Witaminy ROZDZIAŁ 10. Agnieszka Kłych. Agnieszka Kosowska. Teresa Jurczak

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Witaminy ROZDZIAŁ 10. Agnieszka Kłych. Agnieszka Kosowska. Teresa Jurczak"

Transkrypt

1 ROZDZIAŁ 10 Witaminy Agnieszka Kłych Agnieszka Kosowska Teresa Jurczak Witaminy to drobnocząsteczkowe egzogenne związki organiczne, które pełnią funkcje regulatorowe i są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. W odróżnieniu od większości składników pokarmowych, witaminy nie są substratami energetycznymi, ale uczestniczą w reakcjach katalitycznych pełniąc rolę koenzymów. Witaminy pełnią także funkcje parahormonalne. Witaminy muszą być dostarczane do organizmu z pożywieniem w postaci prowitamin lub witamin preformowanych, bądź są produkowane przez mikroorganizmy zasiedlające przewód pokarmowy. Podział witamin opiera się na ich rozpuszczalności. Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach Wchłanianie tych witamin uzależnione jest od prawidłowego trawienia i wchłaniania tłuszczów pokarmowych. Nieprawidłowe wchłanianie tłuszczów skutkuje niedoborem witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Transport witamin rozpuszczalnych w tłuszczach w organizmie odbywa się dzięki udziałowi swoistych białek transportujących lub lipoprotein osocza. Ponieważ witaminy te są nierozpuszczalne w wodzie, ich wydalanie przez nerki jest uniemożliwione. Dlatego w przypadku ich nadmiernej podaży mogą gromadzić się w tkankach bogatych w tłuszcz, osiągając stężenia toksyczne. W praktyce objawy toksyczne są efektem farmakologicznego przedawkowania tych witamin. 285

2 Witamina A Rysunek Retinol Wszystkie pochodne witaminy A są związkami 20-węglowymi, zawierającymi pierścień β-jononu oraz dwie jednostki izoprenowe. Ponadto w strukturze występują cztery sprzężone wiązania podwójne. Aktywność witaminy A wykazują retinoidy, czyli retinol, retinal i kwas retinowy. Przy czym pełną aktywność biologiczną ma jedynie retinol. W formie preformowanej witamina A występuje jedynie w pokarmach zwierzęcych w postaci estrów kwasu retinowego. Natomiast karotenoidy i ich pochodne występujące w pokarmach roślinnych są prowitaminami dla człowieka. Do karotenoidów będących prekursorami witaminy A zaliczane są głównie: karoteny α, β, γ oraz kryptoksantyna. Karotenoidy w jelicie ulegają rozszczepieniu przez dioksygenazę karotenową tworząc retinal. Retinal ulega redukcji do retinolu, a następnie estryfikacji. W takiej formie wydzielany jest do chylomikronów. Chylomikrony są transportowane z limfą i trafiają do krążenia wrotnego wątroby. Uwolniony z wątroby retinol transportowany jest z krwią w połączeniu z białkami RBP. Na powierzchni komórki występują specyficzne receptory wiążące kompleks witamina A - RBP. Po związaniu, retinol uwalniany jest do wnętrza komórki, gdzie przekształcany jest do retinalu lub kwasu retinowego. W komórce retinol i kwas retinowy łączą się odpowiednio z białkami CRBP i CRABP. Kompleksy takie łączą się z receptorami jądrowymi: RAR (dla kwasu retinowego) i RXR (dla retinoidów). Wnikając do jądra, regulują ekspresję genów. Źródła aktywnej witaminy A: tran, mleko, wątroba, żółtka jaj, ser. Źródła prowitaminy A: warzywa i owoce zawierające karoteny. Funkcje: retinal jest składnikiem rodopsyny, retinol jest niezbędny do prawidłowego wzrostu i różnicowania komórek, retinol jest niezbędny do prawidłowego działania hormonów steroidowych, kwas retinowy jest niezbędny do syntezy glikoprotein i mukopolisacharydów, kwas retinowy działa jak hormon steroidowy, 286

3 kwas retinowy wykazuje działanie przeciwnowotworowe, witamina A bierze udział w regulacji ekspresji genów, witamina A warunkuje integralność błon komórkowych, witamina A odpowiada za funkcje nabłonka. Dobowe zapotrzebowanie: 1-2 mg. Przyczyny niedoboru witaminy A: zespół złego wchłaniania i trawienia, choroby miąższu wątroby, niedobór w diecie. Skutki niedoboru witaminy A: zmiany w obrębie oczu (suchość spojówek, zmiany chorobowe w rogówce, kurza ślepota), hiperkeratoza, zahamowanie wzrostu u dzieci, niedokrwistość hemolityczna. Witamina D Rysunek ,25-dihydroksycholekalcyferol Witamina D to grupa kalcyferoli, będących pochodnymi cholesterolu, wykazujących działanie biologiczne właściwe dla witaminy D. Prekursorami witaminy D są: ergokalcyferol (pochodzenia roślinnego) i cholekalcyferol (pochodzenia zwierzęcego). Jej aktywne formy to: 25-hydroksycholekalcyferol, 25-hydroksyergokalcyferol oraz 1,25- dihydroksycholekalcyferol. Aktywne formy witaminy D powstają w wyniku przemian zachodzących w skórze, nerkach i wątrobie. 287

4 Rysunek Schemat biosyntezy witaminy D. Przemiany witaminy D są bezpośrednio związane z gospodarką wapniowo-fosforanową. Witamina D odpowiada za utrzymanie prawidłowego stężenia wapnia we krwi, poprzez: zwiększenie wchłaniania wapnia w jelitach, retencję wapnia w kościach, zmniejszenie wydalania wapnia z moczem. Dodatkowo, kalcytriol bierze udział w sekrecji insuliny, hormonów przytarczyc oraz tarczycy. Źródła witaminy D: pokarmy zwierzęce, olej z wątroby ryb morskich. Funkcje: stymulacja ekspresji genu dla białka wiążącego wapń CaBP w jelicie, hamowanie wydalania wapnia i fosforanów w nerkach, nasilenie osteolizy, wzrost syntezy tkanki kostnej, wzrost syntezy osteokalcyny, regulacja uwalniania prolaktyny, hamowanie syntezy parathormonu, udział w wewnątrzkomórkowej homeostazie komórek ściany naczyniowej. Dobowe zapotrzebowanie: 0,01-0,02 mg. 288

5 Przyczyny niedoboru: zespoły złego wchłaniania, uszkodzenie czynności miąższu wątroby i nerek, długoletnie leczenie lekami przeciwpadaczkowymi. Skutki niedoboru: hipokalcemia, wtórna nadczynność przytarczyc, hipofosfatemia, demineralizacja kości. Witamina E Rysunek α-tokoferol Grupa związków wykazujących aktywność witaminy E zbudowana jest z pierścienia aromatycznego i 6-członowego pierścienia heterocyklicznego z atomem tlenu, do którego przyłączony jest 16-węglowy łańcuch boczny. Terminem witamina E określa się związki, do których zaliczamy: α, β, γ, δ tokoferole oraz α, β, γ, δ tokotrienole. Przy czym największą aktywność biologiczną wykazuje α-tokoferol. Tokoferole dostarczane z pożywieniem wchłaniane są w jelicie cienkim. Wchłonięte tokoferole są wbudowywane do chylomikronów i wraz z limfą transportowane są krążeniem wrotnym do wątroby. Połowa z dostarczonych z pokarmem tokoferoli magazynowanych jest w tym narządzie, a reszta trafia do krążenia. Ponadto tokoferole magazynowane są również przez tkankę mięśniową i tłuszczową. We krwi α-tokoferol transportowany jest przez lipoproteiny LDL, a tokotrienole przez VLDL. Źródła witaminy: pokarmy pochodzenia zwierzęcego (mięso, jaja, wątroba, ryby, drób) i roślinnego (kiełkujące ziarna zbóż, oleje roślinne). Funkcje: antyoksydacyjna, stabilizacja błon komórkowych i lizosomalnych, nasilanie odpowiedzi immunologicznej. Dobowe zapotrzebowanie: mg. Przyczyny niedoboru: zespoły złego wchłaniania, niedobór w diecie. Skutki niedoboru: u wcześniaków niedokrwistość hemolityczna, zwyrodnienie rdzeniowomózgowe; u dorosłych obwodowa neuropatia, ataksja, oczopląs, osłabienie mięśni. 289

