Dyrektor Generalny Lasów Państwowych ZASADY HODOWLI LASU

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Dyrektor Generalny Lasów Państwowych ZASADY HODOWLI LASU"

Transkrypt

1 Dyrektor Generalny Lasów Państwowych ZASADY HODOWLI LASU obowiązujące w Państwowym Gospodarstwie Leśnym LASY PAŃSTWOWE Wprowadzone w życie na mocy art. ustawy z dnia września 91 r. o lasach (tekst jednolity ze zmianami DzU Nr 56, poz. 69 z 000 r.) zarządzeniem Nr 99 dyrektora generalnego Lasów Państwowych z dnia grudnia 00 r.

2 Wydano na zlecenie Dyrekcji Generalnej Lasów Pañstwowych 1 Warszawa 003 Wydawca: 3 Oœrodek Rozwojowo-Wdro eniowy Lasów Pañstwowych w Bedoniu ul. Sienkiewicza, Andrespol 5 6 9Autor: Mgr in. Zygmunt Rozwa³ka Pe³nomocnik Dyrektora Generalnego Lasów Pañstwowych do spraw opracowania projektów normalizacji wewnêtrznej w Lasach Pañstwowych 11 Zespó³ konsultacyjny powo³any Zarz¹dzeniem Nr 1 Dyrektora Generalnego Lasów Pañstwowych 1 z dnia wrzeœnia 99 r. w osobach: mgr in. Wojciech Fonder naczelnik Wydzia³u Gospodarki Leœnej DGLP przewodnicz¹cy Zespo³u, 1mgr in. Marian Czuba naczelnik Wydzia³u Nadzoru Urz¹dzeniowego DGLP, dr in. Ryszard Kapuœciñski naczelnik Wydzia³u Ochrony Lasu DGLP, mgr in. Piotr Grygier dyrektor RDLP w Poznaniu, 16mgr in. Tadeusz Puchniarski zastêpca dyrektora RDLP w Olsztynie, 1mgr in. Jerzy Pi¹tkowski zastêpca dyrektora RDLP w odzi, mgr in. Stanis³aw Tomczyk zastêpca dyrektora RDLP w Pile, 1prof. dr hab. Jan Zaj¹czkowski kierownik Zak³adu Hodowli Lasu IBL, mgr in. Tomasz Gr¹dzki g³ówny specjalista DGLP sekretarz Zespo³u 0 Recenzenci: 1prof. dr hab. Eugeniusz Bernadzki SGGW, prof. dr hab. Andrzej Jaworski AR Kraków, prof. dr hab. Henryk Ró añski AR Poznañ, 3 prof. dr hab. Konrad Magnuski AR Poznañ, prof. dr hab. Bohdan Drogoszewski AR Poznañ 5 prof. dr hab. Piotr Paschalis SGGW prof. dr hab. Henryk ybura SGGW 6 dr in. Józef Grodecki AR Poznañ, dr in. Antoni Sienkiewicz AR Poznañ Opinie do projektu w formie pisemnej przed³o yli: 91. Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody SALAMANDRA Poznañ;. Lubuski Klub Przyrodników; 3. Komitet Ochrony Or³ów;. Towarzystwo Ochrony Puszczy Bia³owieskiej; 5. Dolnoœl¹ska Stacja Terenowa IOP PAN Wroc³aw; 6. Stowarzyszenie dla Natury WILK; 3Opracowanie ilustracji graficznych oraz map pogl¹dowych: dr in. Micha³ Orzechowski, 36 dr in. Roman Wójcik ISBN

3 Spis treœci Wprowadzenie Definicje niektórych pojêæ CZÊŒÆ I OGÓLNA 90 Dzia³ I. Ogólne cele gospodarki leœnej i funkcje lasów Rozdzia³ 1. Cele gospodarki leœnej Rozdzia³. Funkcje lasów i ich podzia³ Rozdzia³ 3. Podzia³ lasów w zale noœci od ogólnych celów gospodarki leœnej i pe³nionych funkcji Dzia³ II. Przyrodnicze i ekonomiczne podstawy hodowli lasu Rozdzia³ 1. Przyrodnicze podstawy hodowli lasu A. Regionalizacja przyrodnicza (geobotaniczna) B. Regionalizacja przyrodniczo-leœna (ekologiczno-fizjograficzna) C. Regionalizacja nasienna D. Typologia leœna E. Warunki œrodowiska kszta³towane przez cz³owieka, jako czynnik modyfikuj¹cy mo liwoœci hodowli lasu Rozdzia³. Ekonomiczne podstawy hodowli lasu A. Racjonalne wykorzystywnie siedlisk leœnych i doskonalenie produkcji leœnej B. Optymalizacja kosztów hodowli lasu i ograniczanie ryzyka niepowodzeñ. C. Zagospodarowanie i wykorzystanie niedrzewnych produktów lasu.... Rozdzia³ 3. Ogólne zasady postêpowania hodowlanego w lasach A. Postêpowanie w lasach gospodarczych B. Postêpowanie w lasach ochronnych C. Postêpowanie hodowlane w Leœnych Kompleksach Promocyjnych (LKP). 3 CZÊŒÆ II SZCZEGÓ OWA Dzia³ I. Zasady odnawiania lasu, przebudowy drzewostanów i zalesiania gruntów Rozdzia³ 1. Gospodarka nasienna A. Cele gospodarki nasiennej i stawiane jej wymogi B. Sposoby zagospodarowania i wykorzystywania bazy nasiennej Rozdzia³. Gospodarka szkó³karska

4 1Rozdzia³ 3 Rêbnie i zasady ich stosowania w lasach Rozdzia³. Odnowienia i zalesienia Rozdzia³ 5. Poprawki, uzupe³nienia i dolesienia Rozdzia³ 6. Przebudowa drzewostanów niezgodnych z celami gospodarki leœnej 5 i przemiana struktury drzewostanów Rozdzia³. Przebudowa drzewostanów, regradacja gleb i rekultywacja gruntów znajduj¹cych siê pod ujemnym wp³ywem przemys³owych zanieczyszczeñ powietrza oraz w obszarach szkód górniczych Rozdzia³. Postêpowanie hodowlane na gruntach porolnych Dzia³ II. Plantacje i uprawy plantacyjne drzew szybko rosn¹cych Rozdzia³ 1. Plantacje topoli Rozdzia³. Plantacyjna uprawa szybko rosn¹cych drzew leœnych Dzia³ III. Pielêgnowanie lasu Rozdzia³ 1. Pielêgnowanie drzewostanów i innych elementów biocenozy leœnej Rozdzia³. Pielêgnowanie siedlisk Dzia³ IV. Kszta³towanie retencji wodnej i gospodarka wod¹ w lasach Rozdzia³ 1. Kszta³towanie retencji wodnej Rozdzia³. Regulacja stosunków wodnych Dzia³ V. Zagospodarowanie lasów silnie os³abionych i podatnych na choroby 0 i szkodniki Rozdzia³ 1. Postêpowanie hodowlane w sta³ych ogniskach gradacyjnych Rozdzia³. Postêpowanie hodowlane w ogniskach chorób infekcyjnych Rozdzia³ 3. Zasady postêpowania w lasach uszkodzonych przez po ary oraz zagospodarowania po arzysk wielkoobszarowych CZÊŒÆ III. LAS OTOCZENIE Rozdzia³ 1. Zwi¹zki lasów i gospodarki leœnej z planowaniem i zagospodarowaniem przestrzennym Rozdzia³. Zasady rekreacyjnego zagospodarowania lasów Za³¹czniki: 1. Mapa: Regionalizacji przyrodniczo-leœnej,. Mapa regionalizacji przyrodniczo-leœnej na tle podzia³u administracyjnego 3 Polski, 3. Naturalne zasiêgi wystêpowania lasotwórczych gatunków drzew w Polsce. 36 3Uwaga! 3Tabele o numerach 1, 1.A, 1.1, 1., 1.3, 1., 1.5, 1.6, 1., 1.,, 9,, 11, 11 A,, 1 s¹ 39zamieszczone w formie za³¹czników, 0Tabele o numerach, 3,, 5, 6,, 1 s¹ zamieszczone w tekœcie

5 Wprowadzenie 16 Dzisiejszy stan wiedzy przyrodniczej pozwala stwierdziæ, e lasy, jako najbardziej natural-1ne, d³ugowieczne i wielkoprzestrzenne zespo³y przyrodnicze, wywieraj¹ ogromny wp³yw na1 zachowanie równowagi w przyrodzie. Stan tej równowagi jest uzale niony od stopnia natural- noœci lasów i ich potencja³u przyrodniczego. Walory te decyduj¹ bowiem o mo liwoœciach0 adaptacji lasów do zmieniaj¹cych siê warunków ycia. 1 Stopniowy wzrost gospodarczy i zwiêkszanie siê liczby ludnoœci wzmaga presjê spo³eczn¹ na lasy i œrodowiska przyrodnicze, a jednoczeœnie rodzi coraz wiêksze oczekiwania spo-3 ³eczne wobec lasów i leœnictwa. Spo³eczeñstwo domaga siê jednoczeœnie ochrony naturalnych walorów lasów i coraz5 wiêkszych iloœci drewna. Roœnie równoczeœnie zapotrzebowanie na œrodowiskotwórcze, produkcyjne, ochronne i socjalne funkcje lasów w zagospodarowaniu przestrzennym kraju. 6 W tej sytuacji niezbêdny jest racjonalny kompromis w godzeniu tych potrzeb, osi¹gany z szerokim udzia³em spo³eczeñstwa, przy podejmowaniu najwa niejszych decyzji gospodar-czych w lasach i przy zwiêkszaniu lesistoœci kraju. Poszukuj¹c takiego kompromisu przy opracowaniu niniejszej edycji Zasad Hodowli Lasu, kierowano siê poni szymi przes³ankami: 1. Kierunek hodowli lasu oparty zarówno na wzorcach naturalnych ukszta³towanych w prze-3sz³oœci, jak te na wspó³czesnych procesach rozwoju zjawisk przyrodniczych z uwzglêd-3nieniem wymogów spo³eczno-gospodarczych i zasad zrównowa onego rozwoju, niesie najmniejsze ryzyko niepowodzeñ, a tym samym ogranicza koszty hodowli i ochrony lasu; 36. Zapotrzebowanie na drewno jako tworzywo ekologiczne o ogromnej mo liwoœci za-3stosowañ, przy tym wytwarzane w procesie przyrodniczym przyjaznym dla œrodowiska 3 bêdzie nadal wzrastaæ wraz ze zwiêkszeniem siê liczby ludnoœci i rozwojem spo³eczno-39 -gospodarczym kraju; 0 3. Rozwój spo³eczno-gospodarczy bêdzie powodowa³ konflikty pomiêdzy produkcyjnymi i1 ochronnymi funkcjami lasu;. Produkcja drewna powinna odbywaæ siê tak e poza ekosystemami leœnymi, tj. na 3 uprawach plantacyjnych i w zadrzewieniach; 5. Proces zanieczyszczania œrodowiska bêdzie trwa³ nadal, choæ w malej¹cym tempie, a 5 jego skutki bêd¹ dotkliwe dla lasów jeszcze bardzo d³ugo i mog¹ regionalnie powodowaæ 6 nieodwracalne zmiany w substancji leœnej; 6. Obserwowane w ostatnich dziesi¹tkach lat zmiany klimatyczne wp³ywaj¹ na warunki ycia lasów. Œwiadczy o tym spontaniczne zwiêkszanie siê udzia³u gatunków liœciastych w la- 5

