 2. Rodzaj przedmiotu - obowiązkowy 3. Poziom i kierunek studiów: stacjonarne II-stopnia, WZ

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz stylu komunikacji

Kwestionariusz stylu komunikacji Kwestionariusz stylu komunikacji Z każdego stwierdzenia wybierz jedno, które uważasz, że lepiej pasuje do twojej osobowości i zaznacz jego numer. Stwierdzenia w parach nie są przeciwstawne, przy wyborze

Bardziej szczegółowo

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014 SZKOLNA LISTA TEMATÓW NA MATURĘ USTNĄ Z JĘZYKA POLSKIEGO 2013/2014 LITERATURA 1. Jednostka wobec nieustannych wyborów moralnych. Omów problem, analizując zachowanie wybranych bohaterów literackich 2. Obrazy

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 29 W SOSNOWCU. Wymagania edukacyjne i zasady oceniania z ETYKI TREŚCI NAUCZANIA Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 29 W SOSNOWCU. Wymagania edukacyjne i zasady oceniania z ETYKI TREŚCI NAUCZANIA Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ SZKOŁA PODSTAWOWA NR 29 W SOSNOWCU Wymagania edukacyjne i zasady oceniania z ETYKI dla uczniów klas I-III ZASADY OCENIANIA WYMAGANIA EDUKACYJNE TREŚCI NAUCZANIA Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ prowadząca Urszula

Bardziej szczegółowo

COACHING dla każdego

COACHING dla każdego Kilka słów o mnie Dlaczego analiza egzystencjalna COACHING Trochę historii Podejście fenomenologiczne Wewnętrzna zgoda Cztery podstawowe motywacje człowieka Viktor E. Frankl logoterapia, poradnictwo Człowiek

Bardziej szczegółowo

Szwedzki dla imigrantów

Szwedzki dla imigrantów Szwedzki dla imigrantów Cel kształcenia Celem kształcenia w ramach kursu Szwedzki dla imigrantów (sfi) jest zapewnienie osobom dorosłym, które nie posiadają podstawowej znajomości języka szwedzkiego, możliwości

Bardziej szczegółowo

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Szkoła pisania - rozprawka 1. W poniższej rozprawce wskaż wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Na bogactwo świata składają się między innymi dziedzictwo kulturowe

Bardziej szczegółowo

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze.

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze. Przedmowa Kiedy byłem mały, nawet nie wiedziałem, że jestem dzieckiem specjalnej troski. Jak się o tym dowiedziałem? Ludzie powiedzieli mi, że jestem inny niż wszyscy i że to jest problem. To była prawda.

Bardziej szczegółowo

E-450. Jak wybrać aparat cyfrowy? 20 lat fotografii Gazety Wyborczej OLYMPUS. lustrzanka na miarę GUY GANGON WADEMEKUM KUPUJĄCEGO

E-450. Jak wybrać aparat cyfrowy? 20 lat fotografii Gazety Wyborczej OLYMPUS. lustrzanka na miarę GUY GANGON WADEMEKUM KUPUJĄCEGO miesięcznik wszystkich fotografujących numer 6/2009 INDEX 250597 CENA 14,90z³ (w tym 7% VAT) 20 lat fotografii Gazety Wyborczej PREZENTACJE GUY GANGON OLYMPUS E-450 lustrzanka na miarę WADEMEKUM KUPUJĄCEGO

Bardziej szczegółowo

niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9

niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9 Spis treści niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9 Rozdział 1 Na czym opiera się nauczanie Kościoła o seksualności? 13 Wyjaśniać prosto jak

Bardziej szczegółowo

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój.

