RECENZENT/REZENSENT prof. zw. dr hab. Leszek Mindur. PROJEKT OKŁADKI/UMSCHLAG Maria Radomska-Tomczuk Andrzej Maciejewski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "RECENZENT/REZENSENT prof. zw. dr hab. Leszek Mindur. PROJEKT OKŁADKI/UMSCHLAG Maria Radomska-Tomczuk Andrzej Maciejewski"

Transkrypt

1 RADA PROGRAMOWA/PROGRAMMRAT Hubert Bronk, Eberhard Drechsel, Krystyna Gawlikowska-Hueckel Mirosława Klamut, Wojciech Kosiedowski, Irena Pietrzyk Janusz Ruszkowski, Włodzimierz Stępiński, Adam Szewczuk, Jacek Szlachta Hermann Witte, Edward Włodarczyk, Zbigniew Zychowicz REDAKCJA NAUKOWA/WISSENSCHAFTLICHE REDAKTION Stanisław Flejterski redaktor naczelny/chefredakteur Piotr T. Wahl Ireneusz Jaźwiński sekretarz/sekretär RECENZENT/REZENSENT prof. zw. dr hab. Leszek Mindur PROJEKT OKŁADKI/UMSCHLAG Maria Radomska-Tomczuk Andrzej Maciejewski REDAKTOR WYDAWNICTWA/VERLAGSREDAKTEUR Krzysztof Gołda SKŁAD/SATZ Ewa Radzikowska-Król KOREKTOR/KORREKTUR Renata Bacik ADRES REDAKCJI/ANSCHRIFT DER REDAKTION Katedra Ekonomii Porównawczej Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytetu Szczecińskiego Szczecin, ul. Cukrowa 8 tel. (0 prefiks 91) fax (0 prefiks 91) Wydanie publikacji dofinansowane przez/mitfinanziert von der Fachhochschule Osnabrück, Deutschland Copyright by Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2005 ISSN X WYDAWNICTWO NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO Wydanie I. Ark. wyd. 12. Ark. druk. 17,1. Format B5. USPol 31/2005

2 Spis treści/inhalt Wstęp/Vorwort... 7 Hermann Witte Die theoretischen Ansätze des Qualitätsmanagements und ihre Auswirkungen auf den Wettbewerb und die Preisbildung [Teoretyczne podstawy zarządzania jakością i jego oddziaływanie na konkurencyjność i tworzenie cen]... 9 Hermann Witte Die Bedeutung der Preisgleitklausel für Verträge mit Zulieferern in der Logistikkette [Znaczenie klauzul długoterminowych cen dla umów z dostawcami w łańcuchu logistycznym] Hubert Bronk Gestaltung von Güterverkehrszentren [Kształtowanie centrów logistycznych] Hubert Bronk Festlegung der Rahmenbedingungen eines Güterverkehrszentrums [Ustalanie warunków ramowych centrum logistycznego] Józef Gontarz Multimodalne centra logistyczne zasadność ich tworzenia [Multimodale Güterverkehrszentren Gründungsprinzip] Mieszko Pająk Kryteria lokalizacji centrum logistycznego [Standortkriterien für ein Güterverkehrszentrum]... 71

3 4 Hubert Bronk Scenariusz rozwoju regionalnego centrum logistycznego [Szenarium der Entwicklung eines regionalen Güterverkehrszentrums] Izabela Dembińska-Cyran Centra logistyczne w koncepcji logistyki miasta [Güterverkehrszentren in der Konzeption der Stadtlogistik] Mieszko Pająk Lokalizacja szczecińskiego centrum logistycznego w świetle podatności transportowej ładunków [Die Lokalisation eines Güterverkehrszentrums in Szczecin unter dem Aspekt seines Fließverhaltens] Hubert Bronk Analiza efektywności lokalizacji centrum dystrybucyjnego w Szczecinie [Analyse der Standorteffektivität eines Vertriebszentrums in Szczecin] Izabela Dembińska-Cyran Jakość obsługi klienta w systemie logistycznym [Qualität der Kundenbedienung in einem Logistiksystem] Heinz-Hermann Lüken Erfassung der Auswirkungen des Qualitätsmanagements mit Hilfe einer preis- und qualitätsbezogenen Preisabsatzfunktion [Podejście oddziaływania jakością za pomocą funkcji zbytu cen w kontekście ceny i jakości] Izabela Dembińska-Cyran Rola informacji w łańcuchu dostaw [Rolle der Informationen in der Lieferkette] Izabela Dembińska-Cyran Internet we współczesnej logistyce [Internet in der gegenwärtigen Logistik]

4 5 Daniel Nienkemper Logistik und E-Business als Komponenten des Qualitätsmanagements in Unternehmen [Logistyka i e-biznes jako komponenty zarządzania jakością w przedsiębiorstwach] Blanka Tundys Ekologistyka znaczenie i wpływ na działalność przedsiębiorstw [Ökologistik ihre Bedeutung und Einfluss auf Unternehmenstätigkeit] Blanka Tundys Budowa trwałych związków z klientem jako element wspomagający zarządzanie logistyczne w przedsiębiorstwie [Aufbau der dauerhaften Beziehungen mit Kunde als Unterstützungselement der Logistischen Verwaltung im Unternehmen] Hideo Kubota, Hermann Witte Aspekte der Funktionsfähigkeit der Logistik in japanischen Unternehmen [Aspekty możliwości funkcjonowania logistyki w przedsiębiorstwach japońskich] Kerstin Kellermann Nischenmarketing im Klein- und Mittelstand (am Beispiel des Nischenprodukts Arbeitsfunktionsgetränke ) [Marketing niszowy w małych i średnich firmach (na przykładzie produktów niszowych)] Hermann Witte, Inga Witte Wettbewerb und Kooperation im europäischen Verkehrsmarkt [Konkurencja i kooperacja na europejskim rynku transportowym] Autorzy/Verfasser

5 T Wstęp om VIII Europa Regionum jest zbiorem prac przygotowanych w ramach projektu badawczego Zarządzanie jakością w logistyce (Qualitätsmanagement in der Logistik), realizowanego przez pracowników Katedry Transportu Samochodowego i Katedry Logistyki Wydziału Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytetu Szczecińskiego oraz Institut für Management und Technik Fachhochschule Osnabrück, Standort Lingen, w latach Patronami projektu byli ze strony polskiej Komitet Badań Naukowych (KBN), ze strony niemieckiej Deutscher Akademischer Austauschdienst (DAAD). prof. zw. dr hab. inż. Hubert Bronk (kierownik projektu ze strony polskiej) prof. dr hab. Hermann Witte (kierownik projektu ze strony niemieckiej) D Vorwort ie Beiträge im vorliegenden Band VIII der Zeitschrift Europa Regionum entstanden im Rahmen des Forschungsprojektes Qualitätsmanagement in der Logistik. Bei dem Forschungsprojekt Qualitätsmanagement in der Logistik handelt es sich um ein Projekt, das mit Unterstützung des Deutschen Akademischen Austauschdienstes (DAAD) und des Staatskomitees für Wissenschaftliche Zusammenarbeit (KBN) von den beiden Partnerhochschulen Universität Stettin (Uniwersytet Szczeciński) und der Fachhochschule (University of Applied Sciences) Osnabrück Standort Lingen durchgeführt wurde. Mit dem Forschungsprojekt Qualitätsmanagement in der Logistik wurde einerseits das Ziel verfolgt, die polnisch-deutsche Zusammenarbeit im Bereich Qualitätsmanagement/Logistik zu intensivieren, andererseits sollte das Wissen in den beiden Bereichen Qualitätsmanagement und Logistik erweitert werden. ord. Prof. Dr. habil. Ing. Hubert Bronk (polnischer Projektleiter) Prof. Dr. habil. Hermann Witte (deutscher Projektleiter)

6 EUROPA REGIONUM TOM VIII ROK 2005 HERMANN WITTE Lingen/Deutschland Die theoretischen Ansätze des Qualitätsmanagements und ihre Auswirkungen auf den Wettbewerb und die Preisbildung Einleitung D as Qualitätsmanagement hat mindestens zwei Ausgangspunkte. Ein älterer Ausgangspunkt ist in der Verkehrswissenschaft zu sehen. Bereits vor über hundert Jahren haben Verkehrswissenschaftler die Bedeutung der Qualität der Verkehrsleistung für die Nachfrage erkannt. In der älteren verkehrswissenschaftlichen Literatur ist vermutlich Emil Sax (1878) einer der ersten, der sich mit der Qualität bzw. den Eigenschaften der Verkehrsleistung befasste und 1 unterschiedliche Ausprägungen dieser Eigenschaften erörterte. 2 Auch Friedrich List hat sich mit der Qualität der Verkehrsleistung beschäftigt. Er machte die Qualität von Verkehrsleistungen an folgenden sechs Eigenschaften fest: Schnelligkeit, Regelmäßigkeit, Bequemlichkeit, Wohlfeilheit, Sicherheit und Präzision. 1 Vgl. E. Sax: Die Verkehrsmittel in Volks- und Staatswirtschaft, I. Bd.: Allgemeiner Theil. Land- und Wasserwege, Post und Telegraph, Wien 1878, insbes. S Vgl. F. List: Schriften/Reden/Briefe, Bd. III: Schriften zum Verkehrswesen, 1. Teil, hrsg. v. Erwin von Beckerath und Otto Stühler, Berlin 1929, insbes. S. 358, 360.