6 Witamina K Rysunek Filochinon Naturalna witamina K jest związkiem dwupierścieniowym, z których jeden jest pierścieniem aromatycznym, a drugi chinonowym z kilkoma podstawnikami. Główny z podstawników jest łańcuchem poliizoprenoidowym. Naturalne witaminy K to: filochinon (K 1 ) oraz menachinon (K 2 ). Filochinon jest pochodzenia roślinnego, natomiast menachinon wytwarzany jest przez florę bakteryjną jelita cienkiego. Ponadto występują także formy syntetyczne witaminy K: menadiol oraz dioctan menadiolu, które mogą ulec przemianie do filochinonu. Źródła witaminy: pokarmy pochodzenia roślinnego (rośliny zielonolistne) i zwierzęcego (wątroba, jaja); flora bakteryjna przewodu pokarmowego. Funkcje: uczestniczy w γ-karboksylacji reszt glutaminanu w trakcie potranslacyjnej modyfikacji protrombiny oraz innych osoczowych czynników krzepnięcia: VII, IX, X, uczestniczy w γ-karboksylacji reszt glutaminanu w osteokalcynie, osteopontynie i osteonektynie, uczestniczy w procesach glikozylacji. Dobowe zapotrzebowanie: 0,05-1 mg. Przyczyny niedoboru: u noworodków słabe przechodzenie witaminy K przez łożysko, brak flory bakteryjnej jelita; u dorosłych zespoły złego wchłaniania, leki hamujące wchłanianie witaminy K (np. związki kumarolowe, salicylany, sulfonamidy), u chorych po długotrwałej antybiotykoterapii, cholestaza. Skutki niedoboru: skaza krwotoczna. Witamina F (wielonienasycone kwasy tłuszczowe) Kwas linolowy, kwas linolenowy oraz kwas arachidonowy zaliczane są do tzw. niezbędnych kwasów tłuszczowych. Szczególnie ważne jest, aby w diecie dostarczane były wielonienasycone kwasy omega

7 Funkcje: wchodzą w skład struktur komórkowych, wywierają hamujący wpływ na syntezę cholesterolu i VLDL, kwasy ω-3 wykazują działanie przeciwmiażdżycowe. Przyczyny niedoboru: stosowanie diety beztłuszczowej. Skutki niedoboru: zahamowanie wzrostu u dzieci, suchość i szorstkość skóry, zaburzenia neurologiczne. Witaminy rozpuszczalne w wodzie Jest to największa grupa witamin. Jako substancje rozpuszczalne w wodzie, są one łatwo wchłaniane w jelicie i wydalane przez nerki. Powoduje to, że witaminy rozpuszczalne w wodzie nie kumulują się w organizmie i najczęściej nie powodują skutków toksycznych. Witamina B 1 (tiamina) Rysunek 10.6.Tiamina Tiamina zbudowana jest z pierścieni pirymidynowego i tiazolowego, połączonych mostkiem metylenowym. Tiamina ulegając fosforylacji tworzy pirofosforan tiaminy (kokarboksylaza, TPP), który jest aktywną formą witaminy B 1. Źródła witaminy: pokarmy pochodzenia roślinnego (głównie niełuszczone ziarna zbóż) i zwierzęcego (wątroba, wieprzowina, nerki); flora bakteryjna przewodu pokarmowego. Funkcje: jest koenzymem enzymów: dehydrogenazy pirogronianowej, dehydrogenazy α-ketoglutarowej, dehydrogenazy ketokwasów o rozgałęzionym łańcuchu, transketolazy, udział w przewodnictwie impulsów nerwowych. Dobowe zapotrzebowanie: 1,5-2 mg. Przyczyny niedoboru: alkoholizm, zespoły złego wchłaniania, obecność tiaminazy w diecie. Skutki niedoboru: choroba beri-beri, psychoza Korsakowa, kwasica mleczanowa. 291

8 Witamina B 2 (ryboflawina) Rysunek Ryboflawina Ryboflawina jest zbudowana z pierścienia dimetyloizoalloksazyny połączonego z rybitolem. Jest źródłem koenzymów: FMN, FAD. FMN powstaje w wyniku reakcji fosforylacji ryboflawiny z udziałem ATP, natomiast dalsza fosforylacja prowadzi do uzyskania FAD. FMN i FAD są grupami prostetycznymi flawoprotein, pełniących funkcję enzymów oksydoredukcyjnych. Witamina B 2 jest odporna na działanie wysokiej temperatury oraz utlenianie, natomiast jest inaktywowana pod wpływem światła widzialnego. Źródła witaminy: pokarmy pochodzenia roślinnego (świeże jarzyny, kiełkujące ziarna zbóż) i zwierzęcego (mleko, wątroba, nerki), drożdże. Funkcje: jest koenzymem enzymów oksydo-redukcyjnych w łańcuchu oddechowym, utlenianiu kwasów tłuszczowych i aminokwasów, cyklu Krebsa. Dobowe zapotrzebowanie: 1,7-3 mg. Przyczyny niedoboru: braki w diecie, fototerapia noworodków. Skutki niedoboru: triada objawów ze strony jamy ustnej, oczu i narządów płciowych; łojotokowe zmiany skóry, niedokrwistość normocytowa. Witamina B 6 (pirydoksyna) Rysunek Pirydoksal 292

9 Pochodna pirydyny z jednym atomem azotu w pierścieniu. Aktywność witaminy B 6 wykazują pirydoksyna, pirydoksal, pirydoksamina oraz ich 5 -fosforany. Fosforan pirydoksalu zgromadzony w mięśniach stanowi 80% witaminy B 6 w ustroju. W stanach wygłodzenia, fosforan pirydoksalu jest uwalniany z mięśni. Uwolniona witamina jest zużywana w procesach glukoneogenezy. Źródła witaminy: pokarm pochodzenia roślinnego (ziarna zbóż, zielone warzywa) i zwierzęcego (mleko, wątroba, jaja); drożdże. Funkcje: jest grupą prostetyczną enzymów: dekarboksylaz, deaminaz, aminotransferaz, desulfhydraz, enzymów transsulfuracji i transmetylacji oraz kinureninazy, uczestniczy w przemianach aminokwasowych, uczestniczy w biosyntezie: sfingozyny, porfiryn, neuroprzekaźników, DNA. Dobowe zapotrzebowanie: 2-3 mg. Przyczyny niedoboru: niedostateczna podaż w diecie, zespoły złego wchłaniania, wiązanie lub inaktywacja witaminy przez leki (np. penicylamina). Skutki niedoboru: Łojotokowe zapalenie skóry, zapalenie jamy ustnej, niedokrwistość mikrocytarna lub megaloblastyczna, zaburzenia OUN. Skutki nadmiaru: długotrwałe przyjmowanie wysokich dawek prowadzi do neuropatii obwodowej. Witamina B 12 (kobalamina) Rysunek Kobalamina 293