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Aleksandra Rzepecka Ambasador Fundacji Instytut Rozwoju Przedsiębiorczości Kobiet Zrównoważony rozwój Na obecnym poziomie cywilizacyjnym możliwy jest rozwój zrównoważony,

Bardziej szczegółowo

KONTRAKT GRUPOWY USTALMY ZASADY WSPÓŁPRACY, KTÓRE BĘDĄ DOTYCZYŁY NAS WSZYSTKICH PODCZAS DZISIEJSZYCH ZAJĘĆ

KONTRAKT GRUPOWY USTALMY ZASADY WSPÓŁPRACY, KTÓRE BĘDĄ DOTYCZYŁY NAS WSZYSTKICH PODCZAS DZISIEJSZYCH ZAJĘĆ Agenda 10:00 10:10 wprowadzenie do zajęć tematycznych (kontraktowanie grupy) 10:10 11:00 budowanie relacji w grupie w oparciu o warsztaty i cykl Kolba 11:00 11:15 przerwa 11:15 12:40 charakter jednostki

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z historii i wiedzy o społeczeństwie. w Regionalnym Centrum Edukacji Zawodowej w Lubartowie

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z historii i wiedzy o społeczeństwie. w Regionalnym Centrum Edukacji Zawodowej w Lubartowie Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z historii i wiedzy o społeczeństwie w Regionalnym Centrum Edukacji Zawodowej w Lubartowie Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 1 Klasa II Poniższe wymagania dostosowane

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz II Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

Projekt Dobry start przedszkolaka jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Dobry start przedszkolaka jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt Dobry start przedszkolaka jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Od sierpnia 2012 r. Przedszkole Towarzystwa Ewangelickiego w Cieszynie realizuje

Bardziej szczegółowo

Kulturowe uwarunkowania przedsiębiorczości

Kulturowe uwarunkowania przedsiębiorczości 2010 Beata Glinka, Wydział Zarządzania UW Kulturowe uwarunkowania przedsiębiorczości Warszawa, 02.12.2010 Badania przedsiębiorczości - perspektywy Perspektywa ekonomiczna vs perspektywa kulturowa Od badań

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Przedmiot: etyka Klasy: VI Rok szkolny: 2015/2016 Szkoła: Szkoła Podstawowa im. Batalionów AK Gustaw i Harnaś w Warszawie ul. Cyrklowa 1 Nauczyciel prowadzący: mgr Piotr

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Edyta Kuracińska

Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Edyta Kuracińska Program Operacyjny Kapitał Ludzki Edyta Kuracińska Cel prezentacji Istotą niniejszej prezentacji jest przedstawienie założeń oraz ich realizacji Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki w aspekcie zwalczania

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna 2009-09-04 Plan wykładu 1 Jońska filozofia przyrody - wprowadzenie 2 3 Jońska filozofia przyrody - problematyka Centralna problematyka filozofii

Bardziej szczegółowo

Współczesne zagrożenia cywilizacyjne czasu wojny i pokoju. Prowadzący (dr Dariusz Kotarski)

Współczesne zagrożenia cywilizacyjne czasu wojny i pokoju. Prowadzący (dr Dariusz Kotarski) Współczesne zagrożenia cywilizacyjne czasu wojny i pokoju Prowadzący (dr Dariusz Kotarski) Tematyka zajęć 1. Istotne cechy i Istotne cechy i podział cywilizacji we współczesnym świecie. 2. Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Lp. K_W01 K_W02 Nazwa Wydziału: Wydział Filozoficzny Nazwa kierunku

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Granice. w procesie wychowania. Iwona Janeczek

Granice. w procesie wychowania. Iwona Janeczek Granice w procesie wychowania Iwona Janeczek Czym są granice? w świecie fizycznym są to płoty, szlabany, żywopłoty; informują o tym gdzie zaczyna się moja własność; w świecie duchowym są równie rzeczywiste,

Bardziej szczegółowo

Bibliotekarze - koordynatorzy projektu: Joanna Drabowicz Joanna Pietrzyńska Justyna Szymańska

Bibliotekarze - koordynatorzy projektu: Joanna Drabowicz Joanna Pietrzyńska Justyna Szymańska Witamy Państwa Bibliotekarze - koordynatorzy projektu: Joanna Drabowicz Joanna Pietrzyńska Justyna Szymańska Wraz z Dyrekcją i nauczycielami oraz Samorządem Uczniowskim realizujemy projekt Narodowy Program