6 sach naszej strefy klimatycznej, a w szczególnoœci: buka, dêbów, jaworu, lipy i grabu. Niepewnoœæ prognoz co do dalszego kszta³towania siê klimatu nie pozwala jednak na znacz¹c¹ zmianê sk³adu gatunkowego upraw na korzyœæ tych gatunków. Konieczna jest zatem sta³a obserwacja trendów zmian w przyrodzie i stopniowe ich uwzglêdnianie w hodowli lasu. Wszystkie ww. uwarunkowania przyrodnicze i spo³eczne posiadaj¹ wyraÿny aspekt ekonomiczny. Wymagaj¹ one w³aœciwego ukierunkowania nak³adów na hodowlê lasu i unikania daj¹cych siê przewidzieæ szkód w lasach i strat w gospodarce leœnej. Ten kierunek myœlenia zmusza do: 1. Rozpraszania ryzyka w hodowli lasu na mo liwie du ¹ liczbê gatunków drzew rodzimych dostosowanych do charakteru siedlisk, z uwzglêdnieniem jednak dominuj¹cej roli sosny i dêbu, a regionalnie równie buka na nizinach oraz œwierka, buka i jod³y w górach;. Ograniczania powierzchni i zakresu stosowania zrêbów zupe³nych oraz unikania schematyzmu w hodowli lasu; 3. Zwiêkszania zakresu przebudowy drzewostanów nadmiernie zubo onych gatunkowo i uproszczonych strukturalnie, bez wzglêdu na ich wiek;. Zmniejszania ryzyka niepowodzeñ w hodowli lasu m.in. przez: 1) preferowanie naturalnego odnowienia lasu, jako opartego na szerokiej bazie genetycznej; ) nadanie typowi gospodarczemu drzewostanu charakteru dynamicznego zmiennego w czasie: z uwzglêdnieniem cech biologicznych i wymagañ ekologicznych poszczególnych gatunków drzew a zw³aszcza szersze wykorzystanie gatunków szybko rosn¹cych pionierskich i os³onowych (Brz, Os, Ol, Md) przy zak³adaniu upraw otwartych na bogatych siedliskach (zrêby poklêskowe, grunty porolne wy szych klas bonitacyjnych), w celu zwiêkszenia ró norodnoœci biologicznej i produkcyjnoœci drzewostanów, a nastêpnie stopniowe ograniczanie udzia³u tych gatunków w ramach ciêæ pielêgnacyjnych prowadzonych na korzyœæ gatunków g³ównych na danym siedlisku; 3) ukierunkowanie ciêæ pielêgnacyjnych w lasach nie tylko na poprawê jakoœci produkcji, ale te na stabilnoœæ drzewostanów, ywotnoœæ i trwa³oœæ lasu oraz na protegowanie gatunków i osobników drzew posiadaj¹cych zdolnoœci adaptacyjne do zmieniaj¹cych siê warunków œrodowiska; 5. Dopuszczenia luÿniejszej ni dotychczas i nierównomiernej wiêÿby sadzenia w odnowieniach i zalesieniach z wykorzystaniem istniej¹cych lub inicjowaniem nowych odnowieñ naturalnych po ¹danych gatunków drzew; 36. Obserwacji i wspierania spontanicznych procesów naturalnych w lasach, które sprzyjaj¹ ró norodnoœci biologicznej; 36. Ograniczenia czasu prowadzenia selekcji pozytywnej w trzebie ach póÿnych w drzewostanach sosny i modrzewia do po³owy lub koñca IV klasy wieku zale nie od ich jakoœci, 3 3 a w drzewostanach œwierkowych i olszowych do koñca III klasy wieku, bowiem prowadzenie 39 trzebie y górnej a do wieku rêbnoœci zmniejsza zapas produkcyjny i przyrost oraz stabilnoœæ drzew, a przy tym nie zapewnia dalszej istotnej poprawy jakoœci tych drzewostanów; 0 1. Rozszerzenia zasad hodowli lasu równie na u ytki niedrzewne, które powinny staæ siê obiektem gospodarki leœnej. 3 Powy sze przes³anki uzasadniaj¹ oparcie postêpowania hodowlanego w lasach na po- podstawach przyrodniczych i ekonomicznych. Zosta³y one naœwietlone w kolej- g³êbionych 5nych czêœciach sk³adowych niniejszych zasad, które ³¹cz¹ postêpowanie hodowlane z kom- i racjonalnym u ytkowaniem zasobów leœnych i funkcji lasu w spójny system trwa- 6pleksowym ³ej, zrównowa onej i wielofunkcyjnej gospodarki leœnej. System ten jest dalszym rozwiniê- stosowanych w Polsce ju od dawna zasad racjonalnej gospodarki leœnej, opartej na ciem podstawach ekologicznych i ekonomicznych. 6

7 Zasady Hodowli Lasu maj¹ charakter kierunkowy i ramowy. S¹ one transformacj¹ celów1 i zasad gospodarki leœnej okreœlonych ogólnie w ustawie o lasach na cele i zasady szcze-gó³owe, które s¹ ustalane w planach urz¹dzenia lasu indywidualnie dla ka dej najmniejszej3 jednostki planowania gospodarczego, jak¹ jest drzewostan i jego siedlisko. Zasady Hodowli Lasu mog¹ byæ uzupe³niane, uszczegó³awiane i uœciœlane w formie wy-tycznych lub innych ustaleñ dyrektora generalnego Lasów Pañstwowych, wprowadzanych6 do stosowania odpowiednimi zarz¹dzeniami. Komisje techniczno-gospodarcze, podczas opracowywania projektów planów urz¹dzenia lasu, uwzglêdniaj¹c warunki i doœwiadczenia miejscowe, mog¹ proponowaæ modyfikacje9 celów i zasad gospodarki leœnej, okreœlonych w Zasadach Hodowli Lasu w zakresie: 1) gospodarczych typów drzewostanów, okreœlonych ramowo w tabelach 1 i 1A tj. wpro-1wadzaæ zmiany: 1 w udziale poszczególnych gatunków g³ównych w granicach +/ 0%, w ³¹cznym udziale gatunków g³ównych w granicach +/ %, 1 w ³¹cznym udziale gatunków domieszkowych i biocenotycznych +/ 0%; ) ustalaæ dodatkowe gospodarcze typy drzewostanów z uwzglêdnieniem szczególnie16 cennych lokalnie naturalnych zespo³ów np. kwaœnych d¹brów mezotroficznych, wil-1gotnych d¹brów subatlantyckich, kwaœnych buczyn oraz gatunków i ras drzew np. so-1sny wdziarowej, sosny taborskiej, sosny limby, modrzewia sudeckiego, jaworu, lipy itp. Nale y przy tym kierowaæ siê typami lasów okreœlonymi w Siedliskowych podsta-wach hodowli lasu dla poszczególnych siedlisk i krain przyrodniczo-leœnych; 1 3) rodzajów i form rêbni w kierunku zapewniaj¹cym zwiêkszenie udatnoœci i jakoœci od-nowienia lasu. 3 W sytuacjach nadzwyczajnych, KTG mo e wnioskowaæ o dokonanie dalej id¹cych zmian. W uzasadnionych przypadkach nadleœniczy, uwzglêdniaj¹c zmiennoœæ warunków w ra-mach typu siedliskowego lasu i drzewostanu oraz zmiennoœæ potrzeb lasu w czasie obowi¹-zywania planu urz¹dzenia lasu, jest uprawniony do modyfikowania wskazañ gospodarczych i podejmowania indywidualnych decyzji gospodarczych, w kierunku zapewniaj¹cym najlep-sz¹ realizacjê celów gospodarki leœnej okreœlonych w tym planie. Niniejsze zasady hodowli lasu (ZHL) zosta³y opracowane z uwzglêdnieniem ustaleñ: 1. II Polityki ekologicznej Pañstwa, przyjêtej przez Radê Ministrów w czerwcu 000 r. i przez Sejm RP w sierpniu 001 r.,. Polityki leœnej Pañstwa, przyjêtej przez Radê Ministrów dnia kwietnia 9 r. oraz obowi¹zuj¹cych przepisów prawa, a w szczególnoœci: 1. Ustawy z dnia wrzeœnia 91 r. o lasach (tekst jednolity DzU z 000 r., Nr 56, poz. 69 ze zmianami),. Ustawy z dnia 16 paÿdziernika 91 r. o ochronie przyrody (tekst jednolity DzU z 99 r. Nr 99, poz. 9 ze zm.), 3. Ustawy z dnia kwietnia 001 r. Prawo ochrony œrodowiska (DzU z 001 r., Nr 6, poz. 6 ze zm.),. Ustawy z dnia lipca 9 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jednolity DzU z 99 r., Nr, poz. 9 ze zm.), 5. Ustawy z dnia 3 lutego 95 r. o ochronie gruntów rolnych i leœnych (DzU z 95 r., Nr 16, poz. ze zm.), 6. Ustawy z dnia paÿdziernika 95 r. Prawo owieckie (tekst jednolity DzU z 00 r., Nr, poz. 3),. Ustawy z dnia czerwca 001 r. o leœnym materiale rozmno eniowym (DzU z 001 r., Nr 3, poz. 61), oraz przepisów wykonawczych

8 Definicje niektórych pojêæ oraz znaczenia symboli i skrótów u ytych w Zasadach Hodowli Lasu (g³ównie na podstawie S³ownika encyklopedycznego leœnictwa, drzewnictwa, ochrony œrodowiska, ³owiectwa oraz dziedzin pokrewnych Warszawa 96) 1. Biocenoza ogó³ populacji roœlin (fitocenoza) i zwierz¹t (zoocenoza) yj¹cych w okreœlonym ekosystemie i powi¹zanych zale noœciami o charakterze troficznym i ekologicznym. Biocenoza jest g³ównym czynnikiem kszta³tuj¹cym specyficzny dla danego ekosystemu biotop.. Fitocenoza 1) konkretne zbiorowisko roœlinne; ) strukturalna, funkcjonalna czêœæ biocenozy z³o ona z populacji roœlinnych, wykazuj¹ca swoist¹ fizjonomiê wynikaj¹c¹ z udzia³u roœlin o okreœlonym pokroju i formie yciowej, wewnêtrzn¹ strukturê przestrzenn¹ poziom¹ i pionow¹, specyficzn¹ rytmikê sezonow¹ i dynamikê odnawiania siê, w³aœciwy sobie przep³yw energii i produktywnoœæ ekologiczn¹; 3) p³at roœlinnoœci. 3. Zoocenoza wielogatunkowy zespó³ zwierz¹t zasiedlaj¹cy okreœlone œrodowisko; sk³adnik biocenozy istniej¹cy w ekosystemie tylko w powi¹zaniu z pozosta³ymi elementami œrodowiska.. Biotop zespó³ abiotycznych warunków œrodowiska w konkretnym ekosystemie, powstaj¹cy przez specyficzne przekszta³cenie siedliska przez biocenozê danego ekosystemu oraz ekosystemów poprzedzaj¹cych go we wczeœniejszych stadiach sukcesji. 5. Ekosystem uk³ad utworzony przez wszystkie organizmy zasiedlaj¹ce dany obszar i tworz¹ce zespó³ biotyczny wraz z ich œrodowiskiem abiotycznym; rozumiany najczêœciej jako konkretny, dynamiczny, strukturalno-funkcjonalny uk³ad przestrzenny z³o ony z biocenozy i biotopu, wyra aj¹cy jednoœæ; w ka dym ekosystemie zachodzi przep³yw energii i obieg materii pomiêdzy komponentami biocenozy a œrodowiskiem dziêki istnieniu organizmów nale ¹cych do trzech podstawowych poziomów troficznych: producentów, konsumentów i destruentów. 6. Roœlinnoœæ potencjalna roœlinnoœæ, jaka powsta³aby spontanicznie w danym miejscu gdyby zrealizowa³y siê jej tendencje sukcesyjne; naturalny i trwa³y zespó³ leœny odpowiadaj¹cy warunkom siedliskowym w danym miejscu.. Biogrupa grupa drzew, z tej samej lub ró nych klas biosocjalnych, wyodrêbniaj¹ca siê w lesie jako zwarta, zespo³owa jednostka ekologiczna (funkcjonalnoprzestrzenna).. Faza starzenia (staroœci) faza w cyklu rozwojowym lasu naturalnego koñcz¹ca stadium optymalne, a rozpoczynaj¹ca stadium rozpadu. 9. Stadium rozpadu stadium koñcowe cyklu rozwoju lasu naturalnego, w którym wiêkszoœæ drzew starej generacji osi¹ga naturalny kres swego ycia..reprodukcja rozszerzona w gospodarstwie leœnym taki jego rozwój, przy którym nieprzerwanie na stale rozszerzaj¹cej siê podstawie s¹ reprodukowane zapasy produkcyjne i u yteczne w³aœciwoœci lasu. 11.Typ lasu jednostka taksonomiczna, wyró niana w ramach typu siedliskowego lasu, ze wzglêdu na specyficzny sk³ad gatunkowy warstwy drzew, który powinien byæ zachowany na danym terenie jako perspektywiczny cel hodowlany uwarunkowany czynnikami naturalnymi. Typy lasu w ramach poszczególnych siedlisk leœnych zosta³y okreœlone w opracowaniu Siedliskowe podstawy hodowli lasu. 1.DGLP Dyrekcja Generalna Lasów Pañstwowych,.RDLP Regionalna Dyrekcja Lasów Pañstwowych, 1. IBL Instytut Badawczy Leœnictwa,.ZHL Zasady Hodowli Lasu.