10 Jest zaliczana do porfiryn. Zbudowana jest z pierścienia tetrapirolowego (korynowego) z centralnie usytuowanym atomem kobaltu, który może tworzyć sześć wiązań koordynacyjnych z ligandami. Szósta pozycja atomu kobaltu może łączyć się z jedną z następujących grup funkcyjnych: CN - tworząc cyjanokobalaminę, OH - tworząc hydroksykobalaminę, CH 3 tworząc metylokobalaminę, 5-deoksyadenozyną tworząc adenozylokobalaminę, H 2 O tworząc akwakobalaminę. Witamina B 12 jest wchłaniana z przewodu pokarmowego w połączeniu z czynnikiem wewnętrznym Castle a (wytwarzanym przez komórki okładzinowe błony śluzowej żołądka). Czynnik Castle a wiąże jedynie aktywne formy kobalaminy. Źródła witaminy: pokarm pochodzenia zwierzęcego (wątroba, nerki, mięso, mleko, jaja), flora bakteryjna przewodu pokarmowego. Funkcje: jest koenzymem enzymów: mutazy metylomalonylo-coa, aminomutazy leucynowej, syntazy metioninowej. Dobowe zapotrzebowanie: 0,003-5 mg. Przyczyny niedoboru: niedostateczna podaż, niedobór lub upośledzenie wydzielania czynnika wewnętrznego Castle a, resekcja żołądka. Skutki niedoboru: zmiany w układzie nerwowym (zaburzenia psychiczne, zaburzenia czucia), niedokrwistość megalocytarna, hipersegmentacja granulocytów, hiperbilirubinemia, niedokrwistość złośliwa, zanik nabłonka wydzielniczego żołądka i jelit, zapalenie języka. Kwas foliowy Rysunek Kwas foliowy Zbudowany jest z pterydyny i kwasu p-aminobenzoesowego oraz od 1 do 7 reszt glutaminianu. Aktywną formą kwasu foliowego jest tetrahydrofolian (THF). W pożywieniu 294

11 występuje forma kwasu foliowego bogata w reszty glutaminowe, które hydrolizowane są w przewodzie pokarmowym. W wyniku hydrolizy powstaje produkt, który jest przekształcany do THF przy udziale reduktazy folianowej. Źródła witaminy: pokarm pochodzenia roślinnego (jarzyny zielonolistne) i zwierzęcego (wątroba, nerki), drożdże, grzyby, flora bakteryjna przewodu pokarmowego. Funkcje: przenoszenie rodników jednowęglowych, synteza puryn i pirymidyn, przemiany aminokwasów i fosfolipidów, synteza formylometionylo-trna. Dobowe zapotrzebowanie: 0,3-0,4 mg. Przyczyny niedoboru: niedostateczna podaż, zespoły złego wchłaniania, zwiększone zapotrzebowanie (np. w ciąży), podawanie antagonistów kwasu foliowego (np. metotreksat), zwiększony metabolizm kwasu foliowego. Skutki niedoboru: niedokrwistość makrocytarna, nadbarwliwa; nadmierna segmentacja granulocytów, megaloblastoza w szpiku; wady cewy nerwowej u płodu. Witamina C (kwas askorbinowy) Rysunek Kwas askorbinowy Witamina C jest γ-laktonem kwasu 2,3-okso-L-gulonowego. Jest związkiem nietrwałym, wrażliwym na działanie wysokiej temperatury i zasad. Źródła witaminy: pokarmy pochodzenia roślinnego (świeże owoce, jarzyny) i zwierzęcego (wątroba, nerki, mleko). Funkcje: jest niezbędnym składnikiem w biosyntezie kości, chrząstek i substancji międzykomórkowej tkanki łącznej. Uczestniczy w biosyntezie kolagenu (hydroksylacji proliny i lizyny), 295

12 uczestniczy w procesach hydroksylacji steroidów nadnerczowych, udział w przemianach tyrozyny (niezbędna do prawidłowego funkcjonowania β-hydroksylazy dopaminowej), niezbędna do prawidłowego funkcjonowania hydroksylazy peptydyloglicynowej, udział w procesach hydroksylacji związków aromatycznych w mikrosomach, zachowanie prawidłowego potencjału oksydacyjno-redukcyjnego w komórce, ułatwienie wchłaniania wapnia, działanie antyoksydacyjne. Dobowe zapotrzebowanie: mg. Przyczyny niedoboru: niedobór w diecie, alkoholizm. Skutki niedoboru: szkorbut, upośledzenie gojenia się ran, kruchość naczyń włosowatych; u dzieci choroba Moellera-Barlowa; u dorosłych ogólne osłabienie, senność, brak łaknienia, bóle typu gośćcowego. Niacyna (witamina PP) Rysunek Kwas nikotynowy i amid kwasu nikotynowego. Niacyna jest kwasem nikotynowym, bądź jego amidem. Nie jest ona typową witaminą, ponieważ może być wytwarzana w organizmie człowieka w reakcjach przemian tryptofanu. Jednak endogenna niacyna nie zaspokaja dobowego zapotrzebowania, dlatego niezbędna jest jej suplementacja. Pokarm dostarczany z dietą zawiera niacynę w formie NAD + i NADP +. W przewodzie pokarmowym NAD + i NADP + są hydrolizowane do wolnej niacyny lub niacynamidu. W tej postaci są wychwytywane w jelicie cienkim i dostarczane do tkanek. W tkankach wolne formy witaminy są ponownie wbudowywane do NAD + i NADP +. Źródła witaminy: pokarm pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, drożdże, synteza z tryptofanu. Funkcje: 296

13 jest składnikiem koenzymów NAD + i NADP +, uczestniczących w reakcjach utleniania i redukcji, NAD + i NADP + biorą udział w przemianach: białek, węglowodanów, lipidów, zasad azotowych, porfiryn. Ponadto uczestniczą w tworzeniu wiązań wysokoenergetycznych. Dobowe zapotrzebowanie: mg. Przyczyny niedoboru: niedobór w diecie, marskość wątroby, zespoły złego wchłaniania, cukrzyca, zwiększone zapotrzebowanie na witaminę PP (przewlekłe choroby zakaźne, stosowanie antymetabolitów witaminy PP np. hydrazyd kwasu izonikotynowego), choroba Hartnupów, rakowiak. Skutki niedoboru: pelagra (brak łaknienia, osłabienie, zmiany skórne, zaburzenia ze strony układu pokarmowego i ośrodkowego układu nerwowego). Biotyna (witamina H) Rysunek Biotyna Biotyna zbudowana jest z pierścieni imidazolowego i tiofenowego połączonego z pięciowęglowym łańcuchem bocznym zakończonym grupą karboksylową. Źródła witaminy: pokarmy pochodzenia roślinnego (pomidory) i zwierzęcego (wątroba, nerki, żółtka jaj), drożdże, flora bakteryjna przewodu pokarmowego. Funkcje: uczestniczy w przenoszeniu grup COO - w reakcjach karboksylacji, stanowiąc grupę prostetyczną enzymów: karboksylazy acetylo-coa, karboksylazy pirogronianowej, karboksylazy propionylo-coa, uczestniczy w regulacji cyklu komórkowego, poprzez stymulację białek w jądrze komórkowym. Dobowe zapotrzebowanie: 0,015-0,3 mg. Przyczyny niedoboru: długotrwała antybiotykoterapia powodująca wyjałowienie przewodu pokarmowego, spożywanie dużej ilości surowego białka jaj. 297

14 Skutki niedoboru: zmiany skórne, bóle mięśniowe, ogólne wyczerpanie organizmu, stany depresyjne, senność. Kwas pantotenowy Rysunek Kwas pantotenowy Kwas pantotenowy zbudowany jest z β-alaniny i reszty kwasu pantoinowego. Źródła witaminy: pokarmy pochodzenia zwierzęcego (wątroba, nerki, żółtka jaj), drożdże. Funkcje: jest substratem do biosyntezy acetylo-coa oraz białka przenoszącego reszty acylowe ACP. Koenzym A i ACP uczestniczą w reakcjach biosyntezy kwasów tłuszczowych. Nie obserwuje się niedoboru kwasu pantotenowego. Kwas liponowy Funkcje: bierze udział w procesie dekarboksylacji kwasu pirogronowego i α-ketoglutarowego. Nie obserwuje się niedoboru kwasu liponowego. Diagnostyka laboratoryjna gospodarki witaminowej Diagnostyka gospodarki witaminowej jest trudna i kosztowna. Witaminy w organizmie występują w stężeniach mili- lub mikrogramowych, dlatego też metody stosowane do ich badania muszą charakteryzować się wysoką czułością i dużą precyzją. Najczęściej stosowane do oznaczania stężenia witamin i ich metabolitów są metody: radioimmunologiczne, chemiluminescencyjne, fluorymetryczne, chromatograficzne, głównie wysokosprawna chromatografia cieczowa (HPLC), spektrofotometryczne. Diagnostyka gospodarki witaminowej obejmuje: oznaczanie stężenia witamin we krwi, oznaczanie stężenia witamin w moczu, oznaczanie stężenia metabolitów powstających w procesach, w których biorą udział witaminy, 298