7 10 Europa Regionum VIII (2005) Aber auch Wagner, 3 Schwaighofer, 4 Wiedenfeld 5 und Pirath 6 haben sich mit der Qualität bzw. den Eigenschaften von Verkehrsleistungen befasst. In der neueren deutschen verkehrswissenschaftlichen Literatur haben sich vor allem Voigt 7 und Klatt 8 mit der Qualität von Verkehrsleistungen auseinandergesetzt. Voigt hat 1953 den Begriff der Verkehrswertigkeit in die Literatur eingeführt. Die Verkehrswertigkeit ist ein Maßstab für die Wertigkeit einer Verkehrsleistung bzw. für den Grad der Vollkommenheit eines Verkehrsmittels, die Affinitäten der Nachfrager zu erfüllen. Mit der Verkehrswertigkeit ist einfach die Qualität einer Verkehrsleistung gemeint. Voigt sieht die Verkehrswertigkeit durch folgende sieben Eigenschaften der Verkehrsmittel bzw. der Verkehrsleistung geprägt: 9 Schnelligkeit, Massenleistungsfähigkeit, Netzbildungsfähigkeit, Berechenbarkeit, Sicherheit, Bequemlichkeit und Häufigkeit. Klatt beschäftigt sich mit der Qualität der Verkehrsleistung selbst, ohne einen weiteren Begriff einzuführen. Klatt stellt einen seiner Meinung nach vollständigen Katalog der Eigenschaften von Verkehrsmitteln auf, die die Qualität einer Verkehrsleistung prägen. Es handelt sich um 41 Eigenschaften, aus denen sich die sieben bei Voigt benutzten Eigenschaften als Oberbegriffe herausfiltern lassen. Anders als Voigt bemüht sich Klatt auch um die empirische Bestimmung der Qualität von Verkehrsmitteln und erstellt Qualitätsprofile. In der neueren verkehrswissenschaftlichen Literatur gibt es eine Reihe von weiteren Arbeiten, die sich mit der Messung der Qualität von Verkehrsleistun- 3 Vgl. A. Wagner: Sozialökonomische Theorie des Kommunikations- und Transportwesens, Leipzig 1909, S. 48, 64, Vgl. H. Schwaighofer: Verkehrsmittel und Verkehrswege, in: HdSt, 8. Bd., 4. Aufl., Jena 1928, S , hier S Vgl. K. Wiedenfeld: Transportwesen, GdS, V. Abt., III. Teil, Tübingen 1930, S. 6, 40, 59, 89 ff., Vgl. C. Pirath: Die Grundlagen der Verkehrswirtschaft, 1. Aufl., Berlin 1934, S Vgl. F. Voigt: Verkehr und Industrialisierung, in: Zeitschrift für die gesamte Staatswissenschaft 109 (1953), S , hier S Vgl. S. Klatt: Die ökonomische Bedeutung der Qualität von Verkehrsleistungen, Berlin 1965, insbes. S , Vgl. F. Voigt: Verkehr, Bd. I/1, Berlin 1973, S

8 H. Witte: Die theoretischen Ansätze gen auseinandersetzen. Zu erwähnen sind u.a. die Arbeiten von Bellinger 10, Engelmann 11 und Witte. 12 Eine Studie über die Qualität von Gütertransportleistungen hat Babis 13 vorgelegt. Er analysiert den polnischen Transportmarkt nach realen Fakten und Maßnahmen der Transportpolitik, die das Qualitätsniveau von Transportleistungen beeinflussen. Babis arbeitet die ökonomischen Instrumente zur Beeinflussung der Qualität von Transportleistungen heraus. Einige Autoren, u.a. Tarski 14 und Ashton 15, stellen die Zeit als Qualitätskriterium für Verkehrsleistungen heraus. Sie analysieren die Zusammenhänge zwischen diesem Qualitätskriterium und der Nachfrage nach Verkehrsleistungen. Der jüngere Ausgangspunkt des Qualitätsmanagements ist in der modernen Betriebswirtschaftslehre zu finden. Es hat sich ein neuer Teilbereich der Betriebswirtschaftslehre herausgebildet, der als Qualitätsmanagement bzw. total quality management bezeichnet wird. Als Autoren, die maßgeblich für die Entwicklung des Qualitätsmanagements verantwortlich zeichnen, sind Crosby, Deming, Feigenbaum, Juran und Ishikawa zu nennen. Ihre Beiträge zum Qualitätsmanagement sind im Folgenden kurz dargestellt. Zudem ist auf die Auswirkungen des Qualitätsmanagements auf den Wettbewerb und die Preisbildung einzugehen. 10 Vgl. B. Bellinger: Optimale Verkehrsbedienung durch kommunale Unternehmen, in: Nutzen Kosten Analyse und Programmbudget, hrsg. v. H.C. Recktenwald, Tübingen 1970, S Vgl. H. Engelmann: Ansätze für die Bestimmung der Verkehrswertigkeit, in: DDR-Verkehr 11 (1970), S Vgl. H. Witte: Die Verkehrswertigkeit, Berlin Vgl. H. Babis: Kształtowanie jakości towarowych usług transportowych, Uniwersytet Szczeciński, Serie: Rozprawy i Studia Nr. 2, Szczecin 1986, hier S Vgl. I. Tarski: Czynnik czasu w procesie transportowym, WKiL, Warszawa Vgl. H. Ashton: The Time Element in Transportation, in: American Economic Review (1947), Papers and Proceedings, S

9 12 Europa Regionum VIII (2005) 1. Der Ansatz von Crosby Crosby 16 vertritt einen Qualitätsmanagementansatz, den er als total quality control (TQC) bzw. company wide quality control (CWQC) bezeichnet. Als Ausgangspunkt formuliert Crosby vier Gebote: (1) Qualität ist die Erfüllung von Anforderungen! (2) Qualität wird durch vorbeugende Maßnahmen und nicht durch Prüfung erzielt! (3) Qualität wird durch die Erfüllung der Null-Fehler-Strategie verwirklicht! (4) Qualität ist erreichbar, wenn die Kosten für die Nichterfüllung der Anforderungen abgebaut sind! Zudem basiert der Ansatz von Crosby auf drei Grundprinzipien: (1) Die Mitarbeiter zum Erfolg führen. (2) Die Lieferanten zum Erfolg führen. (3) Die Kunden zum Erfolg führen. 2. Der Ansatz von Deming Deming 17 formuliert für seinen Qualitätsmanagementansatz ein 14-Punkte-Programm. In diesem Rahmen sollen lediglich die folgenden drei Punkte erwähnt werden: (1) Einbeziehung des Top-Managements, (2) Erfassung der Qualitätsanforderungen der Nachfrager und (3) Qualitätskontrolle mit Hilfe statistischer Methoden. 16 Vgl. P.B. Crosby: Quality is Free. Art of Making Quality Certain, New York Vgl. W.E. Deming: Out of the Crisis: Quality, Productivity and Competitive Position, Cambridge (Mass.) 1986.

10 H. Witte: Die theoretischen Ansätze Der Ansatz von Feigenbaum Einen umfangreichen Qualitätsmanagementansatz hat Feigenbaum 18 entwickelt. Sein Konzept basiert auf 40 Prinzipien. Hier wird auf die folgenden sechs Prinzipien Bezug genommen: (1) Qualität wird durch die Anforderungen der Nachfrager bestimmt. (2) Im Unternehmen ist jeder, vom Top-Management bis zur operativen Ebene, für die Gewährleistung der Qualität verantwortlich. (3) Qualität wird nicht nur in der Produktion, sondern auch im Marketing, in der Entwicklung, in der Konstruktion, im Einkauf etc. erzeugt. (4) Die Abteilungen eines Unternehmens müssen gemeinsam Qualität erzeugen (interfunktionale Zusammenarbeit). (5) Ein wichtiger Aspekt der Gewährleistung von Qualität sind die Qualitätskosten. (6) Zur Erzeugung von Qualität muss das soziale System berücksichtigt werden. 4. Der Ansatz von Juran Der Qualitätsmanagementansatz von Juran 19 basiert auf einer Qualitätsdefinition. Für Juran ist Qualität einfach fitness for use! Qualitätsmanagement ist für Juran ein 3-stufiger Prozess (Trilogie). Dieser Prozess besteht aus den drei Komponenten: (1) Qualitätsplanung, (2) Qualitätsregelung und (3) Qualitätsverbesserung. Juran spricht von einer Qualitätsspirale: Nach Juran hat die Marketingabteilung eines Unternehmens, das Qualitätsmanagement betreibt, die Anforderungen der Kunden zu ermitteln und an die Abteilungen Produktentwicklung, Fertigung und Verkauf weiterzugeben. Wenn die Anforderungen vom Quali- 18 Vgl. A.V. Feigenbaum: Total Quality Control, 3. Aufl., New York u.a Vgl. J.M. Juran: Juran s Quality Control Handbook, 4. Aufl., New York 1988.

11 14 Europa Regionum VIII (2005) tätsmanagement umgesetzt worden sind, muss die Marketingabteilung die Umsetzung kontrollieren. 5. Der Ansatz von Ishikawa Die japanische Auffassung von Qualitätsmanagement kann am Beispiel des Ansatzes von Ishikawa 20 dargestellt werden. Grundsätzlich lässt sich feststellen, dass die amerikanischen Ansätze des Qualitätsmanagements, die als total quality control und als company wide quality control bezeichnet werden, in Japan zum total quality management ausgebaut wurden. Der Ansatz von Ishikawa kann auf die folgenden sechs Aussagen komprimiert werden: (1) Qualität steht an erster Stelle! (2) Qualität heißt, Erfüllung der Anforderungen der Kunden! (3) Qualität wird durch Einbeziehung aller wichtigen betrieblichen Funktionen erreicht (interfunktionales Management)! (4) Qualität wird nur durch kontinuierliche Verbesserung (kaizen) erzielt! (5) Qualität wird nur durch die Einbeziehung aller Unternehmensebenen gewährleistet (partizipatives Management)! (6) Qualität wird nur durch Berücksichtigung der Bedingungen des sozialen Systems verwirklicht! 6. Die Einschätzung der dargestellten Ansätze Die dargestellten Ansätze des Qualitätsmanagements sind folgendermaßen einzuschätzen: (1) Im Prinzip bestehen identische Auffassungen von Qualität, obwohl unterschiedliche Formulierungen bei der Definition von Qualität benutzt werden. 20 Vgl. K. Ishikawa: What is Total Quality Control, Englewood Cliffs (N.J.) 1985.