9 CZÊŒÆ I OGÓLNA Dzia³ I Ogólne cele gospodarki leœnej i funkcje lasów Rozdzia³ 1. Cele gospodarki leœnej Zgodnie z przepisami Ustawy z dnia wrzeœnia 91 r. o lasach, g³ównym celem gospodarki leœnej jest zapewnienie trwa³oœci lasu i ci¹g³oœci jego wielofunkcyjnej roli w zago-spodarowaniu przestrzennym kraju. 1. Trwa³oœæ lasów w zmieniaj¹cych siê warunkach œrodowiska przyrodniczego powinna byæ osi¹gana przez uwzglêdnianie w gospodarce leœnej wzorców naturalnych, ukszta³to-wanych przez przyrodê w czasach minionych oraz obserwacjê i wykorzystywanie wspó³-czesnych procesów naturalnych inspirowanych przez sam¹ przyrodê. Przy kszta³towaniu5 przysz³ego obrazu lasów nale y tak e braæ pod uwagê trendy rozwoju spo³eczno-go- 6 spodarczego kraju, które bêd¹ wp³ywaæ na warunki œrodowiska przyrodniczego i ocze-kiwania spo³eczeñstwa wobec lasów i gospodarki leœnej G³ównym celem hodowli lasu jest zachowanie i wzbogacanie lasów istniej¹cych oraz kszta³towanie nowych z respektowaniem warunków i procesów naturalnych przez: 1) stopniowe osi¹ganie stanów równowagi dynamicznej w ekosystemach leœnych, 3 a w szczególnoœci zgodnoœci biocenozy leœnej z warunkami biotopów, ) zapewnianie produkcji drewna i innych u ytków na zasadach reprodukcji rozszerzonej, 36 3) kszta³towanie pozaprodukcyjnych funkcji lasu oraz przyjaznych powi¹zañ gospodarki leœnej z otoczeniem spo³eczno-gospodarczym na zasadzie sprzê eñ zwrotnych Przy formu³owaniu szczegó³owych celów hodowli lasu, które zgodnie z art. 1 ustawy39 o lasach powinny byæ okreœlone w planie urz¹dzenia lasu dla ka dego drzewostanu0 i urz¹dzanego obiektu, nale y wyró niaæ: 1 1) cele perspektywiczne (d³ugookresowe) polegaj¹ce na okreœleniu po ¹danej postaci drzewostanu w wieku jego dojrza³oœci do odnowienia i po ¹danej postaci urz¹dzanego obiektu. Cele perspektywiczne wyra a siê w gospodarczych typach drzewosta-nów dla poszczególnych siedlisk, po³o enia i warunków œrodowiska przyrodniczego5 oraz w wiekach dojrza³oœci drzewostanów do odnowienia (wiekach rêbnoœci), które6 s¹ okreœlane w planach urz¹dzenia lasu; 3 ) cele etapowe (œredniookresowe), obejmuj¹ce od kilkunastu do kilkudziesiêciu lat, które powinny byæ realizacyjnym rozwiniêciem celów perspektywicznych, zgodnie

10 wchodz¹cym w sk³ad planu urz¹dzenia lasu z naturaln¹ dynamik¹ rozwoju drzewostanu od fazy inicjalnej, przez m³odocian¹, dojrzewania, dojrza³oœci, starzenia siê i odnowienia, z pozostawieniem fragmentów drzewostanu do fazy staroœci fizjologicznej i naturalnego rozpadu. Cele œredniookresowe powinny uwzglêdniaæ potrzebê wprowadzania ewentualnych korekt w aktualnym stanie drzewostanów, niezbêdnych dla osi¹gniêcia celów perspektywicznych np.: a) zmiany kierunków i natê enia ciêæ pielêgnacyjnych w ró nych etapach rozwoju drzewostanów, b) przebudowy sk³adu gatunkowego drzewostanów, c) zró nicowania struktury wiekowej i przestrzennej drzewostanów, d) optymalizacji zapasu produkcyjnego drzewostanów, e) rewitalizacji gleb i regradacji siedlisk, f) odbudowy systemu ma³ej retencji w lesie, g) przywracania naturalnej ró norodnoœci biologicznej lasu. Cele te i sposoby ich realizacji okreœlaj¹ komisje techniczno-gospodarcze przy opracowywaniu projektów kolejnych planów urz¹dzenia lasu. Cele krótkookresowe (doraÿne), formu³owane na okres wa noœci planu urz¹dzenia lasu, s¹ ujmowane we wskazaniach gospodarczych opisów taksacyjnych. Cele, o których mowa w ust., s¹ zapisywane w opisie taksacyjnym drzewostanu, a cele perspektywiczne i œredniookresowe powinny byæ sformu³owane równie w elaboracie, 3 1. Realizacji celów hodowli lasu s³u y racjonalne u ytkowanie i bie ¹ce odnawianie zasobów leœnych na zasadach reprodukcji rozszerzonej z zachowaniem naturalnej ró norodnoœci biologicznej i bogactwa genetycznego lasu.. G³ównym celem u ytkowania lasu jest: a) gospodarcze wykorzystywanie zasobów leœnych i pozaprodukcyjnych œwiadczeñ lasu jako dobra publicznego i Ÿród³a œrodków na prowadzenie trwa³ej, zrównowa onej i wielofunkcyjnej gospodarki leœnej, b) kszta³towanie najlepszych warunków dla odnowienia lasu i jego rozwoju zgodnie z celami: gospodarki leœnej, ochrony przyrody, ochrony i kszta³towania œrodowiska. Rozdzia³. Funkcje lasów i ich podzia³ Funkcje lasów ogólnie dzieli siê na: 0 1) naturalne, wynikaj¹ce z samego istnienia lasu, 1 ) kszta³towane, czyli wzmagane w okreœlonym kierunku metodami gospodarki leœnej Realizuj¹c cele hodowli i u ytkowania lasu przyjmuje siê zasadê, e ka dy las, w ka - 6dym miejscu i czasie pe³ni jednoczeœnie ró ne funkcje w sposób naturalny. Niektóre z tych funkcji, uznane za szczególnie wa ne dla cz³owieka w okreœlonym miejscu i czasie, mog¹ byæ wzmagane metodami gospodarki leœnej, na ogó³ jednak kosztem ograniczania innych funkcji naturalnych.

11 6 1 Dotychczasowe rozpoznanie naturalnych funkcji lasu pozwala wyró niæ, ze wzglêdu na3 sposób ich œwiadczenia, trzy grupy funkcji: 1) biotyczne, które tworz¹ potencja³ biotyczny lasu w przestrzeni, 5 ) ochronne, które chroni¹ walory przyrody i œrodowisko naturalne w lesie i poza lasem, 6 3) produkcyjne i reprodukcyjne, które zapewniaj¹ produkcjê o ywionej i nieo ywionej materii organicznej oraz odnawialnoœæ lasu i jego trwa³oœæ jako ekosystemu Funkcje biotyczne, okreœlane te jako œrodowiskotwórcze, ekologiczne lub spo³eczne, maj¹ swe Ÿród³o w procesach yciowych lasu, w szczególnoœci w wi¹zaniu wêgla atmo-1sferycznego i tlenków azotu w masie organicznej, uwalnianiu tlenu, pary wodnej, fitoncy-1dów, zapachów i wyra aj¹ siê tworzeniem potencja³u biotycznego, którego wp³yw rozci¹-1ga siê zarówno na œrodowisko leœne, jak i na szeroko pojête œrodowisko przyrodnicze1 w otoczeniu lasu. W tej grupie funkcji wyró nia siê funkcje: klimatyczne, uzdrowiskowe, rekreacyjne, tury-1styczne, retencji, oczyszczania i dystrybucji wody oraz stymulacji produkcyjnoœci w po-1zaleœnych dzia³ach gospodarki. 1. Funkcje ochronne, które chroni¹ leœne i nieleœne zasoby przyrody i krajobrazu przed de-1gradacj¹, utrat¹ walorów, zanieczyszczeniem albo przed szkodliwym dzia³aniem czyn-ników zewnêtrznych. 1 Wyró nia siê tu funkcje ochrony ró norodnoœci biologicznej i bogactwa genetycznego, ochrony naturalnych warunków ycia cz³owieka, ochrony krajobrazu naturalnego, ochro-ny wody przed zanieczyszczeniem, ochrony gleb przed erozj¹, ochrony œrodowiska przed: ha³asem, wiatrem, zapyleniem, promieniowaniem, powodzi¹, lawinami, osuwiskami, 5 przemieszczaniem siê zanieczyszczeñ (funkcja bariery fizycznej), funkcje obron-ne, funkcje ochrony miejsc prowadzenia prac badawczych, funkcje historyczne, kulturo-we, estetyczne, duchowe itp. 3. Funkcje produkcyjne, zwane te gospodarczymi, wœród których najczêœciej wymienia9 siê: funkcje produkcji biomasy i akumulacji energii, w tym produkcja drewna i u ytków ubocznych tj. zwierzyny, grzybów, owoców runa leœnego, ywicy, zió³, kory, choinek, stroiszu itp. funkcje maj¹tkowe i dochodowe, 3 funkcje miejsca pracy, funkcje narzêdzia rekultywacji terenu, 36 funkcje miejsca ró norodnych us³ug dla ludnoœci itp. 3. Wiele funkcji lasu nie zosta³o jeszcze rozpoznanych i zdefiniowanych. Przysz³oœæ ujawni3 z pewnoœci¹ nowe funkcje lasu w przyrodzie, gospodarce i ró nych dziedzinach ycia cz³owieka Wielofunkcyjna gospodarka leœna powinna zapewniaæ mo liwoœæ trwa³ego i zrównowa-1 onego pe³nienia przez lasy wszystkich ich funkcji naturalnych, lecz wzmagaæ szczególnie te funkcje, które dla danego obszaru zosta³y uznane za wiod¹ce Funkcje lasów, zidentyfikowane w planach urz¹dzenia lasu na podstawie przepisów usta-wy o lasach lub wynikaj¹ce z innych przepisów prawa (miejscowych planów zagospodaro-wania przestrzennego, przepisów o ochronie przyrody, przepisów o ochronie zabytków itp.) 11

12 1okreœla siê szczegó³owo w planach urz¹dzenia lasu i uwzglêdnia w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. 3 Funkcje lasów w zagospodarowaniu przestrzennym kraju s¹ kszta³towane na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym. 5 1) Na poziomie lokalnym funkcje lasów s¹ ustalane: w planach urz¹dzenia lasu na podstawie decyzji ministra w³aœciwego do spraw œrodowiska i w nastêpstwie w miejsco- 6 wych planach zagospodarowania przestrzennego (patrz art. 0 ustawy z dnia wrzeœnia 91 r. o lasach). 9 ) Na poziomie regionalnym (wojewódzkim) w ramach prac nad studium zagospodarowania przestrzennego województwa (patrz art. 5 ustawy z dnia lipca 9 r. o za- 11 gospodarowaniu przestrzennym, tekst jednolity DzU Nr, poz. 9 z 99 r.). 1 3) Na poziomie krajowym w ramach polityki przestrzennego zagospodarowania kraju (patrz art. 56 ww. ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym) Rozdzia³ 3. Podzia³ lasów w zale noœci od ogólnych celów gospodarki leœnej i pe³nionych funkcji 11. Ze wzglêdu na rolê lasów w œrodowisku przyrodniczym, w gospodarce i yciu spo³ecznym kraju wyró nia siê: 3 1) lasy ochronne jako szczególnie chronione (z mocy ró nych ustaw), ) lasy gospodarcze jako ogólnie chronione (z mocy ustawy o lasach) Do lasów ochronnych zalicza siê lasy o szczególnych walorach przyrodniczych, uznane zgodnie z przepisami o ochronie przyrody za rezerwaty. Postêpowanie w tych lasach okreœla plan ochrony rezerwatu.. Za lasy ochronne, zgodnie z art. ustawy o lasach, mog¹ byæ uznane lasy, które: 1) chroni¹ glebê przed zmywaniem lub wyja³owieniem, powstrzymuj¹ usuwanie siê ziemi, obsypywanie siê ska³ lub lawin, ) chroni¹ zasoby wód powierzchniowych i podziemnych, reguluj¹ stosunki hydrologiczne w zlewni oraz na obszarach wododzia³ów, 3) ograniczaj¹ powstawanie lub rozprzestrzenianie siê lotnych piasków, ) s¹ trwale uszkadzane wskutek dzia³alnoœci przemys³u, 5) stanowi¹ drzewostany nasienne lub ostoje zwierz¹t i stanowiska roœlin podlegaj¹cych ochronie gatunkowej, 6) maj¹ szczególne znaczenie przyrodniczo-naukowe lub dla obronnoœci i bezpieczeñstwa pañstwa, ) s¹ po³o one: a) w granicach administracyjnych miast i w odleg³oœci do km od granic administracyjnych miast licz¹cych ponad 50 tys. mieszkañców, b) w strefach ochronnych wokó³ sanatoriów i uzdrowisk, c) w strefie górnej granicy lasów. 1