15 testy dynamiczne po obciążeniu określoną witaminą bądź jej prekursorem, testy obciążeniowe po obciążeniu związkiem, który metabolizuje się przy udziale witaminy. Największe znaczenie diagnostyczne ma oznaczanie stężenia witaminy B 12, kwasu foliowego oraz metabolitów witaminy D. Oznaczenia poziomu witaminy B 12 i kwasu foliowego wykonuje się głównie ze względu na częsty niedobór tych witamin prowadzący m.in. do niedokrwistości, a przy dłużej trwającym niedoborze także do zmian neurologicznych. Szczególnie często niedobór B 12 występuje u osób starszych, u których jest najczęstszą przyczyną niedokrwistości. Natomiast poziom metabolitów witaminy D oznacza się głównie w ramach diagnostyki osteoporozy i zaburzeń kostnych. WITAMINA B 6 Diagnoza niedoboru witaminy B 6 zwykle opiera się na badaniu poziomu fosforanu pirydoksalu w osoczu krwi. Prawidłowe stężenie fosforanu pirydoksalu wynosi nmol/l. Test ksanturenowy Fosforan pirydoksalu jest koenzymem kinureninazy, enzymu biorącego udział w katabolizmie tryptofanu. Kinureninaza katalizuje przemianę 3-L-hydroksykinureniny do hydroksyantranilanu. W stanach niedoboru witaminy B 6 dochodzi do zaburzenia tej przemiany, w wyniku czego gromadząca się 3-L-hydroksykinurenina przekształcana jest do kwasu ksanturenowego wydalanego z moczem. Wykonanie testu Pacjentowi podaje się 10 g tryptofanu rozpuszczonego w 250 ml wody lub soku. Następnie przeprowadza się dobową zbiórkę moczu. W dobowej zbiórce oznacza się stężenie kwasu ksanturenowego metodą spektrofotometryczną z wykorzystaniem siarczanu żelazowoamonowego. Kwas ksanturenowy z żelazem tworzy zielony kompleks. Interpretacja wyniku W warunkach prawidłowych kwas ksanturenowy nie powstaje lub powstaje w bardzo niewielkich ilościach. Po obciążeniu tryptofanem dobowe wydalanie kwasu ksanturenowego u osób zdrowych może wynosić około 20 mg/dobę. Stężenie kwasu powyżej 50 mg/dobę świadczy o niedoborze fosforanu pirydoksalu. Należy jednak zwrócić uwagę, że test jest mało swoisty, dlatego też prawidłowe ilości kwasu ksanturenowego w moczu nie świadczą o prawidłowej zawartości witaminy B 6 w organizmie. 299

16 WITAMINA B 12 Standardowym badaniem, mającym na celu potwierdzenie podejrzenia niedoboru witaminy B 12 jest oznaczenie stężenia B 12 w surowicy krwi. Oznaczenie przeprowadza się najczęściej metodami chemiluminescencyjnymi lub radioimmunologicznymi. Zakres wartości referencyjnych: niedobór witaminy B12 <150 pmol/l stężenie graniczne pmol/l prawidłowe stężenie >300 pmol/l Kwas metylomalonowy (MMA) Stężenie kwasu metylomalonowego (MMA) jest czułym i wczesnym wskaźnikiem niedoboru witaminy B 12. Metylomalonylo-CoA jest wytwarzany w niewielkich ilościach w trakcie metabolizmu aminokwasów oraz nieparzystowęglowych kwasów tłuszczowych. Witamina B 12 jest koenzymem mutazy metylomalonylowej katalizującej konwersję metylomalonylo-coa w bursztynylo-coa. W przypadku niedoboru kobalaminy stężenie metylomalonylo-coa zaczyna wzrastać, a organizm zaczyna przekształcać go w MMA. Powoduje to wzrost stężenia MMA we krwi i moczu. Rysunek Powstawanie kwasu metylomalonowego w niedoborze witaminy B

17 Wykonanie testu Podczas testu pacjentowi podaje się prekursor kwasu metylomalonowego, najczęściej walinę lub metioninę. Następnie oznacza się stężenie MMA w dobowej zbiórce moczu metodą kolorymetryczną lub chromatograficzną. Interpretacja wyniku Prawidłowe wydalanie MMA wynosi 0-11 mg/dobę i nie ulega zmianie po obciążeniu prekursorem. U osób z niedoborem witaminy B 12 dobowe wydalanie MMA wzrasta do mg/dobę natomiast po obciążeniu prekursorem osiąga wartość powyżej 1000 mg/dobę. Zastosowanie testu ma pewne ograniczenia. U części pacjentów z niewyrównaną chorobą Addisona-Biermera obserwuje się wzrost wydalania MMA dopiero po obciążeniu pacjenta prekursorem. Natomiast u chorych po całkowitej remisji choroby Addisona-Biermera, z marskością wątroby oraz osób z obniżoną ilością czynnika Castle a nie następuje wzrost wydalania MMA nawet po obciążeniu. Test jest jednak istotny w diagnostyce niedokrwistości megaloblastycznych. Test Schillinga Test Schillinga jest pośrednią metodą oceny wchłaniania witaminy B 12 na podstawie pomiaru jej wydalania z moczem. Wykonuje się go w celu określenia przyczyny niedoboru witaminy B12. Wykonanie testu Badanie przeprowadza się na czczo. Po opróżnieniu pęcherza moczowego pacjentowi podaje się doustnie 1 µg znakowanej promieniotwórczym izotopem kobaltu witaminy B 12. Następnie po 2 godzinach wstrzykuje się domięśniowo preparat zawierający 1000 µg tej witaminy, ale zawierającej kobalt niepromieniotwórczy. Następnie przeprowadza się dobową zbiórkę moczu i dokonuje się pomiaru radioaktywności moczu będącej miarą wydalania znakowanej witaminy B 12. Drugą fazę testu wykonuje się tylko u pacjentów, u których w pierwszej części wykryto zaburzone wchłanianie witaminy. U pacjentów z prawidłowym wchłanianiem odstępuje się od wykonania drugiej części testu. W drugiej fazie testu, po upływie około 5 dni, znakowaną witaminę B 12 podaje się łącznie z 60 mg świńskiego czynnika wewnętrznego (IF). Interpretacja wyniku W warunkach prawidłowych wydalone z moczem zostaje więcej niż 10% podanej dawki znakowanej witaminy B 12. Zmniejszone wydalanie znakowanej witaminy B 12, poniżej 5%, 301

