CO 2 to nie jeden. Doświadczalnik. (Imię i nazwisko właściciela) ( ) CO 2 to nie jeden.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "CO 2 to nie jeden. Doświadczalnik. (Imię i nazwisko właściciela) (e-mail) CO 2 to nie jeden."

Transkrypt

1 CO 2 to nie jeden Doświadczalnik (Imię i nazwisko właściciela) ( )

2 Spis treści Doświadczalnik 1. Wstęp 2. Informacje o tlenku węgla (IV) 3. Proces fotosyntezy 4. Efekt cieplarniany 5. Doświadczenia chemiczne 6. Magia kuchni

3 WSTĘP Jak doszło do przygotowania tej książeczki? Jesteśmy uczniami Gimnazjum w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Łowyniu, których wybrano do przygotowania projektu w ramach realizacji projektu e-szkoła Moja Wielkopolska III edycja- rok szkolny 2013/2014. Na początku grudnia 2013 roku stworzyliśmy super grupę nad którą czuwała pani Mirosława Adamska. Podczas pierwszego spotkania, zapoznaniu się z naszymi zainteresowaniami i pasjami, po gorącej burzy 12 mózgów mieliśmy w głowach zarys pomysłu na projekt. CÓŻ TO MA BYĆ? Coś ciekawego, angażującego wszystkich członków grupy, rozwijającego wiedzę, umiejętności i kreatywność. Przyjęliśmy następujące założenia: 1. Wszyscy jesteśmy od siebie zależni i sobie potrzebni, wspólnie łatwiej coś zdziałać; JEDEN ZA WSZYSTKICH, WSZYSCY ZA JEDNEGO, CO DWÓCH TO NIE JEDEN. 2. Ochrona środowiska negatywny i pozytywny wpływ CO 2 na środowisko. 3. Znaczenie CO 2 : szkoła wiedza teoretyczna i doświadczenia chemiczne, dom przepisy kulinarne, dobre rady. 4. Wczoraj i dziś Po takiej dyskusji i analizie MAMY TEMAT CO 2 to nie jeden.

4 Po wielu miesiącach realizacji różnych działań zapragnęliśmy aby coś fajnego i wartościowego po nas zostało. Dlatego zmobilizowaliśmy siły i rozpoczęliśmy zbierać materiały do napisania książki. Mieliśmy pomysł co ma zawierać i jak ma wyglądać. Książka ma być nasza wspólna KAŻDEGO, KTO BĘDZIE JĄ POSIADAŁ- będziecie mogli ją dokończyć samemu, a jak to zaraz zobaczycie. Nasze zdjęcie

5 INFORMACJE O TLENKU WĘGLA (IV) CO2, tlenek węgla (IV) - nazwa zwyczajowa tego gazu brzmi dwutlenek węgla. Jest bezbarwny, bezwonny oraz niepalny i około 1,5 razy cięższy od powietrza, ponieważ w temperaturze 0 0 C oraz pod ciśnieniem 1 atm, 1 dm 3 tego gazu waży 1,977g. Dwutlenek węgla rozpuszcza się w wodzie. Na codzień obcujemy z tym gazem, ponieważ wydychamy go z płuc gdzie następuje wymiana gazowa. W większych stężeniach dwutlenek węgla jest trujący (30-40%) powoduje porażenie ośrodka oddechowego. Rozpoznaje się go przez wprowadzenie do wody wapiennej (nasycony, klarowny roztwór wodorotlenku wapnia) - wskutek czego woda ta mętnieje. WSZYSTKA WIEDZA POCHODZI Z DOŚWIADCZENIA. DOŚWIADCZENIE JEST PRODUKTEM ROZUMU. IMMANUEL KANT

6 EFEKT CIEPLARNIANY Przyczyny powstania efektu cieplarnianego Wypisz skutki efektu cieplarnianego dla środowiska

7 Doświadczenie Efekt cieplarniany Doświadczenie to w prosty sposób przedstawia, na czy polega efekt cieplarniany i jakie pociąga on za sobą skutki. Odczynniki: powietrze tlenek węgla (IV) Sprzęt: dwie jednakowe kolby okrągło denne dwa korki gumowe dwa termometry źródło światła żarówka nie ledowe Przebieg doświadczenia: Jedną kolbę napełniamy CO 2, a drugą pozostawiamy wypełnioną powietrzem. Obie kolby ustawiamy tak, by stały po obu stronach żarówki i stykały się z nią ściankami. Obserwując termometry, notujemy zmiany, jakie zachodzą po włączeniu żarówki. Spostrzeżenia: Podczas ogrzewania zawartości obu kolb, temperatura wzrosła szybciej w kolbie zawierającej tlenek węgla (IV), co można było zaobserwować na termometrze. Wnioski: CO 2 szybciej się nagrzewa i trudniej wypromieniowuje energię cieplną.

8 PROCES FOTOSYNTEZY Sami spróbujcie wyjaśnić ten proces na podstawie rysunków wykonanych przez ucznia klasy II a Krzysztofa Wyruszyńskiego i uczennicę klasy III b Sandrę Frankowską Szkoły Podstawowej w Zespole Szkół im. Jana Pawła II. Może i ty pokolorujesz swój rysunek?

9 Doświadczenie Proces fotosyntezy Doświadczenie to ma nam uzmysłowić, jak ważną rolę w życiu człowieka i ochrony jego naturalnego środowiska odgrywają rośliny, a zwłaszcza ich zielone części, w tworzeniu nowych zasobów tlenu, oraz uświadomienie faktu NIEROZERWALNEJ WIĘZI CZŁOWIEKA Z NATURĄ. Odczynniki: woda mineralna gazowana wodorosty Sprzęt: krystalizator o pojemności 500 cm 2 szklany lejek probówka łuczywko Przebieg doświadczenia: Do krystalizatora ostrożnie nalewamy wody mineralnej, nasyconej CO 2. Do tej wody wkładamy roślinę wodną (wodorosty) i całość nakrywamy lejkiem odwróconym nóżką do góry. Zestawiony układ pozostawiamy na około 24 godziny. Równolegle zbieramy gaz powstały z ogrzania w probówce porcji wody mineralnej i sprawdzamy jego palność. Po upływie 24 godzin uchylamy lejek i wprowadzamy tlące się łuczywko. Z wody zbieramy gaz przez ogrzanie go i sprawdzamy jego palność. Spostrzeżenia: Gaz otrzymany z wody mineralnej nie podtrzymuje palenia. Tlące się łuczywko włożone pod lejek natychmiast rozbłyska płomieniem na kilka sekund. Natomiast w pozostałym roztworze nie stwierdza się już obecności CO 2, gdyż płonące łuczywko nie zgasło. Wnioski: Rośliny, a zwłaszcza ich zielone części takie jak liście, wchłaniają CO 2 i przetwarzają go w tlen, który następnie wydzielają do atmosfery. Dzięki temu w naszym otoczeniu zawartość tlenu nie maleje.