12 H. Witte: Die theoretischen Ansätze Qualität wird durch die Anforderungen der Nachfrager bestimmt. Damit ist die subjektive, ökonomisch relevante Qualität gemeint. Die durch die Ausprägungen der Eigenschaften der Produkte zu erzeugende objektive (technische) Qualität muss vom anbietenden Unternehmen den Anforderungen (Affinitäten) der Kunden angepasst werden, damit der Kunde dem angebotenen Produkt eine entsprechend hohe subjektive (ökonomische) Qualität zu ordnet, so dass er das Produkt kauft. Es ist also zwischen einer objektiven (technischen) und einer subjektiven (ökonomisch relevanten) Komponente der Qualität zu unterscheiden. (2) Die Qualitätsmanagementkonzepte sind alle unternehmensweit ausgelegt. Unterschiede bestehen hinsichtlich der in den Vordergrund gestellten Aspekte. Bei Feigenbaum und Ishikawa wird auch der soziale Aspekt berücksichtigt. (3) Kein Konzept ist speziell auf Logistikunternehmen abgestellt. Es kann folglich davon ausgegangen werden, dass die Konzepte für Logistik- und Non-Logistikunternehmen anwendbar sind. 7. Die Auswirkungen des Qualitätsmanagements auf die Wettbewerbsdiskussion Die Herausbildung des neuen Teilbereichs der Betriebswirtschaftslehre Qualitätsmanagement hat selbstverständlich Auswirkungen auf andere Bereiche des ökonomischen Lehrgebäudes und natürlich auch auf die Anwendung dieser Bereiche in der Praxis. Ein wichtiger Bereich ist die Wettbewerbstheorie und -politik, da die Anwendung des Qualitätsmanagements in einem Unternehmen nicht nur unternehmensinterne Veränderungen mit sich bringt, sondern auch die Wettbewerbsposition des Unternehmens gegenüber seinen Konkurrenten beeinflusst. Diese Auswirkung ist als unternehmensexterne Veränderung anzusehen. Es soll daher im Folgenden kurz die Entwicklung der wettbewerbstheoretischen Modelle dargestellt und die Bedeutung des Qualitätsmanagements bzw. der Qualität für die Wettbewerbsdiskussion aufgezeigt werden.

13 16 Europa Regionum VIII (2005) 7.1. Vollkommener Wettbewerb Vollkommener Wettbewerb als idealtypisches Wettbewerbsmodell kennt nur den Preiswettbewerb. Wettbewerb über die Qualität ist ausgeschlossen, da nur ein homogenes Gut betrachtet wird. Die gesamte Ausbringungsmenge dieses einen Gutes weist die gleiche Qualität auf. Das Modell des vollkommenen Wettbewerbs ist demnach als sehr vereinfachtes bzw. eingeschränktes Modell zu verstehen. Das Modell ist so weit vereinfacht, dass es kaum Praxisrelevanz besitzt. Trotzdem wird diesem Wettbewerbsmodell ein breiter Raum in der ökonomischen Literatur gewidmet Unvollkommener Wettbewerb Wesentlich mehr Praxisrelevanz besitzt das Modell des unvollkommenen Wettbewerbs. Unter anderem wird jetzt die Qualität der Güter betrachtet. Neben dem Preis wird die Qualität zum Wettbewerbsparameter. In der wettbewerbspolitischen Praxis wird der Begriff unvollkommener Wettbewerb nicht unbedingt sehr häufig benutzt. Die wettbewerbspolitische Praxis operiert mehr mit dem Begriff funktionsfähiger Wettbewerb (workable competiton). Funktionsfähiger Wettbewerb kann nur unvollkommener Wettbewerb sein Funktionsfähiger Wettbewerb mit Preis- und Qualitätskomponente Unabhängig davon, ob man unvollkommenen Wettbewerb gleich funktionsfähigen Wettbewerb setzt oder ob man funktionsfähigen Wettbewerb als eine der möglichen Unterformen des unvollkommenen Wettbewerbs ansieht, ist für den funktionsfähigen Wettbewerb eine Preis- und eine Qualitätskomponente zu konstatieren. Zudem kann funktionsfähiger Wettbewerb als dirigistischer und liberaler Wettbewerb vorkommen. Für die wettbewerbspolitische Praxis ergibt sich somit folgendes Bild von Wettbewerb:

14 H. Witte: Die theoretischen Ansätze (unvollkommener =) funktionsfähiger Wettbewerb dirigistische Form liberale Form Preis- Qualitäts- Preis- Qualitätskomponente komponente komponente komponente Abb. 1. Formen des Wettbewerbs (Quelle: eigene Darstellung) 7.4. Die Erweiterung der Wettbewerbsmöglichkeiten durch die Qualität Gleich, ob die dirigistische oder liberale Form des funktionsfähigen Wettbewerbs vorliegt, werden durch die Berücksichtigung der Qualität die Möglichkeiten zur Durchführung von Wettbewerbsaktivitäten deutlich erhöht. Die Preiskomponente des Wettbewerbs ermöglicht lediglich den Einsatz eines einzigen wettbewerbspolitischen Parameters, da der Preis nicht weiter in Subkomponenten zu gliedern ist. Bei der Qualität ist dies anders. Die Qualität lässt sich in viele Subkomponenten gliedern, die alle als Wettbewerbsparameter einsetzbar sind. Die Qualität kann zunächst auf das Produkt und seine Eigenschaften bezogen werden. Dann wird Qualität auf das Produktionspotential und drittens auf den Produktionsprozess bezogen.

15 18 Europa Regionum VIII (2005) Wettbewerbsparameter Preis Qualität Produkt Produktionspotential Produktionsprozess n Eigenschaften Abb. 2. Wettbewerbsparameter (Quelle: eigene Darstellung) Inwieweit die Wettbewerbsmöglichkeiten durch die Berücksichtigung der Qualität gesteigert werden können, hängt von der Anzahl der Eigenschaften des Produktes ab, für das die wettbewerbspolitischen Aktivitäten getroffen werden. Die Bedeutung der Qualitätskomponente wird erst voll sichtbar, wenn man neben den Produkteigenschaften noch die Marktform betrachtet. Da die Marktform nicht immer Preiswettbewerb zulässt, wie im Polypol, wo die Unternehmen den Marktpreis akzeptieren müssen und sich nur als Mengenanpasser verhalten können, kommt dem Qualitätswettbewerb die Gestaltung der entscheidenden wettbewerbspolitischen Aktivitäten zu. Aber auch im Monopol, dem Grenzfall des Wettbewerbs, bietet die Qualität den Unternehmen deutlich mehr Angebotsstrategien. Der Qualität und dem Qualitätsmanagement als Basis des Qualitätswettbewerbs kommt damit wesentlich größere Bedeutung zu, als man zunächst aufgrund der Dominanz des Preiswettbewerbs in der ökonomischen Literatur vermuten könnte. 8. Die Auswirkungen des Qualitätsmanagements auf die Preisbildung Ein Bereich der Ökonomie, der eng mit dem Bereich Wettbewerb verbunden ist, ist der Bereich Preisbildung. Diese Beziehung ergibt sich aus dem Tatbestand, dass Wettbewerb in der traditionellen ökonomischen Auffassung über den Preis

16 H. Witte: Die theoretischen Ansätze erfolgt. Es sind daher auch die Auswirkungen des Qualitätsmanagements bzw. der Qualität auf die Preisbildung bzw. die Preistheorie und Preispolitik zu betrachten. Es ist auf den Preiswettbewerb, den Qualitätswettbewerb und auf die Erweiterungs-möglichkeiten des Preiswettbewerbs durch die Berücksichtigung des Qualitätsmanagements bzw. der Qualität einzugehen Traditioneller Preiswettbewerb In der wettbewerbstheoretischen und-politischen Literatur dominiert die Idee vom Preiswettbewerb. In der Idealformulierung des vollkommenen Wettbewerbs sind sachliche, zeitliche, regionale und personelle Präferenzen ausgeschlossen. 21 Die Qualität ist folglich kein Betrachtungsgegenstand. Wettbewerb mittels der Qualität kann es definitionsgemäß nicht geben. Wettbewerb kann nur über den Preis erfolgen Qualitätswettbewerb Erst mit der Diskussion des unvollkommenen Wettbewerbs (Camberlin ) wird Qualitätswettbewerb für die Wettbewerbstheorie zum Betrachtungsgegenstand. 23 Mit der Diskussion des Qualitätsmanagements (total quality management) 24 erhält die Qualität erhöhte Aufmerksamkeit in der Ökonomie und natürlich auch in der Wettbewerbsdiskussion. Neben dem Preis wird die Qualität zum expliziten Wettbewerbsparameter. Wettbewerb 21 Vgl. u.a. F. Knight: Risk, Uncertainty and Profit, New York 1921, S Vgl. E.H. Chamberlin: The Theory of Monopolistic Competition, 8 th Ed., 3 rd Printing, Cambridge (Mass.) 1969 (1 st Ed. 1933). 23 Vgl. auch L. Abbott: Qualität und Wettbewerb, München, Berlin Vgl. u.a. P.B. Crosby: op.cit.

17 20 Europa Regionum VIII (2005) Preiswettbewerb Qualitätswettbewerb Abb. 3: Wettbewerb und seine Komponenten (Quelle: eigene Darstellung) Da Wettbewerbstheorie und -politik eng mit der Preistheorie und -politik verbunden sind, hat die Erweiterung der Wettbewerbsdiskussion um die Komponente Qualität natürlich auch Auswirkungen auf die Preistheorie und -politik sowie auf die Diskussion der Preisbildungsmodelle Erweiterung der preispolitischen Strategien durch die Qualität Durch die Betrachtung der Qualität als expliziten Wettbewerbsparameter neben dem Preis erhalten die Wettbewerbs- und die Preispolitik deutlich mehr Strategien. Dieser Tatbestand ist von Bedeutung, da in vielen Marktformen der Preis nicht immer als Wettbewerbsparameter eingesetzt werden kann. 25 Im Monopol, dem Grenzfall des Wettbewerbs, hat Preiswettbewerb keine Bedeutung, da es angebotsseitig keinen Wettbewerber gibt. Für den Dyopolfall gibt es verschiedene Lösungen in der Theorie. Es gilt aber letztendlich genau wie im Oligopol, dass ein Preiswettbewerb nur von einem Anbieter überlebt wird. Preiswettbewerb wird daher besser nicht begonnen. Im Oligopol endet der Preiswettbewerb i. d. R. mit dem Ausscheiden aus dem Markt. Nur ein Anbieter überlebt den Preiswettbewerb. Daher ist es nicht sinnvoll, einen Preiswettbewerb zu beginnen. Im Polypol hat keiner der (un)endlich vielen Anbieter Einfluss auf den Preis. Der Preis ist ein Marktdatum. Die Anbieter können sich nur als Mengenanpasser verhalten. Fazit: Preiswettbewerb hat die größte Bedeutung in der Theorie. In der Praxis kommt Preiswettbewerb wohl zum Tragen. Er sollte aber besser vermieden werden. Für die Praxis ist daher Qualitätswettbewerb eine wichtige Ergänzung des Wettbewerbs- und preispolitischen Instrumentariums. Qualitätswett- 25 Vgl. u.a. E. Gutenberg: Grundlagen der Betriebswirtschaftslehre, 2. Band: Der Absatz, 8. Aufl., Berlin u.a. 1965, S

