MAGISTERSKÁ DIPLOMOVÁ PRÁCE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MAGISTERSKÁ DIPLOMOVÁ PRÁCE"

Transkrypt

1 MASARYKOVA UNIVERZITA FILOZOFICKÁ FAKULTA ÚSTAV SLAVISTIKY MAGISTERSKÁ DIPLOMOVÁ PRÁCE Germanizmy w gazetach polonijnych Beata Wałaská Vedoucí diplomové práce: Mgr. Roman Madecki Ph.D. BRNO

2 Prohlášení Prohlašuji, že jsem při zpracování magisterské diplomové práce pracovala samostatně a uvedla veškerou použitou literaturu. V Brně dne..... Beata Wałaská 2

3 Poděkování Děkuji Panu Mgr. Romanu Madeckimu, Ph.D. za odborné vedení mé diplomové práce a přínosné rady při její tvorbě a rovněž celé mé rodině a přátelům za podporu během mého studia. 3

4 Spis: 1. Wstęp Podłoże społeczno-kulturalne kontaktów językowych Zapożyczenia z języka niemieckiego Rodzaje przyjmowania germanizmów do polszczyzny oraz typy zapożyczeń Język polski na emigracji Republika Federalna Niemiec Polonia w Niemczech Analiza germanizmy w niemieckich gazetach polonijnych Wnioski analizy Podsumowanie Resumé Bibliografia

5 1. WSTĘP Występowanie zapożyczeń, czyli słów obcego pochodzenia, w językach jest rzeczą znaną i oczywistą. Często nie zdajemy sobie sprawy, jak stary jest problem zapożyczeń. Zapożyczenia są bowiem jednym z głównych sposobów wzbogacania zasobów leksykalnych języka. Także w języku polskim oprócz słów polskiego pochodzenia występuje wiele wyrazów obcych, czyli zapożyczeń, a więc wyrazów przejętych z innych języków. Jest to rzecz zupełnie normalna. Każdy naród utrzymuje kontakty z sąsiadami, żadna kultura nie rozwijała się bez wpływu kultury innej. A więc poprzez pobieranie obcych wpływów kulturalnych narody od zawsze czerpały również z zasobów leksykalnych języków obcych. Na skutek uwarunkowań historycznych i kontaktów międzykulturowych przez ponad tysiąc lat swojego istnienia język polski powiększał swój słownik przede wszystkim pod wpływem łaciny, czeskiego, niemieckiego, węgierskiego, rosyjskiego, tureckiego, włoskiego, francuskiego i angielskiego. Najdawniejsza warstwa zapożyczeń łączy się z epoką, kiedy Polska po raz pierwszy weszła w stały kontakt z cywilizacją zachodnioeuropejską (czasy Mieszka I). Chrześcijaństwo przyszło z Zachodu, z Czech i pierwsze kadry duchowieństwa składały się z Czechów i Niemców. Z tego powodu cała polska terminologia religijno-kościelna, oparta na łacinie kościelnej, nosi ślady pośrednictwa czeskiego, a po części niemieckiego. 1 Dawne zapożyczenia (np. gmina, ratusz, cegła zapożyczone z niemieckiego czy fryzjer lub gorset zapożyczone z francuskiego) są obecnie już tak przyswojone, że w ogóle nie odczuwa się ich obcości. Jedyne 1 Por. S. Kania, J. Tokarski, Zarys leksykologii i leksykografii polskiej, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1984, s

6 zapożyczenia, jakie mogą budzić wątpliwości zarówno estetyczne, jak i normatywne, to najnowsze pożyczki z angielskiego. W swej niniejszej pracy podstanowiłam skoncentrować się na zapożyczeniach niemieckich, czyli germanizmach. W części pierszej zajmuję się sytuacją historyczną, z jaką zapożyczenia przechodziły do polskiego systemu leksykalnego. W dalszej części punktem mego zainteresowania stają się już germanizmy. Następnym tematem jest Polonia żyjąca w Niemczech oraz jej odmiana języka polskiego. Poprzez realia niemieckie, sytuację Polonii i język polonijny przeszłam do właściwej analizy zapożyczeń. Kluczem do wyboru słów analizowanych było pojawianie się terminów niemieckich w gazetach polskich wydawanych na terenie Niemiec właśnie dla Polonii niemieckiej. 6

7 2. PODŁOŻE SPOŁECZNO-KULTURALNE KONTAKTÓW JĘZYKOWYCH Każdy z pewnością dobrze sobie uświadamia, że wyrazy obce w języku polskim występują ze względu na kontakty kulturalne a przede wszystkim kontakty handlowe z innymi krajami: Historia różnych społeczeństw dostarcza mnóstwa przykładów świadczących o tym, że, wyjąwszy jednostkowe wypadki całkowitej izolacji jakiejś grupy ludzi, przede wszystkim przez warunki geograficzne, społeczeństwa współżyją z sobą, wzajemnie się kontaktują, stykają się z sobą przy różnych okazjach. Przy takim współżyciu ludzi należących do różnych grup językowych następują kontakty językowe 2. Jak już wyżej wspomniałam, narody utrzymują między sobą kontakty handlowe, kulturalne, językowe. Bywa jednak tak, że naród, który stoi wyżej w rozwoju ekonomicznym, oddziałuje na naród słabszy. Słabszy naród chętnie z tego korzysta, gdyż jest to dla niego powód do naśladowania. Trzeba jednak podkreślić tutaj fakt, że nie zawsze chodzi o przejmowanie świadome, jak mogłoby z powyższego wynikać. Na przykład w historii rozwoju języka polskiego świadomie czerpano ze słownictwa czeskiego, gdyż uważano to za korzystne. Przejmowano jednak również wyrazy pochodzenia niemieckiego, choć naród polski traktował naród niemiecki raczej negatywnie. Po przyjęciu chrztu przez Mieszka I za pośrednictwem czeskim Polska związana została z ważnym centrum europejskim, z Rzymem. Tak więc najwięcej nowych słów 2 J. Rezek, Bohemizmy leksykalne w języku polskim do końca XV wieku, Wrocław 1968, s. 5. 7

8 przychodziło logicznie z łaciny. Dalszym językiem był oczywiście język czeski, jako reprezentant narodu sąsiedniego, oraz już wspomniany język niemiecki, jako reprezentant kultury zachodnioeuropejskiej. W tym samym okresie język rosyjski (języki ruskie), z którego polszczyzna później będzie czerpała, był pod wpływami kultury bizantyjskiej, a więc pod wpływem języka greckiego i innych języków wschodnich, jak na przykład perskiego czy tatarskiego. W poniższej tabelce możemy porównać różnice pomiędzy źródłami wpływów obcych: polskie niemieckie ruskie szpilka Spille bułavka obcas Absatz kabłuk papier Papier bumaga kufer Kuffer sunduk W tabelce widoczne jest pochodzenie zachodnioeuropejskie i wschodnioeuropejskie. 3 W kontaktach polsko-czeskich i polsko-niemieckich, jak już wspomniałam, pierwszym tematem wypożyczania słów była religia. W XII wieku rozpoczął się długotrwały proces kolonizacji na prawie niemieckim, który spowodował napływ osadników-cudzoziemców, którzy weszli w bezpośredni kontakt z ludnością polską zarówno na wsi, jak i w mieście. Wynikiem tego są liczne pożyczki językowe dotyczące różnych dziedzin życia. W rolnictwie pojawiły się więc następujące wyrazy: folwark, grunt, pług, spichlerz, w rzemiośle i budownictwie natomiast: belka, blacha, dach, klamka, kreda, mur, ratusz, rura, rynna, rynsztok, szyba, szyna, śruba, walec. 4 3 H. Rybicka, Losy wyrazów obcych w języku polskim, Warszawa 1976, s.7. 4 TamŜe, s.8. 8