10 DOŚWIADCZENIA CHEMICZNE Doświadczenie 1 Temat: Wykrywanie obecności CO 2 do małej zlewki z przygotowaną wcześniej wodą wapienną (Ca(OH) 2 mieszamy z wodą i pozostawiamy na kilka minut, nad osadem powstanie klarowna ciecz, którą następnie ostrożnie i delikatnie zlewamy proces DEKANTACJI, otrzymana klarowna ciecz to WODA WAPIENNA), do wody wapienne można dodać wskaźnika fenoloftaleinę, woda zabarwi się na malinowo, następnie energicznie wdmuchujemy powietrze z płuc. Tu zapisz obserwacje i sformułuj wnioski

11 Doświadczenie 2 Temat: Otrzymywanie CO 2 do probówki wsyp węglan wapnia - CaCO 3, probówkę umocuj w łapie umieszczonej na statywie, wlej do niej rozcieńczony kwas chlorowodorowy kwas solny - /PAMIĘTAJ CHEMIKU MŁODY WLEWAJ ZAWSZE KWAS DO WODY/, zamknij ją korkiem z rurką odprowadzającą, Wydzielający się z probówki gaz wprowadzaj do zlewki z wodą wapienną (przygotowaną jak w doświadczeniu 1), UWAGA reakcja przebiega gwałtownie. Tu zapisz obserwacje i sformułuj wnioski

12 Doświadczenie 3 Temat: Badanie właściwości chemicznych CO 2 otrzymaj tlenek węgla (IV) tak jak w doświadczeniu 2, otrzymany ditlenek węgla zbieraj do dwóch probówek, w pierwszej umieść płonące łuczywko, w drugiej płonący magnez. Tu zapisz obserwacje i sformułuj wnioski

13 Doświadczenie 4 Temat: Zjawisko sublimacji do małej zlewki wlej niewielką ilość wody i wrzuć do niej suchy lód (sprawdź skąd pochodzi ta nazwa i ją uzasadnij). Tu zapisz obserwacje i sformułuj wnioski Doświadczenie 5 Temat: Badanie właściwości fizycznych tlenku węgla (IV) butelkę z wodą sodową zamykamy korkiem z rurką szklaną, umieszczamy ją w naczyniu z gorącą wodą, koniec rurki umieszczamy w połowie wysokości zlewki, następnie do zlewki wlewamy wodę wapienną i intensywnie zawartość mieszamy Tu zapisz obserwacje i sformułuj wnioski

14 Doświadczenie 6 Temat: Badanie gęstości tlenku węgla (IV) względem powietrza napełniamy zlewkę CO 2 i przykrywamy go tekturką. w drugiej zlewce umieszczamy świecę, którą zapalamy, następnie przelewamy tlenek węgla (IV) do zlewki ze świecą, w drugiej części doświadczenia wstawiamy do dużej zlewki schodki wykonane z wygiętej blaszki, do każdego schodka przyklejamy świeczki i je zapalamy, następnie na dno naczynia opuszczamy rurkę połączoną z probówką umieszczoną w łapie na statywie w której znajduje się węglan wapnia i rozcieńczony kwas solny. Tu zapisz obserwacje i sformułuj wnioski

15 Doświadczenie 7 Temat: Gaszenie płomienia (pożaru) za pomocą tlenku węgla (IV) miskę wypełniamy piaskiem i wstawiamy do niej (większą) zlewkę, do mniejszej zlewki wlewamy 10 cm 2 benzyny i umieszczamy ją w większej zlewce, benzynę zapalamy przez wrzucenie palącej się zapałki, następnie do zlewki z płonącą benzyną ostrożnie wlewamy wodę, na ogień wylewamy gazowy CO 2. Tu zapisz obserwacje i sformułuj wnioski Doświadczenie 8 Temat: Model gaśnicy pianowej przygotowujemy grubościenną kolbę stożkową z bocznym otworem, do kolby wlewamy stężony roztwór wodorowęglanu sodu oraz roztworu mydła lub płynu do mycia naczyń, kolbę szczelnie zamykamy korkiem gumowym w którym ostrożnie z zachowaniem wszystkich środków bezpieczeństwa, umocowujemy probówkę ze stężonym kwasem siarkowym (VI), probówkę szczelnie zamykamy korkiem w którym umieszczamy gwóźdź, wylot kolby kierujemy w stronę zaimprowizowanego pożaru gwoździem przebijamy dno probówki z kwasem, który łączy się z roztworem sody oczyszczonej połączonej z płynem do naczyń.

16 Tu zapisz obserwacje i sformułuj wnioski 2 NaHCO 3 + H 2 SO 4 Na 2 SO 4 + H 2 O + CO 2

17 MAGIA KUCHNII CHEMIA OD KUCHNI, CZYLI CIEKAWE DOŚWIADCZENIA CHEMICZNE W DOMOWYM LABORATORIUM Streszczenie: Na podstawie wiedzy chemicznej można wyjaśnić zjawiska zdumiewające zwykłego człowieka, które na pozór wydają się magicznymi sztuczkami. Kuchnia to doskonały warsztat pracy, w którym można odkrywać i wyjaśniać takie ciekawe doświadczenia, jak włożenie jajka do butelki, odczytanie niewidocznego pisma czy stworzenie gazowanej fontanny z mentosów i coca-coli. To dzięki chemicznym prawom przy kuchennym stole radzimy sobie z wieloma niedogodnościami życia codziennego, wiemy jak oczyścić srebro, jak pozbyć się kamienia z czajnika, co zrobić żeby świeca paliła się dłużej a ziemniaki nie czerniały. Celem artykułu jest naukowe wyjaśnienie zjawisk, które można obserwować w domowym laboratorium. Słowa kluczowe: chemia, kuchnia, laboratorium, doświadczenie, porady Czy chemia, kojarząca się większości osób z nauką, w której aż roi się od niezrozumiałych wzorów i regułek może mieć coś wspólnego z codziennym życiem? W niniejszej pracy postaram się udowodnić, że doświadczenia chemiczne niekoniecznie muszą być wykonywane w naukowym laboratorium a każdy z nas, często nieświadomie, jest ich wykonawcą. Spróbujemy razem przez kuchenne drzwi zajrzeć do królestwa chemii. Alchemię poprzedniczkę nowoczesnej chemii uważano za czarną magię, a wielu średniowiecznych alchemików występowało w roli magików, budząc ogromny podziw swymi umiejętnościami. Takie sztuczki chemiczne, które udadzą się na pewno bez tajemniczych zaklęć można wykonać stosując ogólnodostępne produkty spożywcze. Przedstawione doświadczenia naukowe wyjaśniają tajemnicę niektórych na pozór dziwnych i nienaturalnych zjawisk (Kowalska, 1974). Pokażą one, że kuchnia to doskonały warsztat pracy, w którym można odkryć tajniki nauki. CAŁE JAJKO W BUTELCE (1) Na kilka dni przed zademonstrowaniem sztuczki należy jajko włożyć do mocnego octu, w którym skorupka zupełnie zmięknie, po czym uciskając

18 delikatnie skorupkę należy wsunąć jajko przez szyjkę do karafki (butelki z szeroką szyjką). Pozostaje jeszcze dokonać ponownego utwardzenia skorupy. W tym celu należy wlać do butelki bardzo rozcieńczony roztwór sody w wodzie. Trzeba tak często zmieniać roztwór, dopóki skorupka nie stwardnieje. 2CH 3 COOH + CaCO 3 (CH 3 COO) 2 Ca + CO 2 + H 2 O CAŁE JAJKO W BUTELCE (2) Do eksperymentu należy przygotować butelkę z szeroką szyjką, oraz ugotowane na twardo jajka i zapałki. Trzeba upewnić się, że jajko jest szersze niż otwór butelki. Po czym podpalić zapałkę, wrzucić ją do butelki i postawić na niej jajko. Jajko zostanie wessane do środka. Ogień z zapałki podgrzewa powietrze w butelce, przez co cząsteczki gazów oddalają się od siebie. Kiedy płomień gaśnie, cząsteczki w powietrzu schładzają się i zbliżają do siebie. Powietrze z zewnątrz wdarłoby się teraz do butelki, jednak na jego drodze stoi jajko. Ciśnienie powietrza na zewnątrz jest, bowiem tak wysokie, że wepchnie jajko do środka butelki. NIEWIDOCZNY LIST (1) Niewidoczne pismo otrzymuje się pisząc na grubszym papierze stalówką maczaną w occie. Po wyschnięciu kartki pismo jest niewidoczne dla naszego oka. Można je wywołać trzymając kartkę nad płomykiem świecy. W miejscach zwilżanych octem celuloza zostaje przekształcona w acetylocelulozę o niższej temperaturze spalania. I tak ciepło dostarczane przez płomyk świecy powoduje tu najpierw zaczernienie liter. NIEWIDOCZNY LIST (2) Do eksperymentu potrzebna jest cytryna, kartka białego papieru oraz żelazko. Należy napisać swoją tajemniczą wiadomość na kartce używając soku z cytryny. Trzeba pozwolić, aby kartka wyschła, po czym przyłożyć do niej rozpalone żelazko. Kiedy kartka wyschnie pismo stanie się niewidoczne dla oka. Dopiero żelazko pozwoli odczytać ukryty tekst. Dzieje się tak, ponieważ kwaśny sok osłabia papier. Gdy podgrzewa się papier, jego kolor ciemnieje. W miejscu gdzie działa sok z cytryny, odbywa się to szybciej. LAMPA LAWA Przed eksperymentem należy przygotować przezroczystą plastikową butelkę ze szczelną nakrętką, pipetkę, olej kuchenny, barwnik