18 H. Witte: Die theoretischen Ansätze bewerb hat vermutlich bisher in der Praxis eine größere Bedeutung als in der Theorie Auswirkungen auf die Preisbildungsmodelle Die Veränderungen, die sich durch das Qualitätsmanagement bzw. die explizite Betrachtung der Qualität für die Wettbewerbstheorie und -politik sowie für das preispolitische Instrumentarium ergeben haben, lassen sich auch an Preisbildungsmodellen aufzeigen. In den Preisbildungsmodellen wurde traditionell von einer Beziehung zwischen Preis und Menge ausgegangen. Diese Beziehung ist mit der Betrachtung der Qualität auf ein Beziehungsverhältnis zwischen Preis, Qualität und Menge zu erweitern. Ein Preisbildungsmodell, das das Beziehungsverhältnis zwischen Preis, Qualität und Menge unterstellt, ist das von Kaas 26 vorgestellte Modell für zwei heterogene Güter. In diesem Dyopolmodell wird eine Preisabsatzfunktion benutzt, die davon ausgeht, dass die Nachfrager normalverteilte Qualitätspräferenzen haben. Mit Hilfe dieser Preisabsatzfunktion lässt sich zeigen, wie sich die Veränderungen von Preis und Qualität auf die Nachfrage nach den beiden betrachteten Gütern auswirken. Es wird unterstellt, dass sich die Gesamtnachfrage nach den beiden Gütern nicht verändert. Lediglich die Aufteilung des konstanten Gesamtmarktes zwischen den beiden Gütern bzw. der sie anbietenden Unternehmen ändert sich mit der Veränderung des Preises der Güter und des Qualitätsunterschiedes zwischen den Gütern. Das Modell erlaubt die Ableitung von preis- und qualitätspolitischen Strategien, die die Wettbewerbssituation zwischen zwei Unternehmen beeinflussen. Die Komplexität des Beziehungsverhältnisses zwischen Preis, Qualität und Menge kann nicht in einer Preisabsatzkurve dargestellt werden. Die von Kaas vorgestellte Preisabsatzfunktion ergibt eine Vielzahl von Preisabsatzkurven. Schlussbemerkungen 26 Vgl. K.P. Kaas: Eine Preisabsatzfunktion zur optimalen Preis- und Qualitätspolitik bei heterogenen Gütern, in: Zeitschrift für betriebswirtschaftliche Forschung 25 (1973), S

19 22 Europa Regionum VIII (2005) Zur Darstellung der Entwicklung des Qualitätsmanagements wird im allgemeinen und das sicherlich zurecht auf amerikanische und japanische Autoren zurückgegriffen. Es sollte jedoch nicht unerwähnt bleiben, dass es lange vorher auch in Europa und insbesondere in Deutschland Autoren gab, die sich mit der Qualität auseinander gesetzt haben. Es wurden die Eigenschaften von Gütern erörtert, die für die Qualität maßgeblich sind. Zudem wurde die Bedeutung der Qualität für die Nachfrage erkannt. Ein Konzept Qualitätsmanagement wurde hingegen nicht entwickelt. Dies bleibt den amerikanischen und japanischen Ansätzen vorbehalten. Die explizite Berücksichtigung der Qualität im ökonomischen Gedankengebäude und der Aufbau eines eigenständigen Bereiches der Betriebswirtschaftslehre Qualitätsmanagement haben spürbare Auswirkungen auf die Wettbewerbsdiskussion und auf die Preisbildung. Das Modell des unvollkommenen Wettbewerbs führte bereits zum Qualitätswettbewerb, der durch die Entwicklung des Qualitätsmanagements merklich an Bedeutung gewonnen hat. Auch die Preisbildung erhielt neuen Diskussionsstoff. Die traditionell für die Preisbildung relevante Beziehung zwischen Preis und Absatz- bzw. Nachfragemenge wird durch das Beziehungsverhältnis Preis, Menge und Qualität ergänzt. Die explizite Berücksichtigung der Qualität erlaubt eine Erweiterung der wettbewerbs- und preispolitischen Strategien. Dies ist insbesondere für die Marktformen von Bedeutung, für die reine preispolitische Strategien letztendlich zum Ausscheiden des diese Strategien anwendenden Unternehmens aus dem Markt führen und daher besser zu vermeiden sind. Das Qualitätsmanagement hat eine intensivere Betrachtung der Qualität bewirkt, die ihre Auswirkungen in praxisnäheren Modellen und effektiverem Verhalten der Unternehmen am Markt hat bzw. noch haben wird. Mit Hilfe des Qualitätsmanagements können für die Praxis effektivere Wettbewerbs- und Preisstrategien abgeleitet werden. Dies zeigt die generelle Strategie: Besser und billiger als die Konkurrenz! Literatur

20 H. Witte: Die theoretischen Ansätze Abbott, L.: Qualität und Wettbewerb, München, Berlin Ashton, H.: The Time Element in Transportation, in: American Economic Review 37 (1947), Papers and Proceedings, S Babis, H.: Kształtowanie jakości towarowych usług transportowych, Uniwersytet Szczeciński, Serie: Rozprawy i Studia Nr. 2, Szczecin Bellinger, B.: Optimale Verkehrsbedienung durch kommunale Unternehmen, in: Nutzen Kosten Analyse und Programmbudget, hrsg. v. H.C. Recktenwald, Tübingen 1970, S Chamberlin, E.H.: The Theory of Monopolistic Competition, 8 th Ed., 3 rd Printing, Cambridge (Mass.) 1969 (1 st Ed. 1933). Crosby, P.B.: Quality is Free. Art of Making Quality Certain, New York Deming, W.E.: Out of the Crisis: Quality, Productivity and Competitive Position, Cambridge (Mass.) Engelmann, H.: Ansätze für die Bestimmung der Verkehrswertigkeit, in: DDR-Verkehr (1970), S Feigenbaum, A.V.: Total Quality Control, 3. Aufl., New York u.a Gutenberg, E.: Grundlagen der Betriebswirtschaftslehre, 2. Band: Der Absatz, 8. Aufl., Berlin u.a Ishikawa, K.: What is Total Quality Control, Englewood Cliffs (N.J.) Juran, J.M.: Juran s Quality Control Handbook, 4. Aufl., New York Kaas, K.P.: Eine Preisabsatzfunktion zur optimalen Preis- und Qualitätspolitik bei heterogenen Gütern, in: Zeitschrift für betriebswirtschaftliche Forschung 25 (1973), S Klatt, S.: Die ökonomische Bedeutung der Qualität von Verkehrsleistungen, Berlin Knight, F.: Risk, Uncertainty and Profit, New York List, F.: Schriften/Reden/Briefe, Bd. III: Schriften zum Verkehrswesen, 1. Teil, hrsg. v. Erwin von Beckerath und Otto Stühler, Berlin Pirath, C.: Die Grundlagen der Verkehrswirtschaft, 1. Aufl., Berlin Sax, E.: Die Verkehrsmittel in Volks- und Staatswirtschaft, I. Bd.: Allgemeiner Theil. Land- und Wasserwege, Post und Telegraph, Wien Schwaighofer, H.: Verkehrsmittel und Verkehrswege, in: HdSt, 8. Bd., 4. Aufl., Jena 1928, S

Steuerberaterin Ria Franke

Steuerberaterin Ria Franke Polnische Arbeitnehmer mit Wohnsitz in Polen Polscy pracownicy z miejscem zamieszkania w Polsce Steuerberaterin Ria Franke Verdienst > 450 / Monat Wynagrodzenie > 450 /miesięcznie Entscheidung über die

Bardziej szczegółowo

Digitalizacja szlaku konnego w Borach Dolnośląskich i jego promocja. Digitalisierung Reitwege in Bory Dolnośląskie und deren Werbung

Digitalizacja szlaku konnego w Borach Dolnośląskich i jego promocja. Digitalisierung Reitwege in Bory Dolnośląskie und deren Werbung Digitalizacja szlaku konnego w Borach Dolnośląskich i jego promocja Digitalisierung Reitwege in Bory Dolnośląskie und deren Werbung Konferencja organizowana w ramach projektu Digitalizacja szlaku konnego

Bardziej szczegółowo

Blick über die Grenzen: Bestandsmanagement in polnischen Unternehmen

Blick über die Grenzen: Bestandsmanagement in polnischen Unternehmen Blick über die Grenzen: Bestandsmanagement in polnischen Unternehmen Dr. Ing. Aleksander Niemczyk, Mag. Tomasz Janiak Institut für Logistik und Lagerwirtschaft 2 Pressestimmen Die neuesten Zahlen des Statistischen

Bardziej szczegółowo

Anfrage. 95 Jahre 95 lat

Anfrage. 95 Jahre 95 lat Anfrage KONTAKT: Telefon +49 561 40090160 Fax 032223735277 email anfrage@24.pflegeteam.net Skype pflegeteam.net Internet www.24.pflegeteam.net Adres pocztowy: Wallensteinstr. 3 Doradztwo: Tylko po wcześniejszym

Bardziej szczegółowo

www.mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl www.jezyki-mniejszosci.pl

www.mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl www.jezyki-mniejszosci.pl www.mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl www.jezyki-mniejszosci.pl Polski system oświaty umożliwia uczniom należącym do mniejszości narodowych i etnicznych podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej,

Bardziej szczegółowo

Anna Garczewska, Krzysztof Garczewski Polskie i niemieckie narracje historyczne w filmach na tle prawa i polityki

Anna Garczewska, Krzysztof Garczewski Polskie i niemieckie narracje historyczne w filmach na tle prawa i polityki Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora ost-west-forum Gut Gödelitz e.v. Anna Garczewska, Krzysztof Garczewski Polskie i niemieckie narracje historyczne w filmach na tle prawa i polityki Pułtusk

Bardziej szczegółowo

JĘZYK NIEMIECKI DLA ABSOLWENTÓW KLAS DWUJĘZYCZNYCH

JĘZYK NIEMIECKI DLA ABSOLWENTÓW KLAS DWUJĘZYCZNYCH Egzamin maturalny maj 2009 JĘZYK NIEMIECKI DLA ABSOLWENTÓW KLAS DWUJĘZYCZNYCH KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ CZĘŚĆ I HÖRVERSTEHEN ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Poprawna odpowiedź (1 pkt) A. X B. X C. D. X E. X

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE I W NIEMCZECH - WPROWADZENIE Erneuerbare Energiequellen in Polen und in Deutschland eine Einführung

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE I W NIEMCZECH - WPROWADZENIE Erneuerbare Energiequellen in Polen und in Deutschland eine Einführung ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE I W NIEMCZECH - WPROWADZENIE Erneuerbare Energiequellen in Polen und in Deutschland eine Einführung BMUB, 9 Dezember 2014 Zainstalowana moc - Energia wiatrowa Installierte

Bardziej szczegółowo

Regio Info. Entwicklung eines zweisprachigen Fahrgastinformationssystems für den grenznahen Raum zwischen Sachsen und Polen

Regio Info. Entwicklung eines zweisprachigen Fahrgastinformationssystems für den grenznahen Raum zwischen Sachsen und Polen Regio Info Entwicklung eines zweisprachigen Fahrgastinformationssystems für den grenznahen Raum zwischen Sachsen und Polen Stworzenie dwujęzycznego systemu informacji pasażerskiej dla regionu przygranicznego

Bardziej szczegółowo

Z L E C E N I E Nazwa firmy (spółki)..