9 W okresie staropolskim pojawiają się również zapożyczenia niemieckie w słownictwie specjalnym, np. w słownictwie górniczym, jak huta, hałda, sztolnia. Do słownictwa prawniczego zaliczyć można wyrazy: fant, hołd, koszt, warunek, czynsz. 5 Wraz z ustaniem procesu kolonizacji pod koniec XIV wieku kończy się również wielka fala przejmowania słów niemieckich do języka polskiego. Za czasów Kazimierza Wielkiego dochodzą do głosu sprzeciwy wobec dużego znaczenia języka niemieckiego w urzędzie. To samo odczuwa się w kościele. W roku 1537 traci sens przyjęte i prawdziwe przysłowie: siedzieć jak na niemieckim kazaniu, a w kościele Mariackim w Krakowie zaczynają się odbywać nabożeństwa w języku polskim. W tym miejscu warto przytoczyć rozporządzenie arcybiskupa Jakuba Świnki wydane na synodzie w Łęczycy: Postanawiamy dla zachowania i poparcia języka polskiego, by w kościołach katedralnych i klasztornych i innych jakichkolwiek miejscach nie mogli być mianowani rektorami szkół jak ci, którzy należycie znają język polski i potrafią chłopom wykładać autorów w języku polskim. Aby nikt nie dostał beneficjum połączonego z pasterstwem dusz, który by nie był urodzony w kraju i biegły w mowie tejże ziemi. 6 Muszę jednak dodać, że paradoksem zostaje fakt, iż właśnie drukarze pochodzenia niemieckiego w Krakowie zasłużyli się o rozwój piśmiennictwa narodowego. Muszę jednak dodać, że paradoksem zostaje fakt, iż właśnie drukarze pochodzenia niemieckiego w Krakowie zasłużyli się rozwojowi piśmiennictwa narodowego. Wiele słów pochodzenia niemieckiego, które weszły do polszczyzny w pierwszej fali, upodobniło się do wyrazów polskich. Dziś trudno rozpoznać wyrazy tej grupy. Należą tu wyrazy takie jak: kiermasz czy jarmark. Pierwszy składa się z wyrazów Kirche = kościół i Messe = msza, drugi zaś z wyrazów Jahr = rok i Markt = targ. Z biegiem czasu 5 Z Klemensiewicz, Historia języka polskiego, Część I. Doba staropolska, Warszawa 1961, s Z. Klemensiewicz, W kręgu języka literackiego i artystycznego, Warszawa 1961, s

10 ich budowa się zatarła, uległy one przekształceniu fonetycznemu. Praktycznie te wyrazy są dziś odległe od pierwotnych i możemy uznać je za wyrazy spolszczone, a więc wchodzące w skład leksykalnego zasobu języka polskiego. W odróżnieniu od powyższych przykładów istnieje druga grupa słów pochodzenia niemieckiego, która tak samo weszła do polszczyzny w pierwszej fali. Z biegiem czasu jednak te wyrazy zupełnie wyszły z użycia i dziś zastąpione są rodzimymi odpowiednikami. Należą tu wyrazy: gasa = ulica, żump = studnia. Druga fala nasilenia wpływów czeskich przypada na wiek XIV i XV. Zabytki takie jak Psałterz floriański czy puławski, Biblii królowej Zofii i inne roją się wprost od czechizmów. Spotyka się w nich nie tylko pojedyncze wyrazy, ale całe zwroty i zdania przejęte niemal żywcem z pierwowzorów czeskich, którymi pomagali sobie w pracy nasi tłumacze 7. Do szerzenia się popularności wpływów czeskich w tym okresie przyczyniły się powiązania Czechów z dynastią Jagiellońską oraz szerzący się w Czechach religijny ruch narodowo-husycki. Przełom wieków XIV i XV niesie się pod znakiem silnych wpływów czeskich, gdyż w roku 1390 sprowadzono z Pragi do Krakowa benedyktynów słowiańskich, wielu Polaków studiuje w Pradze a język czeski odgrywa wielką rolę na dworze Jagiełły. Na końcu wieku XV a początku wieku XVI dochodzi do sytuacji, kiedy w Polsce spotkać możemy się z zagorzałymi zwolennikami zapożyczeń z języka czeskiego, a zarazem pierwszymi ich krytykami. Na przykład pisarz Łukasz Górnicki w swym Dworzaninie krytykuje ową sytuację i prognozuje, że w przyszłości Polak powie, iż zapomniał swój język ojczysty na skutek bohemizmów. Trzeba jednak powiedzieć, że krytyka Górnickiego była oczywiście zbyt ostra. Jak wiadomo, czechizmy nie były zagrożeniem dla języka mówionego, lecz stały się modnymi zwłaszcza 7 T. Lehr-Spławiński, Wzajemne wpływy językowe polsko-czeskie [w:] Szkice z dziejów rozwoju i kultury jazyka polskiego, Lwów 1938, s

11 w literaturze, a więc języku literackim. Najważniejszymi zapożyczeniami z języka czeskiego są takie wyrazy, jak: wesele, więzień, władać, własny, zwiastować. Wedug J. Reczka liczba bohemizmów w tekstach staropolskich zbliża się do tysiąca. Sytuacja dramatycznie zmienia się pod koniec XVI wieku, kiedy Czechy dostają się pod długotrwałe panowanie niemieckie. Z tym oczywiście koresponduje osłabienie wpływów czeskiej kultury i języka na język polski. Wpływy języków wschodnich, ruskich, w dzisiejszej terminologii wschodniosłowiańskich, też istniały w okresie staropolskim. Do głównych użytkowników rusizmów należał Mikołaj Rej, ojciec literatury polskiej. Znakiem charakterystycznym wyrazów zapożyczonych z języków ruskich było ujemne zabarwienie stylistyczne. Przełom następuje w wieku Odrodzenia. Wiek ten przynosi nową falę zapożyczeń, tym razem jest to wpływ języków klasycznych łaciny i języka greckiego. Łacina oczywiście miała swoją pozycję i w okresach wcześniejszych, teraz jednak wraz z humanizmem uzyskała nową, silną pozycję. Popularnymi stały się w owych czasach takie słowa, jak: foremny, honor, kolumna, efekt, respekt, kwestia, norma, porcja, ruina, inwazja itp. Do wyrazów najbardziej rozpowszechnionych w XVI wieku należały: akt, artykuł, ceremonia, dekret, egzekucja, figura, historia, komisarz. Może zbyt silnie będzie brzmiało, że łacina stała się prawie językiem rywalizującym z tworzącym się polskim językiem narodowym. Fakt ten przejawia się szczególnie w przekładach, gdzie wykonawcy czynności często pojawiają się w formie łacińskiej. 11

12 Wynikiem tej rywalizacji było używanie obu form. Najczęstszymi parami wyrazowymi były: persona i osoba, relacja i wzgląd, atrybut i własność. 8 Wulgata J. polski Źródło exactor nalegacz Biblia Leopolity 5/6 sator osiewacz Biblia Leopolity 50/60 cognitor poznawacz Biblia Leopolity 13/42 elevator wywyŝszacz Biblia Wujka 51/22 ventilator przewiewacz Biblia Leopolity 51/2 murmurator narzekacz Biblia Wujka 16 vastator rozchwytacz Biblia Wujka 39/10 Wg F. Pepłowskiego 9 Ważną rolę odgrywały również terminy wojskowe. Terminologia wojskowa nawet zaczęła używać zapożyczeń pryzjetych w innych dziedzinach, zaczęła więc nadawać słowom nowych znaczeń, tu mianowicie znaczeń wojskowych, oraz poszerzać znaczenia stare. Jako przykład mogą posłużyć następujące wyrazy: ekspedycja oprócz używanego znaczenia wysłanie i pisma urzędowego przybrała znaczenie wyprawy wojennej, impreza znaczenie zamysł, chęć poszerzyło się o imprezę wojenna 10. Terminologię tą możemy znaleźć również w Trylogii Henryka Sienkiewicza. 8 K. Górski, Zagadnienia słownictwa reformaci polskiej [w:] Odrodzenie w Polsce, t. III, cz. 2, Warszawa 1962, s F. Pepłowski, Odczasownikowe nazwy wykonawców czynności w polszczyźnie XVI w. Wrocław Cytat za: H. Rybicka, Losy wyrazów obcych w języku polski, Warszawa 1976, s H. Rybicka, zn. cytat, s

