BADANIA NAUKOWE W DRZEWNICTWIE W POLSCE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "BADANIA NAUKOWE W DRZEWNICTWIE W POLSCE"

Transkrypt

1

2 BADANIA NAUKOWE W DRZEWNICTWIE W POLSCE Redakcja naukowa Ewa Ratajczak Poznań 2010

3 Publikacja wykonana w ramach Projektu POIG /08 pt.: Foresight w drzewnictwie scenariusze rozwoju badań naukowych w Polsce do 2020 roku Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, Poglądy i opinie przedstawione w publikacji nie odzwierciedlają stanowiska Unii Europejskiej ani rządu polskiego, a jedynie stanowiska autorów Autorzy: prof. nadzw., dr hab. Ewa Ratajczak Wstęp, 1, 2, 4, Zakończenie mgr Gabriela Bidzińska 3, 4 mgr inż. Aleksandra Szostak 4, 5 Wykonawcy inni: mgr Magdalena Herbeć mgr Marta Lorenc-Michalska Redakcja naukowa: prof. nadzw., dr hab. Ewa Ratajczak Publikacja bezpłatna Copyright by Instytut Technologii Drewna, Poznań 2010 ISBN: Projekt okładki: mgr Anna Gałecka Wydawca: Instytut Technologii Drewna Poznań, ul. Winiarska 1 tel: (004861) fax: (004861) Nakład: 300 egzemplarzy Skład, druk i oprawa: Studio Poligrafia, Edward Grześkowiak i Eryk Grześkowiak Poznań, ul. Bułgarska 10, tel

4 SPIS TREŚCI Wstęp Drzewnictwo jako dyscyplina naukowa subdyscypliny i podstawowe obszary badawcze Przegląd dotychczasowych kierunków badań naukowych w drzewnictwie w Polsce Założenia do oceny dotychczasowych kierunków badań naukowych w drzewnictwie w Polsce Ocena dotychczasowych kierunków badań naukowych w drzewnictwie Polsce Dotychczasowe badania naukowe a innowacyjność sektora drzewnego w Polsce Zakończenie Literatura Inne materiały źródłowe... 95

5

6 W stęp

7

8 Każdego interesuje przyszłość, lecz nie każdy ma szansę ją kreować Wiedza przygotowuje drogi. Ale czyny i tak zwykle chodzą na przełaj Władysław Grzeszczyk Parada paradoksów Od czasu przyjęcia przez państwa członkowskie Unii Europejskiej Strategii Lizbońskiej, nauka, edukacja i rozwój technologiczny zostały uznane za główne determinanty wzrostu gospodarczego. Obserwuje się większe zainteresowanie badaniami naukowymi oraz wzmocnieniem powiązania rezultatów nauki z gospodarką i wzrostem innowacyjności. Popularyzacja badań naukowych jako podstawy rozwoju gospodarki i społeczeństwa każdego kraju jest jednym z efektów budowy gospodarki opartej na wiedzy. Upowszechnianie informacji o prowadzonych badaniach i ich wynikach zwiększa szanse na postęp technologiczny w poszczególnych sektorach gospodarki, co z kolei przyczynia się do jej rozwoju i wpływa na świadomość społeczeństwa. W przypadku drzewnictwa, w kreowaniu przyszłości szczególnie zasadne jest uwzględnianie czynników społecznych, ponieważ w tym sektorze wykorzystuje się surowiec naturalny produkt lasów traktowany jako dobro narodowe i odgrywające dużą rolę w zrównoważonym rozwoju. O Projekcie Prezentowana publikacja, zawierająca opis stanu dotyczącego dotychczasowych kierunków badań naukowych w drzewnictwie, jest efektem trzeciego etapu projektu Foresight w drzewnictwie scenariusze rozwoju badań naukowych w Polsce do 2020 roku. Projekt, współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka, (www.itd.poznan.pl/foresight/), jest realizowany w Instytucie Technologii Drewna w Poznaniu od czerwca 2009 roku do stycznia 2011 roku.

9 8 Badania naukowe w drzewnictwie w Polsce Strategicznym celem Projektu jest identyfikacja kierunków badań priorytetowych dla wzrostu innowacyjności i rozwoju polskiego sektora drzewnego do 2020 roku. Zrealizowano już trzy z sześciu głównych zadań badawczych. W pierwszym zdiagnozowano innowacyjność polskiego sektora drzewnego, a w drugim określono kondycję sfery nauki i badań w dziedzinie drzewnictwa 1. Kolejne zadania obejmą natomiast: wskazanie kluczowych przesłanek światowego i europejskiego postępu naukowego w drzewnictwie, identyfikację priorytetowych kierunków badań naukowych w drzewnictwie wraz z opracowaniem scenariuszy ich rozwoju w Polsce do 2020 roku, określenie wpływu rozwoju nauki w drzewnictwie na innowacyjność sektora drzewnego. W Projekcie podjęto próbę jednoczesnego ujęcia zagadnienia innowacyjności według co najmniej dwóch przekrojów, tj. dziedzin wytwórczości (branż) oraz głównych obszarów problemowych. Obszary te są wzajemnie powiązane i oddziałują na siebie, powodując, że każda ocena jest trudna i nie do końca satysfakcjonująca. Należy jednak wyrazić nadzieję, że stworzone zostały przynajmniej podstawy do szerokiej dyskusji na ten temat. Przedmiot zadania: Ocena dotychczas zidentyfikowanych kierunków badań naukowych i prac rozwojowych w drzewnictwie w Polsce Przedmiotem trzeciego etapu Projektu jest drzewnictwo rozumiane jako dyscyplina naukowa. Identyfikacja dotychczasowych kierunków badań naukowych i prac rozwojowych w drzewnictwie stanowi ważny punkt odniesienia w procesie formułowania scenariuszy rozwoju badań naukowych w tej dziedzinie wiedzy w Polsce. Dla oceny prowadzonych kierunków badań w drzewnictwie niezbędne było wyłonienie subdyscyplin tej dziedziny oraz wskazanie jej podstawowych obszarów badawczych. Dokonano przeglądu dotychczasowych kierunków badań i prac rozwojowych w drzewnictwie w Polsce. Ponadto opracowane zostały założenia dotyczące zakresu występujących do tej pory nurtów badawczych, jak również założenia i kryteria ich oceny. Na tej podstawie podjęto próbę oceny dotychczasowych kierunków badawczych w drzewnictwie w kontekście innowacyjności sektora drzewnego, a następnie przedstawiono korzyści z nich wynikające. Metodyka badań Istota omawianego etapu Projektu, polegająca na ocenie dotychczasowych badań w drzewnictwie, spowodowała, że w toku jego realizacji zastosowano 1 Zob.: Innowacyjność sektora drzewnego w Polsce, red. nauk. E. Ratajczak, Wydawnictwo Instytutu Technologii Drewna, Poznań 2009 i Sfera nauki i badań w drzewnictwie w Polsce, red. nauk. E. Ratajczak, Wydawnictwo Instytutu Technologii Drewna, Poznań 2010.

10 Wstęp 9 głównie badania typu desk research. Drugim ważnym elementem postępowania badawczego były metody heurystyczne, oparte na wiedzy eksperckiej. W procedurze ewaluacji prowadzonych do tej pory badań naukowych i prac rozwojowych w drzewnictwie w kontekście innowacyjnego rozwoju sektora drzewnego wykorzystano również elementy metody analizy strategicznej (SWOT). Odrębnie dla sektora drzewnego oraz dla sfery nauki i badań w drzewnictwie analiza taka została przeprowadzona we wcześniejszych zadaniach Projektu. W ramach zadania prezentowanego w tej publikacji dokonano przeglądu dostępnych źródeł informacji (publikacji i zasobów internetowych), skorzystano z wiedzy ekspertów z dziedziny drzewnictwa uzyskanej w trakcie burzy mózgów oraz spotkania panelowego i wywiadów eksperckich. Zespół ekspertów wyłoniono ze środowiska naukowego z dziedziny drzewnictwa i z praktyki gospodarczej. Uzyskaną wiedzę wzbogaciły opinie i analizy przygotowane przez pracowników naukowych, którzy z racji wieloletniego doświadczenia oraz pełnionych funkcji mieli i mają wpływ na kreowanie nurtów badawczych w polskim drzewnictwie. Do poszerzenia wiedzy o kierunkach badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w Polsce w dużym stopniu przyczynili się: prof. dr hab. Ewa Dobrowolska, Prodziekan Wydziału Technologii Drewna Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, prof. dr hab. Adam Krajewski, Dziekan Wydziału Technologii Drewna Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, prof. dr hab. Włodzimierz Oniśko, pracownik naukowy Zakładu Tworzyw Drzewnych Wydziału Technologii Drewna Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Sekretarz Komitetu Technologii Drewna Polskiej Akademii Nauk, prof. dr hab. Ryszard Guzenda, Dziekan Wydziału Technologii Drewna Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, prof. dr hab. Ginter J. Hruzik, Kierownik Katedry Mechanicznej Obróbki Drewna Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. * * * Należy dodać, że do niedawna kierunki badań w drzewnictwie i jego dyscyplinach szczegółowych stanowiły w Polsce podobnie jak w większości krajów europejskich głównie rezultat wysiłku badawczego i intelektualnego badaczy, skupionych zasadniczo w jednostkach naukowo-dydaktycznych i badawczo-rozwojowych. Coraz częściej jednak w środowisku naukowym i praktyki gospodarczej uświadamiany jest fakt, że w myśl zasad gospodarki opartej na wiedzy kierunki badań determinowane są przez potrzeby społeczne, w praktyce artykułowane przez producentów, a nie jak miało to miejsce dotąd głównie przez sferę badawczą. Takiemu podejściu służy między innymi realizacja projektu Foresight w drzewnictwie. Identyfikacja dotychczas prowadzonych badań naukowych w drzewnictwie będzie bowiem podstawą do budowy scenariuszy rozwoju naukowego w tej dziedzinie w Polsce, pożądanego dla zwiększania innowacyjności i konkurencyjności sektora drzewnego oraz całej polskiej gospodarki.