19 spożywczy (może być również atrament) oraz sól. Do butelki nalewa się wody (do dwóch trzecich objętości) i kilka kropel barwnika. Do tak przygotowanego roztworu dodaje się olej, tak by utworzyła się warstwa na powierzchni wody i posypuje się go kilkoma szczyptami soli. Dodanie większej ilości soli wydłuża trwanie eksperymentu. W trakcie doświadczenia woda i olej nie mieszają się. Cząsteczki wody zbudowane są z jeszcze mniejszych ciał, czyli atomów. Wszystkie atomy mają ładunek elektryczny, który może być dodatni, ujemny lub obojętny. Jedna część molekuły wody ma przeważający ładunek dodatni, a druga ujemny. Takie cząsteczki, zwane polarnymi, lubią trzymać się razem. Molekuły oleju są zupełnie inne. Ich ładunki elektryczne są rozłożone dość równo. To są cząsteczki niepolarne. Kiedy próbuje się zmieszać jeden typ molekuł z drugim, polarne cząsteczki wody tak mocno trzymają się razem, że wypychają olej na powierzchnię. Gdy dosypuje się soli, spada ona na dno, ciągnąc za sobą smugi oleju. Dzieje się tak, ponieważ sól ma większą gęstość od wody. W czasie, gdy sól zdąży rozpuścić się w wodzie, olej powróci na powierzchnię. SAMOPOMPUJĄCY SIĘ BALONIK Do wykonania doświadczenia należy przygotować przezroczystą butelkę, sodę oczyszczoną, ocet oraz kolorowy balonik. Sodę wsypuje się do butelki. Im więcej sody wsypie się do butelki, tym bardziej widoczny efekt eksperymentu. Następnie wlewa się ocet i nakłada na szyjkę butelki balonik. W trakcie doświadczenia między sodą oczyszczoną a octem zachodzi reakcja, podczas której wydziela się dwutlenek węgla, dzięki czemu balonik się pompuje: NaHCO 3 + CH 3 COOH CH 3 COONa + H 2 O + CO 2 Jeżeli objętość balonika jest za mała, wówczas pod wpływem nadmiaru gazu pęka. GAZOWANA FONTANNA Do doświadczenia potrzebne jest opakowanie mentosów oraz butelka niesłodzonego (dietetycznego) gazowanego napoju. Należy też przygotować plastikowy pojemnik lub miskę, gdyż tworząca się fontanna z napoju może pozostawić wokół plamy. Otwartą butelkę z napojem stawia się w plastikowym pojemniku, po czym wkłada się mentosy w papierowy rulon i wrzuca wszystkie naraz do butelki. Obserwuje się intensywną fontannę. Do gazowanych napojów jest wtłaczany dwutlenek węgla pod wysokim ciśnieniem. Cząsteczki wody silnie się przyciągają i gromadzą się otaczając bąbelki gazu. Ponieważ napięcie powierzchniowe jest bardzo silne, większość gazu

20 pozostaje zawieszona w cieczy i nie może się rozprzestrzenić. Natomiast w skład mentosów wchodzi guma arabska (sok z afrykańskiego drzewa). Proteiny w gumie arabskiej przełamują napięcie powierzchniowe cząsteczek wody po czym uwalniają dwutlenek węgla. Ponieważ gaz jest uwalniany z dużą szybkością, zabiera on ze sobą dużą część zawartości butelki. WODA GAZOWANA (ORANŻADA) Przygotować należy szklankę wody, sodę oczyszczoną w proszku oraz 10% ocet. Do wody wsypuje się sodę. Następnie do powstałego w ten sposób roztworu dodaje się kilka kropel octu. Obserwuje się wydzielanie się pęcherzyków gazu z otrzymanego roztworu. W wyniku reakcji roztworu sody oczyszczonej z roztworem octu wydzielił się dwutlenek węgla, co przedstawia poniższa reakcja: NaHCO 3 + CH 3 COOH CH 3 COONa + H 2 O + CO 2 BOMBA PIANOWA Do wykonania doświadczenia potrzebna jest soda oczyszczona, kwasek cytrynowy w proszku, woda, mydło w płynie oraz słoik z zakrętką. Wsypuje się torebkę sody oczyszczonej i 2 torebki kwasku cytrynowego do słoika, następnie wlewa się na to mydło w płynie, a potem ostrożnie wodę, tak aby nie miała kontaktu z sodą i kwaskiem. Kolejnym zadaniem jest wykonanie małego otworu w zakrętce, zakręcenie słoika i potrząsanie nim zatykając otwór palcem. Podczas potrząsania słoika, składniki mieszają się. Powstaje dwutlenek węgla, który powoduje eksplozję piany po zdjęciu palca z otworu. Na koniec przytoczę słowa Dymitra Mendelejewa: KIEDY WIESZ JAK SWOBODNIE, SZEROKO I RADOŚNIE ŻYJE SIĘ W DZIEDZINIE CHEMII, MUSISZ ZAPRAGNĄĆ, ABY INNI SKIEROWALI TU SWE KROKI.

21 Gdy sami poczujecie tę radość, będziecie chcieli z całego serca zbliżyć do spraw nauki innych kolegów, będziecie chcieli wprowadzić ich w świat nauki odwdzięczając się w ten sposób tym, którzy w ten świat wprowadzili was. Nigdy nie sądźcie, że w nauce wszystko zostało odkryte, że już nic nie można zdziałać. Starajcie się w swoim życiu osiągnąć to, co w waszej mocy bez względu na to, ile i co osiągniecie, BO CZŁOWIEKA NIC NIE CZYNI BARDZIEJ SZCZĘŚLIWYM POWIADA WIELKI UCZONY JUGOSŁOWIAŃSKI MICHAŁ PUPIN NIŻ JEGO WŁASNE UCZCIWE PRZEKONANIE, ŻE ZROBIŁ NAJLEPIEJ JAK MÓGŁ.

w Kielcach, 2008 w Kielcach, 2008 Chemia od kuchni czyli ciekawe doświadczenia chemiczne w domowym laboratorium

w Kielcach, 2008 w Kielcach, 2008 Chemia od kuchni czyli ciekawe doświadczenia chemiczne w domowym laboratorium Zeszyty Studenckiego Ruchu Materiały 17 Sesji Studenckich Naukowego Uniwersytetu Kół Naukowych Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego Jana Kochanowskiego

Bardziej szczegółowo

Dwutlenek węgla bez tajemnic.

Dwutlenek węgla bez tajemnic. 1 Dwutlenek węgla bez tajemnic. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - dwutlenek węgla, - reakcja chemiczna. Hipoteza sformułowana przez uczniów: 1. Dwutlenek węgla można otrzymać w reakcji spalania

Bardziej szczegółowo

Dwutlenek węgla. pożyteczny czy szkodliwy?