Z L E C E N I E Nazwa firmy (spółki).. Rejestracja podatkowa w Niemczech spółki kapitałowej z siedzibą w Polsce Rejestracja podatkowa w Niemczech jest obowiązkowa, jeżeli firma z siedzibą w Polsce ma wykonywać w Niemczech usługi, od których

Bardziej szczegółowo

Centrala Bank PKO BP o/ Choszczno Sąd Rejonowy Szczecin

Centrala Bank PKO BP o/ Choszczno Sąd Rejonowy Szczecin Es ist uns ein Vergnügen, Ihnen das von uns mitentwickelte Montagesystem für PV Module vorstellen zu dürfen. Wir empfehlen vor Beginn der Montage eine kurze Unterweisung bzw. Schulung bei unseren Fachleuten

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka niemieckiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka niemieckiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) Egzamin maturalny na poziomie dwujęzycznym 111 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) Rozmowa wstępna 1 minuta

Bardziej szczegółowo

Vertrag Nr. / Umowa nr:

Vertrag Nr. / Umowa nr: 1 Ort und Datum Vertrag Nr. / Umowa nr: zwischen: Suwałki Miejscowość i data / pomiędzy: der Jobagentur / agencją zatrudnienia: Lingua Germanica ul. Noniewicza 10/444 16 400 Suwałki Polska Nr. der Genehmigung

Bardziej szczegółowo

Entwicklung des Schienenverkehrs zwischen Deutschland und Polen Rozwój transportu szynowego między Polską a Niemcami

Entwicklung des Schienenverkehrs zwischen Deutschland und Polen Rozwój transportu szynowego między Polską a Niemcami Entwicklung des Schienenverkehrs zwischen Deutschland und Polen Rozwój transportu szynowego między Polską a Niemcami Berlin, 14. Mai 2013 Hans-Werner Franz Geschäftsführer VBB Verkehrsverbund Berlin-Brandenburg

Bardziej szczegółowo

Platforma Dostawców VW

Platforma Dostawców VW PROCES REJESTRACJI Proces rejestracji Dostawcy na światowej platformie dostawców Koncernu VW składa się z trzech etapów: informacja własna od dostawcy (SSR) akceptacja umowy ramowej B2B wypełnienie bazy

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 2013 JĘZYK NIEMIECKI

PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 2013 JĘZYK NIEMIECKI PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 201 JĘZYK NIEMIECKI KWIECIEŃ 201 ZESTAW ISN_0 1 minuty (Wersja dla zdającego) W czasie pobytu za granicą mieszkasz u znajomych. Z nimi odwiedziłeś/-łaś

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1 Zadanie 3. Zadanie 3. Rozdział 3. Przed obejrzeniem filmu: Schritt 1. Film ohne Ton. Schritt 2. Film mit Ton

Zadanie 1 Zadanie 3. Zadanie 3. Rozdział 3. Przed obejrzeniem filmu: Schritt 1. Film ohne Ton. Schritt 2. Film mit Ton .shock Fotolia Przed obejrzeniem filmu: Zadanie 1 Zadanie 3 Zadanie 1 Was stellt dieses Foto dar? Schreib deine Assoziationen auf. Napisz swoje skojarzenia z powyższym zdjęciem. Zadanie 2 Wie sieht die

Bardziej szczegółowo

Współdziałanie z zakładową organizacją związkową. Rozdział II. Umowa o pracę. Oddział 1. Zawarcie umowy o pracę

Współdziałanie z zakładową organizacją związkową. Rozdział II. Umowa o pracę. Oddział 1. Zawarcie umowy o pracę 23 2 25 1 Art. 23 2. Art. 24. 2. Przepisy art. 9 1 1 4 stosuje się odpowiednio. Dział drugi. Stosunek pracy Współdziałanie z zakładową organizacją związkową Jeżeli przepisy prawa pracy przewidują współdziałanie

Bardziej szczegółowo

OBS UGI KLAWIATURY GALILEO

OBS UGI KLAWIATURY GALILEO OBS UGI KLAWIATURY GALILEO KCINSTRUKCJA 600 BETRIEBSANLEITUNG FÜR DIE GALILEO TESTATUR Wprowadzenie / Opis w³aœciwoœci Gratulujemy zakupu KLAWIATURY GALILEO. Niniejszy podrêcznik u ytkownika zawiera wszystkie

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 2013 JĘZYK NIEMIECKI

PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 2013 JĘZYK NIEMIECKI PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 201 JĘZYK NIEMIECKI KWIECIEŃ 201 ZESTAW ISN_0 1 minuty (Wersja dla zdającego) Wybierasz się ze znajomymi na pieszą wycieczkę po okolicy. Porozmawiaj

Bardziej szczegółowo

Przyimki. Präpositionen

Przyimki. Präpositionen Przyimki Präpositionen Przyimki to słowa współpracujące z rzeczownikiem lub z zaimkiem: pod stołem do szkoły w pokoju dla ciebie z rodzicami od babci Tak samo funkcjonują przyimki w języku niemieckim.

Bardziej szczegółowo

Herzliche Einladung an alle Schüler der 1.-7. Klasse Serdecznie zapraszamy wszystkich uczniów klas 1-7

Herzliche Einladung an alle Schüler der 1.-7. Klasse Serdecznie zapraszamy wszystkich uczniów klas 1-7 Herzliche Einladung an alle Schüler der 1.-7. Klasse Serdecznie zapraszamy wszystkich uczniów klas 1-7 Kinderwallfahrt 2015 Pielgrzymka dzieci 2015 Religiöse Kinderwoche (RKW) 2015 Wakacje z Bogiem (RKW)

Bardziej szczegółowo

Einbau von Rauchwarnmeldern nach DIN 14676

Einbau von Rauchwarnmeldern nach DIN 14676 Einbau von Rauchwarnmeldern nach DIN 14676 Gesetzlich ist der Eigentümer für die Installation von Rauchwarnmeldern verantwortlich. Objekt: Einfamilienhaus mit insgesamt 3 Etagen. Objektanschrift: Beispielweg

Bardziej szczegółowo

Moje prawa w opiece nad osobami starszymi: Wynagrodzenie i Czas pracy Spotkanie opiekunek ze Europy Środkowo- wschodniej w Zurychu, 15.11.

Moje prawa w opiece nad osobami starszymi: Wynagrodzenie i Czas pracy Spotkanie opiekunek ze Europy Środkowo- wschodniej w Zurychu, 15.11. Moje prawa w opiece nad osobami starszymi: Wynagrodzenie i Czas pracy Spotkanie opiekunek ze Europy Środkowo- wschodniej w Zurychu, 15.11.2015 Christine Michel, Sekretarz Branży opieki w domach prywatnych,

Bardziej szczegółowo

Freiwillige Feuerwehr Reken Ochotnicza Straż Pożarna Reken

Freiwillige Feuerwehr Reken Ochotnicza Straż Pożarna Reken Ochotnicza Straż Pożarna Reken - Hilfeleistung bei Notständen und bei Unfällen -Pomoc w stanach zagrożenia i w wypadkach -Brandbekämpfung und Menschenrettung - Zwalczanie pożarów i ratownictwo ludzi -Brandschutzaufklärung

Bardziej szczegółowo

Einkommensteuergesetz Körperschaftsteuergesetz Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Einkommensteuergesetz Körperschaftsteuergesetz Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych Zweisprachige Textausgabe Tekst dwuj zyczny Einkommensteuergesetz Körperschaftsteuergesetz Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych T umaczenie Rödl &

Bardziej szczegółowo

Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży (PNWM) das Deutsch-Polnische Jugendwerk (DPJW)

Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży (PNWM) das Deutsch-Polnische Jugendwerk (DPJW) zip zap Sprachanimationen Workshops Animacje językowe warsztaty 2015 Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży (PNWM) już od 2008 roku organizuje warsztaty z animacji językowej Zip-Zap W ubiegłych latach wzięło

Bardziej szczegółowo

ANLAGEN UND AKTIVITÄTEN DES SEEHAFENS SWINOUJSCIE

ANLAGEN UND AKTIVITÄTEN DES SEEHAFENS SWINOUJSCIE Vortrag (4) ANLAGEN UND AKTIVITÄTEN DES SEEHAFENS SWINOUJSCIE Marek Trojnar, Swinoujscie 33 Komplex der Häfen in Szczecin und Świnoujście Strategische Lage Der kürzeste Weg aus Skandinavien nach Südeuropa

Bardziej szczegółowo

Proces rejestracji dostawców na światowej platformie dostawców Koncernu VW

Proces rejestracji dostawców na światowej platformie dostawców Koncernu VW Proces rejestracji dostawców na światowej platformie dostawców Koncernu VW PROCES REJESTRACJI Jednorazowy proces rejestracji dostawcy na światowej platformie dostawców Koncernu VW składa się z trzech kroków:

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO MAJ 2012 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO MAJ 2012 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2010 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

Futuro. design by Przemysław Mac Stopa

Futuro. design by Przemysław Mac Stopa design by Przemysław Mac Stopa PL / EN / DE / Optymalizacja powierzchni biurowej i tym samym kosztów biura jest kluczowa. Wyzwaniem jest jednak połączenie tego wymagania z utrzymaniem wysokiego komfortu

Bardziej szczegółowo

Gewerbe und Beschäftigung deutscher Bürger in Polen

Gewerbe und Beschäftigung deutscher Bürger in Polen Gewerbe und Beschäftigung deutscher Bürger in Polen Doradca Podatkowy Steuerberater Albert Kokoszka ul. Srebrna Góra 2a, 66-600 Krosno Odrzańskie tel. 068 383 8967 Podstawowe obowiązki Grundlegende Pflichten

Bardziej szczegółowo

WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET?

WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET? WARSZTATY WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET? 7 CZERWCA 2011 r. ////// godz.17 20 NOWY WSPANIAŁY ŚWIAT, UL. NOWY ŚWIAT 63, WARSZAWA WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET? 7 CZERWCA 2011 r. ////// godz.17 20 NOWY

Bardziej szczegółowo

Wolontariat w Polsce podstawowe fakty. Ehrenamt in Polen -Grundlegende Fakten. Anna Pytlik 30.08.2014, Rydułtowy

Wolontariat w Polsce podstawowe fakty. Ehrenamt in Polen -Grundlegende Fakten. Anna Pytlik 30.08.2014, Rydułtowy Wolontariat w Polsce podstawowe fakty Ehrenamt in Polen -Grundlegende Fakten Anna Pytlik 30.08.2014, Rydułtowy Podstawa prawna Rechtsgrund Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz przyłączenia do ubezpieczenia rodzinnego (Fragebogen für die Aufnahme in die Familienversicherung)

Kwestionariusz przyłączenia do ubezpieczenia rodzinnego (Fragebogen für die Aufnahme in die Familienversicherung) Kwestionariusz przyłączenia do ubezpieczenia go (Fragebogen für die Aufnahme in die ) Imię członka Vorname des Mitglieds Nazwisko członka Name des Mitglieds Numer ubezpieczenia zdrowotnego KV-Nummer 1.

Bardziej szczegółowo

CZTERY LINIE PRODUKTÓW Już od lat po drogach 6-ciu kontynentów poruszają się auta pod maską których "zielonej mocy" dostarczają 4 linie produktów: EXCLUSIVE Line COMFORT Line EXCLUSIVEline - to linia produktów

Bardziej szczegółowo

Nahverkehr ohne Grenzen Gemeinsamer Vortrag DB Netz AG und PKP PLK S.A. Ruch regionalny bez granic Wspólna prezentacja DB Netz AG i PKP PLK S.A.

Nahverkehr ohne Grenzen Gemeinsamer Vortrag DB Netz AG und PKP PLK S.A. Ruch regionalny bez granic Wspólna prezentacja DB Netz AG i PKP PLK S.A. Nahverkehr ohne Grenzen Gemeinsamer Vortrag DB Netz AG und PKP PLK S.A. Ruch regionalny bez granic Wspólna prezentacja DB Netz AG i PKP PLK S.A. DB Netz AG/PKP PLK S.A. Arvid Kämmerer/Ireneusz Kluczyk

Bardziej szczegółowo

TRANSgraniczny MechaTRONIK nauka bez granic w regionie przygranicznym TRANSnationale MechaTRONIKer europäisches Lernen in der Grenzregion

TRANSgraniczny MechaTRONIK nauka bez granic w regionie przygranicznym TRANSnationale MechaTRONIKer europäisches Lernen in der Grenzregion TRANSgraniczny MechaTRONIK nauka bez granic w regionie przygranicznym TRANSnationale MechaTRONIKer europäisches Lernen in der Grenzregion W styczniu 2010 roku rozpoczęły się pierwsze wspólne zajęcia w

Bardziej szczegółowo

Wspólny bilet Gorzów Wlkp. Berlin Gemeinsames Ticket Gorzów Wlkp.-Berlin

Wspólny bilet Gorzów Wlkp. Berlin Gemeinsames Ticket Gorzów Wlkp.-Berlin Wspólny bilet Gorzów Wlkp. Berlin Gemeinsames Ticket Gorzów Wlkp.-Berlin Zdefiniowane potrzeby: Definierte Bedürfnisse: Koniecznośd promocji wymiany turystycznej między województwem lubuskim a Berlinem

Bardziej szczegółowo

Sprachpolitik und Zertifizierung Polityka językowa a certyfikacja

Sprachpolitik und Zertifizierung Polityka językowa a certyfikacja Polityka językowa a certyfikacja Das System der europäischen Niveaustufen als Element der Sprachpolitik des Europarats System europejskich poziomów biegłości jako jeden z elementów polityki językowej Rady

Bardziej szczegółowo

BRAK POŁĄCZEŃ TRANSGRANICZNYCH HAMULCEM ROZWOJU GOSPODARCZEGO REGIONU NA PRZYKŁADZIE KOSTRZYNA NAD ODRĄ

BRAK POŁĄCZEŃ TRANSGRANICZNYCH HAMULCEM ROZWOJU GOSPODARCZEGO REGIONU NA PRZYKŁADZIE KOSTRZYNA NAD ODRĄ BRAK POŁĄCZEŃ TRANSGRANICZNYCH HAMULCEM ROZWOJU GOSPODARCZEGO REGIONU NA PRZYKŁADZIE KOSTRZYNA NAD ODRĄ MANGELNDE GRENZÜBERGÄNGE ALS DIE BREMSE DER WIRTSCHAFTLICHEN ENTWICKLUNG DER REGION AUF BEISPIEL

Bardziej szczegółowo

BADANIE JAKOŚCI ŻYCIA. -FORSCHUNG -Methodologische Grundlagen LEBENSQUALITÄTS. założenia metodologiczne. Tadeusz Borys

BADANIE JAKOŚCI ŻYCIA. -FORSCHUNG -Methodologische Grundlagen LEBENSQUALITÄTS. założenia metodologiczne. Tadeusz Borys Tadeusz Borys BADANIE JAKOŚCI ŻYCIA założenia metodologiczne LEBENSQUALITÄTS -FORSCHUNG -Methodologische Grundlagen Tadeusz Borys 1. Jaki jest cel naszych badań? 2. Jakie założenia metodyczne przyjęto

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO ARKUSZ ZAWIERA INFORMACJE PRAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU ROZPOCZĘCIA EGZAMINU! Miejsce na naklejkę dysleksja MJN-R1_1P-091 PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO STYCZEŃ ROK 2009 POZIOM ROZSZERZONY

Bardziej szczegółowo

Fragebogen zur steuerlichen Erfassung von polnischen Einzelunternehmen / Formularz podatkowej rejestracji polskich przedsiębiorstw jednoosobowych

Fragebogen zur steuerlichen Erfassung von polnischen Einzelunternehmen / Formularz podatkowej rejestracji polskich przedsiębiorstw jednoosobowych Fragebogen zur steuerlichen Erfassung von polnischen Einzelunternehmen / Formularz podatkowej rejestracji polskich przedsiębiorstw jednoosobowych Finanzamt Oranienburg Heinrich-Grüber-Platz 3 16515 Oranienburg

Bardziej szczegółowo

MORO D-PL-Wettbewerb Konferenz

MORO D-PL-Wettbewerb Konferenz MORO D-PL-Wettbewerb Konferenz Dirk Benofsky () Berlin 14./15.10.2014 1 Inhalt 1 2 der EURO-NEISSE-Tickets 4 und Preise 5 6 7 / Handlungsbedarf Treść 1 2 Biletu Euro-Nysa 4 i ceny 5 6 7 / obszary wymagające

Bardziej szczegółowo

ZWROT PODATKU - NIEMCY

ZWROT PODATKU - NIEMCY ZWROT PODATKU - NIEMCY W CELU REALIZACJI ZWROTU PODATKU Z NIEMIEC NALEŻY SKOMPLETOWAĆ NASTEPUJĄCE DOKUMENTY: 1. LOHNSTEUERBESCHEINIGUNG wszystkie LOHNSTEUERBESCHEINIGUNG za dany rok podatkowy lub OSTATNI

Bardziej szczegółowo

Der Grenzraum von oben Pogranicze z lotu ptaka

Der Grenzraum von oben Pogranicze z lotu ptaka Der Grenzraum von oben Pogranicze z lotu ptaka Das Projekt wird von der Europäischen Union aus Mitteln des Europäischen Fonds für Regionale Entwicklung im Rahmen des Operationellen Programms der grenzübergreifenden

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK MIECKI

Bardziej szczegółowo

Propozycje przykładowych zadań przygotowujących do ustnego egzaminu maturalnego w nowej formule

Propozycje przykładowych zadań przygotowujących do ustnego egzaminu maturalnego w nowej formule Propozycje przykładowych zadań przygotowujących do ustnego egzaminu maturalnego w nowej formule Lektion 11 Kannst du mir bitte helfen? I. Ich kann das nicht! ABI SPRECHEN 1 (rozmowa z odgrywaniem roli)

Bardziej szczegółowo

Vorstellung des ZIEL3-Projektes RegRec Przedstawienie - Projektu Cel 3 RegRec

Vorstellung des ZIEL3-Projektes RegRec Przedstawienie - Projektu Cel 3 RegRec Vorstellung des ZIEL3-Projektes RegRec Przedstawienie - Projektu Cel 3 RegRec "Regionale Entsorgung und Recycling in den Kreisen und "Regionalna gospodarka odpadami i recyklingu w powiatach i 05.11.2010

Bardziej szczegółowo

Deutsch-polnischer Workshop Interkulturelles Webdesign

Deutsch-polnischer Workshop Interkulturelles Webdesign Guten Tag Deutsch-polnischer Workshop Interkulturelles Webdesign Oerlinghausen 5-11.08.2013 bei Bielefeld die Hauptidee Uns interessieren Unterschiede, die einen Unterschied machen. In unserem Workshop

Bardziej szczegółowo

Współpraca transgraniczna samorządów. Razem dla pogranicza Dolny Śląsk Saksonia. Grenzübergreifende kommunale Zusammenarbeit

Współpraca transgraniczna samorządów. Razem dla pogranicza Dolny Śląsk Saksonia. Grenzübergreifende kommunale Zusammenarbeit Współpraca transgraniczna samorządów terytorialnych Razem dla pogranicza Dolny Śląsk Saksonia Gemeinsam für den Grenzraum Niederschlesien Sachsen Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków

Bardziej szczegółowo

1983-2013. 30 lat współpracy 30 Jahre Schüleraustausch

1983-2013. 30 lat współpracy 30 Jahre Schüleraustausch 1983-2013 30 lat współpracy 30 Jahre Schüleraustausch 1983 Poznań 1983 - Posen Wymianę szkolną pomiędzy Bismarckschule z Hanoweru a V Liceum Ogólnokształcącym im. Klaudyny Potockiej w Poznaniu zapoczątkowali:

Bardziej szczegółowo

CENTRALNE BIURO ŚLEDCZE KOMENDY GŁÓWNEJ POLICJI

CENTRALNE BIURO ŚLEDCZE KOMENDY GŁÓWNEJ POLICJI CENTRALNE BIURO ŚLEDCZE KOMENDY GŁÓWNEJ POLICJI Działania podejmowane przez CBŚ mają na celu zwalczanie przestępczości zorganizowanej o charakterze transgranicznym, kryminalnym, narkotykowym i ekonomicznym