11

12 1 D rzewnictwo jako dyscyplina naukowa subdyscypliny i podstawowe obszary badawcze

13

14 W dotychczasowym dorobku dotyczącym drzewnictwa niewiele jest opracowań na temat tej dziedziny wiedzy jako dyscypliny naukowej 1. Wynika to z wielu powodów, do których należą między innymi: stosunkowo krótki okres krystalizowania się tej dyscypliny naukowej, relatywnie mała aktywność naukowców w podejmowaniu się systemowego opisu tej dziedziny wiedzy w aspekcie jej miejsca w systemie nauk, dynamiczne zmiany w obszarach badawczych tej dziedziny przyczyniające się do jej ewolucji oraz do zmian formalnej przynależności do określonej kategorii naukowej. Jako dyscyplina naukowa drzewnictwo wyłoniło się z nauk leśnych stosunkowo niedawno, bo w okresie międzywojennym, a w Polsce po II wojnie światowej. Obecnie, o ile nauki leśne można uznać za dojrzałą dyscyplinę naukową, o ugruntowanych, wieloletnich tradycjach, to drzewnictwo stanowi stosunkowo młodą dziedzinę nauki. Po wielu latach wyłaniania się różnych nurtów badawczych, akcentowania różnych aspektów poznawczych i pojawieniu się dwóch wyraźnie zarysowanych dyscyplin, tj. chemicznej i mechanicznej technologii drewna, w formalnych systemach klasyfikacji dyscyplin naukowych w Polsce, drzewnictwo (a właściwie technologię drewna) przyporządkowano do nauk technicznych. W 1992 roku dyscyplina naukowa technologia drewna została jednak wyłączona z dziedziny nauk technicznych i z nazwą drzewnictwo włączona do nauk leśnych, gdzie występuje obok dyscypliny leśnictwo. Według W. Rybarczyka 2, 1 Kontekst systemowy i metodyczny drzewnictwa został zauważony m.in. w: W. Fabiszewski, Ekonomika drzewnictwa. Wybrane zagadnienia ekonomiczno-techniczne, Skrypty SGGW, Warszawa 1977, s. 5; E. Ratajczak, Rynek drzewny. Analiza struktur przedmiotowych, Wydawnictwo Instytutu Technologii Drewna, Poznań 2001; E. Ratajczak, Wpływ nauk z zakresu drzewnictwa na rozwój różnych dziedzin przerobu drewna i pełne wykorzystanie krajowej bazy surowcowej, w: mat. konf., Nowoczesna gospodarka leśna w Polsce jako wynik współdziałania nauki z praktyką, Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Leśnictwa i Drzewnictwa, 2006; E. Ratajczak, Rola nauk ekonomicznych w dziedzinie drzewnictwa w gospodarce rynkowej, w: Technologia drewna wczoraj, dziś, jutro, Wydawnictwo Instytutu Technologii Drewna, Poznań 2007; W. Rybarczyk, Drzewnictwo ewolucja ku kompleksowej dyscyplinie badań naukowych, w: Technologia drewna wczoraj, dziś, jutro, Wydawnictwo Instytutu Technologii Drewna, Poznań 2007, s ; L. Wanat, Wood market science a new discipline of economic sciences supporting knowledge-based economy development, Intercathedra 2009 nr 25, s W. Rybarczyk, Drzewnictwo, op. cit., s. 30 i

15 14 Badania naukowe w drzewnictwie w Polsce wyjście zagadnień badawczych drzewnictwa z obszaru nauk technicznych było efektem dwóch głównych procesów: znaczącej w ostatnim dwudziestoleciu ewolucji nauk technicznych w kierunku nauk podstawowych oraz rosnącego zrozumienia wśród leśników i drzewiarzy potrzeby badawczego wspierania kompleksu leśno-drzewnego w Polsce. Na oba te procesy nakładały się nie zawsze klarowne i korzystne zmiany w sferze rozliczania i finansowania nauki wprowadzone na początku lat 90-tych i dość arbitralne przypisywanie drzewnictwa do określonej grupy nauk. W jednej z pierwszych definicji występującej w literaturze przedmiotu (i powszechnie używanej) drzewnictwo określane jest jako całokształt wiedzy teoretycznej i praktycznej, dotyczącej drewna jako surowca i materiału oraz zagadnień techniczno-ekonomicznych związanych z jego konserwacją i modyfikacją, technologią obróbki i przetwarzania oraz gospodarczym zastosowaniem 1. W ramach drzewnictwa wyodrębnioną dyscypliną naukową jest technologia drewna, wraz z takimi subdyscyplinami (i jednocześnie obszarami badawczymi), jak: nauka o drewnie (struktura, fizyka i chemia drewna), mechaniczna technologia drewna, chemiczna technologia drewna. Niekiedy jako subdyscypliny technologii drewna wymienia się też np.: suszenie drewna, ochronę drewna, konstrukcje z drewna i materiałów drewnopochodnych. Są to jednak raczej specjalności oferowane w procesie dydaktycznym, aniżeli subdyscypliny naukowe. Należy dodać, że w 2008 roku w kolejnej reformie sfery nauki w Polsce planowano wyeliminowanie drzewnictwa jako dyscypliny naukowej, w której zakresie mogą być nadawane stopnie naukowe oraz prowadzone kierunki studiów. W opinii zainteresowanych Wydziałów Uczelni, zamiar ten nie był i nie jest uzasadniony, po pierwsze ze względu na duże znaczenie sektora drzewnego w polskiej gospodarce i po drugie z uwagi na fakt, że w istniejącym systemie klasyfikacyjnym dyscyplin naukowych występują analogiczne rozwiązania i są one akceptowane. Jednocześnie, precyzując domenę drzewnictwa jako dziedziny wiedzy, zaproponowano nadanie tej dyscyplinie naukowej nowej nazwy, tj. nauki o drewnie 2. Cechą charakterystyczną drzewnictwa jako dziedziny wiedzy jest koncentrowanie w niej szerokiego spektrum różnych dyscyplin naukowych (od nauk przyrodniczych i technicznych po nauki społeczne, ekonomiczne, a nawet medyczne). Nasilanie się takich tendencji jest zauważane w środowisku naukowców zajmującym się drzewnictwem. Podkreśla się, że np. badania placówek naukowych 1 Wielka Encyklopedia, PWN, Warszawa 2002, s Pismo Dziekana Wydziału Technologii Drewna b. Akademii Rolniczej w Poznaniu z dnia roku do prof. Rudolfa Michałka przedstawiciela Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie ustalenia dziedzin i dyscyplin naukowych.