18 wskazuje na jej upośledzone wchłanianie w przewodzie pokarmowym. Jeżeli wynik ulega normalizacji po podaniu znakowanej witaminy B 12 związanej z czynnikiem wewnętrznym, wskazuje to na utratę aktywności czynnika wewnętrznego. Brak wchłaniania znakowanej witaminy B 12 związanej z czynnikiem wewnętrznym może być wynikiem: polekowego złego wchłaniania witaminy B 12, niewydolności trzustki, zespołu Zollingera-Ellisona, nieprawidłowej jelitowej flory bakteryjnej. Oznaczanie przeciwciał przeciwko IF w surowicy krwi Niedokrwistość Addisona-Biermera (niedokrwistość złośliwa) jest chorobą u podstaw której leży zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka o charakterze autoimmunologicznym. Prowadzi ono do upośledzenia wydzielania czynnika wewnętrznego a w konsekwencji niedoboru witaminy B12 i związanych z tym objawów klinicznych. U około 60% chorych stwierdza się obecność przeciwciał przeciwko czynnikowi wewnętrznemu Castle a. Metody oznaczania przeciwciał: immunoenzymatyczne radioimmunologiczne Oznaczenie holotranskobalaminy Nową metodą stosowaną w diagnostyce gospodarki witaminowej jest oznaczanie stężenia holotranskobalaminy (holotc). Witamina B 12 w surowicy związana jest z dwoma białkami: transkobalaminą (TC) oraz haptokoryną (HC). Kompleks transkobalamina-kobalamina zwany holotranskobalaminą rozpoznawany jest przez receptory tkankowe i jest jedynym rezerwuarem zawierającym witaminę B 12 w formie dostępnej biologicznie. Oznaczenie stężenia holotc przeprowadza się głównie w przypadkach stężenia witaminy B 12 na poziomie pmol/l. Prawidłowe stężenie holotc w surowicy wynosi >35 pmol/l, wartości niższe świadczą o niedoborze witaminy B 12. KWAS FOLIOWY Podstawowym badaniem diagnostycznym jest oznaczenie stężenia kwasu foliowego w surowicy krwi metodami immunologicznymi. Prawidłowe stężenie tej witaminy wynosi 5,7-38 nmol/l. 302

19 Test FIGLU Kwas formiminoglutaminowy (FIGLU) jest produktem pośrednim w procesie przemiany histydyny do kwasu glutaminowego. Przeniesienie grupy formiminowej z FIGLU na tetrahydrofolian przy udziale enzymu formiminotransferazy prowadzi do utworzenia glutaminianu. W stanach niedoboru kwasu foliowego reakcja ta jest zahamowana a FIGLU wydalany jest z moczem. Test FIGLU wykorzystywany jest w diagnostyce niedoboru kwasu foliowego, witaminy B 12 oraz chorób miąższu wątroby. Wykonanie testu Badanie przeprowadza się na czczo. Pacjentowi podaje się 15 g chlorowodorku L-histydyny rozpuszczonej w wodzie a następnie przeprowadza się 5 godzinną zbiórkę moczu pomiędzy 3 a 8 godziną od podania roztworu. W zebranym moczu oznacza się stężenie FIGLU metodami spektrofotometrycznymi, chromatograficznymi lub elektroforetycznymi. Interpretacja wyniku Zdrowi pacjenci wydalają z moczem niewielkie ilości FIGLU do 2 mg/h. U osób z niedoborem kwasu foliowego lub witaminy B 12 stężenie FIGLU w moczu może wzrosnąć nawet do 80 mg/h. WITAMINA D Diagnostyka niedoborów witaminy D opiera się na oznaczeniu stężenia jej metabolitów: 25-hydroksycholekalcyferolu (25-OH-D 3 ) oraz 1,25-dihydroksycholekalcyferolu (1,25- (OH) 2 -D 3 ). Nigdy nie oznacza się tylko 1,25-(OH) 2 -D 3 ponieważ jej niedobór może być kompensowany przez zachodzącą w nerkach 1α-hydroksylację. Stężenie metabolitu 1,25- (OH) 2 -D 3 odzwierciedla więc aktywność 1α-hydroksylazy, a obniża się w ciężkich niedoborach substratu (witaminy) lub uszkodzeniu nerek. Stężenie 25-OH-D 3 i 1,25-(OH) 2 -D 3 oznacza się w surowicy krwi pobranej od pacjenta będącego na czczo. Oznaczenie wykonuje się metodami radioimmunologicznymi. Prawidłowe stężenie 25-OH-D 3 mieści się w zakresie ng/ml, natomiast 1,25-(OH) 2 -D pg/ml. Wartości referencyjne zależą od zastosowanej metody, dlatego należy uwzględnić te ustalone przez laboratorium. Obniżone stężenie witaminy 25-OH-D 3 obserwuje się u osób starszych, nie wychodzących z domu na skutek ograniczonej ekspozycji na światło słoneczne oraz u osób niedożywionych lub z upośledzonym wchłanianiem. Ponadto zwiększone zapotrzebowanie na witaminę 25- OH-D 3 występuje u dzieci oraz kobiet w ciąży, a także w stanach wyniszczenia organizmu. 303

20 Zwiększony metabolizm witaminy 25-OH-D 3 obserwuje się także w trakcie zażywania leków przeciwpadaczkowych oraz w pierwotnej nadczynności przytarczyc. Podwyższone stężenie 25-OH-D 3 występuje po przedawkowaniu witaminy, a także po intensywnej ekspozycji na światło UV oraz u chorych leczonych dużymi dawkami heparyny. 304

21 CZĘŚĆ PRAKTYCZNA ĆWICZENIE 1 WYKRYWANIE WITAMINY A METODĄ CARRA-PRICE A ZASADA METODY Witamina A i karotenoidy dają niebieskie zabarwienie z nasyconym roztworem trójchlorku antymonu. Witaminę A z materiału biologicznego ekstrahujemy za pomocą chloroformu. Ekstrakt chloroformowy służyć może nie tylko do wykrywania, ale również do ilościowego oznaczania witaminy A, poprzez pomiar absorbancji produktu reakcji z SbCl 3 ODCZYNNIKI Nasycony roztwór trichlorku antymonu w chloroformie (odczynnik Carra-Price`a) WYKONANIE Do suchej probówki wlać około 2 ml odczynnika Carra-Price`a i dodać 1 kroplę witaminy A. Do odczynnika Carra-Price`a używać wyłącznie suchej pipety lub wlać odczynnik bezpośrednio z butelki (woda powoduje hydrolizę soli antymonu i wytrącanie się białego osadu tlenosoli SbO 2 Cl). ĆWICZENIE 2 WYKRYWANIE WITAMINY B 1 ZASADA METODY Witamina B 1 jest wrażliwa na działanie czynników utleniających, np. żelazicyjanku potasu czy nadtlenku wodoru. Przekształca się ona wówczas w tiochrom, charakteryzujący się niebieską fluorescencją. ODCZYNNIKI 1% wodny roztwór K 3 [Fe(CN) 6 ] 20% wodny roztwór NaOH Rozpuszczalnik organiczny: butanol lub alkohol amylowy WYKONANIE Pół tabletki witaminy B 1 rozpuścić w około 10 ml wody destylowanej, dodać po 1 ml roztworu K 3 [Fe(CN) 6 ] i NaOH. Po wymieszaniu odczekać kilka minut i dodać około 5 ml 285

Zapotrzebowanie organizmu na składniki odżywcze, mineralne, witaminy i wodę.

Zapotrzebowanie organizmu na składniki odżywcze, mineralne, witaminy i wodę. Zapotrzebowanie organizmu na składniki odżywcze, mineralne, witaminy i wodę. Podział składników chemicznych organizmów Nasz pokarm jest mieszaniną różnych substancji chemicznych, które możemy podzielić

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Wprowadzenie: Większość lądowych organizmów kręgowych część jonów amonowych NH + 4, produktu rozpadu białek, wykorzystuje w biosyntezie

Bardziej szczegółowo

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia Kategoria, WITAMINY VITAMINS 1 Wiatminy ogólnie Vitamins, in general - witaminy pomagają w rozwoju wszystkich struktur organizmu; - witaminy pomagają zachować silny organizm; - witaminy są niezbędne dla

Bardziej szczegółowo

Witaminy. Wykonała: Karina Olszanowska kl. I LO

Witaminy. Wykonała: Karina Olszanowska kl. I LO Witaminy Wykonała: Karina Olszanowska kl. I LO Co to są witaminy? Witaminy grupa organicznych związków chemicznych o różnorodnej budowie, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu żywego. Mogą

Bardziej szczegółowo

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH Lipidy CH 3 R CH3 Kwasy t uszczowe Kwasy t uszczowe Omega3 Lipidy Schéma acides gras omega 6 CH3 Kwasy t uszczowe Omega6 23 TRAN Kwasy t uszczowe Wielonienasycone kwasy t uszczowe zawarte w pokarmie ulegajà

Bardziej szczegółowo

Witaminy R O Z D Z I A Ł 27. 27.1. Witaminy rozpuszczalne w wodzie

Witaminy R O Z D Z I A Ł 27. 27.1. Witaminy rozpuszczalne w wodzie R O Z D Z I A Ł 27 27.1. rozpuszczalne w wodzie..................................... 383 27.1.1. Witamina B 1 tiamina.................................................... 383 27.1.2. Witamina B 2 ryboflawina.................................................