13 Kolejny okres barok, obejmujący drugą połowę XVII i początek XVIII wieku, odznacza się jeszcze większym boomem w szerzeniu się łaciny. Fakt ten nazywano upadkiem kultury języka literackiego. Używanie wyrazów łacińskich stało się modą, również szkoły szerzyły kult łaciny. Nie chodziło tylko o wplątanie latynizmów do polskich zdań, ale również używanie łacińskiej budowy składniowej. Tak więc w polskim zdaniu orzeczenie często pojawiło się na końcu, często również używano strony biernej. Makaronizowanie (to znaczy wplatanie do tekstu całych zwrotów i zdań łacińskich) i składnia łacińska są niewątpliwie cechami literatury barokowej. Przeprowadzone badania jednak pokazały, że ich liczba nie była wcale tak wysoka, jak wydawało się dawniejszym badaczom. Porównanie wieku XVI i XVII pod tym względem przez zbadanie zapożyczeń łacińskich w trzydziestu tekstach z każdego okresu wykazuje, że na ogólną liczbę 1356 badanych haseł występuje w wieku XVI 567 zapożyczeń z łaciny 11. Natomiast obliczenia Zenona Klemensiewicza dotyczące liczby latynizmów u poszczególnych pisarzy pokazały, że w wieku XVI przeciętnie co sześćsetny wyraz był latynizmem, w pierwszej połowie wieku XVII co sto piętnasty, w drugiej co sześćdziesiąty, a około połowy XVIII co trzydziesty trzeci 12. Liczby te jednak nie przedstawiają całkiem obiektywnego obrazu, gdyż np. w prozie Benedykta Chmielowskiego występuje aż 90% zapożyczeń łacińskich. Nadchodzi jednak okres Odrodzenia a z nim zmienia się i używanie zapożyczeń. Zapożyczenia łacińskie stają się nie mniej popularne, do głosu dostaje się jednak modny język włoski. Język włoski przedostał się szczególnie do takich dziedzin, jak architektura, sztuka, i jak zawsze, wojskowość. Jak wiadomo, język ten wprowadzony został przez włoską księżniczkę Bonę, która do Polski przyjechała z całym dworem a właśnie 11 H. Rybicka, Latynizmy siedemnastowieczne wobec zapoŝyczeń wcześniejszych, Prace Filozoficzne, t. XXIV (1973), s H. Rybicka, Losy wyrazów, s

14 w dziedzinach sztuki i architektury z chęcią korzystała z usług swych rodaków, Włochów. Myślę, że owe szerzenie się włoskich zapożyczeń w polszczyźnie XVI i XVII wieku zupełnie stanie się zrozumiałym, gdy wspomnę, że ówczesna młodzież (m. in. Jan Kochanowski) jeździła na studia do Włoch. Do dziś dnia przetrwało w języku polskim wiele wyrazów włoskiego pochodzenia, przede wszystkim w już wspomnianych dziedzinach nauki i sztuki, dołączyły zaś dziedziny bankowości i handlu. W wieku XVII toczono wiele wojen ze Wschodem, za pośrednictwem których nasiliły się wpływy orientalne. Polska, ze względu na swe położenie geograficzne, stała się pośrednikiem w szerzeniu języków zachodnich na Ruś, a jednocześnie przenosiła ze Wschodu elementy kultury orientalnej. Językami pośredniczącymi w przenoszeniu pożyczek były języki węgierski i ruski. Również w Polsce nie brakowało wpływów orientalnych, ponieważ mieszkali tam Ormianie, Tatarzy kresowi i Karaimowie. Tak więc języki wschodnie stały się poważnym konkurentem wspomnianych wcześniej języków europejskich w dostarczaniu nazw broni. Język turecki dostarczył do polszczyzny takie wyrazy, jak: buława, buzdygan, czekan, dzida. Z języka perskiego przyszły wyrazy: karabela, kord czy topór. Wpływy francuskie były w Polsce co prawda żywe już od wieku XVI, ale w wieku XVII przybierają na sile. Zakres tych wpływów jest wprost proporcjonalny do ówczesnej pozycji Francji w Europie. W odróżnieniu od wieku XVI, gdy wzorem życia dworskiego były Włochy, w wiekach następnych, począwszy pokojem westfalskim w roku 1648, centrum życia umysłowego stała się Francja. Jak można się łatwo domyślić, pierwsze pożyczki z francuskiego przyszły do Polski wraz z panowaniem króla Henryka Walezjusza. Do zapożyczeń tego okresu zaliczamy wyrazy takie, jak: bransoleta czy 14

15 rewanż, z dziedziny mody: falbany czy perfumy, również w życiu towarzyskim obowiązywała terminologia francuska: dama, maniery lub galanteria. Nasilenie wpływów francuskich zaobserwować możemy w drugiej połowie XVIII wieku, kiedy na tronie polskim zasiadł Stanisław August Poniatowski. Królowi Francja służyła za wzór, a więc nic dziwnego, że do Polski przedostała się filozofia Monteskiusza, myśli Woltera, J. J. Rousseau oraz Diderota. Polscy pisarze wzorowali się na dramaturgach francuskich, chcąc stworzyć w Polsce podobną do francuskich scenę. W roku 1765 przez St. Augusta założony został teatr publiczny w Warszawie, który początkowo opierał się na doświadczeniach teatru francuskiego. Tak więc oprócz używanych już zapożyczeń pojawia się też sporo modnych czasowników: balansować = hulać, bawić się, parlować = rozmawiać. języki łacina czeski niemiecki ukraiński włoski węgierski turecko-tat. francuski rosyjski angielski wiek X XI XII XIII XIV XV XVI XVII XVIII XIX XX przykłady cela, msza hańba, obywatel wójt, cegła druh, bohater pomidor, opera rokosz, orszak janczar, bachmat fotel, salon kołchoz trener, trolejbus grecki elektron Na podstawie Gramatyki historycznej języka polskiego S. Rosponda, Warszawa Cytat za: H. Rybicka, Losy wyrazów obcych w języku polskim, Warszawa 1976, s

16 Francuskie wpływy w okresie Oświecenia przejawiły się również w rozwoju czasopiśmiennictwa. Dwa najpopularniejsze czasopisma Monitor oraz Zabawy przyjemne i pożyteczne na swych łamach zamieszczały liczne przekłady z języków obcych, zwłaszcza francuskiego i łaciny. Pod koniec wieku XVIII wychodzi wydawnictwo encyklopedyczne wzorowane na osiągnięciach encyklopedystów francuskich Zbiór potrzebniejszych wiadomości porządkiem abecadła zebranych 14. Wielka emigracja po roku 1830 stała się pośrednikiem pomiędzy europejską myślą polityczną a Polską. We Francji znalazło azyl wiele wybitnych polskich działaczy politycznych, ludzi nauki i literatów. Faktem jest, że na obfitość wyrazów pochodzenia francuskiego z XIX wieku polska emigracja miała niemały wpływ. To przejawiło się szczególnie w języku publicystyki, później też w dziedzinie techniki i handlu: amper, grawitacja czy elektroda, nazwy miar i wag pochodzenia francuskiego: gram, hektar, metr, tona. Jak wiadomo, w wieku XIX Polska podzielona była na trzy zabory: rosyjski, pruski i austriacki. Tak więc oprócz francuskiego i łaciny na polszczyznę oddziaływały języki urzędowe tych zaborów, niemiecki i rosyjski. Ślady odnaleźć możemy w literaturze tego okresu. Bolesław Prus używał wielu germanizmów, np.: banhof, bryftrygiel, pisarze kresowi, jak Eliza Orzeszkowa czy Józef Ignacy Kraszewski, ulegli zaś wpływom języka rosyjskiego. U Orzeszkowej spotykamy zdania: Jękliwa szarmantka zawiedzie pod jakimś oknem arię z Trubadura 15. Do regionalizmów kresowych, które występowały w tym okresie zaliczyć możemy: plita (płyta kuchenna), soska (smoczek), kisły (kwaśny), karabkać się (czołgać się). 14 Por. H. Rybicka, Losy wyrazów obcych w języku polskim, Warszawa 1976, s Przykłady zapoŝyczeń rosyjskich pochodzą z artykułu D. Buttler, Nowsze zapoŝyczenia rosyjskie w języku polskim, Zeszyty Naukowo-Dydaktyczne Filii UW w Białymstoku, Humanistyka, t. II, Białystok 1973, s