16 Drzewnictwo jako dyscyplina naukowa subdyscypliny z tego zakresu będą musiały przestawić się na tor badań podstawowych w naukach przyrodniczych lub technicznych 1. W praktyce często powstanie subdyscyplin szczegółowych było i jest rezultatem zainteresowań badawczych naukowców i/lub programów edukacyjnych przyjętych na uczelniach zajmujących się drzewnictwem. W drzewnictwie kluczowa i stale rosnąca jest też rola nauk społecznych, co jest efektem silnej interakcji między sektorem leśno-drzewnym a społeczeństwem. Ponadto, ponieważ w każdej działalności również w procesach przerobu i aplikacji drewna występuje konieczność dokonywania wyborów związanych z zaspokajaniem praktycznie nieograniczonych potrzeb przy wykorzystaniu ograniczonych zasobów, muszą to być wybory ekonomiczne i z zasady racjonalne. Zagadnieniem tym zajmują się nauki ekonomiczne, szczególnie nauki o zarządzaniu, które mają duże znaczenie zwłaszcza w gospodarce rynkowej. Jako nauki, których domeną są zachowania ludzi (zasadniczo zachowania w procesach gospodarczych), należą one do grupy nauk społecznych. W odniesieniu do dziedziny gospodarki, jaką jest sektor skupiający branże bazujące na drewnie, problematyką ekonomiczną i społeczną zajmuje się ekonomika drzewnictwa. Jest to jedna z dyscyplin szczegółowych ekonomii i nauk o zarządzaniu, zajmujących się badaniem zjawisk, kategorii i prawidłowości ekonomicznych występujących w różnych działach i gałęziach gospodarki, w tym w przemyśle oraz poszczególnych jego gałęziach (ekonomika gałęziowa lub branżowa) 2. Ekonomika przemysłu, gdzie sytuuje się również ekonomika drzewnictwa, jest jedną z nauk ekonomicznych, zajmującą się rozpatrywaniem, badaniem i analizą procesów ekonomicznych zachodzących w przemyśle, a więc badaniem specyficznych form przejawiania się ogólnych praw ekonomicznych w poszczególnych gałęziach przemysłu (lub ich grupach). Swoistość ekonomik różnych gałęzi przemysłu wynika z charakteru przeznaczenia wytwarzanej produkcji, właściwości bazy materialno-technicznej (techniki i technologii produkcji) oraz różnych warunków pracy i produkcji 3. Dlatego w wypadku przemysłu oraz jego gałęzi i branż, niezwykle istotne jest rozważanie zagadnień ekonomicznych w ścisłym powiązaniu z wiedzą techniczną. Warto przypomnieć, że w systematyzacji i delimitacji nauk dyscyplina naukowa oznacza metodologicznie wyodrębnioną naukę lub grupę nauk 1 Wynika to częściowo z systemu ewaluacji i finansowania nauki w Polsce, przyczyniającego się między innymi do podejmowania prób publikowania rezultatów badań w wyżej punktowanych periodykach innych nauk niż nauki leśne, w tym zwłaszcza drzewnictwo. A. Krajewski, Kierunki badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w drzewnictwie dziś i jutro (w świetle dotychczasowych doświadczeń Zakładu Ochrony Drewna Wydziału Technologii Drewna SGGW w Warszawie), maszyn., SGGW, Warszawa 2010, s Niezależnie od tego wykształciły się tzw. ekonomiki funkcjonalne, mające za przedmiot badań istotne cechy lub sfery gospodarki w konkretnych przekrojach tematycznych (np.: finanse, ekonomika pracy, ekonomika zaopatrzenia materiałowego). Elementy ekonomiki przemysłu, red. W. Janasz, Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 1994, s. 13 i W. Fabiszewski, Ekonomika drzewnictwa, op. cit., s. 5.

17 16 Badania naukowe w drzewnictwie w Polsce o własnym formalnym przedmiocie badań, własnej problematyce, własnych zadaniach (celach) i metodach 1. Ekonomika drzewnictwa należy zatem do nauk ekonomicznych (szerzej nauk społecznych), a jedynie jej domeną (materią/dziedziną), do której się odnosi jest drzewnictwo, tj. problemy występujące w procesach przerobu i wykorzystywania drewna jako surowca. Takie podejście znalazło wyraz np. w przeniesieniu na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu w ostatnim roku akademickim Katedry Ekonomiki i Organizacji Drzewnictwa z Wydziału Technologii Drewna na Wydział Ekonomiczno-Społeczny. Biorąc pod uwagę powyższe zależności, ekonomikę drzewnictwa można zdefiniować jako ekonomikę branżową, będącą częścią ekonomiki przemysłu, a zajmującą się badaniem procesów ekonomicznych zachodzących w przemysłach wykorzystujących surowiec drzewny i jego pochodne. O zakresie przedmiotowym ekonomiki drzewnictwa decyduje delimitacja granic branży i rynku drzewnego, przy czym ze względu na konsekwencję metodologiczną (drewno jako wyróżnik branż drzewnych) oraz proces stałego zwiększania znaczenia wyrobów wysoko przetworzonych w całym ciągu przetwarzania tego surowca, powinny to być wszystkie rodzaje produkcji opartej na drewnie 2. Na tle rozważań dotyczących usytuowania drzewnictwa w systemie dyscyplin naukowych oraz analizy podejść do subdyscyplin i szczegółowych pól badawczych zawartych w opracowaniach specjalistów 3, w dziedzinie drzewnictwa można wyróżnić następujące ważniejsze obszary badawcze: nauka o drewnie, mechaniczna technologia drewna (w tym m.in.: obróbka, ochrona, suszenie, klejenie i uszlachetnianie powierzchni, materiały z drewna litego i tworzywa oraz kompozyty drzewne, konstrukcje), 1 A. Bronk, S. Majdański, Kłopoty z porządkowaniem nauk: perspektywa naukoznawcza, Nauka 2009 nr 1, s. 62. Inaczej mówiąc, o metodologicznej autonomii dyscypliny naukowej decyduje m.in. jej przedmiot, zaawansowanie podmiotu, środków i rezultatów uprawiania nauki, stopień jej metanaukowego określenia się i stan organizacyjno-informacyjny (czynnik zewnętrzny) ; S. Kamiński, O podstawach unifikacji nauk, w: Problemy epistemologii pragmatycznej, Materiały z posiedzeń Konwersatorium naukoznawczego Polskiej Akademii Nauk, Ossolineum, Wrocław 1972, s Generalnie ekonomiki gałęziowe uszczegóławiają opis przebiegu i organizacji procesów wytwórczych w powiązaniu z czynnikami wytwórczymi, przede wszystkim z techniką i technologią. Jednocześnie, biorąc pod uwagę możliwy stopień agregacji rozważanych problemów (gospodarka narodowa, dział/ gałąź/branża lub przedsiębiorstwo/gospodarstwo domowe), można mówić o takich subdyscyplinach naukowych, jak makro- i mikroekonomia oraz o stosunkowo nowym nurcie badań tj. mezoekonomii. E. Ratajczak, Rola nauk ekonomicznych, op. cit. 3 Zob.: W. Oniśko, W. Moliński, Evaluation of advances in wood science in and main areas and directions of future research in Poland, Folia Forestalia Polonica 2005, seria B, z. 36; R. Guzenda, Kierunki badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w drzewnictwie dziś i jutro (z perspektywy doświadczeń Wydziału Technologii Drewna Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu), maszyn., UP, Poznań 2010; E. Dobrowolska, Kierunki badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w drzewnictwie dziś i jutro (w świetle dotychczasowych doświadczeń Wydziału Technologii Drewna SGGW w Warszawie), maszyn., SGGW, Warszawa 2010; A. Krajewski, Kierunki badań, op. cit.; W. Oniśko, Kierunki badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w drzewnictwie dziś i jutro, maszyn., SGGW, Warszawa 2010.

18 Drzewnictwo jako dyscyplina naukowa subdyscypliny chemiczna technologia drewna, ekonomika i zarządzanie. W praktyce analitycznej wskazany układ pól badawczych może (i często powinien) ulegać modyfikacji ze względu na cel, któremu służy dana analiza. Bierze się wówczas pod uwagę co najmniej dwa dodatkowe kryteria, po pierwsze strukturę branż, których określony obszar badawczy dotyczy w sposób szczególny, po drugie problemy o charakterze interdyscyplinarnym, występujące w każdym z poprzednich przekrojów. Jest to efekt wspomnianego wcześniej specyficznego charakteru drzewnictwa, które cechuje się multi- i interdyscyplinarnością problematyki badawczej. W rezultacie takiego podejścia, w projekcie dotyczącym foresightu w drzewnictwie, w którym nadrzędnym kryterium jest innowacyjność sektora drzewnego jako działu gospodarki narodowej, przeglądu dotychczasowych kierunków badań dokonano w następującym układzie: nauka o drewnie, mechaniczny przerób drewna: materiały drzewne lite, tworzywa drzewne, kompozyty, konstrukcje drewniane, suszenie drewna, modyfikacja drewna, klejenie oraz uszlachetnianie powierzchni, ochrona drewna, chemiczna technologia drewna, ochrona środowiska i bezpieczeństwo, bioenergia, ekonomika drzewnictwa, zarządzanie.