Bardziej szczegółowo

Sterydy (Steroidy) "Chemia Medyczna" dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW

Sterydy (Steroidy) Chemia Medyczna dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW Sterydy (Steroidy) Związki pochodzenia zwierzęcego, roślinnego i mikroorganicznego; pochodne lipidów, których wspólnącechą budowy jest układ czterech sprzężonych pierścieni węglowodorowych zwany steranem(cyklopentanoperhydrofenantren)

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

Substancje o Znaczeniu Biologicznym

Substancje o Znaczeniu Biologicznym Substancje o Znaczeniu Biologicznym Tłuszcze Jadalne są to tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. Z chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów

Bardziej szczegółowo

WODA I WITAMINY W ŻYCIU CZŁOWIEKA

WODA I WITAMINY W ŻYCIU CZŁOWIEKA WODA I WITAMINY W ŻYCIU CZŁOWIEKA Z TEJ PREZENTACJI DOWIEMY SIĘ: Rola wody w organizmie Niedobór wody w organizmie skutki Nadmiar wody w organizmie skutki Rola witamin w organizmie Niedobór witamin w organizmie

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. 1 ml roztworu zawiera 500 mikrogramów cyjanokobalaminy (Cyanocobalaminum) - witaminy B 12.

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. 1 ml roztworu zawiera 500 mikrogramów cyjanokobalaminy (Cyanocobalaminum) - witaminy B 12. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO VITAMINUM B 12 WZF, 500 mikrogramów/ml, roztwór do wstrzykiwań 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 1 ml roztworu zawiera 500 mikrogramów cyjanokobalaminy

Bardziej szczegółowo

Witaminy. Witaminy. Vitamins. Vitamins. Vitamins WITAMINA D3 CHOLEKALCYFEROL 2012-03-12. Vitamins

Witaminy. Witaminy. Vitamins. Vitamins. Vitamins WITAMINA D3 CHOLEKALCYFEROL 2012-03-12. Vitamins Hipowitaminoza Awitaminoza Witaminy Witaminy Niedobór witamin mogą wywoływać następujące przyczyny: Niedostateczny dowóz z pożywieniem Niedostateczne wchłanianie z przewodu pokarmowego Niemożność wykorzystania

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 Od tłuszczu pokarmowego do lipoprotein osocza, metabolizm, budowa cząsteczek lipoprotein, apolipoproteiny, znaczenie biologiczne, enzymy biorące udział w metabolizmie lipoprotein,

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE STĘŻENIA GLUKOZY WE KRWI METODĄ ENZYMATYCZNĄ-OXY

OZNACZANIE STĘŻENIA GLUKOZY WE KRWI METODĄ ENZYMATYCZNĄ-OXY OZNACZANIE STĘŻENIA GLUKOZY WE KRWI METODĄ ENZYMATYCZNĄ-OXY ZASADA OZNACZENIA Glukoza pod wpływem oksydazy glukozowej utlenia się do kwasu glukonowego z wytworzeniem nadtlenku wodoru. Nadtlenek wodoru

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO Vitaminum B 2 Teva,3 mg, tabletki drażowane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka drażowana zawiera 3 mg ryboflawiny (Riboflavinum).

Bardziej szczegółowo

WITAMINY DLA DIABETYKÓW

WITAMINY DLA DIABETYKÓW WITAMINY DLA DIABETYKÓW Witaminy dla diabetyków: zestaw witamin i składników mineralnych dostosowany ilościowo i jakościowo do potrzeb osób chorych na cukrzycę jako uzupełnienie codziennej diety. Energia

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 3. I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów

ĆWICZENIE 3. I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów ĆWICZENIE 3 I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów Alkacymetria jest metodą opartą na reakcji zobojętniania jonów hydroniowych jonami wodorotlenowymi lub odwrotnie. H 3 O+ _ + OH 2 O Metody

Bardziej szczegółowo

Jak działają witaminy z serii FA CORE i dlaczego to najlepszy wybór. Olej słonecznikowy Witaminy Witamina A Witamina D Witamina E Witamina C

Jak działają witaminy z serii FA CORE i dlaczego to najlepszy wybór. Olej słonecznikowy Witaminy Witamina A Witamina D Witamina E Witamina C FA Core Vita Core Kompleks witamin i minerałów wzbogacony o olej słonecznikowy bogaty w zdrowe kwasy tłuszczowe z grupy Omega. Doskonały suplement diety dla zawodowych sportowców oraz osób aktywnych, których

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA Temat: Denaturacja białek oraz przemiany tłuszczów i węglowodorów, jako typowe przemiany chemiczne i biochemiczne zachodzące w żywności mrożonej. Łukasz Tryc SUChiKL Sem.

Bardziej szczegółowo

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia Aktywność fizyczna - jest to dowolna forma ruchu ciała

Bardziej szczegółowo

CERNEVIT CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO 2. 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH

CERNEVIT CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO 2. 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO CERNEVIT 2. 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH 1 fiolka proszku zawiera: Substancje czynne Co odpowiada retynolu

Bardziej szczegółowo

Tajemnica magnezu (część pierwsza)

Tajemnica magnezu (część pierwsza) Tajemnica magnezu (część pierwsza) Magnez, wapń, potas i sód są podstawowymi jonami niezbędnymi do zachowania równowagi pomiędzy poszczególnymi fizjologicznymi procesami w organizmie. Odchylenia od prawidłowego

Bardziej szczegółowo

Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014

Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014 Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014 S E M E S T R II Tydzień 1 24.02-28.02 2 03.03-07.03 3 10.03-14.03 Wykłady

Bardziej szczegółowo

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin Suplementy Wilkasy 2014 Krzysztof Gawin Suplementy diety - definicja Suplement diety jest środkiem spożywczym, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będący skoncentrowanym źródłem witamin lub

Bardziej szczegółowo

WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH

WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany w oparciu o doniesienia naukowe oraz przyjęte

Bardziej szczegółowo

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza lek. Jacek Bujko 17 października 2014 Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza W diagnostyce laboratoryjnej uszkodzenia podwzgórza można stwierdzić cechy niedoczynności

Bardziej szczegółowo

DLACZEGO JESTEŚMY SZCZĘŚLIWE?

DLACZEGO JESTEŚMY SZCZĘŚLIWE? CATOSAL: SKŁAD Per ml: Butafosfan Witamina B12 WSKAZANIA 100 mg ] Źródło aktywnego fosforu ] 0,050 mg ] Składniki Dodatek witaminowy aktywne Zaleca się stosowanie preparatu przy zaburzeniach przemiany

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Zawartość Zawartość w 1 ml

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Zawartość Zawartość w 1 ml CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO VIBOVIT baby, krople doustne 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Zawartość substancji pomocniczych w l kropli lub w 1 ml: Substancja czynna

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO VITAMINUM PP Omega Pharma, 200 mg, tabletki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 1 tabletka zawiera 200 mg Nicotinamidum (nikotynamidu). Pełny

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO SOLUVIT N, proszek do sporządzania roztworu do infuzji 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH 1 fiolka zawiera: Substancje

Bardziej szczegółowo

Metabolizm białek. Ogólny schemat metabolizmu bialek

Metabolizm białek. Ogólny schemat metabolizmu bialek Metabolizm białek Ogólny schemat metabolizmu bialek Trawienie białek i absorpcja aminokwasów w przewodzie pokarmowym w żołądku (niskie ph ~2, rola HCl)- hydratacja, homogenizacja, denaturacja białek i