13 1 Szczegó³owe zasady uznawania lasów za ochronne okreœla Rozporz¹dzenie Ministra 3 Ochrony Œrodowiska, Zasobów Naturalnych i Leœnictwa z dnia 5 sierpnia 9 r. (DzU Nr 6, poz. ). Nale y podkreœliæ, e zgodnie z ust. tego rozporz¹dzenia, szczegó³o-we zasady prowadzenia gospodarki w lasach ochronnych okreœla siê w akcie o uznaniu6 tych lasów za ochronne Pozosta³e lasy, nieuznane za ochronne, zalicza siê do lasów gospodarczych Dzia³ II Przyrodnicze i ekonomiczne podstawy hodowli lasu 16 1 Rozdzia³ 1. Przyrodnicze podstawy hodowli lasu Podstaw¹ dla okreœlenia celów hodowlanych, jak te kierunków postêpowania hodowlanego w lasach s¹: 3 1) Regionalizacja geobotaniczna kraju, która okreœla zró nicowanie g³ównych typów ro-œlinnoœci potencjalnej Polski i geograficzn¹ zmiennoœæ relacji miêdzy siedliskami5 a naturalnymi zbiorowiskami leœnymi na nich wystêpuj¹cymi; 6 ) Regionalizacja przyrodniczo-leœna, która przedstawia geograficzne zró nicowanie warunków wzrostu lasów w uk³adzie hierarchicznym krainy, dzielnicy i mezoregionu, ich funkcji fizjotaktycznych oraz naturalnych mo liwoœci bioprodukcji; 9 3) Regionalizacja nasienna, która okreœla walory genetyczne i gospodarcze populacji g³ównych gatunków drzew leœnych w Polsce, granice ich wystêpowania oraz zasady rozprzestrzeniania i wykorzystywania; ) Rozpoznanie naturalnego potencja³u siedlisk leœnych metod¹ typologiczn¹, wyko-3rzystuj¹c¹ osi¹gniêcia nauk przyrodniczych (przyrodniczych m.in. gleboznawstwa, 3 fitosocjologii, klimatologii) dla wskazania mo liwoœci kszta³towania okreœlonych zbio-3rowisk leœnych; 36 5) Warunki œrodowiska przyrodniczego, tj. stopnie czystoœci powietrza atmosferyczne-3go, gleby i wody, kszta³towane przez cz³owieka w bli szym i dalszym otoczeniu la-3su, które wp³ywaj¹ na stan œrodowiska leœnego i modyfikuj¹ mo liwoœci hodowli lasu. 39 A. Regionalizacja przyrodnicza (geobotaniczna) 1. Naturalne zespo³y przyrodnicze Polski wykazuj¹ zmiennoœæ regionaln¹ odpowiadaj¹c¹ wielkim gradientom klimatycznym: z zachodu na wschód, wraz ze wzrostem kontynentalizmu klimatu i ustêpowaniem zespo³ów atlantyckich w lasach g³ównie buka, jaworu, jod³y i dêbu bezszypu³kowego,

14 1 3 i z po³udniowego-zachodu na pó³nocny-wschód, wraz ze zwiêkszaniem siê liczby elementów borealnych, w tym w lasach zespo³ów œwierkowych i sosnowych i pojawieniem siê pó³nocnego zasiêgu œwierka.. Zmiennoœæ tê ró nicuj¹ i wzbogacaj¹ pasma wy yn i gór po³udniowej Polski, gdzie ukszta³towa³y siê zespo³y leœne z dominuj¹cym udzia³em œwierka, jod³y, buka i jaworu Potencjaln¹ roœlinnoœæ naturaln¹ Polski obrazuje mapa wed³ug W³adys³awa Matuszkiewicza, która wyra a stan potencjalny tendencji sukcesyjnych roœlinnoœci zgodnych z obecny- mi warunkami œrodowiska fizyczno-geograficznego i poœrednio informuje o jego potencjale ekologicznym Lasy dzisiejsze zachowa³y siê g³ównie na s³abszych glebach i w terenach trudno dostêp- St¹d porównywanie procentowego udzia³u i rozmieszczenia typów siedliskowych la- 1nych. su i dzisiejszych zespo³ów leœnych z naturaln¹ roœlinnoœci¹ potencjaln¹ jest uzasadnione 16tylko w skali makroregionalnej i w miejscach wystêpowania du ych kompleksów leœnych 1o charakterze puszczañskim Gospodarka leœna musi uwzglêdniaæ uwarunkowania zarówno przyrodnicze, jak i go- oraz wymogi prawa dotycz¹ce prowadzenia trwa³ej, zrównowa onej i wielofunk- spodarcze 3cyjnej gospodarki zasobami leœnymi. St¹d regionalizacja geobotaniczna i fitosocjologiczna ma znaczenie ogólne. 5 Zasadnicze podstawy hodowli lasu stanowi¹: Regionalizacja przyrodniczo-leœna na 6podstawach ekologiczno-fizjograficznych opracowanie zespo³owe pod kierunkiem prof. dr hab. Tadeusza Tramplera (PWRiL, Warszawa 90 r.), Siedliskowe podstawy hodowli la- opracowanie zespo³owe (PTG, Warszawa 00 r.). su 9 B. Regionalizacja przyrodniczo-leœna (ekologiczno-fizjograficzna) 16 3 Regionalizacja przyrodniczo-leœna ³¹czy przyrodnicze podstawy leœnictwa z gospodar- kszta³towaniem przyrody na zasadach trwa³oœci, tj. u ytkowania i odnawiania wed³ug czym 36zasad reprodukcji rozszerzonej z poszanowaniem praw i procesów naturalnych, ró norod- biologicznej i bogactwa przyrodniczego w sensie genetycznym, gatunkowym, eko- 3noœci 3systemowym i krajobrazowym. W odró nieniu od stosowanej do 90 r. regionalizacji przy- opartej na podstawach geograficzno-klimatycznych, obecnie obowi¹zuj¹- 39rodniczoleœnej, 0ca regionalizacja jest oparta na podstawach ekologiczno-fizjograficznych i w pisowni jest 1ujmowana jako przyrodniczo-leœna Struktura przyrodniczo-leœna kraju jest struktur¹ regionaln¹ i hierarchiczn¹, tzn. ró nicu- siê na 3 regiony: kraina, dzielnica i mezoregion, przy czym ka dy z regionów jest zawsze 6je jednostk¹ przestrzenn¹ i terytorialnie zwart¹, wewnêtrznie spójn¹ i wyró niaj¹c¹ siê w spe- sposób w³aœciwoœciami ekologiczno-fizjograficznymi, warunkuj¹cymi potencjalne cyficzny mo liwoœci rozwoju lasów i pe³nienia przez nie wielorakich funkcji w zagospodarowaniu 1

15 przestrzennym kraju. Ka dy region wy szego rzêdu jest sum¹ regionów ni szego rzêdu, 1 choæ ich granice maj¹ czêsto charakter przejœciowy. 1. Mezoregion przyrodniczo-leœny jest najmniejsz¹ i podstawow¹ jednostk¹ regionalizacji. 3 Jego charakter ekologiczno-fizjograficzny wynika z dominuj¹cego na jego obszarze pod³o a geologicznego i typu krajobrazu naturalnego, czego wyrazem jest dominacja5 okreœlonych typów siedlisk, które kszta³tuj¹ potencjaln¹ produkcyjnoœæ lasów i odró -6 niaj¹ go od s¹siednich mezoregionów. Szczegó³owe wyznaczenie granic mezoregionów a wiêc i najni szych jednostek regionalizacji przyrodniczo-leœnej bêdzie mo liwe po za-koñczeniu kartowania siedlisk leœnych. 9. Dzielnica przyrodniczo-leœna ma charakter ekologiczno-fizjograficzny, wynikaj¹cy z cha-1rakteru w³¹czonych do niej mezoregionów tzn. ma okreœlon¹ (zró nicowan¹ przestrzen-1nie) strukturê siedlisk i lesistoœæ. Wielkoœæ kompleksów leœnych i ich rozmieszczenie s¹ 1 specyficzne dla danej dzielnicy. 3. Kraina przyrodniczo-leœna jest najwiêkszym regionem ekologiczno-fizjograficznym, którego charakter jest kszta³towany przez specyficzne cechy klimatu, co wyra a siê w ró nej roli lasotwórczej œwierka, jod³y i buka. Charakteryzuje siê ona równie dominuj¹cym wy-1stêpowaniem okreœlonych typów potencjalnej roœlinnoœci naturalnej, w tym naturalnych1 zespo³ów leœnych Na podstawie powy szych kryteriów wyodrêbniono: krain, 59 dzielnic i 1 mezore-1gionów przyrodniczo-leœnych zobrazowanych na za³¹czonej mapie (za³. Nr 1) Wystêpowanie potencjalnej roœlinnoœci naturalnej w strefach ekoklimatycznych i w krai-nach przyrodniczo-leœnych jest zobrazowane w oddzielnym opracowaniu pt. Regiona-lizacja przyrodniczo-leœna na podstawach ekologiczno-fizjograficznych, PWRiL, War-szawa 90.. Charakterystyka ekologiczna krain, dzielnic i mezoregionów przyrodniczo-leœnych jest podana w za³¹czonych tabelach: 1.1; 1.; 1.3; 1.; 1.5; 1.6; 1.; 1.. C. Regionalizacja nasienna Regionalizacja nasienna jest przedstawiona w odrêbnym opracowaniu pt. Leœna regionalizacja dla nasion i sadzonek w Polsce, Warszawa 96, wydanie II, Warszawa 000. Regionalizacjê leœn¹ dla nasion i sadzonek wprowadza siê w celu: wyró nienia i zachowania odrêbnoœci jak najwiêkszej liczby naturalnych, rodzimych lub prawdopodobnie rodzimych populacji gatunków lasotwórczych, zwiêkszenia bazy nasiennej najcenniejszych populacji drzew w regionach ich wystêpowania, propagowania tych populacji na terenach, na których lokalna baza drzewostanów nasiennych jest niewystarczaj¹ca, ograniczenia niekontrolowanych przerzutów materia³u rozmno eniowego i œcis³ego okreœlenia zasad oraz kierunków jego przemieszczania dla zachowania trwa³oœci lasów, stworzenia systemu trwa³ego ewidencjonowania oraz kontroli pochodzenia materia³u rozmno eniowego