Dwutlenek węgla. pożyteczny czy szkodliwy? Dwutlenek węgla pożyteczny czy szkodliwy? I. Sposoby otrzymywania i metody wykrywania dwutlenku Wykrywanie obecności dwutlenku węgla za pomocą wody wapiennej OBSERWACJE: Bezbarwna woda wapienna ulega zmętnieniu.

Bardziej szczegółowo

UKŁAD OKRESOWY PIERWIASTKÓW, WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE PIERWIASTKÓW 3 OKRESU

UKŁAD OKRESOWY PIERWIASTKÓW, WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE PIERWIASTKÓW 3 OKRESU 5 UKŁAD OKRESOWY PIERWIASTKÓW, WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE PIERWIASTKÓW 3 OKRESU CEL ĆWICZENIA Poznanie zależności między chemicznymi właściwościami pierwiastków, a ich położeniem w układzie okresowym oraz korelacji

Bardziej szczegółowo

Zapisz równanie zachodzącej reakcji. Wskaż pierwiastki, związki chemiczne, substraty i produkty reakcji.

Zapisz równanie zachodzącej reakcji. Wskaż pierwiastki, związki chemiczne, substraty i produkty reakcji. test nr 2 Termin zaliczenia zadań: IIIa - 29 października 2015 III b - 28 października 2015 zad.1 Reakcja rozkładu tlenku rtęci(ii) 1. Narysuj schemat doświadczenia, sporządź spis użytych odczynników,

Bardziej szczegółowo

Chemia. 3. Która z wymienionych substancji jest pierwiastkiem? A Powietrze. B Dwutlenek węgla. C Tlen. D Tlenek magnezu.

Chemia. 3. Która z wymienionych substancji jest pierwiastkiem? A Powietrze. B Dwutlenek węgla. C Tlen. D Tlenek magnezu. Chemia Zestaw I 1. Na lekcjach chemii badano właściwości: żelaza, węgla, cukru, miedzi i magnezu. Który z zestawów badanych substancji zawiera tylko niemetale? A Węgiel, siarka, tlen. B Węgiel, magnez,

Bardziej szczegółowo

Czyszczenie bez chemii

Czyszczenie bez chemii Czyszczenie bez chemii Czarne Orły,,Czyszczenie fug 0,5 litra octu spirytusowego 10% soda oczyszczona 0,5 litra wody Mieszamy wodę i ocet, zrobiony płyn wlewamy do butelki. Spryskujemy fugi następnie posypujemy

Bardziej szczegółowo

Litowce i berylowce- lekcja powtórzeniowa, doświadczalna.

Litowce i berylowce- lekcja powtórzeniowa, doświadczalna. Doświadczenie 1 Tytuł: Badanie właściwości sodu Odczynnik: Sód metaliczny Szkiełko zegarkowe Metal lekki o srebrzystej barwie Ma metaliczny połysk Jest bardzo miękki, można kroić go nożem Inne właściwości

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO BIOLOGICZNO - CHEMICZNEGO

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO BIOLOGICZNO - CHEMICZNEGO SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO BIOLOGICZNO - CHEMICZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń Online 1. Autor: Iwona Zdunek 2. Grupa docelowa: uczniowie klas II gimnazjum 3. Liczba godzin: 2 4. Temat

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ W CENTRUM NAUKI KOPERNIK W WARSZAWIE

SCENARIUSZ ZAJĘĆ W CENTRUM NAUKI KOPERNIK W WARSZAWIE 93 S t r o n a VI. SCENARIUSZ ZAJĘĆ W CENTRUM NAUKI KOPERNIK W WARSZAWIE 1.Temat zajęć: Projekt: Niezwykłości zwykłej wody Temat: Woda niezwyczajna ciecz 2. Czas pracy: 1 godzina 3. Materiały i narzędzia:

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 7

Scenariusz zajęć nr 7 Autor scenariusza: Olga Lech Blok tematyczny: Bezpieczeństwo Scenariusz zajęć nr 7 I. Tytuł scenariusza: Nie igraj z ogniem! II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne. III. Edukacje (3 wiodące): Polonistyczna,

Bardziej szczegółowo

Metody rozdziału substancji, czyli śladami Kopciuszka.

Metody rozdziału substancji, czyli śladami Kopciuszka. 1 Metody rozdziału substancji, czyli śladami Kopciuszka. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - ekstrakcja, - chromatografia, - adsorpcja, - sedymentacja, - dekantacja, - odparowywanie oraz z

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Tytuł projektu: Realizacja Przedmiot Treści nauczania z podstawy programowej Treści wykraczające poza podstawę

Bardziej szczegółowo

III. 5)... wykazuje zwi¹zki pomiêdzy p³ytow¹ budow¹ litosfery a wystêpowaniem zjawisk wulkanicznych i trzêsieñ ziemi

III. 5)... wykazuje zwi¹zki pomiêdzy p³ytow¹ budow¹ litosfery a wystêpowaniem zjawisk wulkanicznych i trzêsieñ ziemi 2. JAK ZBUDOWAÆ MODEL WULKANU, Z KTÓREGO WYP YWA LAWA? 1. Realizowane treœci podstawy programowej Chemia Geografia Przedmiot Realizowana treœæ podstawy programowej Uczeñ: IX ) bada i opisuje w³aœciwoœci

Bardziej szczegółowo

V. Węglowodory. Hydroksylowe pochodne węglowodorów alkohole i fenole

V. Węglowodory. Hydroksylowe pochodne węglowodorów alkohole i fenole V. Węglowodory. Hydroksylowe pochodne węglowodorów alkohole i fenole V-1. Otrzymywanie węglowodorów nienasyconych i badanie ich właściwości (palność; reakcje z wodą bromową i KMnO 4 ) a) acetylenu (POKAZ)

Bardziej szczegółowo

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu?

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu? 1. Oblicz, ilu moli HCl należy użyć, aby poniższe związki przeprowadzić w sole: a) 0,2 mola KOH b) 3 mole NH 3 H 2O c) 0,2 mola Ca(OH) 2 d) 0,5 mola Al(OH) 3 2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu

Bardziej szczegółowo

[Wpisz tekst] Tok zasadniczy: 1-przedstawienie celu lekcji. 2-eksperyment

[Wpisz tekst] Tok zasadniczy: 1-przedstawienie celu lekcji. 2-eksperyment Typ szkoły: Ponadgimnazjalne. Dział: Aerostatyka i hydrostatyka : Sprawdzamy istnienie ciśnienia atmosferycznego oraz skutki jego działania. Cel główny: uczeń wskazuje na powszechność występowania ciśnienia

Bardziej szczegółowo

Wnioski: Wnioski: Równanie reakcji chemicznej: Ca 2+ Mg 2+ Komentarz metodyczny:

Wnioski: Wnioski: Równanie reakcji chemicznej: Ca 2+ Mg 2+ Komentarz metodyczny: Tytuł: Woda - badanie właściwości - woda jako mieszanina. Wykazanie, że woda występująca w przyrodzie jest mieszaniną. Woda destylowana, mineralna, z kranu 3 zlewki, 3 palniki, 3 trójnogi, 3 siatki Do

Bardziej szczegółowo

Przykłady doświadczeń i eksperymentów przyrodniczych z wykorzystaniem pudełka pomysłów

Przykłady doświadczeń i eksperymentów przyrodniczych z wykorzystaniem pudełka pomysłów Przykłady doświadczeń i eksperymentów przyrodniczych z wykorzystaniem pudełka pomysłów Zima Z czego składa się powietrze? Przygotuj miseczkę, świeczkę, duży słoiki zapałki. Umocuj świeczkę na dnie miseczki,

Bardziej szczegółowo

Substancje chemiczne Powietrze

Substancje chemiczne Powietrze strona 1/9 Substancje chemiczne Powietrze Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Substancje i przemiany chemiczne w otoczeniu człowieka. Metale i niemetale, mieszaniny,

Bardziej szczegółowo

Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów. i pokrycia galwaniczne.

Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów. i pokrycia galwaniczne. 1 Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów i pokrycia galwaniczne. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - elektroliza, - elektrody, - katoda, - anoda, - potencjał ujemny, - potencjał

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ PIJMY WODĘ NA ZDROWIE!

SCENARIUSZ PIJMY WODĘ NA ZDROWIE! SCENARIUSZ PIJMY WODĘ NA ZDROWIE! CELE: 1. Przekazanie dzieciom wiedzy na temat znaczenia wody dla ludzi, zwierząt i roślin. 2. Uświadomienie dzieciom wagi picia wody. 3. Przekazanie dzieciom wiedzy na

Bardziej szczegółowo

10. Wznoszenie się wody

10. Wznoszenie się wody . Wznoszenie się wody Autor: Michał Dziuba MegaEpsilon Treść problemu: Napełnij spodek wodą i umieść pośrodku świecę. Po zapaleniu świecy nakryj ją przezroczystą zlewką. Zbadaj i wyjaśnij zjawisko, które

Bardziej szczegółowo

Informacja do zadań 1. 2. Woda morska zawiera średnio 3,5% soli.

Informacja do zadań 1. 2. Woda morska zawiera średnio 3,5% soli. Informacja do zadań 1. 2. Woda morska zawiera średnio 3,5% soli. Zadanie 1. (0.1) Które zdanie jest prawdziwe? A. W 100 g wody morskiej znajduje się 3,5 g soli. B. W 103,5 g wody morskiej znajduje się

Bardziej szczegółowo

Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego

Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego 1. Przyporządkuj opisom odpowiadające im pojęcia. Wpisz litery (A I) w odpowiednie kratki. 3 p. A. hydraty D. wapno palone G. próchnica B. zaprawa wapienna

Bardziej szczegółowo

Odpowiedź:. Oblicz stężenie procentowe tlenu w wodzie deszczowej, wiedząc, że 1 dm 3 tej wody zawiera 0,055g tlenu. (d wody = 1 g/cm 3 )

Odpowiedź:. Oblicz stężenie procentowe tlenu w wodzie deszczowej, wiedząc, że 1 dm 3 tej wody zawiera 0,055g tlenu. (d wody = 1 g/cm 3 ) PRZYKŁADOWE ZADANIA Z DZIAŁÓW 9 14 (stężenia molowe, procentowe, przeliczanie stężeń, rozcieńczanie i zatężanie roztworów, zastosowanie stężeń do obliczeń w oparciu o reakcje chemiczne, rozpuszczalność)

Bardziej szczegółowo

Przyczyny i skutki zanieczyszczeń powietrza.

Przyczyny i skutki zanieczyszczeń powietrza. SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO BIOLOGICZNO - CHEMICZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine 1. Autor: Maria Szamraj 2. Grupa docelowa: Gimnazjum nr 2 w Bydgoszczy 3. Liczba godzin: 3 godziny

Bardziej szczegółowo

Zmiana barwy wskaźników w roztworach kwaśnych, obojętnych i zasadowych.

Zmiana barwy wskaźników w roztworach kwaśnych, obojętnych i zasadowych. Zmiana barwy wskaźników w roztworach kwaśnych, obojętnych i zasadowych. Doświadczenie1: Poznanie barwy wskaźników w roztworach kwasów, zasad i wody. Wykonanie doświadczenia: Do pięciu probówek wlewamy

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (0 1) W tabeli podano rodzaje mieszanin oraz wybrane sposoby ich rozdzielania. Rodzaj mieszaniny Metoda rozdzielania mieszaniny

Zadanie 2. (0 1) W tabeli podano rodzaje mieszanin oraz wybrane sposoby ich rozdzielania. Rodzaj mieszaniny Metoda rozdzielania mieszaniny Zadanie 1. (0 1) Uczniowie obserwowali przebieg doświadczenia, w którym do kolby z wrzącą wodą wprowadzono płonący magnez nad powierzchnię cieczy. Doświadczenie zilustrowali rysunkiem. W czasie doświadczenia

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

Powietrze i inne gazy. Powietrze jest jednorodną mieszaniną gazów. Mieszanina ta nie posiada barwy, smaku ani zapachu.

Powietrze i inne gazy. Powietrze jest jednorodną mieszaniną gazów. Mieszanina ta nie posiada barwy, smaku ani zapachu. Składniki powietrza Powietrze jest jednorodną mieszaniną gazów. Mieszanina ta nie posiada barwy, smaku ani zapachu. Doświadczenie nr 1 Temat: Badanie składników powietrza. Schemat doświadczenia: Obserwacje:

Bardziej szczegółowo

Substancje i ich właściwości

Substancje i ich właściwości Pierwsza partia materiału i dobrane do nich zadania typu egzaminacyjnego. Materia jest to wszystko co nas otacza. Materię tworzą substancje, posiadające określony stały skład i określone właściwości. Właściwości

Bardziej szczegółowo

Dział: Zadania powtórzeniowe Poziom: Gimnazjum

Dział: Zadania powtórzeniowe Poziom: Gimnazjum Dział: Zadania powtórzeniowe Poziom: Gimnazjum Zadanie 1. (8 pkt) Uzupełnij podane niżej zdania. a. Rodzaj materii o określonych właściwościach... i... to substancje. b. Mieszanina siarki i wody jest mieszaniną...

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji w technikum z działu Jednofunkcyjne pochodne węglowodorów ( 1 godz.) Temat: Estry pachnąca chemia.

Scenariusz lekcji w technikum z działu Jednofunkcyjne pochodne węglowodorów ( 1 godz.) Temat: Estry pachnąca chemia. Scenariusz lekcji w technikum z działu Jednofunkcyjne pochodne węglowodorów ( 1 godz.) Temat: Estry pachnąca chemia. Cele dydaktyczno- wychowawcze: Wyjaśnienie mechanizmu reakcji estryfikacji Poznanie

Bardziej szczegółowo

Ta co nigdy nie znika

Ta co nigdy nie znika Ta co nigdy nie znika Weronika Kutermak klasa III Gimnazjum w Łączanach Michał Antos klasa II Gimnazjum w Brzeźnicy Jakub Różycki klasa III Gimnazjum w Brzeźnicy Energia Wulkan Cytrynowy obwód Woskowe

Bardziej szczegółowo

III-B. Chemia w kuchni

III-B. Chemia w kuchni III-B. Chemia w kuchni III-B.1. POKAZ: Właściwości napoju typu coca-cola. III-B.2. Wykrywanie białek: a) POKAZ: reakcja ksantoproteinowa, b) reakcja biuretowa III-B.3 Badanie składu pierwiastkowego białka

Bardziej szczegółowo

Wodorotlenki O O O O. I n. I. Wiadomości ogólne o wodorotlenkach.

Wodorotlenki O O O O. I n. I. Wiadomości ogólne o wodorotlenkach. Wodorotlenki I. Wiadomości ogólne o wodorotlenkach. Wodorotlenki są to związki chemiczne zbudowane z atomu metalu i grupy wodorotlenowej. Wzór ogólny wodorotlenków: wartościowość metalu M n ( ) grupa wodorotlenowa

Bardziej szczegółowo

PROJEKT BADAWCZY CHEMIA W KUCHNI

PROJEKT BADAWCZY CHEMIA W KUCHNI PROJEKT BADAWCZY CHEMIA W KUCHNI 1 Nauka i technologia dla żywności Projekt badawczy Temat: Chemia w kuchni Wprowadzenie: Chemia, z definicji, to nauka badająca naturę i właściwości substancji oraz przemiany,

Bardziej szczegółowo

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity.