Bardziej szczegółowo

SKER HUESKER HUESKER HUESKER HUESKER HUES SKER HUESKER HUESKER HUESKER HUESKER HUESKER HUES SKER HUESKER HUESKER HUESKER HUESKER HUESKER HUES

SKER HUESKER HUESKER HUESKER HUESKER HUES SKER HUESKER HUESKER HUESKER HUESKER HUESKER HUES SKER HUESKER HUESKER HUESKER HUESKER HUESKER HUES SKER HUESKER HUESKER HUESKER HUESKER HUES rhuesker HUESKER HUESKER HUESKER HUESKERr SKER HUESKER biogaz HUESKER& HUESKER gnojowica HUESKER HUESKER HUES -Biogaz -Biogas Dachy gazoszczelne z podwójną membraną

Bardziej szczegółowo

Konzept für ein Radio des grenzüberschreitenden Campus der Europa-Universität Viadrina Frankfurt/Oder und des Collegium Polonikum

Konzept für ein Radio des grenzüberschreitenden Campus der Europa-Universität Viadrina Frankfurt/Oder und des Collegium Polonikum [radio slubfurt] Konzept für ein Radio des grenzüberschreitenden Campus der Europa-Universität Viadrina Frankfurt/Oder und des Collegium Polonikum Kurzdarstellung des Projekts: [radio slubfurt] soll der

Bardziej szczegółowo

Język niemiecki. Poziom podstawowy Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY

Język niemiecki. Poziom podstawowy Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY Poziom podstawowy Język niemiecki Język niemiecki. Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY Zadanie 1. Za każde poprawne rozwiązanie przyznajemy 1 punkt. Maksimum 5. R F 1.1. Arthus-Bertrand

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMATY PUNKTOWANIA (A1)

EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMATY PUNKTOWANIA (A1) EGZMIN MTUNY OD OKU SZKONEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM OZSZEZONY OZWIĄZNI ZDŃ I SCHEMTY PUNKTOWNI (1) GUDZIEŃ 2013 Zadanie 1. (0 3) II. ozumienie wypowiedzi. Zdający rozumie wypowiedzi ustne [ ]

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWE OGNISKO PLASTYCZNE im. L. Konarzewskiego Seniora w Rydułtowach DAS LUDWIK-KONARZEWSKI- SENIOR-KULTURZENTRUM FÜR KUNST IN RYDUŁTOWY

PAŃSTWOWE OGNISKO PLASTYCZNE im. L. Konarzewskiego Seniora w Rydułtowach DAS LUDWIK-KONARZEWSKI- SENIOR-KULTURZENTRUM FÜR KUNST IN RYDUŁTOWY PAŃSTWOWE OGNISKO PLASTYCZNE im. L. Konarzewskiego Seniora w Rydułtowach DAS LUDWIK-KONARZEWSKI- SENIOR-KULTURZENTRUM FÜR KUNST IN RYDUŁTOWY HISTORIA PLACÓWKI Geschichte der Schule 1 grudnia 1945 roku

Bardziej szczegółowo

ZŁĄCZA BUDOWLANE G e r ü s t k u p p l u g e n

ZŁĄCZA BUDOWLANE G e r ü s t k u p p l u g e n ZŁĄCZA BUDOWLANE G e r ü s t k u p p l u g e n Kuźnia Sułkowice firma o tradycjach od 1887 r. jest największym producentem kutych złącz budowlanych w Europie. Oferujemy szeroki asortyment złącz budowlanych

Bardziej szczegółowo

GRENZÜBERSCHREITENDE MOBILITÄT AUS SICHT DES VBB MOBILNOŚĆ TRANSGRANICZNA Z PUNKTU WIDZENIA VBB

GRENZÜBERSCHREITENDE MOBILITÄT AUS SICHT DES VBB MOBILNOŚĆ TRANSGRANICZNA Z PUNKTU WIDZENIA VBB GRENZÜBERSCHREITENDE MOBILITÄT AUS SICHT DES VBB MOBILNOŚĆ TRANSGRANICZNA Z PUNKTU WIDZENIA VBB Grenzregion Brandenburg-Polen Frankfurt (Oder), 30.06.2015 Jürgen Roß Bereichsleiter Planung und Fahrgastinformation

Bardziej szczegółowo

Pobranie makr firmy Rittal oraz wstawianie do projektu systemu EPLAN electric P8

Pobranie makr firmy Rittal oraz wstawianie do projektu systemu EPLAN electric P8 Pobranie makr firmy Rittal oraz wstawianie do projektu systemu EPLAN electric P8 Zgodność od wersji 1.8 Copyright 2007 EPLAN Software & Service GmbH & Co. KG. Die EPLAN Software & Service GmbH & Co. KG

Bardziej szczegółowo

POLSKA OŚWIATA NA UKRAINIE

POLSKA OŚWIATA NA UKRAINIE ROCZNIK LUBUSKI TOM XXX, CZ. I, 2004 Władysław Strutyński POLSKA OŚWIATA NA UKRAINIE Pod koniec lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia, w czasach pieriestrojki w ZSRR, okrągłego stołu w Polsce (1989 r.),

Bardziej szczegółowo

Schuljahr. Herkunftssprache Polnisch

Schuljahr. Herkunftssprache Polnisch / Schule / Name Schuljahr Allgemeine Arbeitshinweise Trage bitte auf diesem Blatt und auf deinen Arbeitspapieren deine Schule und deinen Namen ein. Kennzeichne bitte deine Entwurfsblätter (Kladde) und

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMATY PUNKTOWANIA (A1)

EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMATY PUNKTOWANIA (A1) EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIEKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SHEMATY PUNKTOWANIA (A1) GRUDZIEŃ 2013 Zadanie 1. (0 5) proste, typowe wypowiedzi ustne, artykułowane

Bardziej szczegółowo

Die heutige Veranstaltung versteht sich aber auch

Die heutige Veranstaltung versteht sich aber auch Die heutige Veranstaltung versteht sich aber auch Einführung durch Berlin wird den Erwartungen seiner polnischen Nachbarn bislang nicht gerecht Ergebnisse des 85. Stadtforums am 5. Oktober 2001 Unter dem

Bardziej szczegółowo

Auf der Internet-Suche nach Pressglas in Polen... mit Allegro und/oder ebay

Auf der Internet-Suche nach Pressglas in Polen... mit Allegro und/oder ebay Abb. 2007-3/472 Allegro Polen... http://www.allegro.pl/26013_antyki_i_sztuka.html... Suche nach Glas: Antyki i Sztuka... Antyki... Szkło SG September 2007 Auf der Internet-Suche nach Pressglas in Polen...

Bardziej szczegółowo

Zehnder ComfoCool. Karta katalogowa - informacje techniczne. Ogrzewanie Chłodzenie Świeże powietrze Czyste powietrze

Zehnder ComfoCool. Karta katalogowa - informacje techniczne. Ogrzewanie Chłodzenie Świeże powietrze Czyste powietrze ComfoCool Karta katalogowa - informacje techniczne Ogrzewanie Chłodzenie Świeże powietrze Czyste powietrze Opis Jednostka chłodząca ComfoCool zaprojektowana w celu zapewnienia schładzania oraz osuszania

Bardziej szczegółowo

www.awans.net Publikacje nauczycieli Hänsel und Gretel propozycja pracy z tekstem baśni braci Grimm Jaś i Małgosia

www.awans.net Publikacje nauczycieli Hänsel und Gretel propozycja pracy z tekstem baśni braci Grimm Jaś i Małgosia www.awans.net Publikacje nauczycieli Urszula Król Zespół Szkół Salezjańskich w Krakowie Hänsel und Gretel propozycja pracy z tekstem baśni braci Grimm Jaś i Małgosia Materiały wspomagające pracę na lekcjach

Bardziej szczegółowo

OBS UGI KLAWIATURY NAUTILUS

OBS UGI KLAWIATURY NAUTILUS OBS UGI KLAWIATURY NAUTILUS KCINSTRUKCJA 022 BETRIEBSANLEITUNG FÜR DIE NAUTILUS TESTATUR Wprowadzenie / Opis w³aœciwoœci Gratulujemy zakupu KLAWIATURY NAUTILUS. Niniejszy podrêcznik u ytkownika zawiera

Bardziej szczegółowo

Saatgutversorgung für den Öko-Landbau in Lettland. Zaopatrzenie w materiał siewny rolnictwa ekologicznego na Łotwie

Saatgutversorgung für den Öko-Landbau in Lettland. Zaopatrzenie w materiał siewny rolnictwa ekologicznego na Łotwie Zaopatrzenie w materiał siewny rolnictwa ekologicznego na Łotwie Saatgutversorgung für den Öko-Landbau in Lettland Dr.agr. Ilze Skrabule State Priekuli Plant Breeding Institute Dr.agr. Ilze Skrabule State

Bardziej szczegółowo

Arbeitnehmerfreizügigkeit zwischen Deutschland und Polen. Swobodny przepływ pracowników między Polską a Niemcami. Interdisciplinary Polish Studies 1

Arbeitnehmerfreizügigkeit zwischen Deutschland und Polen. Swobodny przepływ pracowników między Polską a Niemcami. Interdisciplinary Polish Studies 1 Arbeitnehmerfreizügigkeit zwischen Deutschland und Polen Swobodny przepływ pracowników między Polską a Niemcami Interdisciplinary Polish Studies 1 Dagmara Jajeśniak-Quast, Laura Kiel, Marek Kłodnicki (Hg./red.)

