AKADEMIA GÓRNICZO - HUTNICZA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "AKADEMIA GÓRNICZO - HUTNICZA"

Transkrypt

1 AKADEMIA GÓRNICZO - HUTNICZA im. Stanis awa Staszica w Krakowie Wydzia Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki Kierunek Elektrotechnika ukasz Mruk Analiza mo liwo ci wykorzystania niekonwencjonalnych róde energii w obiekcie budowlanym Opiekun Prof. dr hab. in. Romuald W odek Kraków 2004

2 Spis tre ci Spis tre ci Przedmowa Wst p Cel i zakres pracy Poj cie Zrównowa onego rozwoju energetycznego w odniesieniu do rozwoju energii odnawialnej w Polsce Energia geotermalna Wprowadzenie Sposoby pozyskiwania energii geotermicznej Charakterystyka wód geotermalnych Dziedziny wykorzystania energii geotermalnej Charakterystyka warunków geotermalnych w Polsce Zarys warunków geotermicznych Polski Zasoby wód geotermalnych w Polsce Charakterystyka elementów i systemów pozyskiwania i wykorzystania energii geotermicznej Ogólna klasyfikacja Podstawy wymiany ciep a w geotermalnych wymiennikach ciep a Sposoby wykorzystania przypowierzchniowej energii geotermicznej Geotermalne systemy wydobywczo przetwarzaj ce Technologie wykorzystania energii geotermalnej w ciep owniach i elektrowniach Podstawowe uk ady systemów energii geotermalnej w ciep ownictwie Podstawowe schematy ciep owni geotermalnych Wykorzystanie energii geotermalnej w elektrowniach i elektrociep owniach Przegl d udanych przedsi wzi ze róde geotermicznych w Polsce Porównanie geotermalnego ród a ciep a ze ród em konwencjonalnym Podsumowanie DODATKI

3 Spis tre ci A. Zasoby i mo liwo ci wykorzystania wód geotermalnych w Ma opolsce - zarys A.1. Wyst powanie wód geotermalnych w Ma opolsce A.2. Wytypowane strefy do wykorzystania energii geotermalnej B. Wykorzystanie energii geotermalnej na Podhalu B.1. Charakterystyka hydrogeotermalna niecki podhala skiej B.2. Zarys historyczny zagospodarowania wód geotermalnych na Podhalu B.3. Geotermalny system ciep owniczy na Podhalu B.3.1. Geneza projektu B.3.2. Aspekt techniczny B.3.3. Efekt ekologiczny Spis literatury

4 Przedmowa Przedmowa Niniejsza praca Analiza mo liwo ci wykorzystania niekonwencjonalnych róde energii w obiekcie budowlanym zosta a po wi cona jednemu z odnawialnych róde energii którym jest szeroko rozumiana energia geotermiczna. Podj cie si pisania takiego tematu na wydziale elektrycznym, z jednej strony mo e by ciekawym uzupe nieniem wiedzy, w troch innym zakresie ni ta zdobyta w trakcie realizacji studiów, z drugiej jednak strony stanowi pewne wyzwanie, z uwagi na konieczno szukania nowych róde informacji. Decyzja o podj ciu pisania pracy magisterskiej na taki w a nie temat, wynik a z zainteresowania odnawialnymi ród ami energii, jak równie z sentymentu dla Podhala, gdzie obok wspania ej górskiej przyrody, istnieje jeszcze jedno naturalne bogactwo tego regionu energia geotermalna. W trakcie poszukiwa materia ów potrzebnych do realizacji niniejszej pracy, na geotermalnym szlaku pojawiali si yczliwi ludzie, s u cy swoj rad i pomoc. Dlatego w tym miejscu autor sk ada serdeczne podzi kowania, w szczególno ci Panu Dr in. Wies awowi Bujakowskiemu, Kierownikowi Zak adu Energii Odnawialnej w Instytucie Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energi PAN, Pani Dr Beacie K pi skiej, Kierownikowi Laboratorium Geotermalnego PAN w Bia ym Dunajcu oraz Panu Mgr in. Tomaszowi Misarko, pracownikowi PEC Geotermia Podhala ska S.A., za okaza pomoc, oraz cenne uwagi i wskazówki. Pragn równie serdecznie podzi kowa opiekunowi pracy, Panu Prof. dr hab. in. Romualdowi W odkowi, za po wi cony czas, yczliwo i opiek naukowo techniczn. Kraków, czerwiec 2004 ukasz Mruk 4