17 Sytuacja, która panowała w okresie zaborów sprawiła, że naród uświadamiał sobie szerzenie się wpływów niemieckich i rosyjskich i starał się im przeciwdziałać. Tak więc zaczęto tworzyć neologizmy polskie, np.: dworzec zamiast angielskiego z pochodzenia, lecz przyswojonego pod wpływem rosyjskim foksalu, lub niemieckiego banhofu. Wiek XX przyniósł wyraźne zmiany w słownictwie polszczyzny. Wcześniej tak modne i żywe zapożyczenia z języka francuskiego i niemieckiego zastąpiły teraz jednostki z języka rosyjskiego oraz angielskiego wraz z jego odmianą amerykańską. Wraz ze zmianami społeczno-gospodarczymi i wejściem Polski do tzw. bloku socjalistycznego w wieku XX zmienia się rodzaj zapożyczeń rosyjskich w języku polskim. W latach wojny przyjęto z rosyjskiego terminy wojskowe: katiusza, kukuruźnik, słownictwo związane ze zmianami zachodzącymi na wsi: kolektywizacja, kombajn oraz terminy techniczne: obróbka. Rozszerzanie kontaktów handlowych i politycznych z Anglią, a zwłaszcza rozbudowa marynarki i przemysłu morskiego, sprzyjają infiltracji wpływów angielskich, początkowo ograniczających się prawie wyłącznie do terminologii sportowej 16. W sferze nauk ścisłych, głównie technologii procesów produkcyjnych, dominowały wpływy amerykańskie. Oto kilka przykładów: radio, radar, laser w naukach technicznych, stres, frustracja, relaksacja w medycynie i psychologii, strukturalizm, holizm w językoznawstwie, longplay, western w dziedzinie kultury 17. W terminologii sportowej wpływy angielskie panują już tradycyjnie. Oprócz nazw sportów: golf, tenis, bobslej, do zapożyczeń angielskich 16 Por. H. Koneczna, Wyrazy angielskie w języku polskim, Poradnik językowy 1936/37, nr 4, s Por. I. Grabowska, Nowsze zapoŝyczenia angielskie w języku polskim, Prace Filologiczne, t. XXIII 1972, s

18 zaliczamy wyrazy terminologii specjalnej, takiej jak: doping, rekord, start czy trening 18. Tutaj trzeba jednak przyznać, że coraz częściej stosowane są polskie synonimy, które prowadzą do powstania par: bokser i pięściarz, futbol i piłka nożna, ping-pong i tenis stołowy. Takie zjawisko jest wynikiem tendencji do usuwania nadmiaru zapożyczeń przez zastępowanie ich rodzimymi odpowiednikami. Innym objawem obrony języka jest asymilacja, czyli przyswajanie wyrazów obcych. Warto jednak podkreślić, że choć polszczyzna z biegiem czasu była pod silnymi wpływami języków obcych, nigdy nie przestała być językiem polskim. Żaden język nie może bowiem być językiem zupełnie czystym. To stanowisko dobrze wyraził Zenon Klemensiewicz: Co do zapożyczeń, to z ich konieczną obecnością w języku polskim pogodziliśmy się od dawna. Są one skutkiem kulturalnych i cywilizacyjnych związków ze światem, szczególnie europejskim. Zwłaszcza neologizmy zbudowane z elementów łacińskiego i greckiego pochodzenia mają stałe powodzenie w terminologii i nomenklaturze naukowej, technicznej, nawet przemysłowej, bo są wygodne i przydatne dzięki przyporządkowanej im jednoznaczności, bo łatwiej znoszą różne zabiegi słowotwórcze jako wytwory sztucznie kombinujące składniki języków już martwych. Starymi związkami kulturalnymi tłumaczy się, dlaczego bez niechęci posługujemy się w niektórych dziedzinach zapożyczeniami francuskiego i włoskiego pochodzenia [ ]. Barbarzyzmy są tedy niezbędne i mogą być przydatne, ale tylko w granicach potrzeby, której nie można zaspokoić wyrazem rodzimym, bo albo go nie ma w ogóle, albo ma swoisty odcień znaczeniowy lub uczuciowy, a uciekanie się do takich rodzimym nowotworów, jak deszczochron zamiast parasol nie wydaje się zabiegiem naturalnym, poważnym i skutecznym. Wprowadzanie bowiem na siłę polskiego bliskoznacznika albo polszczenie gwałtem starego barbaryzmu stanowi 18 Por. J. OŜdŜyński, Polskie współczesne słownictwo sportowe, Wrocław

19 zubożenie wypowiedzi i nikt rozumiejący funkcję języka tego nie doradzi Z. Klemensiewicz, Ze studiów nad językiem i stylem, Warszawa 1969, s

20 3. ZAPOŻYCZENIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Zapożyczenia to, zgodnie z definicją podaną w Nowym słowniku poprawnej polszczyzny, obce w strukturze danego języka wyrazy, zwroty, typy derywatów, formy fleksyjne, konstrukcje składniowe, związki frazeologiczne. Powszechnie przyjęta klasyfikacja zapożyczeń jest oparta na trzech kryteriach: przedmiotu zapożyczenia, pochodzenia i stopnia przyswojenia 20. Ja w niniejszym rozdziale skoncentruję się na problematyce zapożyczeń z języka niemieckiego, a więc germanizmów. Germanizmy w języku polskim są jednymi z najliczniejszych zapożyczeń obok rusycyzmów, latynizmów, galicyzmów (zapożyczenia francuskie), mniej licznych bohemizmów (zapożyczenia czeskie), hungaryzmów (zapożyczenia węgierskie), turcyzmów, ukrainizmów, oraz coraz powszechniejszych współcześnie anglicyzmów. Zasięg zapożyczeń od sąsiadów zza Odry zmieniał się wraz z wydarzeniami politycznymi, gospodarczymi i kulturowymi. Ich ślad pozostał w różnorakiej formie: pojedynczych słów, związków frazeologicznych, a także wyrażeń gramatycznych. Dziś ślady te można tropić zarówno w ogólnej polszczyźnie, jak i w regionalnych gwarach i dialektach. Pierwszy ważny okres zapożyczania z języka niemieckiego przypada na okres XIII-XVI w., kiedy to miastom nadaje się oficjalne statusy prawne, oparte na tzw. prawie magdeburskim. (Prawo magdeburskie (prawo niemieckie; łac. Ius municipale magdeburgense, niem. Magdeburger Recht) prawo miejskie wzorowane na prawie miasta Magdeburga.) 21 Od drugiej połowy XIII wieku bowiem koloniści niemieccy zaczęli zaludniać polskie miasta i wsie. Za ten ogromny jak na tamte czasy ruch migracyjny 20 Nowy słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa J. Podracki (red.). Polszczyzna płata nam figle. Poradnik językowy dla kaŝdego, Warszawa