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

Witamina B12 MSE 120 tab kategoria: ZIOŁA, HERBATKI i SUPLEMENTY > Mito-Pharma, suplementy mitochonrialne > Mitoceutyki

Witamina B12 MSE 120 tab kategoria: ZIOŁA, HERBATKI i SUPLEMENTY > Mito-Pharma, suplementy mitochonrialne > Mitoceutyki Glinka Agency Zapraszamy do sklepu www.multistore24.pl mail;sklep@multistore24.pl Warszawa tel. +48 602 395 051 Witamina B12 MSE 120 tab kategoria: ZIOŁA, HERBATKI i SUPLEMENTY > Mito-Pharma, suplementy

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Czynność wątroby. Fizjologia człowieka

Czynność wątroby. Fizjologia człowieka Czynność wątroby Fizjologia człowieka Wątroba (hepar) Jest największym gruczołem, Zbudowana jest w 80% z komórek miąższowych hepatocytów, w 16% z komórek siateczkowo-śródbłonkowych gwieździstych Browicza-Kupffera

Bardziej szczegółowo

Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik

Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik Dieta kompletna pod względem odżywczym, gotowa do użycia, zawierająca DHA/EPA, bezresztkowa, przeznaczona do stosowania przez zgłębnik Wskazania: okres

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. Vita Buerlecithin, płyn doustny, preparat złożony. 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. Vita Buerlecithin, płyn doustny, preparat złożony. 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Vita Buerlecithin, płyn doustny, preparat złożony. 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Substancjami czynnymi leku są: lecytyna sojowa, witamina

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

Temat: Pokarm budulec i źródło energii.

Temat: Pokarm budulec i źródło energii. Temat: Pokarm budulec i źródło energii. 1. Dlaczego musimy się odżywiać? Pokarm dostarcza nam energii niezbędnej do wykonywania czynności życiowych. Pokarm dostarcza substancji budulcowych potrzebnych

Bardziej szczegółowo

SLIMXL. Trójfazowy system odchudzania: oczyszcza organizm i redukuje wahania nastroju

SLIMXL. Trójfazowy system odchudzania: oczyszcza organizm i redukuje wahania nastroju SLIMXL Trójfazowy system odchudzania: oczyszcza organizm i redukuje wahania nastroju GRUPA DOCELOWA SlimXL to suplement diety przeznaczony dla kobiet: - z nadwagą i otyłością - które chcą tygodniowo zrzucić

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW CO POWINNY JEŚĆ DZIECI WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu.

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Dostarczają także kwasu foliowego. Zawierają znaczne ilości składników

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej i diagnostyka kamicy dróg moczowych u dzieci. Kierownik Kliniki: Prof. dr hab.

Zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej i diagnostyka kamicy dróg moczowych u dzieci. Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. Zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej i diagnostyka kamicy dróg moczowych u dzieci. Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. Anna Wasilewska Metabolizm wapnia i fosforu Zaburzenia gospodarki wapniowej organizmu

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Multi-Sanostol, syrop

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Multi-Sanostol, syrop Preparat wielowitaminowy dla dzieci. Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Multi-Sanostol, syrop Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. PRIMENE 10% roztwór do infuzji 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. PRIMENE 10% roztwór do infuzji 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO PRIMENE 10% roztwór do infuzji 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 100 ml roztworu do infuzji zawiera: L-Izoleucyna... L-Leucyna... L-Walina...

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta VITAMINUM B 12 WZF 100 mikrogramów/ml, roztwór do wstrzykiwań VITAMINUM B 12 WZF 500 mikrogramów/ml, roztwór do wstrzykiwań Cyanocobalaminum Należy

Bardziej szczegółowo

wiczenie - Oznaczanie stenia magnezu w surowicy krwi metod kolorymetryczn

wiczenie - Oznaczanie stenia magnezu w surowicy krwi metod kolorymetryczn wiczenie - Oznaczanie stenia magnezu w surowicy krwi metod kolorymetryczn Wprowadzenie Magnez wystpuje we wszystkich tkankach i pynach ustrojowych, a znaczna cz znajduje si w tkance kostnej. Razem z wapniem

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia.

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia. Zakres zagadnień do poszczególnych tematów zajęć I Choroby układowe tkanki łącznej 1. Toczeń rumieniowaty układowy 2. Reumatoidalne zapalenie stawów 3. Twardzina układowa 4. Zapalenie wielomięśniowe/zapalenie

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu

Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu Celem ćwiczenia jest: wykrywanie nienasyconych kwasów tłuszczowych

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Folacid, 5 mg, tabletki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 1 tabletka zawiera 5 mg kwasu foliowego (Acidum folicum). Substancje pomocnicze:

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

NOWE WYZWANIA DLA WITAMINY C U KRÓW MLECZNYCH

NOWE WYZWANIA DLA WITAMINY C U KRÓW MLECZNYCH NOWE WYZWANIA DLA WITAMINY C U KRÓW MLECZNYCH Witamina C, czyli kwas L-askorbinowy uczestniczy w bardzo wielu reakcjach i przemianach biochemicznych o niezmiernie istotnym znaczeniu dla zwierząt. Z uwagi

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Vitaminum B compositum Teva 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka drażowana zawiera witaminy: Tiaminy azotan (Thiamini nitras,

Bardziej szczegółowo

ANALIZA MOCZU FIZJOLOGICZNEGO I PATOLOGICZNEGO I. WYKRYWANIE NAJWAŻNIEJSZYCH SKŁADNIKÓW NIEORGANICZNYCH I ORGANICZNYCH MOCZU PRAWIDŁOWEGO.

ANALIZA MOCZU FIZJOLOGICZNEGO I PATOLOGICZNEGO I. WYKRYWANIE NAJWAŻNIEJSZYCH SKŁADNIKÓW NIEORGANICZNYCH I ORGANICZNYCH MOCZU PRAWIDŁOWEGO. ANALIZA MOCZU FIZJOLOGICZNEGO I PATOLOGICZNEGO Wymagane zagadnienia teoretyczne 1. Równowaga kwasowo-zasadowa organizmu. 2. Funkcje nerek. 3. Mechanizm wytwarzania moczu. 4. Skład moczu fizjologicznego.

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODANY

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODANY PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODANY Zadanie 1216 (2 pkt) Przeczytaj poniższy tekst i zapisz poniżej nazwy cukrów X i Y, o których mowa. Kwasy nukleinowe są długimi łańcuchami poliestrowymi, zbudowanymi z połączonych

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Multi-Sanostol Syrop

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Multi-Sanostol Syrop ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Multi-Sanostol Syrop Preparat wielowitaminowy dla dzieci. Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona ważne informacje dla pacjenta. Lek

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

CYNK 200 MIEDŹ 25 SELEN 0.32 AMINOKWASY. Iu/kg ARGININA 1.5 METIONINA 0.65 CYSTEINA 0.24 LIZYNA 1.55 TRYPTOFAN 0.27 TYROZYNA 0.7 KWASY NIENASYCONE

CYNK 200 MIEDŹ 25 SELEN 0.32 AMINOKWASY. Iu/kg ARGININA 1.5 METIONINA 0.65 CYSTEINA 0.24 LIZYNA 1.55 TRYPTOFAN 0.27 TYROZYNA 0.7 KWASY NIENASYCONE REGAL ACTIVE Specjalna formuła o zwiększonej dawce energii dla psów polujących, odbywających szkolenia, suk ciężarnych i karmiących oraz innych psów pracujących. Opiera się na kilku różnych źródłach białka

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Soki 100% naturalne MALINA ARONIA

Soki 100% naturalne MALINA ARONIA Soki 100% naturalne MALINA Sok z malin 100 % jest doskonałym uzupełnieniem codziennej diety. Zawiera bogactwo witamin: C, E, B1, B2, B6, PP oraz minerały: magnez, potas, wapń i żelazo. W jego składzie

Bardziej szczegółowo

WITAMINY. www.pandm.prv.pl

WITAMINY. www.pandm.prv.pl WITAMINY - wpływa na syntezę białek, lipidów, hormonów a szczególnie hormonów tarczycy - pomaga w utrzymaniu prawidłowej czynności uk.immunologicznego - pomaga w leczeniu : rozedmy płuc i nadczynności

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI PRZEDMOWA 11 1. WITAMINY 13 2. TŁUSZCZ MLECZNY: STRUKTURA, SKŁAD I WŁAŚCIWOŚCI PROZDROWOTNE 39

SPIS TREŚCI PRZEDMOWA 11 1. WITAMINY 13 2. TŁUSZCZ MLECZNY: STRUKTURA, SKŁAD I WŁAŚCIWOŚCI PROZDROWOTNE 39 PRZEDMOWA 11 1. WITAMINY 13 1.1. Charakterystyka ogólna i podział.......................... 13 1.2. Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach....................... 16 1.2.1. Witamina A......................................