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity. 1 Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych - elektrolity i nieelektrolity. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - elektrolit, - nieelektrolit, - dysocjacja elektrolityczna, - prąd, - jony.

Bardziej szczegółowo

... A. kwas siarkowodorowy B. kwas siarkowy (IV) C. kwas siarkowy (VI)

... A. kwas siarkowodorowy B. kwas siarkowy (IV) C. kwas siarkowy (VI) 1. (2pkt) Uzupełnij zdania, zaznaczając odpowiedzi wybrane spośród A - H, tak aby zdania były prawdziwe. Po rozpuszczeniu w wodzie tlenku fosforu (V) powstanie A/B. Roztwór tej substancji zabarwi oranż

Bardziej szczegółowo

Obserwacja zmian turgoru w komórkach korzenia marchwi

Obserwacja zmian turgoru w komórkach korzenia marchwi Doświadczenie 1 Obserwacja zmian turgoru w komórkach korzenia marchwi Materiał: duży, jędrny korzeń marchwi. Pomoce: nóż. Odczynniki: kryształy NaCl(soli kuchennej) Wykonanie: Wyniki: Kryształki soli uległy

Bardziej szczegółowo

Odczyn roztworu Skala ph. Piotr Zawadzki i Aleksandra Jarocka

Odczyn roztworu Skala ph. Piotr Zawadzki i Aleksandra Jarocka Odczyn roztworu Skala ph Piotr Zawadzki i Aleksandra Jarocka Wskaźniki a odczyn Ph Wskaźniki, to związki, które w zależności od odczynu roztworu zmieniają barwę. Najczęściej spotykanymi w naszym otoczeniu

Bardziej szczegółowo

Pakiet doświadczeń i obserwacji

Pakiet doświadczeń i obserwacji Pakiet doświadczeń i eksperymentów dla uczniów ośmioletnich...dziecięce eksperymentowanie to poznawanie świata... Dbamy o zdrowie Cele: Uczeń wie i rozumie, na czym polega zdrowy styl życia Formułuje odpowiedź

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I...... Imię i nazwisko ucznia ilość pkt.... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły... maksymalna ilość punk. 33 Imię

Bardziej szczegółowo

Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów

Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów ... kod ucznia Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów Etap I (szkolny) 16 października 2009 roku Wypełnia szkolna komisja konkursowa Zadanie 1. 2. 3. 4. 5. Suma Liczba punktów PoniŜej podano treść

Bardziej szczegółowo

KONKURS PRZEDMIOTOWY CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM

KONKURS PRZEDMIOTOWY CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ... pieczątka nagłówkowa szkoły... kod pracy ucznia KONKURS PRZEDMIOTOWY CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ETAP SZKOLNY Drogi Uczniu, Witaj w pierwszym etapie konkursu chemicznego. Przeczytaj uważnie instrukcję

Bardziej szczegółowo

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii!

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Chciałabym podzielić się z Wami moimi spostrzeżeniami dotyczącymi poziomu wiedzy z chemii uczniów rozpoczynających naukę w Liceum Ogólnokształcącym. Co

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum. Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne

Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum. Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne Czas trwania lekcji: 2x 45 minut Cele lekcji: 1. Ogólny zapoznanie

Bardziej szczegółowo

STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI

STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI Ćwiczenie 8 Semestr 2 STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI Obowiązujące zagadnienia: Stężenie jonów wodorowych: ph, poh, iloczyn jonowy wody, obliczenia rachunkowe, wskaźniki

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 4. Oczyszczanie ścieków ze związków fosforu

ĆWICZENIE 4. Oczyszczanie ścieków ze związków fosforu ĆWICZENIE 4 Oczyszczanie ścieków ze związków fosforu 1. Wprowadzenie Zbyt wysokie stężenia fosforu w wodach powierzchniowych stojących, spiętrzonych lub wolno płynących prowadzą do zwiększonego przyrostu

Bardziej szczegółowo

Jaki odczyn mają roztwory substancji z naszego otoczenia?

Jaki odczyn mają roztwory substancji z naszego otoczenia? 1 Jaki odczyn mają roztwory substancji z naszego otoczenia? Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - odczyn roztworu, - odczyn obojętny, - odczyn kwasowy, - odczyn zasadowy, - ph, - wskaźnik ph,

Bardziej szczegółowo

Test z chemii do Liceum Akademickiego do profilu biologiczno-chemicznego 8 czerwca 2013 r., godz. 12.45, czas: 60 minut

Test z chemii do Liceum Akademickiego do profilu biologiczno-chemicznego 8 czerwca 2013 r., godz. 12.45, czas: 60 minut Test z chemii do Liceum Akademickiego do profilu biologiczno-chemicznego 8 czerwca 2013 r., godz. 12.45, czas: 60 minut Kod kandydata: Liczba punktów: Zadanie 1. Zaznacz typ reakcji chemicznej zachodzącej

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY STECHIOMETRII

PODSTAWY STECHIOMETRII PODSTAWY STECHIOMETRII 1. Obliczyć bezwzględne masy atomów, których względne masy atomowe wynoszą: a) 7, b) 35. 2. Obliczyć masę próbki wody zawierającej 3,01 10 24 cząsteczek. 3. Która z wymienionych

Bardziej szczegółowo

Jak zmierzyć odczyn roztworu. - naturalne i syntetyczne wskaźniki ph.

Jak zmierzyć odczyn roztworu. - naturalne i syntetyczne wskaźniki ph. 1 Jak zmierzyć odczyn roztworu - naturalne i syntetyczne wskaźniki ph. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - odczyn roztworu, - odczyn obojętny, - odczyn kwasowy, - odczyn zasadowy, - ph, -

Bardziej szczegółowo

Tajemnice powietrza : projekt doświadczeń

Tajemnice powietrza : projekt doświadczeń Tajemnice powietrza : projekt doświadczeń Osoby realizujące projekt: Katarzyna Rutecka Milena Rasztemborska Powietrze otacza całą kulę ziemską. Konieczne jest do życia ludziom, zwierzętom i roślinom Przed

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji w technikum zakres podstawowy 2 godziny

Scenariusz lekcji w technikum zakres podstawowy 2 godziny Scenariusz lekcji w technikum zakres podstawowy 2 godziny Temat : Hydroliza soli. Cele dydaktyczno wychowawcze: Wyjaśnienie przyczyn różnych odczynów soli Uświadomienie różnej roli wody w procesach dysocjacji

Bardziej szczegółowo

DRODZY UCZNIOWIE! Poniżej znajdziecie instrukcje do wykonania kilku doświadczeń.

DRODZY UCZNIOWIE! Poniżej znajdziecie instrukcje do wykonania kilku doświadczeń. DRODZY UCZNIOWIE! Poniżej znajdziecie instrukcje do wykonania kilku doświadczeń. Chętne osoby zapraszam do wykonania pracy dodatkowej. Nacobezu do pracy doświadczalnej: 1. Poinformujesz nauczyciela biologii

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne)

Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne) Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne) Zadanie 7 (1 pkt) Uporządkuj podane ilości moli związków chemicznych według rosnącej liczby

Bardziej szczegółowo

5. STECHIOMETRIA. 5. Stechiometria

5. STECHIOMETRIA. 5. Stechiometria 5. STECHIOMETRIA 25 5. Stechiometria 5.1. Ile gramów magnezu wzięło udział w reakcji z tlenem, jeśli otrzymano 6,0 g tlenku magnezu? Odp. 3,60 g 5.2. Do 50 cm 3 roztworu kwasu siarkowego (VI) o stężeniu

Bardziej szczegółowo

Przemiany substancji

Przemiany substancji Przemiany substancji Poniżej przedstawiono graf pokazujący rodzaje przemian jaki ulegają substancje chemiczne. Przemiany substancji Przemiany chemiczne Przemiany fizyczne Objawy: - zmiania barwy, - efekty

Bardziej szczegółowo

Propozycja doświadczenia na Konkurs ZZZ

Propozycja doświadczenia na Konkurs ZZZ 1 Propozycja doświadczenia na Konkurs ZZZ Imię i nazwisko ucznia 1 Joanna Gabryś Imię i nazwisko ucznia 2 Patrycja Bendzera Numer grupy / numer zespołu Nazwa i adres szkoły Imię i nazwisko nauczyciela

Bardziej szczegółowo

Cieplny szlak arkusz dla uczniów. 4. Teraz ostroŝnie- przytrzymaj końcówkę łyŝeczki. Co poczułeś?