21 odpowiedzialny był nie tylko ekspansywny Zakon Krzyżacki. Tak samo wielcy Piastowie, Władysław Łokietek i Kazimierz Wielki, wykreowani wyrost na pogromców niemczyzny, sprzyjali osadnictwu niemieckiemu na ziemiach polskich. Skalę imigracji niemieckiej ludności na ziemie polskie szacuje się na ok. 100 tysięcy na jednomilionową wówczas ludność kraju. Osadnicy niemieccy oprócz zakładania nowych wsi i miast wprowadzali nowe zasady zamiast już istniejących. Ich mowa przenikała do rozmaitych sfer życia społecznego. Starogermańskie pojęcia, początkowo przejmowane bez tłumaczenia, z nastaniem kolejnych pokoleń przeszły proces polonizacji i w efekcie dały nam jednostki po dziś dzień używane. Znaczenia niemieckich zapożyczeń tego okresu odnoszą się głównie do życia miejskiego, handlu i rzemiosła: życie miejskie: burmistrz, bruk, ratusz, rynek, gmina, wójt, celnik, sołtys, kanclerz budownictwo miejskie: dach, strych, cegła, plac, kielnia handel: jarmark, kram rzemiosło: murarz, kuśnierz, cech, bednarz, malarz, waga sprzęty domowe: kielich, szuflada, talerz sądownictwo: glejt, ortyl górnictwo: gwarek, berkmajster. 22 W życiu codziennym przez wieki używało się wyrazów pochodzenia niemieckiego alkierz, wykusz i tanec. Warto odnotować, że takie staropolskie nazwiska, jak Rej i Firlej, wywodzą się od nazw niemieckich tańców. Rodowody starogermańskie mają także słowa: szlachta, szacunek, odwaga, los (który zastąpił polską wróżę ). Popularne były w ten czas germanizujące czasowniki, jak: rachować i szanować, zamiast polskich: liczyć i czcić. Wiele z ówcześnie modnych pojęć, przejętych z niemczyzny, uległo całkowitemu lub częściowemu zapomnieniu, np.: landwójt (wójt 22 St. Kania, J. Tokarski, Zarys leksykologii i leksykografii polskiej, Warszawa, 1984, s

22 ziemski), burgrabia (urzędnik w zamkach i miastach królewskich i biskupich), litkup (zwyczaj zapijania dobitego targu, od starogerm. Litkouf), bantować (wyrywać ze snu), ortyl (pouczenie prawne), łaszt (jednostka objętości), blanki (element architektoniczny w postaci zwieńczenia murów). W dalszych latach zaczęto walczyć o język polski, a więc doszło do polonizacji. Polonizacja migracji niemieckiej pociągnęła za sobą zanikanie języka niemieckiego w życiu społecznym. Niech się uczy polskiego, kto chce mieszkać w Polsce! grzmiał wojewoda poznański Jan Ostroróg, oburzający się na głoszenie kazań po niemiecku. Zrodziło się wtenczas przysłowie siedzieć jak na niemieckim kazaniu, które zostało później przekłamane na tureckie. 23 Zamożniejąca Polska rosła w dumę (nierzadko w ksenofobię), a jednocześnie przyciągała zagranicznych artystów, naukowców, budowniczych. Ulegając jej urokowi, niejaki Veit Stoß (spolszczony potem na Wita Stwosza), wywołał wielowiekowe boje o swoją rzekomą polskość. W tym okresie prócz pióra i pędzla, drogę niemieckim wpływom torował również niemiecki miecz. Przez wiele lat raz po raz wybuchały konflikty polsko-krzyżackie. Te właśnie konflikty oraz ekspansywna polityka Zakonu, nie sprzyjały dobrosąsiedzkim stosunkom, ale jednocześnie nie osłabiały germańskich wpływów językowych. Zwłaszcza tereny pruskie, zamieszkałe zarówno przez Prusów, jak i Polaków, Litwinów oraz Rusinów, podlegały daleko idącej germanizacji. Jej efektem była nie tylko dwu- lub trójjęzyczność ówczesnych mieszkańców, ale liczne wzajemne zapożyczenia, tworzące regionalne dialekty pruskie, niemieckie i polskie. Zamierająca już dziś gwara mazurska, a także dialekt kaszubski, zawierają liczne germanizmy i prutenizmy (zapożyczenia z języka pruskiego). Niektóre z nich sięgają swoim rodowodem czasów krzyżackich, inne pochodzą z nowszych dziejów, tj. wieków XVI. XIX. W kaszubszczyźnie zapożyczenia niemieckie stanowią ok. 5%. Są to pojedyncze słowa, np. powiat kréz (niem. Kreis), starosta lãdrôt (niem. Landrat), zeszyt heft (niem. Heftt), armata 23 M. Zybura, Niemcy w Polsce, Wrocław,

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy:

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: Wykład nr 2 W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: a) polszczyznę ogólną (zwaną literacką); b)polszczyznę gwarową (gwary ludowe). Jest to podział dokonany ze względu na zasięg

Bardziej szczegółowo

I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY...

I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY... I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?.... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY............ 17 1. Niepowtarzalność języka każdego z nas.................. 17 1.1. Nasz język indywidualny...........................

Bardziej szczegółowo

Proponowana lista zagadnień i proponowany rozkład materiału przedmiotu Internacjonalizacja komunikacji językowej

Proponowana lista zagadnień i proponowany rozkład materiału przedmiotu Internacjonalizacja komunikacji językowej Michał Szczyszek Zakład Frazeologii i Kultury Języka Polskiego UAM Proponowana lista zagadnień i proponowany rozkład materiału przedmiotu Internacjonalizacja komunikacji językowej 1. Zjawiska globalizacji

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 4. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE

Załącznik Nr 4. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Załącznik Nr 4 Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku filologia trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Kryteria oceniania historia kl. I Ocena dopuszczająca. Poziom wymagań konieczny. - zna pojęcia źródło historyczne, era, zlokalizuje na

Bardziej szczegółowo

www.gimtestok.pl Copyright by Wydawnictwo Lingo sp. j., Warszawa 2014 ISBN: 978-83-7892-243-8

www.gimtestok.pl Copyright by Wydawnictwo Lingo sp. j., Warszawa 2014 ISBN: 978-83-7892-243-8 Autor: Paweł Pokora Redaktor serii: Marek Jannasz Koncepcja graficzna serii: Teresa Chylińska-Kur, KurkaStudio Opracowanie graficzne: Piotr Korolewski www.gimtestok.pl Copyright by Wydawnictwo Lingo sp.

Bardziej szczegółowo

Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013

Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013 Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013 Karolina Hansen Marta Witkowska Warszawa, 2014 Polski Sondaż Uprzedzeń 2013 został sfinansowany

Bardziej szczegółowo

Słowniki i inne przydatne adresy. oprac. dr Aneta Drabek

Słowniki i inne przydatne adresy. oprac. dr Aneta Drabek Słowniki i inne przydatne adresy oprac. dr Aneta Drabek Encyklopedia PWN Internetowa encyklopedia PWN zawiera wybór 80 tysięcy haseł i 5tysięcy ilustracji ze stale aktualizowanej bazy encyklopedycznej

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2013 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 Wprowadzenie Główny

Bardziej szczegółowo

Migracja braci czeskich do Dolnego Śląska

Migracja braci czeskich do Dolnego Śląska Migracja braci czeskich do Dolnego Śląska Sytuacja polityczna Po zwycięstwie Ligi Katolickiej w bitwie pod Białą Górą niedaleko Pragi w 1620 roku rządy zostały przejęte przez Ferdynanda II. (1620-1637).