Bardziej szczegółowo

Brak czasu dla dzieci nie sprzyja zaszczepianiu i pielęgnowaniu wartości. Agresywna kultura materialistyczna, konsupcjonizm

Brak czasu dla dzieci nie sprzyja zaszczepianiu i pielęgnowaniu wartości. Agresywna kultura materialistyczna, konsupcjonizm Nauczanie wartości Fundacja ABCXXI Cała Polska czyta dzieciom Przyczyny kryzysu wartości Życie w zawrotnym tempie Brak czasu dla dzieci nie sprzyja zaszczepianiu i pielęgnowaniu wartości Permisywizm lub

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ Tematy i zagadnienia (cele edukacyjne) 1. Wybór samorządu klasowego prawa i obowiązki ucznia -kształtowanie postaw patriotycznych i świadomości

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

Ogólne wymagania na poszczególne oceny w klasie V. w Szkole podstawowej Ocena celująca - opanował wiedzę i umiejętności przewidziane programem

Ogólne wymagania na poszczególne oceny w klasie V. w Szkole podstawowej Ocena celująca - opanował wiedzę i umiejętności przewidziane programem ZAJĘCIA TECHNICZNE Ogólne wymagania na poszczególne oceny w klasie V. w Szkole podstawowej Ocena celująca - opanował wiedzę i umiejętności przewidziane programem nauczania - biegle posługuje się zdobytymi

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wprowadzenie......5 Rozdział I: Rodzaje uzależnień...... 7 Uzależnienia od substancji......8 Uzależnienia od czynności i zachowań.... 12 Cechy wspólne uzależnień.... 26 Rozdział II: Przyczyny

Bardziej szczegółowo

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW ĆWICZENIA IV WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW POJĘCIE RELIGII I KULTURY RELIGIA to zespół wierzeń dotyczących ludzkości i człowieka, związanych z nim zagadnień oraz form organizacji

Bardziej szczegółowo

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach:

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach: Dążymy do tego, aby nasi uczniowie byli dobrze przygotowani do nauki na wyższym etapie edukacyjnym; byli dobrze przygotowani do życia społecznego w rodzinie, środowisku lokalnym, ojczyźnie, zjednoczonej

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie postaw. Wychowanie do wartości. dr hab. Anna Szylar

Kształtowanie postaw. Wychowanie do wartości. dr hab. Anna Szylar Kształtowanie postaw Wychowanie do wartości dr hab. Anna Szylar 1 Czymże jest człowiek, jeśli w jego życiu główną wartością i treścią jest tylko sen i trawienie? Zwyczajnym bydlęciem Hamlet Celem naszych

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec Wstęp Historia Fizyki dr Ewa Pawelec 1 Co to jest historia, a co fizyka? Po czym odróżnić fizykę od reszty nauk przyrodniczych, nauki przyrodnicze od humanistycznych a to wszystko od magii? Szkolne przedstawienie

Bardziej szczegółowo

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455 Surdopedagogika Temat: Świetlica terapeutyczna dla osób z uszkodzonym słuchem w Działdowie cele

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

Ewa Warta-Śmietana artystka śpiewaczka, prezes fundacji

Ewa Warta-Śmietana artystka śpiewaczka, prezes fundacji 1 Ewa Warta-Śmietana artystka śpiewaczka, prezes fundacji To wielkie szczęście, kiedy człowiek wykonuje swój zawód i nazywa to swoim hobby, miłością, pasją czy radością. Można to stwierdzenie odnieść do

Bardziej szczegółowo

MŁODZIEŻOWY DOM KULTURY POD AKACJĄ W LUBLINIE

MŁODZIEŻOWY DOM KULTURY POD AKACJĄ W LUBLINIE PROGRAM WYCHOWAWCZY MŁODZIEŻOWEGO DOMU KULTURY Pod Akacją w Lublinie w roku szkolnym 2016/2017 Młodzieżowy Dom Kultury Pod Akacją w Lublinie jest publiczną placówką wychowania pozaszkolnego. Stwarza możliwości