19

20 2 P rzegląd dotychczasowych kierunków badań naukowych w drzewnictwie w Polsce

21

22 W dziedzinie drzewnictwa w ostatnich latach miał miejsce bardzo dynamiczny rozwój badań naukowych, dotyczących zarówno aspektów technologicznych, jak i ekonomicznych użytkowania drewna. Jak w wypadku większości dziedzin wiedzy, również w drzewnictwie funkcjonuje wiele jednostek naukowych i badawczych. Charakteryzują się one różną genezą i różnym statusem, lecz ich cechą wspólną i swoistym wyróżnikiem jest przyjęcie całego drzewnictwa jako podstawowej domeny działalności. Są to przede wszystkim 1 : Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie (SGGW) Wydział Technologii Drewna, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu (UP) Wydział Technologii Drewna, Instytut Papiernictwa i Poligrafii Politechniki Łódzkiej w Łodzi (IPiP) Zakład Technologii Włóknistych Mas Papierniczych, Instytut Biopolimerów i Włókien Chemicznych w Łodzi (IBWCh) Zespół Celulozownictwa, Laboratorium Jakości Papieru, Laboratorium Ochrony Środowiska, Zakład Certyfikacji Wyrobów Papierniczych, Instytut Technologii Drewna w Poznaniu (ITD), Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Przemysłu Płyt Drewnopochodnych Sp. z o.o. w Czarnej Wodzie (OBRPPD). Ponadto, od niedawna w dziedzinie drzewnictwa (i na jej rzecz) działają nowe jednostki organizacyjne ze sfery naukowo-badawczej takie, jak: Centrum Transferu Innowacji i Technologii dla Meblarstwa w Poznaniu (CTITdM) i Centrum Innowacji Drzewnictwa w Warszawie, a także liczne laboratoria, biura konstrukcyjne i konstrukcyjno-technologiczne, biura studiów i projektów itp., działające w przedsiębiorstwach sektora drzewnego (należących do kategorii jednostek rozwojowych). Badania w ośrodkach naukowych kreujących wiedzę z zakresu drzewnictwa dotyczą różnych subdyscyplin naukowych i obszarów problemowych tej dziedziny, przy czym intensywność badań i ich znaczenie w ramach poszczególnych subdyscyplin zmienia się w czasie. Wynika stąd ogromna trudność 1 Sfera nauki i badań w drzewnictwie, op. cit., s

23 22 Badania naukowe w drzewnictwie w Polsce w procesach systematyzacji (i grupowania) tak zróżnicowanych i nakładających się na siebie kierunków badań. Poniżej przedstawiono próbę identyfikacji ważniejszych dotychczasowych nurtów badawczych w drzewnictwie, ujętych według mieszanego układu klasyfikacyjnego pól badawczych, uwzględniającego jednocześnie podejście: naukowe, gospodarcze i problemowe, co oznacza wzięcie pod uwagę: dyscyplin i subdyscyplin naukowych, branż drzewnych i problemów wspólnych. Technologia drewna 1 Nauka o drewnie W nurcie nauki o drewnie badania prowadzone w Polsce w ostatnim okresie dotyczyły zagadnień właściwości drewna, rozpatrywanych zasadniczo w dwóch aspektach: ekologicznym i technicznym. Badania w tej dziedzinie obejmowały głównie: nauki o drewnie w aspekcie poszerzenia bazy surowcowej drzewnictwa (w tym m.in.: wzrost stadialny i niejednorodność drewna niższych klas wieku a jego właściwości, cechy strukturalne i właściwości fizyczne drewna gatunków przydatnych do zalesień gruntów porolnych), struktury i właściwości drewna (głównie technicznych) w zależności od uwarunkowań genetycznych, ekologicznych i hodowlanych (właściwości fizyko-mechaniczne drewna różnych gatunków zagranicznych i krajowych, z różnych siedlisk, też zdegradowanych działalnością człowieka lub w wyniku klęsk żywiołowych i ekologicznie zagrożonych, a także drewna gatunków lasotwórczych pochodzących z terenów porolnych i nieużytków oraz drewna wykopaliskowego), właściwości technicznych różnych gatunków drewna, determinujących jego przydatność do produkcji materiałów i wyrobów drzewnych o różnym przeznaczeniu (w tym dla budownictwa), uwarunkowania procesu pękania drewna w wyniku jednoczesnego działania naprężeń wilgotnościowych, termicznych i mechanicznych. Warto dodać, że dążeniem grupy polskich badaczy w tej dziedzinie było (i jest nadal) utworzenie bazy danych o właściwościach drewna pochodzącego zarówno z różnych krain przyrodniczo-leśnych Polski, jak i drewna tropikalnego, wraz 1 Na podstawie: W. Oniśko, W. Moliński, Evaluation of advances in wood science, op. cit; E. Ratajczak, Wpływ nauk z zakresu drzewnictwa, op. cit.; W. Strykowski, Diagnoza stanu zaplecza badawczorozwojowego w zakresie tworzyw drzewnych ze szczególnym uwzględnieniem Ośrodka Badawczo- Rozwojowego Przemysłu Płyt Drewnopochodnych w Czarnej Wodzie, maszyn., Instytut Technologii Drewna, Poznań 2009; R. Guzenda, Kierunki badań naukowych, op. cit.; E. Dobrowolska, Kierunki badań naukowych, op. cit., A. Krajewski, Kierunki badań naukowych, op. cit.; W. Oniśko, Kierunki badań naukowych, op. cit. oraz stron internetowych ośrodków naukowych w Polsce.

24 Przegląd dotychczasowych kierunków badań naukowych z określeniem przy pomocy metod nieniszczących wpływu różnych czynników na pewność oceny jakości technicznej drewna dla potrzeb inżynierii materiałów drzewnych. Mechaniczna technologia drewna Badania w dziedzinie mechanicznej technologii drewna obejmują szerokie spektrum zagadnień, w tym przede wszystkim dotyczące procesu obróbki i przetwarzania surowca drzewnego na materiały drzewne lite, tworzywa drzewne i kompozyty oraz konstrukcje 1, badania dotyczące ulepszania i zabezpieczania produktów drzewnych, badania związane z procesami technologicznymi w sferze ochrony drewna. W dziedzinie mechanicznej technologii drewna można wyróżnić dwa generalne obszary badań: pierwszy dotyczący procesu obróbki surowca drzewnego, i drugi wiążący się z technologią i jakością otrzymywanych materiałów i konstrukcji. Jest przy tym istotne, że badania samego procesu obróbki były z zasady łączone z badaniami nad ulepszaniem stosowanych narzędzi, a nawet z propozycjami nowych rozwiązań konstrukcyjnych. Materiały drzewne lite Ważniejsze dotychczasowe nurty badań dotyczących materiałów z drewna litego to: techniczna i technologiczna waloryzacja drewna i jego kompozytów, technologiczna optymalizacja mechanicznego przerobu drewna i produkcji półfabrykatów (w tym: efektywność technologiczna przerobu drewna z różnych baz surowcowych, materiałooszczędny przerób drewna i wykorzystanie drewna małowymiarowego), reologia i mechanika zniszczenia drewna i konstrukcji drewnianych, właściwości sorpcyjne drewna względem formaldehydu, zjawiska towarzyszące procesowi obróbki drewna, zwłaszcza procesowi skrawania (w tym m.in. wpływ modyfikacji powierzchni narzędzi na proces skrawania drewna i materiałów drewnopochodnych), jakość drewna i materiałów drzewnych a właściwości techniczno-użytkowe wyrobów drzewnych (m.in. elementów klejonych, okien, drzwi, materiałów podłogowych), doskonalenie metod oceny właściwości drewna (defektoskopia optyczna, radiologiczna, akustyczna i mikrofalowa; też m.in. metody oceny kłód o dużych średnicach), nowe obszary zastosowań drewna litego i materiałów drzewnych litych, 1 Technologia produkcji materiałów drzewnych uzyskiwanych przez: mechaniczne dzielenie surowca drzewnego, łączenie rozdrobnionego surowca drzewnego, łączenie materiałów drzewnych w konstrukcje (elementy konstrukcyjne, okna, drzwi, meble, opakowania). Zob. M. Zenkteler, Mechaniczna technologia drewna, PWN, Warszawa Poznań 1971.