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2014 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA ŁACIŃSKIEGO 2002/2003 OPIS WYMAGAŃ

PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA ŁACIŃSKIEGO 2002/2003 OPIS WYMAGAŃ Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Krakowie: Al. F. Focha 39, 30 119 Kraków tel. (012) 427 27 20 fax (012) 427 28 45 e-mail: oke@oke.krakow.pl http://www.oke.krakow.pl PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA

Bardziej szczegółowo

Zajęcia szkolne w języku ojczystym w okręgu Olpe

Zajęcia szkolne w języku ojczystym w okręgu Olpe Zajęcia szkolne w języku ojczystym w okręgu Olpe Drodzy Rodzice, Od wielu lat istnieje możliwość nauczania w języku ojczystym w powiecie Olpe, a mimo to oferta ta nie jest powszechnie znana. Za pomocą

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA NA LEKCJACH HISTORII W GIMNAZJUM W KLASACH I-III

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA NA LEKCJACH HISTORII W GIMNAZJUM W KLASACH I-III PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA NA LEKCJACH HISTORII W GIMNAZJUM W KLASACH I-III Ważnym elementem procesu dydaktycznego jest ocena, która pozwala określić zakres wiedzy i umiejętności opanowany przez ucznia.

Bardziej szczegółowo

RYNEK PRACY W NIEMCZECH

RYNEK PRACY W NIEMCZECH RYNEK PRACY W NIEMCZECH 1. UNIWERSYTETY W NIEMCZECH 2. ZATRUDNIENIE W NIEMCZECH NAJWIĘKSZE UNIWERSYTETY Uniwersytet Ludwiga Maximiliana w Monachium.WYDZIAŁY; 1. Teologia katolicka 2. Teologia ewangelicka

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 http://www.cbos.pl sekretariat@cbos.pl SEKRETARIAT 629-35 - 69, 628-37

Bardziej szczegółowo

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE Co to jest patriotyzm? Zgodnie z definicją podaną w słowniku Władysława Kopalińskiego patriotyzm oznacza: miłość ojczyzny, własnego narodu, połączoną z gotowością do ofiar

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ Podstawa prawna: Rozporządzenie MEN z dnia 7 października 2009r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. Nr 168, poz. 1324 z późn. zm.) Ustawa z dn.

Bardziej szczegółowo

W sieci po angielsku

W sieci po angielsku W sieci po angielsku Aż 48% użytkowników Internetu w UE używa języka angielskiego do czytania lub przeglądania treści w Internecie. 29% stwierdziło, że do komunikacji w Internecie wykorzystuje język inny

Bardziej szczegółowo

HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE

HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA I PRAHISTORIA Czas w historii. Klasyfikacja źródeł historycznych. Pradzieje ludzkości. Ocena dopuszczająca: zna pojęcia źródło historyczne, era ; zlokalizuje

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132 Zestaw zadań egzaminacyjnych z zakresu języka polskiego posłużył do sprawdzenia poziomu opanowania wiedzy i

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

historia języka niemieckiego

historia języka niemieckiego Norbert Morciniec historia języka niemieckiego WYDAWNICTWO WYŻSZEJ SZKOŁY FILOLOGICZNEJ WE WROCŁAWIU Copyright by Norbert Morciniec and Wyższa Szkoła Filologiczna we Wrocławiu, Wrocław 2015 Recenzent:

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA JĘZYK POLSKI

KRYTERIA OCENIANIA JĘZYK POLSKI KRYTERIA OCENIANIA JĘZYK POLSKI Kryteria ocen z języka polskiego dla uczniów kl.i-iii gimnazjum z orzeczeniem o upośledzeniu w stopniu Lekkim Kryteria ocen z języka polskiego w klasie I gimnazjum Kryteria

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

Znaleźć słowo trafne... Stylistyczno-komunikacyjny obraz współczesnej polszczyzny

Znaleźć słowo trafne... Stylistyczno-komunikacyjny obraz współczesnej polszczyzny Znaleźć słowo trafne... Stylistyczno-komunikacyjny obraz współczesnej polszczyzny NR 66 Aldona Skudrzyk Krystyna Urban Znaleźć słowo trafne... Stylistyczno-komunikacyjny obraz współczesnej polszczyzny

Bardziej szczegółowo

Zkušenosti škol s přeshraniční spoluprací: / Doświadczenia szkół ze współpracy transgranicznej:

Zkušenosti škol s přeshraniční spoluprací: / Doświadczenia szkół ze współpracy transgranicznej: Zkušenosti škol s přeshraniční spoluprací: / Doświadczenia szkół ze współpracy transgranicznej: Badania wykazały, że 100% ankietowanych szkół czeskich ma doświadczenia ze współpracą transgraniczną, co

Bardziej szczegółowo

Raport miesiąca - Polacy o uwarunkowaniach efektywności w pracy i podnoszeniu kompetencji w zatrudnieniu

Raport miesiąca - Polacy o uwarunkowaniach efektywności w pracy i podnoszeniu kompetencji w zatrudnieniu Raport miesiąca - Polacy o uwarunkowaniach efektywności w pracy i podnoszeniu kompetencji w zatrudnieniu Badania Zielonej Linii przeprowadzone w miesiącach wakacyjnych dotyczyły uwarunkowao efektywności

Bardziej szczegółowo

Jacy są, skąd przyjechali, co planują? - wyniki badania studentów z Ukrainy w UMCS

Jacy są, skąd przyjechali, co planują? - wyniki badania studentów z Ukrainy w UMCS Jacy są, skąd przyjechali, co planują? - wyniki badania studentów z Ukrainy w UMCS prof. dr hab. Stanisław Michałowski Rektor UMCS Cel badań oraz charakterystyka respondentów 1. Badania miały na celu poznanie:

Bardziej szczegółowo

Migracje w demografii

Migracje w demografii Migracje w demografii ze szczególnym uwzględnieniem emigracji i repatriacji Wykład z 14 lub 21 stycznia 2015 roku Definicje Migracja wędrówka ludności mająca na celu zmianę miejsca pobytu. Przyczyny migracji

Bardziej szczegółowo

Ewa Frączkowska Publiczna Szkoła Podstawowa im. J. A. Grabowskiego w Nowym Dworze Scenariusz lekcji przeprowadzonej w gimnazjum

Ewa Frączkowska Publiczna Szkoła Podstawowa im. J. A. Grabowskiego w Nowym Dworze Scenariusz lekcji przeprowadzonej w gimnazjum Ewa Frączkowska Publiczna Szkoła Podstawowa im. J. A. Grabowskiego w Nowym Dworze Scenariusz lekcji przeprowadzonej w gimnazjum Temat: Stretching w fitness klubie, czyli o zapożyczeniach we współczesnej

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Nr Literatura 1. Literackie wizje polskiego dworu. Omów temat w oparciu o wybrane utwory. 2. Polska, ale jaka? Przedstaw

Bardziej szczegółowo

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE 1. Tytuł innowacji Z angielskim za pan brat już od najmłodszych lat 2. Typ innowacji Programowa i organizacyjna: - wprowadzenie zajęć z języka

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY NR 134 Katarzyna Kwapisz Osadnik PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY Wydawnictwo Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Polityka językowa Unii Europejskiej. Łódź 14 maja 2012

Polityka językowa Unii Europejskiej. Łódź 14 maja 2012 Polityka językowa Unii Europejskiej Łódź 14 maja 2012 Wielojęzyczna Europa od 1958 r. Pierwsze rozporządzenie Rady nr 1/58 stanowi, że oficjalnymi i roboczymi językami są języki państw członkowskich Traktat

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI Numer zadania Wymagania ogólne (z podstawy programowej) 1. II. Analiza

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ

PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ Scenariusz lekcji do filmu edukacyjnego Noc w galerii PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ. CZĘŚĆ I: WPROWADZENIE 2 Czas pracy: 45 minut. Materiały

Bardziej szczegółowo

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968)

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Minister Edukacji Narodowej ceni każdą inicjatywę, dzięki której uczniowie

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY PIN INSTYTUTU ŚLĄSKIEGO W OPOLU na 2016 rok

PLAN PRACY PIN INSTYTUTU ŚLĄSKIEGO W OPOLU na 2016 rok Plan pracy Przyjęty na posiedzeniu Rady Naukowej PIN-Instytutu w Opolu w dniu 24 czerwca 2015 roku PLAN PRACY PIN INSTYTUTU ŚLĄSKIEGO W OPOLU na 2016 rok A. PLAN ZADANIOWO-FINANSOWY W CZĘŚCI ZADAŃ BADAWCZYCH

Bardziej szczegółowo

Czym jest nauczanie dwujęzyczne?

Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Języka obcego nauczymy się lepiej kiedy będzie nam on służył do przyswojenia sobie czegoś więcej niż tylko jego samego Jean Duverger Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Od pewnego czasu można zauważyć wzrost

Bardziej szczegółowo

Wiek a aktywność społeczna: osoby 50+ w Polsce

Wiek a aktywność społeczna: osoby 50+ w Polsce Wiek a aktywność społeczna: osoby 50+ w Polsce Anna Nicińska Karol Osłowski Uniwersytet Warszawski Wyrównywanie szans na rynku pracy dla osób 50+ Solidarność pokoleń Lublin, 8 listopada 2012 Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

JAKIE ZNAMY JĘZYKI OBCE?

JAKIE ZNAMY JĘZYKI OBCE? JAKIE ZNAMY JĘZYKI OBCE? Warszawa, październik 2000! Większość, niecałe trzy piąte (57%), Polaków twierdzi, że zna jakiś język obcy. Do braku umiejętności porozumienia się w innym języku niż ojczysty przyznaje

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI GRUDZIEŃ 2011 Numer zadania 1. 2.

Bardziej szczegółowo

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej al. Szucha 25 00-918 Warszawa

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej al. Szucha 25 00-918 Warszawa RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO - 725408 - I/13/NC 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Materiał na konferencję prasową w dniu 23 października 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

Klucz odpowiedzi i schemat punktowania arkusza Szczęśliwe chwile, szczęśliwe czasy. Schemat punktowania do zadań otwartych krótkiej odpowiedzi

Klucz odpowiedzi i schemat punktowania arkusza Szczęśliwe chwile, szczęśliwe czasy. Schemat punktowania do zadań otwartych krótkiej odpowiedzi Klucz odpowiedzi i schemat punktowania arkusza Szczęśliwe chwile, szczęśliwe czasy 2 3 4 5 6 7 8 9 2 3 4 5 6 7 8 9 2 C C D A A B C C B D B B D C A B D D A A Schemat punktowania do zadań otwartych krótkiej

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTÓW SMYCZKOWYCH, HARFY, GITARY I LUTNICTWA

AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTÓW SMYCZKOWYCH, HARFY, GITARY I LUTNICTWA AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTÓW SMYCZKOWYCH, HARFY, GITARY I LUTNICTWA Moduł/Przedmiot: Kultura języka Kod modułu: xxx Koordynator modułu: mgr Stefan Drajewski

Bardziej szczegółowo

DZIAŁY BIBLIOTEKI. A. Encyklopedie powszechne: 1. Francuska 2. Niemiecka 3. Polska

DZIAŁY BIBLIOTEKI. A. Encyklopedie powszechne: 1. Francuska 2. Niemiecka 3. Polska DZIAŁY BIBLIOTEKI A. Encyklopedie powszechne: 1. Francuska 2. Niemiecka 3. Polska B. Słowniki specjalne i informatory: 1. Słowniki specjalne 2. Ekonomia i statystyka 3. Prawo i naukoznawstwo 4. Nauki polityczne

Bardziej szczegółowo

Ludność Polski na tle Europy

Ludność Polski na tle Europy Ludność Polski na tle Europy Liczba mieszkańców Polski wynosiła w roku 2011 ok. 38,5 mln. Pod względem liczby mieszkańców Polska zajmuje 6 miejsce w Unii Europejskiej (8 miejsce w całej Europie). Według

Bardziej szczegółowo

Egzamin gimnazjalny od 2012 roku

Egzamin gimnazjalny od 2012 roku Egzamin gimnazjalny od 2012 roku Podstawy prawne przeprowadzania egzaminu gimnazjalnego od 2012 roku 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty 2. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo

Gramatyka kontrastywna polsko-angielska. III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II. Profil ogólnoakademicki 2012-2013

Gramatyka kontrastywna polsko-angielska. III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II. Profil ogólnoakademicki 2012-2013 PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE I. KARTA PRZEDMIOTU: Gramatyka kontrastywna polsko-angielska III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II Profil ogólnoakademicki 2012-2013 CEL PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

Problemy emigracji dotyczące polskich obywateli. Paulina Brzezińska

Problemy emigracji dotyczące polskich obywateli. Paulina Brzezińska Problemy emigracji dotyczące polskich obywateli. Paulina Brzezińska Emigracja-wędrówka ludności mająca na celu zmianę miejsca pobytu. Przemieszczanie się ludności jest całkowicie naturalnym zjawiskiem

Bardziej szczegółowo

1. Kierunek studiów: filologia polska studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

1. Kierunek studiów: filologia polska studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki 1. Kierunek studiów: filologia polska studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki 2. Obszar kształcenia w zakresie nauk humanistycznych: Kierunek studiów filologia polska obejmuje dwie związane ze

Bardziej szczegółowo

II. Kontrola i ocena pracy ucznia.

II. Kontrola i ocena pracy ucznia. II. Kontrola i ocena pracy ucznia. Formy kontroli I Liceum Ogólnokształcące 1. Kontrola bieżąca (w formie oceny udziału w lekcji, odpowiedzi ustnych, niezapowiedzianych kartkówek i innych form testów osiągnięć

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo

Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO

Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO OCENIANIE Ocena końcowa jest wystawiana na podstawie średniej ważonej z minimum 3 (przy 1 godzinie tygodniowo) lub 5 (przy 2 lub 3 godzinach tygodniowo)

Bardziej szczegółowo

JAKIE JĘZYKI OBCE ROZUMIEJĄ POLACY?

JAKIE JĘZYKI OBCE ROZUMIEJĄ POLACY? 087/04 TNS (w Polsce TNS OBOP) został wyłącznym partnerem Komisji Europejskiej w dziedzinie realizacji unijnego sondażu Standard Eurobarometer największego tego typu badania na świecie. JAKIE JĘZYKI OBCE

Bardziej szczegółowo

Najnowsze migracje z i do Polski. Demografia, 26.11.08

Najnowsze migracje z i do Polski. Demografia, 26.11.08 Najnowsze migracje z i do Polski Agata Górny Demografia, 26.11.08 Polska jako kraj emigracji Najważniejsze okresy/momenty w historii emigracyjnej Polski Okres międzywojenny: migracje za chlebem Okres powojenny:

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY

AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY Moduł/Przedmiot: Kultura języka Kod modułu: xxx Koordynator modułu: prof. AM dr hab. Andrzej Kempiński Punkty ECTS: 4 Status przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie...

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie... Spis treści Przedmowa.............................................................. 11 Strona internetowa książki................................................. 14 Uwagi na temat statystyk migracyjnych......................................