Bardziej szczegółowo

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki Gimnazjum nr 1 im. Polskich Noblistów w Śremie Z plastyką na TY innowacja pedagogiczna w gimnazjum z zakresu plastyki i historii sztuki Opracowanie: mgr Jacek Krawczyk Śrem 2014 Wstęp Podstawowym zadaniem

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Skamandryci. Wiersze wybranych przedstawicieli grupy

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Skamandryci. Wiersze wybranych przedstawicieli grupy Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Skamandryci Wiersze wybranych przedstawicieli grupy Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Wiesław M. Macek Teologia nauki według księdza Michała Hellera Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa 2010 Na początku było Słowo (J 1, 1). Książka ta przedstawia podstawy współczesnej

Bardziej szczegółowo

POSTAWY RODZICIELSKIE

POSTAWY RODZICIELSKIE POSTAWY RODZICIELSKIE Wychowanie bez błędów jest mitem. Nic takiego nie istnieje. I nie tylko nie istnieje, ale wręcz nie powinno istnieć. Rodzice są ludźmi. Popełniają więc błędy i nie wiedzą wszystkiego.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne i zasady oceniania z ETYKI dla uczniów klas I-III

Wymagania edukacyjne i zasady oceniania z ETYKI dla uczniów klas I-III SZKOŁA PODSTAWOWA W MODRZU Wymagania edukacyjne i zasady oceniania z ETYKI dla uczniów klas I-III ZASADY OCENIANIA WYMAGANIA EDUKACYJNE TREŚCI NAUCZANIA Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ Opracowanie: Magdalena Sikorska

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W JASIENIU

PROGRAM PROFILAKTYCZNY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W JASIENIU PROGRAM PROFILAKTYCZNY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W JASIENIU W trosce o dobro, bezpieczeństwo, prawidłowy rozwój emocjonalny i fizyczny uczniów konieczne jest podjęcie działań zapobiegających pojawieniu się specyficznych

Bardziej szczegółowo

Mitem jest przekonanie, że społeczeństwo nie czyta, bo BIEDNIEJE. Jest odwrotnie: biednieje, bo nie CZYTA. Łukasz Radwan i Wiesław Chełminiak

Mitem jest przekonanie, że społeczeństwo nie czyta, bo BIEDNIEJE. Jest odwrotnie: biednieje, bo nie CZYTA. Łukasz Radwan i Wiesław Chełminiak Gabriela Bonk Rybnik, kwiecień 2016 Mitem jest przekonanie, że społeczeństwo nie czyta, bo BIEDNIEJE. Jest odwrotnie: biednieje, bo nie CZYTA Łukasz Radwan i Wiesław Chełminiak Według brytyjskich danych,

Bardziej szczegółowo

projekt biznesowy Mini-podręcznik z ćwiczeniami

projekt biznesowy Mini-podręcznik z ćwiczeniami DARMOWY FRAGMENT projekt biznesowy Mini-podręcznik z ćwiczeniami Od Autorki Cześć drogi Czytelniku! Witaj w darmowym fragmencie podręcznika Jak zacząć projekt biznesowy?! Jego pełna wersja, zbiera w jednym

Bardziej szczegółowo

Współczesne koncepcje filozofii i etyki Kod przedmiotu

Współczesne koncepcje filozofii i etyki Kod przedmiotu Współczesne koncepcje filozofii i etyki - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Współczesne koncepcje filozofii i etyki Kod przedmiotu 08.1-WP-PEDD-WKF-W_pNadGenWTMYY Wydział Kierunek Wydział

Bardziej szczegółowo

Efektem umiejętności zdobytych w trakcie warsztatów będzie:

Efektem umiejętności zdobytych w trakcie warsztatów będzie: W pracy z Pacjentami bardzo istotna jest komunikacja interpersonalna z elementami asertywności. Wzrost skuteczności obsługi Pacjenta jest ściśle związany z budowaniem dobrych relacji i efektywną komunikacją,