25 24 Badania naukowe w drzewnictwie w Polsce systemy komputerowego sterowania produkcją materiałów tartych, metody i techniki pomiarowe (w tym wytrzymałościowe sortowanie tarcicy konstrukcyjnej i doskonalenie wymogów normalizacyjnych). Tworzywa i kompozyty drzewne Ważną dziedziną działalności ośrodków naukowo-badawczych w Polsce były i są badania w obszarze kompozytów drzewnych. Można je podzielić na badania dotyczące: różnych rodzajów tworzyw i kompozytów drzewnych, materiałów i środków wiążących i uszlachetniających powierzchnię, nowych rozwiązań materiałowo-surowcowych oraz technologicznych. Badania w tej dziedzinie technologii drewna były prowadzone w odniesieniu do trzech rodzajów tworzyw: tworzyw warstwowych, płyt pilśniowych oraz płyt wiórowych. W obszarze tworzyw warstwowych określono między innymi wpływ czynników technologicznych na wybrane właściwości sklejek trójwarstwowych oraz wpływ redukcji ciśnienia prasowania na wybrane właściwości sklejki; ponadto opracowano nowe oryginalne tworzywa warstwowe, składające się z drewna (fornir) i innych materiałów. Dążono też do opracowania nowych rozwiązań konstrukcyjnych sklejki (np. sklejka o podwyższonej elastyczności), energooszczędnej produkcji (technologia wytwarzania sklejki wodoodpornej z fornirów o wilgotności powyżej 15%) i stosowania niekonwencjonalnych metod sklejania fornirów. Ważnym nurtem dociekań naukowych były też badania nad poprawą stabilności wymiarowej tworzyw drzewnych. W dziedzinie płyt aglomerowanych uwaga badawcza koncentrowała się na środkach wiążących stosowanych w produkcji płyt drewnopochodnych, głównie płyt wiórowych; w tym celu badano zagadnienia modyfikacji żywic syntetycznych (zarówno fenolowo-formaldehydowych, jak i mocznikowo-formaldehydowych) dla polepszenia tak procesu klejenia, jak i właściwości płyt (wysoka higieniczność oraz podwyższona odporność na działanie zmiennych warunków otoczenia, zwłaszcza grzybo- i ognioodporności, co ma szczególne znaczenie w zastosowaniach w budownictwie). Ważnymi nurtami badań były technologie i produkty, wytworzone z zastosowaniem niekonwencjonalnych surowców lignocelulozowych oraz z dodatkiem surowców niedrzewnych. Do pierwszej grupy poszukiwań badawczych należy zaliczyć technologię produkcji płyt wiórowych z odpadów z roślin jednorocznych (m.in. słomy zbożowej, rzepakowej, wiesiołka), natomiast do drugiej m.in.: półsuchą technologię płyt gipsowo-drzewnych (wióry z drewna poużytkowego i gips otrzymywany przy odsiarczaniu spalin) oraz technologię produkcji płyt z odpadowych cząstek lignocelulozowych i termoplastów. Istotne osiągnięcia uzyskano też w dziedzinie technologii łączenia rozdrobnionego surowca. Opracowano m.in. metodę bezklejowego łączenia suchych włókien drzewnych, wiórów oraz litego drewna drogą chemicznej aktywacji ich powierzchni, technologię łączenia rozdrobnionego surowca różnego rodzaju

Instytut Technologii DrewnaInstytut Technologii Drewna. Instytut Technologii Drewna Poznań, 25.06.2009

Instytut Technologii DrewnaInstytut Technologii Drewna. Instytut Technologii Drewna Poznań, 25.06.2009 SEMINARIUM Drzewnictwo nowe nurty w technice i technologii Instytut Technologii DrewnaInstytut Technologii Drewna 1 Projekt: Foresight w drzewnictwie scenariusze rozwoju badań naukowych w Polsce do 2020

Bardziej szczegółowo

Rola nauki. w sektorze leśno-drzewnym. Andrzej Fojutowski Instytut Technologii Drewna. Drewno w gospodarce UE i Polski

Rola nauki. w sektorze leśno-drzewnym. Andrzej Fojutowski Instytut Technologii Drewna. Drewno w gospodarce UE i Polski Rola nauki w sektorze leśno-drzewnym Andrzej Fojutowski Instytut Technologii Drewna Niektóre jednostki naukowe w sektorze: Wydziały Leśne i Technologii Drewna uczelni wyższych, Instytut Badawczy Leśnictwa,

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT NR 184 ds. Klejów

PLAN DZIAŁANIA KT NR 184 ds. Klejów Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT NR 184 ds. Klejów STRESZCZENIE Środowisko biznesowe: Zakres objęty działalnością KT 184 jest niezwykle szeroki i ma charakter wybitnie intersektorowy, gdyż dotyczy nie tylko

Bardziej szczegółowo

- + - + tylko przy użytkowaniu w warunkach wilgotnych b) tylko dla poszycia konstrukcyjnego podłóg i dachu opartego na belkach

- + - + tylko przy użytkowaniu w warunkach wilgotnych b) tylko dla poszycia konstrukcyjnego podłóg i dachu opartego na belkach Płyty drewnopochodne do zastosowań konstrukcyjnych Płyty drewnopochodne, to szeroka gama materiałów wytworzonych z różnej wielkości cząstek materiału drzewnego, formowane przez sklejenie przy oddziaływaniu

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

60-654 Poznań, ul. Winiarska 1. tel.: (+48 61) 849 24 00 fax: (+48 61) 822 43 72 e-mail: office@itd.poznan.pl http://www.itd.poznan.

60-654 Poznań, ul. Winiarska 1. tel.: (+48 61) 849 24 00 fax: (+48 61) 822 43 72 e-mail: office@itd.poznan.pl http://www.itd.poznan. 60-654 Poznań, ul. Winiarska 1 tel.: (+48 61) 849 24 00 fax: (+48 61) 822 43 72 e-mail: office@itd.poznan.pl http://www.itd.poznan.pl Jedyna w Polsce jednostka naukowo-badawcza zajmująca się od 1952 roku

Bardziej szczegółowo

Wydziały Politechniki Poznańskiej

Wydziały Politechniki Poznańskiej Wydziały Politechniki Poznańskiej Wydział Architektury Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Wydział Elektroniki i Telekomunikacji Wydział Elektryczny Wydział

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki Efekty dla programu : Kierunek: Zarządzanie i inżynieria produkcji Specjalności: Inżynieria produkcji surowcowej, Infrastruktura

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIA. drewniane elementy wyposażenia wnętrz. klejenie płyt. klejenie drewna twardego. klejenie stolarki otworowej. oklejanie fornirem

ZASTOSOWANIA. drewniane elementy wyposażenia wnętrz. klejenie płyt. klejenie drewna twardego. klejenie stolarki otworowej. oklejanie fornirem KLEJE DO DREWNA Synthos Kralupy Synthos Dwory SYNTHOS WIARYGODNY I SPRAWDZONY PRODUCENT KLEJÓW SYNTETYCZNYCH 2 zaklady produkcyjne ponad 2000 pracowników nowy Dział Badawczo - Rozwojowy własne Centrum

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Załącznik nr 1 do uchwały nr 46/2013 Senatu UP Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Wydział prowadzący kierunek:

Bardziej szczegółowo

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o.

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. EKOS Poznań jako nazwa handlowa funkcjonuje na rynku od 1987. Głównymi obszarami działalności

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM Dr inż. Anna Żornaczuk-Łuba Zastępca dyrektora Departamentu Leśnictwa i Ochrony Przyrody Ministerstwo Środowiska Polanica Zdrój 23 maja 2014 r.

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Program Sektorowy Recyklingu szansą na finansowanie rozwoju nowych technologii, produktów i usług

Program Sektorowy Recyklingu szansą na finansowanie rozwoju nowych technologii, produktów i usług Program Sektorowy Recyklingu szansą na finansowanie rozwoju nowych technologii, produktów i usług AGENDA 1. Czym są programy sektorowe? 2. Czym są projekty B+R, jak je konstruować i realizować? 3. Program

Bardziej szczegółowo

PRZEDMOWA 10 1. WIADOMOŚCI WSTĘPNE 11 2. ROZWÓJ MOSTÓW DREWNIANYCH W DZIEJACH LUDZKOŚCI 13

PRZEDMOWA 10 1. WIADOMOŚCI WSTĘPNE 11 2. ROZWÓJ MOSTÓW DREWNIANYCH W DZIEJACH LUDZKOŚCI 13 PRZEDMOWA 10 1. WIADOMOŚCI WSTĘPNE 11 2. ROZWÓJ MOSTÓW DREWNIANYCH W DZIEJACH LUDZKOŚCI 13 3. DREWNO JAKO MATERIAŁ KONSTRUKCYJNY DO BUDOWY MOSTÓW 39 3.1. Wady i zalety drewna 39 3.2. Gatunki drewna stosowane

Bardziej szczegółowo

Sprawa okazuje się jednak nieco bardziej skomplikowana, jeśli spojrzymy na biomasę i warunki jej przetwarzania z punktu widzenia polskiego prawa.