Cieplny szlak arkusz dla uczniów. 4. Teraz ostroŝnie- przytrzymaj końcówkę łyŝeczki. Co poczułeś? Cieplny szlak arkusz dla uczniów ŁyŜeczka w gorącej wodzie OstrzeŜenie! Na tej stacji musicie być bardzo ostroŝni, naleŝy uwaŝać Ŝeby nikt nie poparzył się wodą! 1. Popatrz na przygotowany eksperyment

Bardziej szczegółowo

Co ma wspólnego ludzka dwunastnica z proszkiem do. prania?

Co ma wspólnego ludzka dwunastnica z proszkiem do. prania? 1 Co ma wspólnego ludzka dwunastnica z proszkiem do prania? Czas trwania zajęć: 45 minut Potencjalne pytania badawcze: 1. Czy lipazy zawarte w proszku do prania rozkładają tłuszcze roślinne? 2. Jaka jest

Bardziej szczegółowo

Zadania egzaminacyjne z chemii OKE. Rok 2002

Zadania egzaminacyjne z chemii OKE. Rok 2002 Zadania egzaminacyjne z chemii OKE Rok 2002 Zadanie 10. (0 1) Marta przygotowała prowiant na wycieczkę rowerową. Pakowane przez nią produkty żywnościowe zawierają ważne dla organizmu związki chemiczne.

Bardziej szczegółowo

23 zadania z chemii. Zadanie 1 (0-1) Podstawowymi składnikami substancji zapachowych wielu roślin są estry. Można je przedstawić wzorem ogólnym:

23 zadania z chemii. Zadanie 1 (0-1) Podstawowymi składnikami substancji zapachowych wielu roślin są estry. Można je przedstawić wzorem ogólnym: 23 zadania z chemii Zadanie 1 (0-1) Podstawowymi składnikami substancji zapachowych wielu roślin są estry. Można je przedstawić wzorem ogólnym: Estrem jest związek o wzorze: Zadanie 2 (0-1) Elementy kolejki

Bardziej szczegółowo

ciało stałe ciecz gaz

ciało stałe ciecz gaz Trzy stany skupienia W przyrodzie substancje mogą występować w trzech stanach skupienia: stałym, ciekłym i gazowym. Ciała stałe mają własny określoną objętość i kształt, który trudno zmienić. Zmiana kształtu

Bardziej szczegółowo

Temat: Składniki odżywcze żywności. Data: Opracowała: Marta Gołębiewska - Szczykowska. Cele sformułowane w języku ucznia: Na dzisiejszej lekcji:

Temat: Składniki odżywcze żywności. Data: Opracowała: Marta Gołębiewska - Szczykowska. Cele sformułowane w języku ucznia: Na dzisiejszej lekcji: Temat: Składniki odżywcze żywności. Opracowała: Marta Gołębiewska - Szczykowska Klasa: Data: Cele sformułowane w języku ucznia: Na dzisiejszej lekcji: - wyjaśnię pojęcia: wartość odżywcza, wartość energetyczna,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne

Ćwiczenie 4. Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne Klasyczna Analiza Jakościowa Organiczna, Ćw. 4 - Identyfikacja wybranych cukrów Ćwiczenie 4 Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne Zagadnienia teoretyczne: 1. Budowa

Bardziej szczegółowo

VI. SCENARIUSZE ZAJĘĆ W CENTRUM NAUKI KOPERNIK W WARSZAWIE

VI. SCENARIUSZE ZAJĘĆ W CENTRUM NAUKI KOPERNIK W WARSZAWIE 68 S t r o n a 1.Temat zajęć: VI. SCENARIUSZE ZAJĘĆ W CENTRUM NAUKI KOPERNIK W WARSZAWIE Projekt: Woda w środowisku przyrodniczym w aspekcie lokalnym i globalnym Temat: Tajemnice kropli wody 2. Czas pracy:

Bardziej szczegółowo

MODEL FUNKCJONOWANIA UKŁADU KRĄŻENIA [ BAP_2014969.doc ]

MODEL FUNKCJONOWANIA UKŁADU KRĄŻENIA [ BAP_2014969.doc ] MODEL FUNKCJONOWANIA UKŁADU KRĄŻENIA [ ] Użytkowanie Jak napełnić model układu krążenia? 1. Model ułożyć poziomo, płasko na stole. 2. Odłączyć niebieskie rurki od układu krążenia, łączenie znajduje się

Bardziej szczegółowo

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Etap rejonowy rok szkolny 2011/2012 wylosowany numer uczestnika konkursu Dane dotyczące ucznia (wypełnia Komisja Konkursowa po rozkodowaniu

Bardziej szczegółowo

"Stąd do przyszłości"

Stąd do przyszłości Publikacja podsumowująca na zakończenie projektu "Stąd do przyszłości" zajęcia: Zajęcia dodatkowe z przyrody z elementami ekologii. S.P Mołodiatycze Opracowała: Jolanta Kidaj 1 Zajęcia" Przyroda z elementami

Bardziej szczegółowo

I edycja Konkursu Chemicznego im. Ignacego Łukasiewicza dla uczniów szkół gimnazjalnych. rok szkolny 2014/2015 ZADANIA.

I edycja Konkursu Chemicznego im. Ignacego Łukasiewicza dla uczniów szkół gimnazjalnych. rok szkolny 2014/2015 ZADANIA. I edycja Konkursu Chemicznego im. Ignacego Łukasiewicza dla uczniów szkół gimnazjalnych rok szkolny 2014/2015 ZADANIA ETAP I (szkolny) Zadanie 1 Wapień znajduje szerokie zastosowanie jako surowiec budowlany.

Bardziej szczegółowo

Prędkośd spadochroniarza rosła do maksymalnej wartości równej... Spadochron

Prędkośd spadochroniarza rosła do maksymalnej wartości równej... Spadochron Wojewódzki Konkurs Interdyscyplinarny MISTRZOWIE INTELEKTU EKSPERYMENT W PRZYRODZIE Imię i nazwisko Nazwa szkoły Adres szkoły ETAP REJONOWY FIZYKA ZADANIE F1 Skoczek spadochronowy wyskoczył z lecącego

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 4. Roztwory i ich właściwości

ĆWICZENIE 4. Roztwory i ich właściwości I. Roztwory rzeczywiste ĆWICZENIE 4 Roztwory i ich właściwości 1. Sporządzanie roztworu CuSO 4 o określonym stężeniu procentowym - wykonać w zespołach 2-osobowych W celu sporządzenia 25 lub 50 ml 10% m/v

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab CZĄSTECZKA I RÓWNANIE REKCJI CHEMICZNEJ potrafi powiedzieć co to jest: wiązanie chemiczne, wiązanie jonowe, wiązanie

Bardziej szczegółowo

Eksperymenty i doświadczenia do Konkursu Zimowego

Eksperymenty i doświadczenia do Konkursu Zimowego Eksperymenty i doświadczenia do Konkursu Zimowego Doświadczenie 1 - Magiczna moc wody Szklanka Pocztówka, lub kartka papieru o idealnie gładkiej powierzchni (np. zdjęcie) Woda Napełnij szklankę wodą. Przyłóż

Bardziej szczegółowo

Temat: Elementy pogody i przyrządy do ich pomiaru. Konspekt lekcji przyrody dla klasy IV. Dział programowy. Przyroda i jej elementy.