Bardziej szczegółowo

5/19/2015 PODSTAWOWE DEFINICJE TEORIE MEDIÓW ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

5/19/2015 PODSTAWOWE DEFINICJE TEORIE MEDIÓW ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU dr Agnieszka Kacprzak PODSTAWOWE DEFINICJE ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU formy komunikacji, które mają za zadanie dotrzeć do masowego odbiorcy (np. telewizja, gazety, czasopisma, radio,

Bardziej szczegółowo

Estetyka - opis przedmiotu

Estetyka - opis przedmiotu Estetyka - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Estetyka Kod przedmiotu 08.1-WA-AWP-ESKA-W-S14_pNadGen6EBPL Wydział Kierunek Wydział Artystyczny Architektura wnętrz Profil ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Program doradztwa zawodowego w Gimnazjum im. Ks. Zdzisława Peszkowskiego w Krążkowach

Program doradztwa zawodowego w Gimnazjum im. Ks. Zdzisława Peszkowskiego w Krążkowach Program doradztwa zawodowego w Gimnazjum im. Ks. Zdzisława Peszkowskiego w Krążkowach Opracowały: Edyta Szczerbuk Ilona Pelc ZAŁOŻENIA PROGRAMU Program został opracowany jako potrzeba pomocy, usytuowana

Bardziej szczegółowo

Witaj, Odważ się i podejmij wyzwanie- zbuduj wizję kariery, która będzie odzwierciedleniem Twoim unikalnych umiejętności, talentów i pragnień.

Witaj, Odważ się i podejmij wyzwanie- zbuduj wizję kariery, która będzie odzwierciedleniem Twoim unikalnych umiejętności, talentów i pragnień. Witaj, Nazywam się Magdalena Kluszczyk. Jestem self-leadership coachem i coachem kariery. Wspieram ludzi w budowaniu i odkrywaniu sukcesu na własnych warunkach. Stwórz wizję kariery to pierwszy krok na

Bardziej szczegółowo

SYSTEM MOTYWACYJNY W KLASACH I - III

SYSTEM MOTYWACYJNY W KLASACH I - III SYSTEM MOTYWACYJNY W KLASACH I - III MOTYWACJA UCZNIA DO NAUKI 1. Pojęcie motywacji 2. Procesy motywacyjne 3. Rodzaje motywacji 4. Motywowanie ucznia w klasach I - III Pojęcie motywacji Motywacja rozumiana

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

Hospicjum to też życie CZŁOWIEK JEST TYLE WART, ILE MOŻE POMÓC INNYM

Hospicjum to też życie CZŁOWIEK JEST TYLE WART, ILE MOŻE POMÓC INNYM Hospicjum to też życie CZŁOWIEK JEST TYLE WART, ILE MOŻE POMÓC INNYM LUBISZ POMAGAĆ? PRZYJDŹ DO HOSPICJUM Hospicjum jest przede wszystkim Domem, w którym czekamy na tych, którzy potrzebują opieki oraz

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r.

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r. Odpowiedzialne rodzicielstwo Strumienie, 20 XI 2010 r. Płodność miłości małżeńskiej (1) Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: «Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię» (Rdz 1, 26-18)

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia Finansowa Dr Marta Karbowa Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 16 października 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Racjonalny

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Przedmiot: etyka Klasy: IV/V Rok szkolny: 2015/2016 Szkoła: Szkoła Podstawowa im. Batalionów AK Gustaw i Harnaś w Warszawie ul. Cyrklowa 1 Nauczyciel prowadzący: mgr Piotr

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU KLASYCY STRATEGII CLASSICS OF STRATEGY

KARTA KURSU KLASYCY STRATEGII CLASSICS OF STRATEGY KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. KLASYCY STRATEGII CLASSICS OF STRATEGY Kod Punktacja ECTS* 1 Koordynator dr Przemysław Wywiał Zespół dydaktyczny Opis kursu (cele kształcenia) Celem kursu jest dostarczenie

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach 1 2 Spis treści Wstęp......5 Rozdział I: Komunikacja interpersonalna......7 Rozdział II: Komunikacja niewerbalna.... 16 Rozdział III: Analiza transakcyjna.... 24 Rozdział IV: Jak rozmawiać z dzieckiem....