Sprawa okazuje się jednak nieco bardziej skomplikowana, jeśli spojrzymy na biomasę i warunki jej przetwarzania z punktu widzenia polskiego prawa. Czy biomasa jest odpadem? Łukasz Turowski Co to jest biomasa? W obliczu nałożonych na Polskę prawem Unii Europejskiej zobowiązań polegających na zwiększaniu udziału energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych

Bardziej szczegółowo

Kursy: 12 grup z zakresu:

Kursy: 12 grup z zakresu: SCHEMAT REALIZACJI USŁUG W RAMACH PROJEKTU EKO-TRENDY Kursy: 12 grup z zakresu: Szkolenia Instalator kolektorów słonecznych - 2 edycje szkoleń - 1 h/gr. 2. Szkolenia Nowoczesne trendy ekologiczne w budownictwie

Bardziej szczegółowo

Oferta badawcza. XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz

Oferta badawcza. XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz Oferta badawcza XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz Struktura organizacyjna PIMOT Przemysłowy Instytut Motoryzacji Pion Paliw i Energii Odnawialnej

Bardziej szczegółowo

PLAN SEMINARIÓW ODBIORCZYCH ZADAŃ BADAWCZYCH REALIZOWANYCH W RAMACH PROJEKTU STRATEGICZNEGO

PLAN SEMINARIÓW ODBIORCZYCH ZADAŃ BADAWCZYCH REALIZOWANYCH W RAMACH PROJEKTU STRATEGICZNEGO PLAN SEMINARIÓW ODBIORCZYCH ZADAŃ BADAWCZYCH REALIZOWANYCH W RAMACH PROJEKTU STRATEGICZNEGO 7 9 stycznia 2014 r. GRUPA PROBLEMOWA I godz. 10.00 - Otwarcie seminarium - prof. dr hab. inż. Adam MAZURKIEWICZ

Bardziej szczegółowo

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Ewelina Kaatz-Drzeżdżon Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku marzec 2015 Nowy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Wiadomości ogólne 9. 2. Wiadomości podstawowe o drewnie 16

Spis treści. 1. Wiadomości ogólne 9. 2. Wiadomości podstawowe o drewnie 16 Spis treści 1. Wiadomości ogólne 9 1.1. Technologia i materiałoznawstwo 9 1.2. Rola technologii w procesie produkcyjnym 10 1.3. Normalizaąja 11 1.4. Zagadnienie oszczędności drewna. Charakterystyka przemysłu

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP

Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP Zmiany w edukacji w kontekście perspektyw rozwoju sektora odnawialnych źródeł energii na przykładzie wyników badań Obserwatorium

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Krajowy Program Gospodarki Odpadami

Krajowy Program Gospodarki Odpadami Krajowy Program Gospodarki Odpadami KPGO został sporządzony jako realizacja przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 365 i Nr 113, poz.

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania do poszczególnych działów. Zajęcia techniczne klasa V. oprac. Beata Łabiga

Szczegółowe wymagania do poszczególnych działów. Zajęcia techniczne klasa V. oprac. Beata Łabiga Szczegółowe wymagania do poszczególnych działów. Zajęcia techniczne klasa V oprac. Beata Łabiga ROZDZIAŁ III. MATERIAŁY I ICH ZASTOSOWANIE Wymagania podstawowe poprawnie posługuje się terminami: włókno,

Bardziej szczegółowo

Z-LOGN1-1080 Ekonomika transportu Economics of transport. Logistyka I stopień Ogólnoakademicki

Z-LOGN1-1080 Ekonomika transportu Economics of transport. Logistyka I stopień Ogólnoakademicki KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-LOGN1-1080 Ekonomika transportu Economics of transport A. USYTUOWANIE

Bardziej szczegółowo

SYNTHOS S.A. ul. Chemików 1 32-600 Oświęcim, POLAND tel. +48 33 844 18 21...25 fax +48 33 842 42 18 VAT EU PL5490002108 www.synthosgroup.

SYNTHOS S.A. ul. Chemików 1 32-600 Oświęcim, POLAND tel. +48 33 844 18 21...25 fax +48 33 842 42 18 VAT EU PL5490002108 www.synthosgroup. KLEJE do papieru kleje do papieru Spółka SYNTHOS S.A. wyrosła z firm chemicznych: Dwory S.A oraz Kaucuk a.s. Obecna nazwa firmy - SYNTHOS (wprowadzona w 2007 r.) stanowi połączenie dwóch wyrazów greckiego

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wrocław 2011

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wrocław 2011 Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wrocław 2011 IDENTYFIKACJA POTENCJAŁU I ZASOBÓW DOLNEGO ŚLĄSKA W OBSZARZE NAUKA I TECHNOLOGIE NA RZECZ POPRAWY JAKOŚCI ŻYCL4 (QUALITY OF LIFE) ORAZ WYTYCZENIE PRZYSZŁYCH

Bardziej szczegółowo

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH NA 2015 ROK I. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach,

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego są sobie potrzebne?

INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego są sobie potrzebne? POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I EKONOMII Międzynarodowa Konferencja Naukowo-techniczna PROGRAMY, PROJEKTY, PROCESY zarządzanie, innowacje, najlepsze praktyki INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego

Bardziej szczegółowo

Współpraca z jednostkami B+R i uczelniami szansą na innowacyjny rozwój polskich przedsiębiorstw z sektora MŚP. Przykłady dobrych praktyk

Współpraca z jednostkami B+R i uczelniami szansą na innowacyjny rozwój polskich przedsiębiorstw z sektora MŚP. Przykłady dobrych praktyk Klaster Gospodarki Odpadowej i Recyklingu szansą rozwoju innowacyjnych przedsiębiorstw z branży odpadowej i recyklingu Współpraca z jednostkami B+R i uczelniami szansą na innowacyjny rozwój polskich przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014 r. Cele PO IR Wspieranie innowacyjności

Bardziej szczegółowo

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030 Warszawa, 1 marca 2012 Kierunki wspierania innowacyjności ci przedsiębiorstw. Wyniki projektu Insight 2030 Beata Lubos, Naczelnik Wydziału Polityki Innowacyjności, Departament Rozwoju Gospodarki, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D. Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych

REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D. Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych Jaka jest Rola MJWPU? Wprowadzanie w świat finansowania innowacji na Mazowszu

Bardziej szczegółowo

Ocenę dobrą otrzymuje uczeń, który:

Ocenę dobrą otrzymuje uczeń, który: Wymagania edukacyjne - zajęcia techniczne klasa 5 Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: posługuje się terminami: włókna roślinne, surowce wtórne, papier, tektura, karton omawia proces produkcji papieru

Bardziej szczegółowo

w zakresie: TRANSFERU WIEDZY DO GOSPODARKI PROJEKTÓW BADAWCZO-ROZWOJOWYCH

w zakresie: TRANSFERU WIEDZY DO GOSPODARKI PROJEKTÓW BADAWCZO-ROZWOJOWYCH 1 w zakresie: TRANSFERU WIEDZY DO GOSPODARKI PROJEKTÓW BADAWCZO-ROZWOJOWYCH 2 Fundusze zewnętrzne 2014 2020, (projekty programów operacyjnych) 1. REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY DLA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Analiza zasadności uruchomienia przez NCBiR agendy badawczej w obszarze substytucji surowców nieenergetycznych istotnych dla polskiej gospodarki.