Bardziej szczegółowo

Niemiecki Serwer Edukacyjny

Niemiecki Serwer Edukacyjny Niemiecki Serwer Edukacyjny Informations- und Arbeitsmittel Srodek przekazu i poszukiwania informacji www.bildungsserver.de / www.eduserver.de Der Deutsche Bildungsserver - Niemiecki Serwer Edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Raport Ergotest. Raport Ergotest. Arbeit und Gesundheit Das polnische Forum für Arbeitssicherheit

Raport Ergotest. Raport Ergotest. Arbeit und Gesundheit Das polnische Forum für Arbeitssicherheit Arbeit und Gesundheit Das polnische Forum für Arbeitssicherheit Das Entscheider-Magazin für den polnischen Arbeitsschutz MEDIADATEN Titelporträt Kurzcharakteristik Arbeitsschutz in Polen Verstärkte Initiativen

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji języka niemieckiego

Scenariusz lekcji języka niemieckiego Termin realizacji:. Czas trwania : 45 min. Klasa III gim Temat lekcji: Wie feierst du? Scenariusz lekcji języka niemieckiego Cele językowe: Uczeń zna słownictwo ze świętami Bożego Narodzenia Rozumie tekst

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Umowy nazwane Kodeksu cywilnego Rozdział II. Inne umowy

Spis treści Rozdział I. Umowy nazwane Kodeksu cywilnego Rozdział II. Inne umowy Spis treści Rozdział I. Umowy nazwane Kodeksu cywilnego... 1 1. Umowa sprzedaży... 2 2. Umowa sprzedaży na raty... 8 3. Umowa sprzedaży z prawem odkupu... 16 4. Umowa sprzedaży z prawem pierwokupu... 24

Bardziej szczegółowo

KONTROLA DZIAŁANIA ADMINISTRACJI ZUR KONTROLLE DES VERWALTUNGSHANDELNS CONTROL OVER THE OPERATION OF ADMINISTRATION

KONTROLA DZIAŁANIA ADMINISTRACJI ZUR KONTROLLE DES VERWALTUNGSHANDELNS CONTROL OVER THE OPERATION OF ADMINISTRATION KONTROLA DZIAŁANIA ADMINISTRACJI ZUR KONTROLLE DES VERWALTUNGSHANDELNS CONTROL OVER THE OPERATION OF ADMINISTRATION 1 2 Seria PRAWO PUBLICZNE PORÓWNAWCZE 3(11) Jan Boć, Konrad Nowacki, Lothar Knopp, Wolfgang

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIEGO

WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIEGO Kod ucznia Liczba punktów WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 19.01.2015 1. Test konkursowy zawiera 11 zadań. Są to zadania zamknięte i otwarte.

Bardziej szczegółowo

1. Ogólne cele kursu:

1. Ogólne cele kursu: Jagiellońskie Centrum Językowe UJ Ramowy program nauczania języka niemieckiego na poziomie C1 (Kurs specjalistyczny / modułowy Deutsch für Jurastudierende 240/60 godz.) Założenia programu Proponowany program

Bardziej szczegółowo

ZAKRES MATERIAŁU DO MATURY PRÓBNEJ Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO. Poziom rozszerzony

ZAKRES MATERIAŁU DO MATURY PRÓBNEJ Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO. Poziom rozszerzony ZAKRES MATERIAŁU DO MATURY PRÓBNEJ Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Poziom rozszerzony 1. Różnorodne struktury leksykalno-gramatyczne umożliwiające formułowanie wypowiedzi poprawnych pod względem fonetycznym, ortograficznym,

Bardziej szczegółowo

ORDNUNG DER ELTERNVERTRETUNG REGULAMIN RADY RODZICÓW. Geschäftsordnung des Elternbeirates der Deutschen Schule Warschau Willy-Brandt-Schule

ORDNUNG DER ELTERNVERTRETUNG REGULAMIN RADY RODZICÓW. Geschäftsordnung des Elternbeirates der Deutschen Schule Warschau Willy-Brandt-Schule ORDNUNG DER ELTERNVERTRETUNG REGULAMIN RADY RODZICÓW Geschäftsordnung des Elternbeirates der Deutschen Schule Warschau Willy-Brandt-Schule Die Aufgaben der Deutschen Schule Warschau werden wahrgenommen

Bardziej szczegółowo

A. Uzupełnij dialog wyrazami z ramki. / 4. B. Połącz ze sobą części zdania. Rozwiązanie wpisz do tabeli. / 5

A. Uzupełnij dialog wyrazami z ramki. / 4. B. Połącz ze sobą części zdania. Rozwiązanie wpisz do tabeli. / 5 Kontrollarbeit 1A Testy do rozdzia³ów Klasse... Vorname und Name... / 25 Note... A. Uzupełnij dialog wyrazami z ramki. / 4 wie wie wer wo... ist das? Das ist mein Onkel.... heißt er? Er heißt Ralf Schmidt....

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO MAJ 2013 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO MAJ 2013 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2010 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

OPIS TESTU DIAGNOSTYCZNEGO Z PNJN II rok - filologia germańska Rok akademicki 2013/2014

OPIS TESTU DIAGNOSTYCZNEGO Z PNJN II rok - filologia germańska Rok akademicki 2013/2014 OPIS TESTU DIAGNOSTYCZNEGO Z PNJN II rok - filologia germańska Rok akademicki 2013/2014 KATALOG WYMAGAŃ I ZADAŃ NA TEŚCIE DIAGNOSTYCZNYM ZAKRES MATERIAŁU Rok II TEIL I: Aufsatz (wypracowanie, objętość

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: Danuta Kubińska

Opracowanie: Danuta Kubińska Opracowanie: Danuta Kubińska Scenariusz lekcji. Przedmiot: język niemiecki Podręcznik: Alles klar 2b rozdział 9 Czas: 2 godziny lekcyjne Miejsce: pracownia języka niemieckiego Temat: Das Wichtigste in

Bardziej szczegółowo

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO POZIOM PODSTAWOWY KWIECIEŃ 2013. miejsce na naklejkę z kodem

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO POZIOM PODSTAWOWY KWIECIEŃ 2013. miejsce na naklejkę z kodem Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2011 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę z

Bardziej szczegółowo

Seminarium / Seminar Rolnictwo ekologiczne produkcja roślinna Ökolandbau Schwerpunkt Pflanzenproduktion

Seminarium / Seminar Rolnictwo ekologiczne produkcja roślinna Ökolandbau Schwerpunkt Pflanzenproduktion Seminarium / Seminar Rolnictwo ekologiczne produkcja roślinna Ökolandbau Schwerpunkt Pflanzenproduktion Kowary, 19-20.05.2011 Dolnośląsko-Saksońska Akademia Rolnictwa i Ochrony Środowiska Niederschlesisch-Sächsische

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z języka niemieckiego dla klas II

Rozkład materiału z języka niemieckiego dla klas II Podręcznik: Aha neu 2a,2b Rozkład materiału z języka dla klas II 1. Zapoznanie z programem nauczania i kryteriami oceniania w II klasie Kapitel 1 Ich lade dich ein! Wann hast du Geburtstag? Liczebniki

Bardziej szczegółowo

Stand Up. design by Mikomax Team

Stand Up. design by Mikomax Team design by Mikomax Team PL / EN / DE / Coraz więcej pracowników skarży się na dyskomfort fizyczny w pracy. Nawet najlepszy fotel biurowy nie rozwiąże tego problemu. Doraźne rozwiązania również nie jeśli

Bardziej szczegółowo

Wybrane zagadnienia prawa do firmy

Wybrane zagadnienia prawa do firmy Wybrane zagadnienia prawa do firmy NR 2830 Piotr Ślęzak Wybrane zagadnienia prawa do firmy Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Katowice 2011 Redaktor serii: Telewizja, Radio, Film Piotr Ślęzak Recenzent

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Egzamin maturalny maj 2010 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1. R 1.2. Zdający stwierdza, czy tekst zawiera określone

Bardziej szczegółowo

Working Paper Grundzüge der funktionalen Theorie der Unternehmensbewertung

Working Paper Grundzüge der funktionalen Theorie der Unternehmensbewertung econstor www.econstor.eu Der Open-Access-Publikationsserver der ZBW Leibniz-Informationszentrum Wirtschaft he Open Access Publication Server of the ZBW Leibniz Information Centre for Economics Matschke,

Bardziej szczegółowo

Wir sind an der Ausnutzung unseres Menschen- und Maschinenpotenzials interessiert.

Wir sind an der Ausnutzung unseres Menschen- und Maschinenpotenzials interessiert. 1 Firma STALMET aus Strzelce Opolskie ist bereit, die Zusammenarbeit mit Firmen aus Deutschland als ihr Subunternehmer oder Hersteller ihrer Produkte aus Stahl, aufzunehmen. Wir sind an der Ausnutzung

Bardziej szczegółowo

Pokoje Restauracja / Lobby Bar / Night Club Spa & Wellness Konferencje

Pokoje Restauracja / Lobby Bar / Night Club Spa & Wellness Konferencje Pokoje Restauracja / Lobby Bar / Night Club Spa & Wellness Konferencje Jarosławiec jest osadą rybacką o charakterze rekreacyjno- wypoczynkowym położoną na wybrzeżu Morza Bałtyckiego, na Przylądku Jarosławieckim.

Bardziej szczegółowo

PRODUCENT SŁODYCZY SÜßWARENHERSTELLER

PRODUCENT SŁODYCZY SÜßWARENHERSTELLER PRODUCENT SŁODYCZY TRADITIONELLER SÜßWARENHERSTELLER FIRMA BARD PRODUCENT SŁODYCZY DZIAŁAJĄCY OD 1989 ROKU Od marca 2014 firma funkcjonuje pod nowym zarządem jako Bard S.C. Firma kontynuuje produkcję cukierków,

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka niemieckiego Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka niemieckiego Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) Część ustna (bez określania poziomu): Przykładowe zestawy zadań 35 2.2. Część ustna (bez określania poziomu). Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna Rozmowa wstępna

Bardziej szczegółowo

Zgłoszenie Szkody Komunikacyjnej / Kfz-Schadenanzeige OC / Haftpflichtschaden AC / Kaskoschaden

Zgłoszenie Szkody Komunikacyjnej / Kfz-Schadenanzeige OC / Haftpflichtschaden AC / Kaskoschaden Zgłoszenie Szkody Komunikacyjnej / Kfz-Schadenanzeige OC / Haftpflichtschaden AC / Kaskoschaden Data zdarzenia / Unfalldatum... Godzina /Uhrzeit... Miejscowośd / Unfallort... Paostwo / Staat... Osoby ranne

Bardziej szczegółowo

Partnerarbeit. Kursbuch, Lektion 13, Aufgabe 5 8:36. kolegę o brakujące informacje i wpisz je do rozkładu jazdy pociągów.

Partnerarbeit. Kursbuch, Lektion 13, Aufgabe 5 8:36. kolegę o brakujące informacje i wpisz je do rozkładu jazdy pociągów. Partnerarbeit Kursbuch, Lektion 13, ufgabe 5 Frag nach den Zeiten und Informationen im Fahrplan. Sprich mit deiner Partnerin / deinem Partner und ergänze den Fahrplan. Spytaj koleżankę / kolegę o brakujące

Bardziej szczegółowo