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

Filozofia Augusta Cieszkowskiego Dr Magdalena Płotka

Filozofia Augusta Cieszkowskiego Dr Magdalena Płotka Filozofia Augusta Cieszkowskiego Dr Magdalena Płotka Także i August Cieszkowski przejął metodę dialektyczną Hegla Zmierzał do utworzenia filozofii słowiańskiej, niezależnej od filozofii germańskiej Swój

Bardziej szczegółowo

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka To My! Wydanie majowe! W numerze: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka Redakcja gazetki: redaktor naczelny - Julia Duchnowska opiekunowie - pan

Bardziej szczegółowo

"Książeczka od Zajączka" NAWYK CZYTANIA I MIŁOŚĆ DO KSIĄŻEK MUSI POWSTAĆ W DZIECIŃSTWIE

Książeczka od Zajączka NAWYK CZYTANIA I MIŁOŚĆ DO KSIĄŻEK MUSI POWSTAĆ W DZIECIŃSTWIE "Książeczka od Zajączka" NAWYK CZYTANIA I MIŁOŚĆ DO KSIĄŻEK MUSI POWSTAĆ W DZIECIŃSTWIE Projekt socjalny został opracowany przez pracownika socjalnego Janinę Józefiak, będzie realizowany przez pracowników

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI Program wychowawczy Mlodzieżowego Domu Kultury w Świdnicy im. Mieczyslawa Kozara- Sobódzkiego Do realizacji w latach 2012-2014 PROGRAM WYCHOWAWCZY WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ PRZY SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO - WYCHOWAWCZYM W LESZNIE Podstawy prawne systemu wychowania Powszechna Deklaracja Praw Człowieka Konwencja Praw Dziecka Deklaracja

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY Czytanie - oto najlepszy sposób uczenia się. Aleksander Puszkin Sukces jednostek i społeczeństw zależy od ich wiedzy. Kluczem do wiedzy wciąż jest czytanie.

Bardziej szczegółowo

FILOZOFIA. Studia stacjonarne

FILOZOFIA. Studia stacjonarne FILOZOFIA Studia stacjonarne I stopnia Studia filozoficzne I stopnia na kierunku filozofia prowadzone są w ramach dwóch specjalności: Filozofia teoretyczna Kognitywistyka Studia na każdej specjalności

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU Z JĘZYKA POLSKIEGO NA EGZAMIN MATURALNY W ROKU 2014 I. LITERATURA 1. Biografia jako klucz do odczytania twórczości pisarza. Przedstaw temat w oparciu o wybrane przykłady.

Bardziej szczegółowo

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein)

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein) Wiesław Ozga TreningAntystresowy.pl Afirmacje - modlitwa dziękczynna Powinniśmy wiedzieć czego chcemy, widzieć to, cieszyć się i z wielką wdzięcznością dziękować Bogu za to, że nasz doskonały plan staje

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny na poziomie. i właściwie je uzasadnić?

Egzamin maturalny na poziomie. i właściwie je uzasadnić? Egzamin maturalny na poziomie podstawowym. Jak sformułować stanowisko i właściwie je uzasadnić? PODSTAWOWE INFORMACJE Rozprawka na poziomie podstawowym jest formą wypowiedzi pisemnej na podany temat, która

Bardziej szczegółowo

ROK SZKOLNY: 2011/ Cel zajęć:

ROK SZKOLNY: 2011/ Cel zajęć: dr Natasza Posadzy PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA I LO IM. C. K. NORWIDA ROK SZKOLNY: 2011/2012 PRZEDMIOT: Kultura Hiszpanii (historia, geografia, literatura) 1. Cel zajęć: Celem zajęć jest zapoznanie uczniów

Bardziej szczegółowo