Analiza zasadności uruchomienia przez NCBiR agendy badawczej w obszarze substytucji surowców nieenergetycznych istotnych dla polskiej gospodarki. Analiza zasadności uruchomienia przez NCBiR agendy badawczej w obszarze substytucji surowców nieenergetycznych istotnych dla polskiej gospodarki. Dr hab. inż. Łukasz Kaczmarek prof. nzw. Wydział Mechaniczny

Bardziej szczegółowo

S1A_W06 makroekonomii niezbędną do rozumienia podstawowych procesów

S1A_W06 makroekonomii niezbędną do rozumienia podstawowych procesów Kierunkowe efekty kształcenia Kierunek: zarządzanie i inŝynieria produkcji Obszar kształcenia: nauki rolnicze, leśne i weterynaryjne, nauki techniczne oraz społeczne Poziom kształcenia: studia pierwszego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH Priorytet 1. Ułatwianie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich 1a. Zwiększenie innowacyjności i bazy wiedzy na obszarach

Bardziej szczegółowo

Drewno? Naturalnie! budowa i remont

Drewno? Naturalnie! budowa i remont Dom z Ogrodem Tekst: Waldemar Zieliński, prezes Fabryki Konstrukcji Drewnianych S.A. Drewno? Naturalnie! Drewno było do niedawna dosyć często zastępowane w budownictwie żelbetonem, cegłą lub stalą. Coraz

Bardziej szczegółowo

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE TWORZYWA BIODEGRADOWALNE Opracowały: Joanna Grzegorzek kl. III a TE Katarzyna Kołdras kl. III a TE Tradycyjne tworzywa sztuczne to materiały składające się z polimerów syntetycznych. Większość z nich nie

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE DZIAŁAŃ INNOWACYJNYCH W MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTWACH SEKTORA DRZEWNEGO W POLSCE STUDIUM PRZYPADKU

WSPARCIE DZIAŁAŃ INNOWACYJNYCH W MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTWACH SEKTORA DRZEWNEGO W POLSCE STUDIUM PRZYPADKU WSPARCIE DZIAŁAŃ INNOWACYJNYCH W MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTWACH SEKTORA DRZEWNEGO W POLSCE STUDIUM PRZYPADKU Izabela NIZIAŁEK Streszczenie: Polski sektor drzewny charakteryzuje się dużym rozproszeniem

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z zajęć technicznych dla klasy V do programu nauczania Jak to działa?

Wymagania edukacyjne z zajęć technicznych dla klasy V do programu nauczania Jak to działa? Wymagania edukacyjne z zajęć technicznych dla klasy V do programu nauczania Jak to działa? Temat. Od włókna do ubrania. To takie proste! Pokrowiec na telefon 3. Wszystko o papierze Zagadnienia, materiał

Bardziej szczegółowo

1. Bezpieczeństwo i higiena pracy, 4. Informatyka w zarządzaniu przedsiębiorstwem, 2. Zarządzanie przedsiębiorstwem i ochrona środowiska,

1. Bezpieczeństwo i higiena pracy, 4. Informatyka w zarządzaniu przedsiębiorstwem, 2. Zarządzanie przedsiębiorstwem i ochrona środowiska, Na kierunku ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI oferujemy 4 specjalności: 1. Bezpieczeństwo i higiena pracy, 4. Informatyka w zarządzaniu przedsiębiorstwem, 2. Zarządzanie przedsiębiorstwem i ochrona środowiska,

Bardziej szczegółowo

Inżynieria Środowiska dyscypliną przyszłości!

Inżynieria Środowiska dyscypliną przyszłości! Warto budować lepszą przyszłość! Czyste środowisko, efektywne systemy energetyczne, komfort życia dr inż. Piotr Ziembicki Instytut Inżynierii Środowiska Uniwersytet Zielonogórski WYZWANIA WSPÓŁCZESNOŚCI

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia Tabela odniesień efektów kierunkowych do efektów obszarowych Odniesienie do Symbol Kierunkowe efekty kształcenia efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

KATALOG PRZEDMIOTÓW (PAKIET INFORMACYJNY ECTS) KIERUNEK ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA

KATALOG PRZEDMIOTÓW (PAKIET INFORMACYJNY ECTS) KIERUNEK ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA KATALOG PRZEDMIOTÓW (PAKIET INFORMACYJNY ) KIERUNEK ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA Legnica 2011/2012 Kierunek: Zarządzanie i inżynieria produkcji, studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Odzysk i recykling założenia prawne. Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert

Odzysk i recykling założenia prawne. Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert Odzysk i recykling założenia prawne Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert Odzysk Odzysk ( ) jakikolwiek proces, którego wynikiem jest to, aby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Konferencja Naukowo-Techniczna MOŻLIWOŚCI I UWARUNKOWANIA PODAŻY DREWNA DO CELÓW ENERGETYCZNYCH

Konferencja Naukowo-Techniczna MOŻLIWOŚCI I UWARUNKOWANIA PODAŻY DREWNA DO CELÓW ENERGETYCZNYCH Konferencja Naukowo-Techniczna MOŻLIWOŚCI I UWARUNKOWANIA PODAŻY DREWNA DO CELÓW ENERGETYCZNYCH Instytut Badawczy Leśnictwa, Sękocin Stary, 20-21.11.2012 Prof. nadzw. dr hab. Ewa Ratajczak Mgr Gabriela

Bardziej szczegółowo

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU Załącznik do uchwały Nr 14/15 Rady Nadzorczej WFOŚiGW w Kielcach z dnia 29 czerwca 2015 r. L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Wstęp... CZĘŚĆ 1. Podstawy technologii materiałów budowlanych...

Wstęp... CZĘŚĆ 1. Podstawy technologii materiałów budowlanych... Spis treści Wstęp... CZĘŚĆ 1. Podstawy technologii materiałów budowlanych... 1. Spoiwa mineralne... 1.1. Spoiwa gipsowe... 1.2. Spoiwa wapienne... 1.3. Cementy powszechnego użytku... 1.4. Cementy specjalne...

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE MOŻLIWOŚCI FINANSOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW W OKRESIE PROGRAMOWANIA 2014 2020

WSPARCIE MOŻLIWOŚCI FINANSOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW W OKRESIE PROGRAMOWANIA 2014 2020 WSPARCIE MOŻLIWOŚCI FINANSOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW W OKRESIE PROGRAMOWANIA 2014 2020 Źródła wsparcia dla firm na lata 2014 2020 Zagadnienia krajowych i regionalnych inteligentnych specjalizacji Opracował:

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji. Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ

WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji. Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ 13 maja 2011 Wydatki strukturalne akty prawne Ustawa o finansach publicznych z dn.

Bardziej szczegółowo

2010-11-25 PROGRAM WSPIERANIA PROJEKTÓW INNOWACYJNYCH: Międzyuczelniana Sieć Promotorów Przedsiębiorczości Akademickiej (MSPPA)

2010-11-25 PROGRAM WSPIERANIA PROJEKTÓW INNOWACYJNYCH: Międzyuczelniana Sieć Promotorów Przedsiębiorczości Akademickiej (MSPPA) wiemy, jak połączyć naukę z biznesem PROGRAM WSPIERANIA PROJEKTÓW INNOWACYJNYCH: Międzyuczelniana Sieć Promotorów Przedsiębiorczości Akademickiej (MSPPA) Wielkopolska Platforma Innowacyjna (WPI) Kontekst

Bardziej szczegółowo

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to:

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to: WYDZIAŁ: GEOLOGII, GEOFIZYKI I OCHRONY ŚRODOWISKA KIERUNEK STUDIÓW: OCHRONA ŚRODOWISKA RODZAJ STUDIÓW: STACJONARNE I STOPNIA ROK AKADEMICKI 2014/2015 WYKAZ PRZEDMIOTÓW EGZAMINACYJNYCH: I. Ekologia II.

Bardziej szczegółowo

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K ĆWICZENIA 2 Charakterystyka wybranej działalności gospodarczej: 1. Stosowane surowce, materiały, półprodukty, wyroby ze szczególnym

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji. Spis treści

Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji. Spis treści Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji Spis treści Wstęp... 11 część I. Techniczne przygotowanie produkcji, jego rola i miejsce w przygotowaniu produkcji ROZDZIAŁ 1. Rola i miejsce

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE DLA KLASY V

WYMAGANIA PROGRAMOWE DLA KLASY V WYMAGANIA PROGRAMOWE DLA KLASY V Temat Zagadnienia, materiał nauczania Wymagania podstawowe Uczeń: ROZDZIAŁ. MATERIAŁY I ICH ZASTOSOWANIE 1. Od włókna do ubrania 2. To takie proste! Pokrowiec na telefon

Bardziej szczegółowo

Co kryje się pod. pojęciem gospodarki niskoemisyjnej

Co kryje się pod. pojęciem gospodarki niskoemisyjnej Co kryje się pod. pojęciem gospodarki niskoemisyjnej Warszawa, 20 marzec 2013 Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Dr inż.. Arkadiusz Węglarz Dyrektor Dział Zrównoważonego rozwoju Gospodarka Niskoemisyjna

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 181 ds. Gospodarki Leśnej

PLAN DZIAŁANIA KT 181 ds. Gospodarki Leśnej Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 181 ds. Gospodarki Leśnej STRESZCZENIE Komitet Techniczny 181 ds. Gospodarki Leśnej został powołany przez Prezesa Polskiego Komitetu Normalizacyjnego 28 kwietnia 1994 r. Komitet

Bardziej szczegółowo

Uchwała obowiązuje od dnia podjęcia przez Senat. Traci moc Uchwała nr 144/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego z 27 czerwca 2013 r.