16 1D. Typologia leœna Szczegó³owa charakterystyka przyrodniczych warunków hodowli lasu na podstawie natu- zasiêgów wystêpowania typów gleb i specyficznych zbiorowisk roœlinnych w krai- 6ralnych nach i dzielnicach przyrodniczo-leœnych jest podana w oddzielnym opracowaniu pt. Sie- podstawy hodowli lasu. dliskowe 9 E. Warunki œrodowiska kszta³towane przez cz³owieka, jako czynnik modyfikuj¹cy 11mo liwoœci hodowli lasu Naturalne warunki œrodowiska przyrodniczego s¹ stale modyfikowane przez cz³owieka. 16 Modyfikacja ta nie by³a dotychczas wystarczaj¹co uwzglêdniana jako czynnik ograniczaj¹cy mo liwoœci kszta³towania roœlinnoœci potencjalnej, mimo e w ostatnich dzie- 1 1 si¹tkach lat przybiera³a ona szczególnie ostre formy. Stopniowe ograniczanie zanieczyszczania powietrza atmosferycznego, obserwowane obecnie, nie poprawia sytuacji 0 w sposób istotny, bowiem depozyt zanieczyszczeñ w œrodowisku glebowym nadal roœnie i ogranicza mo liwoœci hodowli lasu. St¹d czynniki antropogeniczne musz¹ byæ 1 uznawane za istotne w ocenie przyrodniczych i ekonomicznych warunków hodowli lasu Przy analizie i ocenie wp³ywu czynników antropogenicznych na obecne i przysz³e mo - liwoœci hodowli lasu komisje techniczno-gospodarcze powinny braæ pod uwagê: 1) stopieñ zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego przez tlenki siarki i azotu, dwutlenek wêgla, ozon i py³y, w tym stan dotychczasowy, obecny i przewidywane zmiany; ) depozyt zanieczyszczeñ w œrodowisku glebowym, w tym w szczególnoœci metali ciê kich oraz stopieñ zakwaszenia gleby i wody, a tak e trendy jego zmian; 3) zak³ócenia stosunków wodnych, w tym poziom i dynamika wody gruntowej w okresie wegetacyjnym; ) stopieñ zanieczyszczenia wód powierzchniowych i gruntowych oraz przewidywane zmiany; 5) stopieñ degradacji zbiorowisk roœlinnych, z uwzglêdnieniem czynników sprawczych; 6) naturalne trendy rozwojowe drzewostanów. Dane te nale y czerpaæ z corocznych opracowañ Pañstwowej Inspekcji Ochrony Œrodowiska nt. monitoringu œrodowiska leœnego i innych dostêpnych Ÿróde³. 3. Kompleksowa analiza ww. czynników antropogenicznych w porównaniu z ocen¹ stopni wra liwoœci ró nych gatunków drzew na stres œrodowiskowy powinna doprowadziæ do ewentualnych korekt w ustalaniu celów hodowli lasu oraz gospodarczych typów drzewostanów.. Z braku kompleksowych badañ i szczegó³owych wytycznych na ten temat nale y przyj¹æ, e gatunki iglaste zimozielone s¹ bardziej wra liwe na zanieczyszczenie powietrza ni gatunki liœciaste oraz e gatunki pionierskie (Brz, Os, Ol i Md) wczesnych stadiów rozwojowych lasu s¹ mniej wra liwe na takie zanieczyszczenia ni gatunki póÿnych stadiów rozwojowych (Db, Bk, Gb, Js, Wz), a tak e, e gatunki o szerokiej amplitudzie ekologicznej (Brz, Os, So, Lp, Olsz) s¹ mniej wra liwe na ró nego rodzaju stresy œrodowiskowe ni pozosta³e gatunki drzew. 5. Przy ustalaniu sk³adu gatunkowego upraw na powierzchniach otwartych, nale y w miarê potrzeby wykorzystywaæ przedplony z³o one z gatunków os³onowych i pionierskich, 16

17 które nale y stopniowo usuwaæ dla zwiêkszenia przestrzeni wzrostu dla gatunków g³ównych, zgodnych z typem gospodarczym drzewostanów jako perspektywicznym celem hodowlanym. W szczególnie trudnych warunkach wzrostowych, np. zmrozowiska, tere-ny okresowo zalewane itp., dopuszcza siê uznawanie powsta³ych naturalnie i sztucznie upraw i m³odników za drzewostany przejœciowe, które w sprzyjaj¹cych warunkach zo-stan¹ poddane przebudowie. 6 1 Rozdzia³. Ekonomiczne podstawy hodowli lasu 9 A. Racjonalne wykorzystywanie siedlisk i doskonalenie produkcji leœnej Podstawowym warunkiem racjonalnego wykorzystania siedlisk leœnych jest ich w³aœciwe rozpoznanie. W tym celu niezbêdne jest wykonanie, w mo liwie najkrótszych terminach, 16 prac siedliskowych we wszystkich lasach pozostaj¹cych w zarz¹dzie Lasów Pañstwowych, 1 w których prac takich dotychczas nie przeprowadzono. 1 W³aœciwe wykorzystanie siedlisk leœnych osi¹ga siê przez dostosowywanie sk³adu ga-1tunkowego i struktury drzewostanów do wymogów okreœlonych w typach gospodarczych0 drzewostanów dla poszczególnych siedlisk, przyjêtych w obowi¹zuj¹cym planie urz¹dze-nia lasu z uwzglêdnieniem ich odmian krainowych i fizjograficzno-klimatycznych, wariantów uwilgotnienia, stanu siedlisk oraz typów lasu uwarunkowanych czynnikami naturalnymi Zwiêkszanie ogólnej wielkoœci produkcji leœnej odbywa siê przez: 1) doskonalenie sk³adu gatunkowego oraz struktury przestrzennej, wiekowej i budowy piêtrowej drzewostanów w kierunku zgodnym z warunkami naturalnymi; ) optymalizowanie wielkoœci i struktury zapasu produkcyjnego; 3) wykorzystywanie walorów genetycznych drzew i drzewostanów; ) zwiêkszanie lesistoœci; 5) ograniczanie szkód w lasach i strat w produkcji leœnej. Poprawa jakoœci produkcji leœnej i rentownoœci gospodarki zasobami leœnymi powinna byæ osi¹gana w wyniku: 1) doskonalenia selekcji w nasiennictwie leœnym, gospodarki nasiennej i szkó³karskiej; ) preferowania w odpowiednich warunkach naturalnego odnowienia lasu, stwarzaj¹cego mo liwoœæ zaostrzenia selekcji jakoœciowej i zwiêkszenia trwa³oœci lasu; 3) dostosowania sk³adów gatunkowych upraw oraz typów gospodarczych drzewostanów do potencjalnych mo liwoœci produkcyjnych siedlisk; ) doskonalenia zasad wykonywania ciêæ pielêgnacyjnych; 5) kszta³towania po ¹danych cech technicznych drewna podczas pielêgnowania drzewostanów; 6) ograniczania udzia³u drewna z wadami wrodzonymi i nabytymi

18 1B. Optymalizacja kosztów hodowli lasu i ograniczanie ryzyka niepowodzeñ Racjonalizacja nak³adów na hodowlê lasu powinna byæ skierowana na: 6 1) preferowanie naturalnego odnowienia lasu z jednoczesn¹ optymalizacj¹ nak³adów na gospodarkê nasienn¹, szkó³karsk¹, poprawki i uzupe³nienia oraz pielêgnowanie upraw; ) wykorzystanie walorów genetycznych i zdolnoœci adaptacyjnych drzew i drzewostanów; 9 3) doskonalenie produkcji szkó³karskiej, w tym mikoryzacji sadzonek do zalesiania gruntów nieleœnych i przebudowy drzewostanów pod wp³ywem emisji przemys³owych; 11 ) optymalizacjê sposobów przygotowania gleby pod odnowienie lasu i zalesienia, 1 z uwzglêdnieniem mo liwoœci sadzenia bez uprzedniego przygotowania gleby; 5) optymalizacjê wykorzystania pozosta³oœci zrêbowych i poeksploatacyjnych z jednoczesnym ograniczeniem spalania; 1 6) optymalizacjê wiêÿby sadzenia gatunków g³ównych, domieszkowych i biocenotycznych; 16 ) ograniczanie czasu stosowania selekcji pozytywnej w drzewostanach sosnowych 1 i modrzewiowych do po³owy lub do koñca IV klasy wieku, a w drzewostanach olszowych i œwierkowych do koñca III kl.w. i zast¹pienie jej w drzewostanach starszych 1 trzebie ¹ doln¹ lub ciêciami sanitarnymi; 0 ) ograniczanie szkód w lasach powodowanych przez zwierzynê do poziomu zapewniaj¹cego 1 mo liwoœæ realizacji celów hodowli lasu, a tym samym obni enia kosztów wprowadzania poprawek, uzupe³nieñ, dolesieñ i podszytów oraz grodzeñ i innego zabezpieczenia upraw; 3 9) ograniczenie rozmiarów prac z zakresu wprowadzania poprawek, uzupe³nieñ, dolesieñ i podszytów w ostojach zwierzyny; 5 ) rezygnacjê z prac nieefektywnych i niekoniecznych lub sprzecznych z zasadami 6 ochrony przyrody, np. zalesianie gruntów podmok³ych lub zabagnionych, odnawianie sztuczne trwa³ych zmrozowisk; 11) doskonalenie zaplecza technicznego i us³ug dla potrzeb hodowli lasu. 9 6 W celu rozproszenia i ograniczenia ryzyka niepowodzeñ hodowlanych nale y: 1) preferowaæ naturalne odnowienie lasu po ¹danych gatunków drzew, mniej zagro one przez czynniki klimatyczne i zwierzynê oraz stwarzaj¹ce mo liwoœci zaostrzenia 3 selekcji w pielêgnowaniu lasu; ) d¹ yæ do rozpraszania ryzyka hodowlanego na mo liwie du ¹ liczbê gatunków drzew 36 pozostaj¹cych w granicach ich naturalnego zasiêgu wystêpowania z dopuszczeniem 3 poza zasiêg gatunków o du ej plastycznoœci np. buka i œwierka; 3 3) d¹ yæ do ograniczenia ryzyka hodowlanego przez dostosowywanie sk³adu gatunkowego i form zmieszania do charakteru siedlisk; 39 0 ) preferowaæ wielogeneracyjne drzewostany mieszane; 1 5) zapewniaæ terminowe i staranne wykonanie niezbêdnych zabiegów hodowlanych i ochronnych. 3 C. Zagospodarowanie i wykorzystanie niedrzewnych produktów lasu 5 6 Rozszerzenie sfery zainteresowañ hodowli i u ytkowania lasu na leœne produkty nie- powinno polegaæ drzewne na: 1

19 1) analizie i ocenie wystêpowania naturalnej bazy owocodajnych roœlin runa leœnego, 1 grzybów i roœlin leczniczych; ) ocenie mo liwoœci jej wykorzystania przez nadleœnictwo w drodze zawierania umów3 z firmami prowadz¹cymi zbiór p³odów runa leœnego lub organizowania zbioru i sprze-da y tych p³odów we w³asnym zakresie szczególnie w miejscach objêtych sta³ym lub5 okresowym zakazem wstêpu do lasu dla ludnoœci zgodnie z art. 6 ustawy o lasach; 6 3) ograniczaniu mo liwoœci zbioru p³odów runa leœnego dla ludnoœci, w razie gdy wyst¹-pi³a groÿba degradacji runa leœnego na okres niezbêdny do jego regeneracji Zasady gospodarki populacjami zwierz¹t ³ownych w lasach powinny wynikaæ z: 1 1) bie ¹cej oceny natê enia i stopnia szkodliwoœci erowania zwierzyny w uprawach, nalotach, podrostach, m³odnikach, tyczkowinach i dr¹gowinach; 1 ) respektowania zasady, e poziom szkód istotnych, liczonych narastaj¹co, w okresie ycia uprawy i m³odnika, polegaj¹cych na zniszczeniu pêdu wierzcho³kowego u drze-1wek gatunków g³ównych, domieszkowych i biocenotycznych iglastych i liœciastych1 nie powinien przekraczaæ 0% ogólnej liczby drzewek ka dego z tych gatunków na1 ocenianej powierzchni; 3) respektowania zasady, e liczba drzew ospa³owanych powy ej 1/3 obwodu pnia0 w m³odnikach i dr¹gowinach œwierkowych i jod³owych nie mo e przekraczaæ %, 1 a w m³odnikach i dr¹gowinach gatunków liœciastych i pozosta³ych gatunków igla-stych 0% ogólnej liczby drzew na ocenianej powierzchni; 3 ) oceny wp³ywu lokalnej populacji du ych drapie ników na populacje kopytnych Szczegó³owe zasady gospodarki populacjami zwierzyny w lasach reguluj¹ przepisy pra-wa ³owieckiego i obowi¹zuj¹ce wytyczne dyrektora generalnego Lasów Pañstwowych. 9 Rozdzia³ 3. Ogólne zasady postêpowania hodowlanego w lasach A. Postêpowanie w lasach gospodarczych Podstaw¹ gospodarki leœnej s¹ gatunki drzew maj¹ce naturalny zasiêg swego wystêpo-3wania na terenie danego nadleœnictwa z uwzglêdnieniem regionalizacji przyrodniczo-le-3œnej. 0. W gospodarce leœnej nale y uwzglêdniaæ równie potrzebê zachowania rzadkich i gin¹-cych gatunków drzew i krzewów (np. cis, brekinia, wi¹zy, klon polny), pod warunkiem, e s¹ rodzime na tym terenie Ukierunkowanie perspektywicznych celów hodowli lasu w ró nych warunkach siedlisko-wych oraz orientacyjne ujêcie sk³adu gatunkowego upraw wed³ug poszczególnych 5 krain i dzielnic przyrodniczo-leœnych przedstawiono w tabeli 1. Ukierunkowanie to ma6 charakter ogólny, bowiem specyfika hodowlana lokalnych warunków siedliskowych i drzewostanowych oraz stan œrodowiska przyrodniczego mog¹ uzasadniaæ potrzebê wprowadzania pewnych zmian w udziale poszczególnych gatunków wchodz¹cych