Bardziej szczegółowo

Raport miesiąca - Współczesna emigracja Polaków

Raport miesiąca - Współczesna emigracja Polaków Raport miesiąca - Współczesna emigracja Polaków Tematem wrześniowych badao Zielonej linii była współczesna emigracja Polaków. Postanowiliśmy poznad jej zasięg, kierunki oraz przyczyny wyjazdów. Zapytaliśmy

Bardziej szczegółowo

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Realizacje/Treści programowe. Planowane osiągnięcia Nauczyciel Realizato- -rzy Data Realizowane zagadnienia, Problemy treści

Bardziej szczegółowo

Lud Podolski, Głos Podola, Ziemia Podolska

Lud Podolski, Głos Podola, Ziemia Podolska Lud Podolski, Głos Podola, Ziemia Podolska Terytorium współczesnej Ukrainy zamieszkały przez liczne grupy nieukraińców Radziecki spadek - to spadek niepodległej Ukrainy i niepodległej Polski Ludność polska

Bardziej szczegółowo

DZIEJE LITERATUR EUROPEJSKICH

DZIEJE LITERATUR EUROPEJSKICH DZIEJE LITERATUR EUROPEJSKICH pod redakcją Władysława Fłoryana CZĘŚĆ DRUGA SPIS TREŚCI LITERATURA BUŁGARSKA napisała HENRYKA CZAJKA I. Uwagi wstępne 7 1. Rys historyczny (do końca w. XIV) 7 2. Sztuka 13

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI I. PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA 1. Obszary podlegające ocenianiu: sprawdziany, zadania klasowe, dyktanda, kartkówki,

Bardziej szczegółowo

Izabela Piela KrDZEk2003Gn

Izabela Piela KrDZEk2003Gn Izabela Piela KrDZEk2003Gn Migracjami ludności nazywamy całokształt przemieszczeń, połączonych z przekroczeniem granicy administracyjnej podstawowej jednostki terytorialnej, prowadzących do stałej lub

Bardziej szczegółowo

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Trzebnica Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków pod redakcją Leszka Wiatrowskiego Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Spis treści Przedmowa (Henryk Jacukowicz) 5 Wstęp (Jerzy Kos, Leszek

Bardziej szczegółowo

KURATORIUM OŚWIATY W OPOLU ul. Piastowska 14, 45-082 Opole

KURATORIUM OŚWIATY W OPOLU ul. Piastowska 14, 45-082 Opole KURATORIUM OŚWIATY W OPOLU ul. Piastowska 14, 45-082 Opole tel.: (77) 452-45-68, 452-49-20 e - mail:kontakt@kuratorium.opole.pl fax: (77) 452-49-21, 452-44-17 http://www.kuratorium.opole.pl NIP: 754-11-56-220

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU OPRACOWANIE ANNA MAZUR EWA KWIATKOWSKA OBSZARY AKTYWNOŚCI UCZNIA PODLEGAJĄCE OCENIE I ICH KRYTERIA Nauka języków obcych

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym o czym warto pamiętać pracując z seniorami w bibliotece Poradnik powstał w ramach projektu Informacja dla obywateli cybernawigatorzy w bibliotekach, zainicjowanego przez

Bardziej szczegółowo

I. 1) NAZWA I ADRES: Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Al. Racławickie 14, 20-950

I. 1) NAZWA I ADRES: Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Al. Racławickie 14, 20-950 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: bip.kul.lublin.pl/postepowania-zgodnie-z-ustawa-pzp,16320.html Lublin: Usługa tłumaczeń pisemnych

Bardziej szczegółowo

MIGRACJE ZAROBKOWE POLAKÓW

MIGRACJE ZAROBKOWE POLAKÓW MIGRACJE ZAROBKOWE POLAKÓW Raport Work Service S.A. 1 SPIS TREŚCI RAPORT W LICZBACH 4 PREFEROWANE KRAJE EMIGRACJI 5 ROZWAŻAJĄCY EMIGRACJĘ ZAROBKOWĄ 6 POWODY EMIGRACJI 9 BARIERY EMIGRACJI 10 METODOLOGIA

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum CZYTANIE ZE ZROZUMIENIEM Obowiązuje znajomość lektur:

Bardziej szczegółowo

Język Haseł Przedmiotowych Biblioteki Narodowej

Język Haseł Przedmiotowych Biblioteki Narodowej Język Haseł Przedmiotowych Biblioteki Narodowej WYKAZ REKORDÓW USUNIĘTYCH (5-11.08.2011) 1 010 a p 2004313128 150 a Ciepło x stosowanie x medycyna 2 010 a p 2004512269 150 a Boże Narodzenie x muzyka 3

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy Materiał na konferencję prasową w dniu 30 maja 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Podstawowe dane demograficzne o dzieciach

Bardziej szczegółowo

Ilość godzin. Cena za godzinę. Nazwa kursu Poziom Uzyskane umiejętności. B1.1 Wyrównawcze. B2 Konwensatoria. Angielski TOLES

Ilość godzin. Cena za godzinę. Nazwa kursu Poziom Uzyskane umiejętności. B1.1 Wyrównawcze. B2 Konwensatoria. Angielski TOLES Nazwa kursu Poziom Uzyskane umiejętności Ilość godzin Cena za godzinę B1.1 Wyrównawcze Kurs przeznaczony jest dla studentów programów anglojęzycznych w dziedzinie biznesu i stosunków międzynarodowych.

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband Centrum KLUCZ w ramach realizacji projektu PWP OWES INSPRO rozwiązania ponadnarodowe prezentuje wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband, przybliżający dobre praktyki z zakresu zachodniego

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne. Opracowano na podstawie planu wynikowego nauczania języka włoskiego w szkole ponadgimnazjalnej na

Wymagania edukacyjne. Opracowano na podstawie planu wynikowego nauczania języka włoskiego w szkole ponadgimnazjalnej na Wymagania edukacyjne Opracowano na podstawie planu wynikowego nauczania języka włoskiego w szkole ponadgimnazjalnej na podstawie metody nauczania Nuovo Progetto Italiano 1 wydawnictwa EDILINGUA Poziom

Bardziej szczegółowo

Ewolucja rozwoju ludności Polski: przeszłość i perspektywy

Ewolucja rozwoju ludności Polski: przeszłość i perspektywy Rządowa Rada Ludnościowa Ewolucja rozwoju ludności Polski: przeszłość i perspektywy Zbigniew Strzelecki Janusz Witkowski Warszawa 1. 10. 2009 r. Od przyspieszonego rozwoju do ubytku liczby ludności spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Wrocławski

Uniwersytet Wrocławski Uniwersytet Wrocławski Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Instytut Historii Państwa i Prawa Zakład Historii Administracji Studia Stacjonarne Administracji pierwszego stopnia Anna Jaskóła SYTUACJA

Bardziej szczegółowo

Dr. Stefanie Hildebrandt Dr. Marek Fiałek. Szczecin, 07.11.2013

Dr. Stefanie Hildebrandt Dr. Marek Fiałek. Szczecin, 07.11.2013 Badanie dotyczące nauczania języka polskiego w Meklemburgii Pomorze Przednie z uwzględnieniem merytorycznie uzupełniających się w przebiegu ścieżki edukacyjnej ofert nauczania języka Dr. Stefanie Hildebrandt

Bardziej szczegółowo

JĘZYK POLSKI WE FRYBURGU SZWAJCARIA

JĘZYK POLSKI WE FRYBURGU SZWAJCARIA JĘZYK POLSKI WE FRYBURGU SZWAJCARIA Fryburg to niewielkie miasto na drodze ze stolicy Berna do Lozanny i Genewy. Jest stolicą kantonu Fryburg. Leży nad rzeką Sariną, która wyznacza granicę dwóch wielkich

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK FRANCUSKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK FRANCUSKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK FRANCUSKI ZASADY OCENIANIA NA LEKCJI JĘZYKA OBCEGO Nauczanie języka obcego w gimnazjum ma doprowadzić do osiągnięcia kompetencji komunikacyjnej pozwalającej sprostać

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r.

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Efekty kształcenia dla kierunku studiów: UKRAINISTYKA studia drugiego stopnia profil

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego. Szkoła Podstawowa nr 4 im. Mikołaja Kopernika w Tarnobrzegu

Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego. Szkoła Podstawowa nr 4 im. Mikołaja Kopernika w Tarnobrzegu Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego Szkoła Podstawowa nr 4 im. Mikołaja Kopernika w Tarnobrzegu I etap edukacyjny: klasy I-III Co będziemy sprawdzać? Czy uczeń 1) rozumie proste polecenia

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia polska STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE

Załącznik Nr 5. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia polska STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Załącznik Nr 5 Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia polska STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku filologia polska trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów).

Bardziej szczegółowo