Uchwała obowiązuje od dnia podjęcia przez Senat. Traci moc Uchwała nr 144/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego z 27 czerwca 2013 r. Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego al. Rejtana 16c; 35-959 Rzeszów tel.: + 48 17 872 10 00 (centrala) + 48 17 872 10 10 fax: + 48 17 872 12 65 e-mail: rektorur@ur.edu.pl Uchwała nr 282/03/2014 Senatu Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Program Wieloletni Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Etap II Przegląd wytycznych i zalecanych rozwiązań pod kątem wykorzystania

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Pytania/pola zaznaczone (*) są obowiązkowe. Prosimy wpisać N/A w przypadku gdy pole nie dotyczy twojego przedsiębiorstwa.

ANKIETA. Pytania/pola zaznaczone (*) są obowiązkowe. Prosimy wpisać N/A w przypadku gdy pole nie dotyczy twojego przedsiębiorstwa. ANKIETA Informacje podane w niniejszej ankiecie mają charakter poufny i zostaną wykorzystane wyłącznie na potrzeby realizacji projektu TRAFOON. Analiza zawartych treści będzie pomocna w określeniu najistotniejszych

Bardziej szczegółowo

Regionalne podejście do inteligentnych specjalizacji Regionalna Strategia Innowacji Śląskiego. Warszawa, 2 marca 2012r.

Regionalne podejście do inteligentnych specjalizacji Regionalna Strategia Innowacji Śląskiego. Warszawa, 2 marca 2012r. Regionalne podejście do inteligentnych specjalizacji Regionalna Strategia Innowacji Województwa Śląskiego Warszawa, 2 marca 2012r. 1. Inteligentna specjalizacja kraj czy region? 2. Inteligenta specjalizacja

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SWOT technologii zagospodarowania odpadów kamiennego - Wyniki prac Ekspertów w Kluczowych

ANALIZA SWOT technologii zagospodarowania odpadów kamiennego - Wyniki prac Ekspertów w Kluczowych ANALIZA SWOT technologii zagospodarowania odpadów z górnictwa g węgla w kamiennego - Wyniki prac Ekspertów w Kluczowych Prof. dr hab. inż. Aleksander LUTYŃSKI Politechnika Śląska Prof. dr hab. inż. Wiesław

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Park Naukowo-Technologiczny Uniwersytetu Zielonogórskiego Centrum Technologii Informatycznych

Park Naukowo-Technologiczny Uniwersytetu Zielonogórskiego Centrum Technologii Informatycznych Uniwersytetu Zielonogórskiego Centrum Technologii Informatycznych dr inż. Wojciech Zając Geneza Przykład wzorowej współpracy interdyscyplinarnej specjalistów z dziedzin: mechaniki, technologii, logistyki,

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Załącznik nr 1 Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Definicja i zakres pojęcia technologia 1.2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki Efekty dla programu : Kierunek: Odnawialne źródła energii i gospodarka odpadami Specjalności: Stopień : studia II stopnia Profil

Bardziej szczegółowo

KIGNET INNOWACJE - izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw

KIGNET INNOWACJE - izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw PROJEKT KIGNET INNOWACJE - izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw KLASTER GOSPDARKI ODPADOWEJ I RECYKLINGU Branża: gospodarowanie odpadami i branże pokrewne Warszawa, 21 czerwca 2012 r.

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

POLISH WOOD CLUSTER. Koordynator: Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Sp. z o.o.

POLISH WOOD CLUSTER. Koordynator: Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Sp. z o.o. POLISH WOOD CLUSTER Koordynator: Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Sp. z o.o. Polish Wood Cluster jako przykład budowy powiązań kooperacyjnych i konkurencji przedsiębiorców Siedziba Polish Wood Cluster

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 1 z dnia 10.12.2015r.

Zapytanie ofertowe nr 1 z dnia 10.12.2015r. Zapytanie ofertowe nr 1 z dnia 10.12.2015r. Dotyczy: Wykonania usługi badawczej w zakresie badań możliwości łączenia różnych cząstek lignocelulozowych w postaci włókien lub mączki z wybranymi polimerami

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla studiów podyplomowych

Opis efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Opis efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Nazwa studiów podyplomowych Nazwa obszaru kształcenia, w zakresie którego są prowadzone studia podyplomowe Nazwa kierunku studiów, z którym jest związany

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie prac badawczo-rozwojowych w ramach aktualnych programów wsparcia dla przedsiębiorców 04.09.2015

Dofinansowanie prac badawczo-rozwojowych w ramach aktualnych programów wsparcia dla przedsiębiorców 04.09.2015 Dofinansowanie prac badawczo-rozwojowych w ramach aktualnych programów wsparcia dla przedsiębiorców 04.09.2015 O ADM Consulting Group S.A. Dotacje UE Opracowywanie dokumentacji aplikacyjnych Pomoc w doborze

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Automatyzacja i Robotyzacja Procesów Produkcyjnych Dr hab. inż. Jan Duda Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Podstawowe pojęcia Automatyka Nauka o metodach i układach sterowania

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu ZP-Z1-19

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu ZP-Z1-19 Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 5 1. Nazwa przedmiotu: BADANIA MARKETINGOWE 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego: 2014/2015

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Prowadzący. Doc. dr inż. Jakub Szymon SZPON. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

Prowadzący. Doc. dr inż. Jakub Szymon SZPON. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA studia podyplomowe dla czynnych zawodowo nauczycieli szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA W ZAKRESIE TECHNOLOGII ŚRODOWISKOWYCH ZUO SP. Z O. O. I GOT PNP SP. Z O.O.

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA W ZAKRESIE TECHNOLOGII ŚRODOWISKOWYCH ZUO SP. Z O. O. I GOT PNP SP. Z O.O. DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA W ZAKRESIE TECHNOLOGII ŚRODOWISKOWYCH ZUO SP. Z O. O. I GOT PNP SP. Z O.O. Gorzowski Ośrodek Technologiczny PNP Sp. z o.o. Gorzowski Ośrodek Technologiczny Park Naukowo-Przemysłowy

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA Wydział: INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Kierunek: INŻYNIERIA ŚRODOWISKA (IS) Stopień studiów: I Efekty na I stopniu dla kierunku IS K1IS_W01 K1IS_W02 K1IS_W03 OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW

Bardziej szczegółowo

Mariola Misztak-Kowalska Dyrektor Departamentu Rozwoju Instytucji Otoczenia Biznesu Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Mariola Misztak-Kowalska Dyrektor Departamentu Rozwoju Instytucji Otoczenia Biznesu Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości 2013 Wdrożenie innowacyjnych rozwiązańpomoc doradcza dla MSP Mariola Misztak-Kowalska Dyrektor Departamentu Rozwoju Instytucji Otoczenia Biznesu Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Warszawa, 8 lipca

Bardziej szczegółowo

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Michał Majcherek Agro Klaster Kujawy Stowarzyszenie Na Rzecz Innowacji i Rozwoju W dzisiejszych warunkach konkurencyjność

Bardziej szczegółowo

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska 7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska Podstawową zasadą realizacji Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Pińczowskiego powinna być zasada wykonywania

Bardziej szczegółowo

Podkarpackie inteligentne specjalizacje

Podkarpackie inteligentne specjalizacje Podkarpackie inteligentne specjalizacje jako istotny czynnik wzmacniania konkurencyjności regionu. Leszek Woźniak EUROPA 2020 rozwój inteligentny, a więc rozwój gospodarki bazującej na wiedzy i innowacjach

Bardziej szczegółowo

Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł

Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł Urszula Zając p.o. Dyrektora Departamentu Przedsięwzięć Przemyslowych Forum Energia Efekt Środowisko Zabrze, 6 maja 2013 r. Agenda

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku inżynieria środowiska

Efekty kształcenia dla kierunku inżynieria środowiska Efekty kształcenia dla kierunku inżynieria Szkoła wyższa prowadząca kierunek studiów: Kierunek studiów: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia w zakresie:

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Ochrony Środowiska Katowice, 31 marca 2015 r. STRATEGIA ROZWOJU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ŚLĄSKIE

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów i symboli................... XIII 1. Wprowadzenie............................... 1 1.1. Definicja i rodzaje biopaliw....................... 1 1.2. Definicja biomasy............................

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE Anna Grontkowska, Bogdan Klepacki SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział 1. Miejsce rolnictwa w systemie agrobiznesu Pojęcie i funkcje agrobiznesu Ogniwa agrobiznesu

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15

Spis treści. Przedmowa... 11. Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15 Przedmowa... 11 Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15 1. Charakterystyka zarządzania jakością... 15 1.1. Zarządzanie a kierowanie... 15 1.2. Cel i obiekt zarządzania... 16 1.3. Definiowanie

Bardziej szczegółowo