20 w sk³ad gospodarczego typu drzewostanu. W tabeli 1 podano orientacyjny sk³ad gatunkowy upraw (w kol. ) i po ¹dany gospodarczy typ drzewostanu w wieku dojrza³oœci do odnowienia (w kol. ). W procesie rozwoju ka dego drzewostanu z³o onego z kilku gatunków o ró nych cechach i wymaganiach mog¹ zachodziæ zmiany w jego sk³adzie gatunkowym. Polegaæ one powinny ogólnie na utrzymywaniu we wczeœniejszych stadiach rozwojowych drzewostanu wiêkszego udzia³u gatunków œwiat³o ¹dnych i os³onowych, a nastêpnie stopniowym ograniczaniu ich obecnoœci na rzecz gatunków docelowych póÿniejszych stadiów rozwojowych z zapewnieniem jednak trwa³ego udzia³u gatunków g³ównych i domieszkowych zale nie od siedliska.. Przyjmuje siê zasadê, e uœciœlenie podanych wskazañ z okreœleniem celów etapowych powinno byæ przedmiotem ustaleñ komisji techniczno-gospodarczych podczas opracowywania projektów kolejnych planów urz¹dzenia lasu. Ustalenia w tym zakresie nale y podejmowaæ na podstawie analizy lokalnych warunków przyrodniczych (w tym wyró nionych typów lasu) i efektów prac hodowlanych uzyskiwanych w ubieg³ym okresie. 5. Wskazania zamieszczone w tabeli 1 nie dotycz¹ zalesieñ wprowadzanych na gruntach porolnych i zrekultywowanych na cele leœne oraz w lasach znajduj¹cych siê pod ujemnym wp³ywem przemys³owych zanieczyszczeñ powietrza (tab. i 9) oraz w Sudetach Zachodnich (tab. ). 6. W celu u³atwienia korzystania z tabeli 1 podaje siê nastêpuj¹ce wyjaœnienia: a) symbol gospodarczego typu drzewostanu (kol. ) okreœla sk³ad gatunków g³ównych docelowych wed³ug wzrastaj¹cego ich udzia³u (np. Bk Db So okreœla drzewostan bukowo-dêbowo-sosnowy, w którym najmniejszy udzia³ ma buk, a najwiêkszy sosna). Przyjêto zasadê, e gatunek g³ówny powinien reprezentowaæ co najmniej % zapasu ca³ego drzewostanu.w razie wyst¹pienia 3 i wiêcej gatunków g³ównych dopuszcza siê obni enie tej reprezentacji do 0%; b) w ogólnym sk³adzie gatunkowym drzewostanu wskazano tak e gatunki domieszkowe (kol. 3) oraz pomocnicze (kol. ). Wprowadzenie tych gatunków ma na celu wzbogacanie ró norodnoœci biologicznej i strukturalnej lasu, zwiêkszanie odpornoœci drzewostanów i poprawê zdolnoœci produkcyjnej siedlisk; c) zamieszczona numeracja dzielnic przyrodniczo-leœnych (kol. 5) informuje, w których dzielnicach wystêpuje przede wszystkim wskazany gospodarczy typ drzewostanu. Jest zrozumia³e, e mo e on wystêpowaæ równie w innych dzielnicach, zw³aszcza granicz¹cych ze wskazan¹, co uzasadnia zmienny charakter granic naturalnego zasiêgu szeregu gatunków drzew lasotwórczych; d) orientacyjny sk³ad gatunkowy upraw (kol. ) mo e ulegaæ zmianie, jednak e dla zapewnienia zamierzonego celu hodowlanego nale y siê kierowaæ zasad¹, e odchy³ki te dla poszczególnych gatunków g³ównych nie powinny przekraczaæ 0%, a ³¹cznie %; wiêksze odchy³ki mog¹ byæ tolerowane tylko w uprawach z odnowieñ naturalnych oraz na ma³ych powierzchniach (do 1 ha); e) wskazane rodzaje rêbni (kol. ) nale y traktowaæ jako zalecane lecz nie obligatoryjne. Dobór proponowanego rodzaju i formy rêbni jest dokonywany w toku wykonywania prac taksacyjnych i weryfikowany w miarê potrzeby na posiedzeniach komisji techniczno-gospodarczych. Nadleœniczy jest uprawniony do zmiany rêbni zupe³nej, przewidzianej w planie urz¹dzenia lasu, na rêbnie z³o one i do zastosowania w konkretnych warunkach siedliskowo-drzewostanowych takiej rêbni lub kombinacji ró nych rêbni, które najlepiej prowadz¹ do przyjêtego celu hodowlanego. Zmiana rêbni z³o onej, przyjêtej w planie urz¹dzenia lasu, na rêbniê zupe³n¹, w celu jej wykonania na ca³ym pasie manipulacyjnym, strefie lub smudze, wymaga zgody dyrektora RDLP. 0

Dyrektor Generalny Lasów Państwowych ZASADY HODOWLI LASU

Dyrektor Generalny Lasów Państwowych ZASADY HODOWLI LASU Dyrektor Generalny Lasów Państwowych ZASADY HODOWLI LASU obowiązujące w Państwowym Gospodarstwie Leśnym LASY PAŃSTWOWE Wprowadzone w życie na mocy art. 33 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (tekst

Bardziej szczegółowo

Wodochronne funkcje lasów Dr Marek Kot Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN

Wodochronne funkcje lasów Dr Marek Kot Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN Wodochronne funkcje lasów Dr Marek Kot Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN Konferencja Lasy Tatr i Podtatrza przeszłość i teraźniejszość Zakopane, 12 kwietnia 2012 Las i jego funkcje Funkcje lasu Biotyczne,

Bardziej szczegółowo

NADLEŚNICTWO LWÓWEK ŚLĄSKI

NADLEŚNICTWO LWÓWEK ŚLĄSKI NADLEŚNICTWO LWÓWEK ŚLĄSKI ul. Obrońców Pokoju 2, 59-600 Lwówek Śląski Tel. 075 782 33 80; Faks 075 782 47 86 www.wroclaw.lasy.gov.pl e-mail: biuro.lwowek@wroclaw.lasy.gov.pl Osoba do kontaktów: Marek

Bardziej szczegółowo

FIZJOGRAFIA URBANISTYCZNA

FIZJOGRAFIA URBANISTYCZNA FIZJOGRAFIA URBANISTYCZNA 5/6 III Źródła informacji o środowisku. Opracowanie ekofizjograficzne jak zacząć? 26/27 III Struktura i funkcjonowanie środowiska 16/17 IV Stan i zagroŝenia środowiska 23/24 IV

Bardziej szczegółowo

Założenia Programu ochrony leśnych zasobów genowych i hodowli drzew leśnych w Polsce na lata 2011 2035

Założenia Programu ochrony leśnych zasobów genowych i hodowli drzew leśnych w Polsce na lata 2011 2035 Założenia Programu ochrony leśnych zasobów genowych i hodowli drzew leśnych w Polsce na lata 2011 2035 I. Przesłanki uzasadniające potrzebę opracowania Programu Realizowany obecnie w Lasach Państwowych

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXVII/543/13 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 29 maja 2013 r.

Uchwała Nr XXVII/543/13 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 29 maja 2013 r. dotycząca przyjęcia planu aglomeracji Orzysz. Uchwała Nr XXVII/543/13 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 29 maja 2013 r. Na podstawie art. 18 pkt 20 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

www.naszanatura2000.pl

www.naszanatura2000.pl 1 Biuro Projektu Stowarzyszenie Tilia ul. Przysiecka 13, 87-100 Toruń Tel./fax: 6 67 60 8 e-mail: tilia@tilia.org.pl www.tilia.org.pl Szkoła Leśna na Barbarce www.szkola-lesna.torun.pl www.naszanatura2000.pl

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) Dz.U.05.73.645 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z dnia 28 kwietnia 2005 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

OFERTA SPRZEDAŻY DZIAŁEK INWESTYCYJNYCH POŁOŻONYCH W CZĘSTOCHOWIE ULICA KORFANTEGO

OFERTA SPRZEDAŻY DZIAŁEK INWESTYCYJNYCH POŁOŻONYCH W CZĘSTOCHOWIE ULICA KORFANTEGO OFERTA SPRZEDAŻY DZIAŁEK INWESTYCYJNYCH POŁOŻONYCH W CZĘSTOCHOWIE ULICA KORFANTEGO 1. Informacje o nieruchomości Lokalizacja ogólna: Częstochowa, ulica Korfantego. Częstochowa, ulica Korfantego Źródło:

Bardziej szczegółowo

Zdrowotny stan lasów Beskidu Śląskiego i Żywieckiego.

Zdrowotny stan lasów Beskidu Śląskiego i Żywieckiego. Zdrowotny stan lasów Beskidu Śląskiego i Żywieckiego. Wiek XV-XVIII Osadnictwo wołoskie wylesienia górnych partii gór dla potrzeb gospodarki pasterskiej Lasy Dóbr Żywieckich 42 437,99 hektarów Po 1808

Bardziej szczegółowo

Współfinansowanie V osi priorytetowej Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko ochrona przyrody i kształtowanie postaw ekologicznych

Współfinansowanie V osi priorytetowej Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko ochrona przyrody i kształtowanie postaw ekologicznych PROGRAM PRIORYTETOWY Tytuł programu: Współfinansowanie V osi priorytetowej Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko ochrona przyrody i kształtowanie postaw ekologicznych Część 1) Dla potencjalnych

Bardziej szczegółowo

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ 4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA 4.1. Ocena jakoœci powietrza w odniesieniu do norm dyspozycyjnych O jakoœci powietrza na danym obszarze decyduje œredni poziom stê eñ zanieczyszczeñ w okresie doby, sezonu, roku.

Bardziej szczegółowo

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Zarys finansowania RPO WL 2014-2020 Na realizację Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 przeznaczono łączną kwotę

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM OCHRONNYM W EUROPIE

WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM OCHRONNYM W EUROPIE Living Forest Summit Czwarta Konferencja Ministerialna w sprawie Ochrony Lasów w Europie 28-30 kwietnia 2003 r., Wiedeń Austria WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM

Bardziej szczegółowo

Edukacja leśna społeczeństwa w Lasach Państwowych. Barbara Czołnik

Edukacja leśna społeczeństwa w Lasach Państwowych. Barbara Czołnik Edukacja leśna społeczeństwa w Lasach Państwowych Barbara Czołnik Edukacja leśna społeczeństwa w Lasach Państwowych rozwijana jest już od 33 lat 1983 r. otwarcie pierwszej wystawy stałej Muzeum Leśnictwa

Bardziej szczegółowo

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO DZIENNIK URZÊDOWY WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 TREŒÆ: Poz.: ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO 81 nr 6 z dnia 29 sierpnia 2006 r. zmieniaj¹ce zarz¹dzenie

Bardziej szczegółowo

Gorzów Wielkopolski, dnia 28 listopada 2013 r. Poz. 2486 ZARZĄDZENIE NR 36/2013 REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GORZOWIE WIELKOPOLSKIM

Gorzów Wielkopolski, dnia 28 listopada 2013 r. Poz. 2486 ZARZĄDZENIE NR 36/2013 REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GORZOWIE WIELKOPOLSKIM DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO Gorzów Wielkopolski, dnia 28 listopada 2013 r. Poz. 2486 ZARZĄDZENIE NR 36/2013 REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GORZOWIE WIELKOPOLSKIM z dnia 26 listopada

Bardziej szczegółowo

Projekt. Projekt opracował Inż. Roman Polski

Projekt. Projekt opracował Inż. Roman Polski Projekt stałej organizacji ruchu na drogach powiatowych i gminnych miasta Puławy związany z projektem przebudowy niebieskiego szlaku rowerowego do rezerwatu Piskory. Projekt opracował Inż. Roman Polski

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Czy warto byd w sieci? Plusy i minusy nakładania się form ochrony przyrody wsparte przykładami Słowioskiego Parku Narodowego