Temat: Elementy pogody i przyrządy do ich pomiaru. Konspekt lekcji przyrody dla klasy IV. Dział programowy. Przyroda i jej elementy. Elżbieta Kuzioła Nauczycielka przyrody Szkoła Podstawowa nr 138 w Warszawie ul. Pożaryskiego 2 Temat: Elementy pogody i przyrządy do ich pomiaru. Konspekt lekcji przyrody dla klasy IV. Dział programowy.

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa kujawsko-pomorskiego w roku szkolnym 2014/2015

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa kujawsko-pomorskiego w roku szkolnym 2014/2015 Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa kujawsko-pomorskiego w roku szkolnym 2014/2015 KOD UCZNIA Etap: Data: Czas pracy: szkolny 22 listopada 2014 r. 60 minut Informacje

Bardziej szczegółowo

Powtórzenie wiadomości z kl. I

Powtórzenie wiadomości z kl. I Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Powtórzenie wiadomości z kl. I Na początku kl. I po kilku lekcjach przypominających materiał w każdej klasie przeprowadzam mini konkurs chemiczny.

Bardziej szczegółowo

Temat: Drzewa wspierają człowieka.

Temat: Drzewa wspierają człowieka. Temat: Drzewa wspierają człowieka. Czas trwania: 45 min. Tematyka szczegółowa: 1) Jak zmienia się klimat? 2) Czy wzrost CO 2 jest niebezpieczny dla klimatu? 3) Wpływ naszego gospodarowania energią na środowisko.

Bardziej szczegółowo

Fragmenty Działu 5 z Tomu 1 REAKCJE W ROZTWORACH WODNYCH

Fragmenty Działu 5 z Tomu 1 REAKCJE W ROZTWORACH WODNYCH Fragmenty Działu 5 z Tomu 1 REAKCJE W ROZTWORACH WODNYCH Podstawy dysocjacji elektrolitycznej. Zadanie 485 (1 pkt.) V/2006/A2 Dysocjacja kwasu ortofosforowego(v) przebiega w roztworach wodnych trójstopniowo:

Bardziej szczegółowo

Zadanie: 2 (1 pkt) Zmieszano 100 g 30% roztworu azotanu (V) sodu z 500 g wody. Oblicz Cp otrzymanego roztworu.

Zadanie: 2 (1 pkt) Zmieszano 100 g 30% roztworu azotanu (V) sodu z 500 g wody. Oblicz Cp otrzymanego roztworu. Zadanie: 1 (1 pkt) Oblicz rozpuszczalność chlorowodoru (HCl) w wodzie, jeśli wiesz, że stężony kwas solny, czyli nasycony wodny roztwór chlorowodoru ma stężenie 36%. Zadanie: 2 (1 pkt) Zmieszano 100 g

Bardziej szczegółowo

Temat: Tłuszcze i ich właściwości. (lekcja dwugodzinna)

Temat: Tłuszcze i ich właściwości. (lekcja dwugodzinna) Iwona Grabowska-Broda Konspekt lekcji z chemii, klasa III gimnazjum Temat: Tłuszcze i ich właściwości. (lekcja dwugodzinna) Zagadnienia dotyczące tłuszczy będą realizowane na dwóch godzinach lekcyjnych.

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć z przyrody w klasie V

Scenariusz zajęć z przyrody w klasie V Scenariusz zajęć z przyrody w klasie V Podstawa programowa: Właściwości róŝnych substancji i ich zastosowanie: -mieszaniny jednorodne i niejednorodne. Zagadnienia programowe: Podstawowe właściwości i budowa

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z chemii dla klasy drugiej

Wymagania edukacyjne z chemii dla klasy drugiej Na ocenę dopuszczającą uczeń: Wymagania edukacyjne z chemii dla klasy drugiej odczytuje wartościowość pierwiastka z układu okresowego pierwiastków chemicznych; nazywa tlenki zapisane za pomocą wzoru sumarycznego;

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2010/2011

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2010/2011 Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2010/2011 KOD UCZNIA Etap: Data: Czas pracy: szkolny 22 listopad 2010 90 minut Informacje dla ucznia:

Bardziej szczegółowo

Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów

Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów KOD UCZNIA :................... Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów Etap I (szkolny) 22 października 2012 roku Wypełnia szkolna komisja konkursowa Zadanie 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 suma Liczba punktów

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Wawrzyniak

Małgorzata Wawrzyniak Małgorzata Wawrzyniak Łódź, 2014 1 Przedmiotem normy jest zbiór metod pobierania próbek wody i ścieków ( w tym osadów) oraz naczyń, przyrządów i urządzeń stosowanych do tego celu. Zakres tematyczny normy

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjów województwa wielkopolskiego

Wojewódzki Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjów województwa wielkopolskiego Kod ucznia Data urodzenia ucznia Dzień miesiąc rok Wojewódzki Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjów ETAP SZKOLNY Rok szkolny 2012/2013 Instrukcja dla ucznia 1. Sprawdź, czy test zawiera 10 stron. Ewentualny

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1. PODSTAWOWE PRAWA I POJĘCIA CHEMICZNE 5 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1.1. Wyraź w gramach masę: a. jednego atomu żelaza, b. jednej cząsteczki kwasu siarkowego. Odp. 9,3 10 23 g; 1,6 10 22

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczanie żelaza przed korozją pokryciami. galwanicznymi.

Zabezpieczanie żelaza przed korozją pokryciami. galwanicznymi. 1 Zabezpieczanie żelaza przed korozją pokryciami galwanicznymi. Czas trwania zajęć: 90 minut Pojęcia kluczowe: - galwanizacja, - miedziowanie. Hipoteza sformułowana przez uczniów: 1. Można zabezpieczyć

Bardziej szczegółowo

KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009

KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009 ...... kod pracy ucznia pieczątka nagłówkowa szkoły Drogi Uczniu, KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009 Witaj na I etapie konkursu chemicznego. Przeczytaj uważnie instrukcję i postaraj

Bardziej szczegółowo

KLASA PIERWSZA. Opracowała: Anna Szczepanik

KLASA PIERWSZA. Opracowała: Anna Szczepanik Rozkład materiału nauczania zajęć technicznych: Podstawy laboratorium chemicznego na podstawie Programu nauczania Podstawy laboratorium chemicznego Anny Szczepanik KLASA PIERWSZA Opracowała: Anna Szczepanik

Bardziej szczegółowo

Drogi uczniu zostań Mistrzem Chemii!

Drogi uczniu zostań Mistrzem Chemii! Chemia klasa II kwasy Drogi uczniu zostań Mistrzem Chemii! Cała Twoja kariera szkolna zależy tak naprawdę od Ciebie. Jeśli chcesz poszerzyć swoją wiedzę i umiejętności z zakresu chemii lub powtórzyć określoną

Bardziej szczegółowo

Reakcje chemiczne. Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn. Kompendium wiedzy. 1. Reakcje chemiczne i ich symboliczny zapis

Reakcje chemiczne. Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn. Kompendium wiedzy. 1. Reakcje chemiczne i ich symboliczny zapis strona 1/6 Reakcje chemiczne Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Reakcje chemiczne i równania reakcji chemicznych. Zagadnienia do powtórki 1. 2. 3. Reakcje chemiczne

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Etap szkolny rok szkolny 2011/2012 wylosowany numer uczestnika konkursu Dane dotyczące ucznia (wypełnia Komisja Konkursowa po rozkodowaniu

Bardziej szczegółowo