Bardziej szczegółowo

Sole Mineralne. Ciećwierski Szczepan Popławki Bartłomiej 1 TI

Sole Mineralne. Ciećwierski Szczepan Popławki Bartłomiej 1 TI Sole Mineralne Ciećwierski Szczepan Popławki Bartłomiej 1 TI Spis Treści 1. Co to są Sole Mineralne? 2. Rola Soli Mineralnych w Organizmie? 3. Co to są Mikro i Makroelementy? 4. Przyczyny niedoboru Soli

Bardziej szczegółowo

Autor: dr nauk med. Jolanta Ganowicz

Autor: dr nauk med. Jolanta Ganowicz Autor: dr nauk med. Jolanta Ganowicz Główni dostawcy wapnia do organizmu to produkty mleczne. W fosforany bogate są produkty mleczne i mięsne. Tak więc wapń i fosfor organizm otrzymuje z pożywienia. Wchłanianie

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

Tkanka kostna. Kość jest tkanką w której zachodzą stale dwa procesy pozostające ze sobą w stanie dynamicznej równowagi:

Tkanka kostna. Kość jest tkanką w której zachodzą stale dwa procesy pozostające ze sobą w stanie dynamicznej równowagi: Tkanka kostna Kość jest tkanką w której zachodzą stale dwa procesy pozostające ze sobą w stanie dynamicznej równowagi: Osteogeneza (kościotworzenie) - przeważa do 25-30 lat tzn. do osiągnięcia szczytowej

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) Dz.U.07.137.967 2010.01.22 zm. Dz.U.2010.9.63 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) (Dz. U. z dnia 31 lipca 2007 r.) Na

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

Tłuszcze jako główny zapasowy substrat energetyczny

Tłuszcze jako główny zapasowy substrat energetyczny Tłuszcze jako główny zapasowy substrat energetyczny Utlenienie 1 g tłuszczy pozwala na wyprodukowanie 37 kj (9 kcal) energii, podczas gdy utlenienie 1 g węglowodanów lub białek dostarcza tylko 17 kj (4

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA ŻYWIENIA POZAJELITOWEGO Gdańsk 2011. Teresa Korta II Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Warszawski Uniwersytet Medyczny

POWIKŁANIA ŻYWIENIA POZAJELITOWEGO Gdańsk 2011. Teresa Korta II Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Warszawski Uniwersytet Medyczny POWIKŁANIA ŻYWIENIA POZAJELITOWEGO Gdańsk 2011 Teresa Korta II Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Warszawski Uniwersytet Medyczny CZEGO SIĘ OBAWIAMY? Powikłania Septyczne Techniczne Metaboliczne

Bardziej szczegółowo

Wtórna nietolerancja laktozy, inaczej zwana jest odwracalną lub czasową. Więcej na temat tego, dlaczego wtórna nietolerancja laktozy rozwija się u

Wtórna nietolerancja laktozy, inaczej zwana jest odwracalną lub czasową. Więcej na temat tego, dlaczego wtórna nietolerancja laktozy rozwija się u Wtórna nietolerancja laktozy, inaczej zwana jest odwracalną lub czasową. Więcej na temat tego, dlaczego wtórna nietolerancja laktozy rozwija się u chorych onkologicznie w dalszej części prezentacji. 1

Bardziej szczegółowo

Best Body. NOW FOODS B-50 Complex 100 kap. Witaminy i minerały > NOW FOODS B-50 Complex 100 kap. Utworzono : 21 czerwiec 2016

Best Body. NOW FOODS B-50 Complex 100 kap. Witaminy i minerały > NOW FOODS B-50 Complex 100 kap. Utworzono : 21 czerwiec 2016 Witaminy i minerały > Model : - Producent : Now Foods NOW Foods B-50 -to jeden z najlepszych preparatów dostarczających niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu kompleks witamin z grupy B,

Bardziej szczegółowo

Żywienie a aktywność tarczycy. prof. dr hab. Danuta Rosołowska-Huszcz Katedra Dietetyki SGGW

Żywienie a aktywność tarczycy. prof. dr hab. Danuta Rosołowska-Huszcz Katedra Dietetyki SGGW Żywienie a aktywność tarczycy prof. dr hab. Danuta Rosołowska-Huszcz Katedra Dietetyki SGGW Podwzgórze TRH Przysadka Oś podwzgórzowo przysadkowo - tarczycowa TSH Tarczyca T 4, T 3, rt 3 Osoczowe białka

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ZAWARTOŚCI WITAMINY C W MATERIALE ROŚLINNYM METODĄ MIARECZKOWĄ

OZNACZANIE ZAWARTOŚCI WITAMINY C W MATERIALE ROŚLINNYM METODĄ MIARECZKOWĄ OZNACZANIE ZAWARTOŚCI WITAMINY C W MATERIALE ROŚLINNYM METODĄ MIARECZKOWĄ Cel ćwiczenia Ćwiczenie poświęcone jest praktycznemu zapoznaniu się z metodyką oznaczania zawartości kwasu askorbinowego w wybranych

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Czy dieta ma wpływ na działanie leków kardiologicznych? mgr Hanna Wilska

Czy dieta ma wpływ na działanie leków kardiologicznych? mgr Hanna Wilska Czy dieta ma wpływ na działanie leków kardiologicznych? mgr Hanna Wilska Spożycie leków 75,7% Polaków sięga po leki lub suplementy diety Najwyższy odsetek osoby powyżej 60 r.ż (97%) Najniższy osoby w wieku

Bardziej szczegółowo

[IMIĘ I NAZWISKO:. KLASA.. NR ]

[IMIĘ I NAZWISKO:. KLASA.. NR ] Zadanie 1. (1 pkt). Witaminy są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Niedobór nawet jednej z nich może prowadzić do poważnych zaburzeń fizjologicznych. Można tego uniknąć, stosując

Bardziej szczegółowo

NIEDOKRWISTOŚĆ W CIĄŻY JULIA ZARĘBA-SZCZUDLIK

NIEDOKRWISTOŚĆ W CIĄŻY JULIA ZARĘBA-SZCZUDLIK NIEDOKRWISTOŚĆ W CIĄŻY JULIA ZARĘBA-SZCZUDLIK Niedokrwistość Stan charakteryzujący się obniżeniem stężenia hemoglobiny w jednostce objętości krwi, poniżej normy uzależnionej od wieku i płci K: 11-15 mg%

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Vita Buerlecithin, płyn doustny, produkt złożony 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Substancjami czynnymi produktu są: lecytyna sojowa, witamina

Bardziej szczegółowo

Sałatka owocowa czy tabletka - gdzie są lepsze witaminy?

Sałatka owocowa czy tabletka - gdzie są lepsze witaminy? Sałatka owocowa czy tabletka - gdzie są lepsze witaminy? Witaminy i składniki mineralne należą obok białek, tłuszczów i węglowodanów do podstawowych składników odżywczych, bez których funkcjonowanie żadnego

Bardziej szczegółowo