Czy warto byd w sieci? Plusy i minusy nakładania się form ochrony przyrody wsparte przykładami Słowioskiego Parku Narodowego Czy warto byd w sieci? Plusy i minusy nakładania się form ochrony przyrody wsparte przykładami Słowioskiego Parku Narodowego Aby uzyskad odpowiedź na tak postawione pytanie należy rozważyd kilka aspektów:

Bardziej szczegółowo

TYMCZASOWY STATUT UZDROWISKA POLANICA-ZDRÓJ

TYMCZASOWY STATUT UZDROWISKA POLANICA-ZDRÓJ Załącznik do Uchwały Nr XLII/298/2006 Rady Miejskiej w Polanicy-Zdroju z dnia 30.03.2006 roku TYMCZASOWY STATUT UZDROWISKA POLANICA-ZDRÓJ 1 W celu ochrony warunków naturalnych niezbędnych do prowadzenia

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA Powiat Wrocławski z siedzibą władz przy ul. Kościuszki 131, 50-440 Wrocław, tel/fax. 48 71 72 21 740 SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

W z ó r u m o w y POSTANOWIENIA GENERALNE

W z ó r u m o w y POSTANOWIENIA GENERALNE W z ó r u m o w y UMOWA GENERALNA NR zawarta w Nowym S¹czu w dniu... 2011 r. pomiêdzy: Powiatowym Zarz¹dem Dróg w Nowym S¹czu z siedzib¹ przy ul. Wiœniowieckiego 136, 33-300 Nowy S¹cz, zwanym dalej Zamawiaj¹cym,

Bardziej szczegółowo

rozpoznaje rośliny zwierzęta Ŝyjące takich środowiskach przyrod-niczych, jak park, las, pole upraw ne, sad i ogród (dzia i ł a ka) a,

rozpoznaje rośliny zwierzęta Ŝyjące takich środowiskach przyrod-niczych, jak park, las, pole upraw ne, sad i ogród (dzia i ł a ka) a, Podstawa programowa jest w polskim systemie oświaty kluczowym dokumentem określającym cele i treści nauczania, umiejętności uczniów oraz zadania wychowawcze szkoły, które są uwzględniane odpowiednio w

Bardziej szczegółowo

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751 Zespół Placówek Kształcenia Zawodowego 33-300 Nowy Sącz ul. Zamenhoffa 1 tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 http://zpkz.nowysacz.pl e-mail biuro@ckp-ns.edu.pl NIP 7343246017 Regon 120493751 Wskazówki

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r.

Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r. Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r. w sprawie zatwierdzenia Systematyki kryteriów wyboru projektów

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 5/2013 WÓJTA GMINY LIPUSZ z dnia 08.01.2013r.

ZARZĄDZENIE NR 5/2013 WÓJTA GMINY LIPUSZ z dnia 08.01.2013r. ZARZĄDZENIE NR 5/2013 WÓJTA GMINY LIPUSZ z dnia 08.01.2013r. w sprawie wprowadzenie w Urzędzie Gminy Lipusz regulaminu wynagradzania pracowników samorządowych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę.

Bardziej szczegółowo

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA KARTA SERWISOWA NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA Gratulujemy! Dokonali Pañstwo œwietnego wyboru: nowoczesne drewniane okna s¹ ekologiczne, a tak e optymalne pod wzglêdem ekonomicznym. Nale ¹ do najwa niejszych elementów

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr.. /.../.. Rady Miasta Nowego Sącza z dnia.. listopada 2011 roku

Uchwała Nr.. /.../.. Rady Miasta Nowego Sącza z dnia.. listopada 2011 roku Projekt Uchwała Nr / / Rady Miasta Nowego Sącza z dnia listopada 2011 roku w sprawie określenia wysokości stawek podatku od środków transportowych Na podstawie art 18 ust 2 pkt 8 i art 40 ust 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Ma³gorzata Czajkowska Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 1/6 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:107085-2015:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 Przewozy

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin Dominika Sowa Szczecin, 8 maj 2014 Program prezentacji: 1. Definicja substancji i mieszanin chemicznych wg Ustawy o substancjach chemicznych

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

Wymagania z zakresu ocen oddziaływania na środowisko przy realizacji i likwidacji farm wiatrowych

Wymagania z zakresu ocen oddziaływania na środowisko przy realizacji i likwidacji farm wiatrowych Wymagania z zakresu ocen oddziaływania na środowisko przy realizacji i likwidacji farm wiatrowych Andrzej Dziura Zastępca Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska Przedsięwzięcia wymagające oceny oddziaływania

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o przetargach

Ogłoszenie o przetargach Załącznik do zarządzenia Nr 18/2015 Wójta Gminy Rudka z dnia 24.04.2015 r. Ogłoszenie o przetargach Działając na podstawie art. 38 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Bardziej szczegółowo

OCHRONA DRZEW NA TERENACH INWESTYCYJNYCH

OCHRONA DRZEW NA TERENACH INWESTYCYJNYCH OCHRONA DRZEW NA TERENACH INWESTYCYJNYCH Teren budowy jest miejscem, gdzie występują liczne zagrożenia dla żywotności i stanu sanitarnego drzew i krzewów w postaci bezpośrednich uszkodzeń mechanicznych

Bardziej szczegółowo

WIELOLETNI PLAN ROZWOJU I MODERNIZACJI URZ

WIELOLETNI PLAN ROZWOJU I MODERNIZACJI URZ Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Spółka z o.o. w Koninie 62-510 Konin, ul. Poznańska 49 WIELOLETNI PLAN ROZWOJU I MODERNIZACJI URZĄDZEŃ WODOCIĄGOWYCH I URZĄDZEŃ KANALIZACYJNYCH BĘDĄCYCH W POSIADANIU

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z II warsztatów

Sprawozdanie z II warsztatów Sprawozdanie z II warsztatów 28 lutego 2015 roku odbyły się drugie warsztaty w ramach projektu realizowanego przez Stowarzyszenie Warnija w partnerstwie z Gminą Olsztyn, Forum Rozwoju Olsztyna OLCAMP,

Bardziej szczegółowo

Analizowany teren znajduje się poza obszarami stanowisk archeologicznych.

Analizowany teren znajduje się poza obszarami stanowisk archeologicznych. A N A L I Z A Uzasadniająca przystąpienie do sporządzania zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Miasta Ożarów Mazowiecki z częścią wsi Ołtarzew - teren UG/UT i stopnia zgodności przewidywanych

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+

Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+ Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+ Projekt: wersja β do konsultacji społecznych Opracowanie: Zarząd Dróg i Transportu w Łodzi Ul. Piotrkowska 175 90-447 Łódź Spis treści

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 144/2015 Wójta Gminy Tczew z dnia 27.08.2015 r.

Zarządzenie Nr 144/2015 Wójta Gminy Tczew z dnia 27.08.2015 r. Zarządzenie Nr 144/2015 Wójta Gminy Tczew z dnia 27.08.2015 r. Tczew. w sprawie wprowadzenia zasad utrzymania placów zabaw stanowiących własność Gminy Na podstawie art.30 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVII/245/2016 RADY MIEJSKIEJ W MIECHOWIE. z dnia 4 kwietnia 2016 r.

UCHWAŁA NR XVII/245/2016 RADY MIEJSKIEJ W MIECHOWIE. z dnia 4 kwietnia 2016 r. UCHWAŁA NR XVII/245/2016 RADY MIEJSKIEJ W MIECHOWIE z dnia 4 kwietnia 2016 r. w sprawie przyjęcia Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Miechów

Bardziej szczegółowo

Urządzanie Lasu Ćwiczenia

Urządzanie Lasu Ćwiczenia Regulamin ćwiczeń zaliczenie - egzamin pisemny 40%, - wyniki 2 kolokwiów 30%, - wyniki projektów 10%, - wyniki ćwiczeń terenowych 20% odrabianie zajęć ćwiczenia terenowe Pomoce i literatura http://wl.sggw.waw.pl/units/urzadzanie/materialy

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju miasta

Uwarunkowania rozwoju miasta AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE Część 06 Uwarunkowania rozwoju miasta W 880.06 2/9 SPIS TREŚCI 6.1 Główne czynniki

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r. Projekt UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE z dnia... 2016 r. w sprawie ustalenia zasad udzielania i rozmiaru obniżek tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycielom, którym powierzono stanowiska

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. z dnia 21.04.2016. na stanowisko: specjalista systemów VR

ZAPYTANIE OFERTOWE. z dnia 21.04.2016. na stanowisko: specjalista systemów VR ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 21.04.2016 na stanowisko: specjalista systemów VR 1. Nazwa Zamawiającego Signum Project sp. z o.o. Ul. Myśliwska 61/110, 30-718 Kraków 2. Postanowienia ogólne Niniejsze postępowanie

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 9/11/12 dyrektora PCKZ w Jaworze z dnia 30 marca 2012 r. Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im.

Bardziej szczegółowo

GEOLOGIA A ZDROWIE 22 23

GEOLOGIA A ZDROWIE 22 23 GEOLOGIA A ZDROWIE 22 23 Ochrona jakości i zasobów wód podziemnych Dostęp do czystej wody i nieskażonej gleby to zasadniczy warunek zdrowia społeczeństwa. Działania służące rozpoznawaniu, bilansowaniu

Bardziej szczegółowo

Zespó Szkó Samochodowych

Zespó Szkó Samochodowych Program sta owy w ramach projektu S t a i n w e s t y c j w p r z y s z o Zespó Szkó Samochodowych Rodzaj zaj : Sta e zawodowe dla uczniów Imi i nazwisko nauczyciela: Mariusz Rakowicz Liczba uczniów w

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

NAUCZYCIELSKI PLAN DYDAKTYCZNY PRZEDMIOT: OCHRONA I KSZTAŁTOWANIE KRAJOBRAZU NR PROGRAMU: 321(07)/T, TU, SP/MEN/2007.02.08

NAUCZYCIELSKI PLAN DYDAKTYCZNY PRZEDMIOT: OCHRONA I KSZTAŁTOWANIE KRAJOBRAZU NR PROGRAMU: 321(07)/T, TU, SP/MEN/2007.02.08 NAUCZYCIELSKI PLAN DYDAKTYCZNY PRZEDMIOT: OCHRONA I KSZTAŁTOWANIE KRAJOBRAZU NR PROGRAMU: 321(07)/T, TU, SP/MEN/2007.02.08 MODUŁ, DZIAŁ, TEMAT ZAKRES TREŚCI Podstawowe wiadomości o krajobrazie (20 godz.)

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości

ZAPYTANIE OFERTOWE. Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości Znak sprawy: GP. 271.3.2014.AK ZAPYTANIE OFERTOWE Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości 1. ZAMAWIAJĄCY Zamawiający: Gmina Lubicz Adres: ul. Toruńska 21, 87-162 Lubicz telefon:

Bardziej szczegółowo

Działania wdrażane przez SW PROW 2014-2020 Departament Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich

Działania wdrażane przez SW PROW 2014-2020 Departament Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich Działania wdrażane przez SW PROW 2014-2020 Departament Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich Kościerzyna, 25 września 2015 Działanie: Inwestycje w środki trwałe/ scalanie gruntów Beneficjent: Starosta Koszty

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY

REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY Program opieki stypendialnej Fundacji Na rzecz nauki i edukacji - talenty adresowany jest do młodzieży ponadgimnazjalnej uczącej się w

Bardziej szczegółowo

Idea i Projekt Sieci Najciekawszych Wsi

Idea i Projekt Sieci Najciekawszych Wsi Idea i Projekt Sieci Najciekawszych Wsi INSPIRACJA: Sieci Najpiękniejszych Wsi Francja, Walonia, Włochy, Quebek, Japonia, Hiszpania, Rumunia, Saksonia) INSPIRACJA: SIEĆ NAJPIĘKNIEJSZYCH WSI Francji Ochrona

Bardziej szczegółowo

zał. nr 2 do zaproszenia U M O W A Nr /2015 W dniu... 2015 r. w Bolkowie, pomiędzy:

zał. nr 2 do zaproszenia U M O W A Nr /2015 W dniu... 2015 r. w Bolkowie, pomiędzy: zał. nr 2 do zaproszenia U M O W A Nr /2015 W dniu... 2015 r. w Bolkowie, pomiędzy: Gminą Bolków, ul. Rynek 1, 59-420 Bolków, w imieniu której występuje: Jarosław Wroński Burmistrz Bolkowa przy kontrasygnacie

Bardziej szczegółowo

S T A N D A R D V. 7

S T A N D A R D V. 7 S T A N D A R D V. 7 WYCENA NIERUCHOMOŚCI GRUNTOWYCH POŁOśONYCH NA ZŁOśACH KOPALIN Przy określaniu wartości nieruchomości połoŝonych na złoŝach kopali rzeczoznawca majątkowy stosuje przepisy: - ustawy

Bardziej szczegółowo

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Elżbieta Budka I posiedzenie Grupy Tematycznej ds. Zrównoważonego Rozwoju Obszarów Wiejskich Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 30 listopada 2010 r.

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia/pytania egzaminacyjne oraz podstawowe materiały źródłowe Prawo ochrony środowiska SNP(W)V 2015/2016

Zagadnienia/pytania egzaminacyjne oraz podstawowe materiały źródłowe Prawo ochrony środowiska SNP(W)V 2015/2016 Zagadnienia/pytania egzaminacyjne oraz podstawowe materiały źródłowe Prawo ochrony środowiska SNP(W)V 2015/2016 A Zagadnienia/pytania egzaminacyjne SNP(W)V 2015/2016 Prawo ochrony środowiska Egzamin ustny

Bardziej szczegółowo

Wyszczególnienie. Wyszczególnienie

Wyszczególnienie. Wyszczególnienie TARYFY DLA ZBIOROWEGO ZAOPATRZENIA W WODĘ I ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA ŚCIEKÓW obowiązujące na terenie Gminy Miasta Tarnowa w roku taryfowym 2009 (od 1 marca 2009 r. do 28 lutego 2010 r.) Niniejsze taryfy

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER CYFRYZACJI

RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER CYFRYZACJI Warszawa, dnia 22 grudnia 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER CYFRYZACJI Anna Streżyńska DI-WRP.0210.14.2015 Pani Justyna Duszyńska Sekretarz Komitetu Rady Ministrów ds. Cyfryzacji Szanowna Pani Sekretarz,

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, dnia 13 listopada 2014 r. Poz. 3763 UCHWAŁA NR L/327/14 RADY POWIATU TCZEWSKIEGO. z dnia 28 października 2014 r. Tczewskiego.

Gdańsk, dnia 13 listopada 2014 r. Poz. 3763 UCHWAŁA NR L/327/14 RADY POWIATU TCZEWSKIEGO. z dnia 28 października 2014 r. Tczewskiego. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 13 listopada 2014 r. Poz. 3763 UCHWAŁA NR L/327/14 RADY POWIATU TCZEWSKIEGO z dnia 28 października 2014 r. w sprawie kryteriów i trybu przyznawania

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji przyrody w klasie IV (2 godziny lekcyjne) Temat: Las najwspanialszy dar natury lekcja powtórzeniowa

Scenariusz lekcji przyrody w klasie IV (2 godziny lekcyjne) Temat: Las najwspanialszy dar natury lekcja powtórzeniowa Joanna Wieczorek Maciej Wieczorek Scenariusz lekcji przyrody w klasie IV (2 godziny lekcyjne) Temat: Las najwspanialszy dar natury lekcja powtórzeniowa Cel główny lekcji: Utrwalenie wiadomości związanych

Bardziej szczegółowo

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU INSTYTUCJI SZKOLENIOWYCH DO PRZEPROWADZENIA SZKOLEŃ

KRYTERIA WYBORU INSTYTUCJI SZKOLENIOWYCH DO PRZEPROWADZENIA SZKOLEŃ Powiatowy Urząd Pracy w Rzeszowie KRYTERIA WYBORU INSTYTUCJI SZKOLENIOWYCH DO PRZEPROWADZENIA SZKOLEŃ Rzeszów 2014 r. 1. Niniejsze kryteria opracowano w oparciu o: POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 - Ustawę dnia

Bardziej szczegółowo

Koszty realizacji Programu zostaną pokryte z budżetu Miasta Ząbki wydatki dział 900, rozdział 90013, 4300 i 4210.

Koszty realizacji Programu zostaną pokryte z budżetu Miasta Ząbki wydatki dział 900, rozdział 90013, 4300 i 4210. UCHWAŁA Nr... RADY MIASTA ZĄBKI z dnia... 2015 r. w sprawie Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na obszarze Miasta Ząbki Na podstawie art. 11a ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

ZAMAWIAJĄCY: ZAPYTANIE OFERTOWE

ZAMAWIAJĄCY: ZAPYTANIE OFERTOWE Opinogóra Górna, dn. 10.03.2014r. GOPS.2311.4.2014 ZAMAWIAJĄCY: Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Opinogórze Górnej ul. Krasińskiego 4, 06-406 Opinogóra Górna ZAPYTANIE OFERTOWE dla przedmiotu zamówienia

Bardziej szczegółowo

Fot. Sebastian Nowaczewski Fot. 1. Gęsi podkarpackie (Pd) cechują się stosunkowo długim grzebieniem mostka i tułowiem i przeważnie białym upierzeniem

Fot. Sebastian Nowaczewski Fot. 1. Gęsi podkarpackie (Pd) cechują się stosunkowo długim grzebieniem mostka i tułowiem i przeważnie białym upierzeniem INFORMACJA z wykonanego zadania na rzecz postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej Tytuł zadania: Analiza zmienności cech użytkowych i reprodukcyjnych oraz jakości jaj wylęgowych hodowlanych populacji

Bardziej szczegółowo

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które Oddział Powiatowy ZNP w Gostyninie Uprawnienia emerytalne nauczycieli po 1 stycznia 2013r. W związku napływającymi pytaniami od nauczycieli do Oddziału Powiatowego ZNP w Gostyninie w sprawie uprawnień

Bardziej szczegółowo

Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie. ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin

Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie. ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin WOJEWODA MAZOWIECKI WPS-V.431.3.2015 Warszawa 19.05.2015r. Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin WYSTĄPIENIE

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ W W PIETROWICACH WIELKICH

REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ W W PIETROWICACH WIELKICH REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ W ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Rada Rodziców Zespołu Szkół w Pietrowicach Wielkich, zwana dalej Radą, działa na podstawie artykułów 53 i 54 Ustawy o systemie

Bardziej szczegółowo

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 2 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowo-wytwórczej) Podatek przemysłowy (lokalny podatek

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku w sprawie określenia trybu powoływania członków oraz organizacji i trybu działania Będzińskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca

4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca 4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca [w] Małe i średnie w policentrycznym rozwoju Polski, G.Korzeniak (red), Instytut Rozwoju Miast, Kraków 2014, str. 88-96 W publikacji zostały zaprezentowane wyniki

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY PRZYJĘCIA UCZNIA DO TRZYLETNIEGO (Z MOŻLIWOŚCIĄ ROCZNEGO WYDŁUŻENIA) XIX LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCACEGO SPECJALNEGO

PROCEDURY PRZYJĘCIA UCZNIA DO TRZYLETNIEGO (Z MOŻLIWOŚCIĄ ROCZNEGO WYDŁUŻENIA) XIX LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCACEGO SPECJALNEGO PROCEDURY PRZYJĘCIA UCZNIA DO TRZYLETNIEGO (Z MOŻLIWOŚCIĄ ROCZNEGO WYDŁUŻENIA) XIX LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCACEGO SPECJALNEGO PRZY SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO-WYCHOWAWCZYM PN. CENTRUM AUTYZMU I CAŁOŚCIOWYCH

Bardziej szczegółowo

Modernizacja i rozbudowa systemu kanalizacyjnego miasta Jaworzna faza I

Modernizacja i rozbudowa systemu kanalizacyjnego miasta Jaworzna faza I Miejskie Przedsi biorstwo Wodoci gów i Kanalizacji Sp. z o.o. Modernizacja i rozbudowa systemu kanalizacyjnego miasta Jaworzna faza I Jaworzno, 2010 Przedsięwzi wzięcie zlokalizowane jest w gminie Jaworzno

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XX/193/16 RADY MIEJSKIEJ W IŁAWIE. z dnia 22 lutego 2016 r.

UCHWAŁA NR XX/193/16 RADY MIEJSKIEJ W IŁAWIE. z dnia 22 lutego 2016 r. UCHWAŁA NR XX/193/16 RADY MIEJSKIEJ W IŁAWIE z dnia 22 lutego 2016 r. w sprawie określenia Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie miasta Iławy w roku

Bardziej szczegółowo

OPIS JEDNOSTKI Produkcja pszczelarska

OPIS JEDNOSTKI Produkcja pszczelarska OPIS JEDNOSTKI Produkcja pszczelarska Wypełniany tylko w czasie wizyty wstępnej lub celem zidentyfikowania zmian opisu jednostki Nazwy i adresy uczestników przedsięwzięcia INFORMACJE OGÓLNE WŁAŚCICIEL

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r.

Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków

Bardziej szczegółowo

ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PPRZSTRZENNEGO GMINY KOŚCIAN

ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PPRZSTRZENNEGO GMINY KOŚCIAN ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PPRZSTRZENNEGO GMINY KOŚCIAN - tekst ujednolicony - CZĘŚĆ B KIERUNKI POLITYKA PRZESTRZENNA 2001 rok zmiana Studium 2008r. zmiana Studium luty 2010r.

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, dnia 2 czerwca 2016 r. Poz. 2034 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU. z dnia 23 maja 2016 r.

Gdańsk, dnia 2 czerwca 2016 r. Poz. 2034 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU. z dnia 23 maja 2016 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 2 czerwca 2016 r. Poz. 2034 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU z dnia 23 maja 2016 r. zmieniające zarządzenie w sprawie

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

LBY 41013-1/08 P/08/097 Sz. P. Justyna Przybyłowska Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Wąbrzeźnie

LBY 41013-1/08 P/08/097 Sz. P. Justyna Przybyłowska Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Wąbrzeźnie Bydgoszcz, dnia sierpnia 2008 r. NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Bydgoszczy ul. Wały Jagiellońskie 12 85-950 BYDGOSZCZ (052) 33-90-610 (052) 33-90-660 LBY 41013-1/08 P/08/097 Sz. P. Justyna Przybyłowska

Bardziej szczegółowo

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy REGULAMIN AKCJI PROMOCYJNEJ Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy 1. ORGANIZATOR, CZAS TRWANIA AKCJI PROMOCYJNEJ, PROGRAM AKCJI 1.1 Organizatorem akcji promocyjnej prowadzonej pod nazwą Skuteczność

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WYNAGRADZANIA

REGULAMIN WYNAGRADZANIA Załącznik nr 1 REGULAMIN WYNAGRADZANIA Do Zarządzenia nr 46/2009 Wójta Gminy Miękinia Z dnia 13 maja 2009r. Na podstawie art. 39 ust. l i 2 ustawy z dnia 21. 11. 2008 r. - o pracownikach samorządowych

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIV/94/2015 RADY MIEJSKIEJ W SĘDZISZOWIE. z dnia 27 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR XIV/94/2015 RADY MIEJSKIEJ W SĘDZISZOWIE. z dnia 27 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR XIV/94/2015 RADY MIEJSKIEJ W SĘDZISZOWIE z dnia 27 listopada 2015 r. w sprawie określenia wzorów formularzy informacji i deklaracji na podatek leśny, rolny, od nieruchomości Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina

Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina Załącznik Nr 1 Do zarządzenia Nr 92/2012 Prezydenta Miasta Konina z dnia 18.10.2012 r. Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina Jednostką dominującą jest Miasto Konin (Gmina Miejska

Bardziej szczegółowo

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Wyniki monitorowania pomocy publicznej udzielonej spółkom motoryzacyjnym prowadzącym działalność gospodarczą na terenie specjalnych stref ekonomicznych (stan na

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku

UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałaniu Narkomanii na lata 2015-2018 Na podstawie art. 10 ust 2 i 3 ustawy z dnia 29

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia Druk Nr Projekt z dnia UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia w sprawie ustalenia stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych na cele nie związane z budową,

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy. w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim

Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy. w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy Załącznik do Monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim Trzebnica, wrzesień 2009 Opracowanie:

Bardziej szczegółowo

ZASADA PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ

ZASADA PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ ZASADA PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ W samorządzie jest prowadzony dialog społeczny, samorząd wspiera organizowanie się mieszkańców by uczestniczyli w rozwiązywaniu problemów społeczności lokalnej Zadanie 2.:

Bardziej szczegółowo