5 Wst p 1. Wst p wiat pocz tku XXI wieku nastawiony jest na konsumpcyjny styl ycia, równie w dziedzinie energetyki. Zwi kszaj ce si potrzeby energetyczne i zwi zane z tym szybkie wyczerpywanie si surowców mineralnych, to objaw post pu technologicznego, który w por nie skierowany na odpowiednie tory mo e przyczyni si do nieodwracalnych zmian globalnego klimatu Ziemi. Rabunkowa gospodarka zasobami paliw kopalnych, zagra a nie tylko stabilno ci energetycznej przysz ych pokole, ale przede wszystkim zwi zana jest z ogromn dewastacj i zatruwaniem rodowiska naturalnego. Trzeba otwarcie powiedzie, e znacz cy w tym udzia ma wiatowa energetyka zawodowa i przemys owa, oparta w a nie w przewa aj cym stopniu na spalaniu paliw kopalnych w tym w gla najwi kszego truciciela naszej ziemskiej atmosfery. Dalsza eksploatacja paliw konwencjonalnych w obecnym stopniu, mo e doprowadzi w przysz o ci do realnego kryzysu paliwowego oraz do przekroczenia bariery ekologicznej o niewyobra alnych skutkach klimatycznych. Jedynym lekarstwem wydaje si wi c wprowadzanie technologii energooszcz dnych oraz zast powanie paliw konwencjonalnych niekonwencjonalnymi, odnawialnymi ród ami energii. Uzyskany w ten sposób cel, ograniczenia rabunkowej gospodarki zasobami kopalnymi i zmniejszenia zanieczyszczenia rodowiska, powinien by realizowany jak najszybciej. Tak rozumiana proekologiczna modernizacja sektora paliwowo energetycznego jest jak najbardziej po dana, i na szcz cie zauwa a si coraz wi ksze zainteresowanie i dzia ania zmierzaj ce ku temu celowi. Obecnie wiele pa stw na wiecie zda o sobie spraw z dobrodziejstw wynikaj cych ze stosowania odnawialnych róde energii (O E) i coraz cz ciej si gaj po ten typ energii, jako alternatyw dla róde konwencjonalnych. Polska jako kraj cz onkowski Unii Europejskiej, zobowi zany jest do ograniczenia udzia u paliw konwencjonalnych w bilansie energetycznym kraju, na rzecz energii pozyskiwanej z O E na poziomie 12% w 2010 roku. Fakt ten wymusza wi c podejmowanie konkretnych dzia a zmierzaj cych do zrealizowania naszych zobowi za wobec UE pod tym wzgl dem. Jest to powa ne wyzwanie, ale mimo wszystko realne do osi gni cia, bowiem wed ug licznych analiz, krajowe zasoby O E mo liwe do pozyskania pod wzgl dem technicznym i ekonomicznym wynosz 25 30%, w odniesieniu do ca kowitego bilansu energetycznego Polski. 5

6 Wst p W ród zasobów energii odnawialnych w Polsce, znacz cy udzia ma energia geotermalna, bowiem jak udokumentowano, na obszarze niemal 90% naszego kraju, wyst puj zbiorniki wg bnych wód termalnych. Najbardziej zasobne i korzystne pod wzgl dem parametrów geotermalnych s obszary Ni u Polskiego oraz Podhala gdzie ju obecnie istnieje kilka zak adów geotermalnych, zapewniaj cych ogrzewanie i ciep wod u ytkow okolicznym miastom. Na wiecie ten rodzaj energii równie rozwija si w szybkim tempie i oprócz wykorzystania do celów grzewczych, energia geotermalna znajduje zastosowanie w ró nych dziedzinach, w tym równie, przy odpowiednich warunkach do produkcji pr du elektrycznego. Zagadnienia wykorzystania energii geotermalnej, s obecnie realizowane w ramach specjalistycznego dzia u energetyki zwanego geoenergetyk. W niniejszej pracy energia geotermalna stanowi przedmiot zainteresowania pod wzgl dem mo liwo ci jej wykorzystania w warunkach polskich do celów grzewczych w budownictwie. 6

7 Cel i zakres pracy 2. Cel i zakres pracy Celem pracy jest przedstawienie rozwi za umo liwiaj cych wykorzystanie niekonwencjonalnych róde energii w obiekcie budowlanym, na przyk adzie energii geotermicznej, ze szczególnym uwzgl dnieniem energii geotermalnej. W pracy zwrócono g ównie uwag na mo liwo ci pozyskania i wykorzystania energii geotermalnej do celów grzewczych, i zwi zanego z tym efektu ekologicznego z tytu u zast pienia energi odnawialn i czyst, konwencjonalnych róde energii opartych na spalaniu paliw kopalnych. Zakres pracy obejmuje zatem: - zagadnienia geologiczne zwi zane z energi geotermiczn, - ogóln charakterystyk hydrogeologiczn wyst powania energii geotermalnej na obszarze Polski z uwzgl dnieniem potencjalnych zasobów wód podziemnych i mo liwej do pozyskania z nich energii, - przegl d ró nych sposobów pozyskiwania i wykorzystania przypowierzchniowej energii geotermicznej i wg bnej energii geotermalnej, - rodzaje i rozwi zania techniczne ciep owni geotermalnych z uwzgl dnieniem przystosowania do nich odbiorców ciep a, - efekt ekologiczny zwi zany z wycofywaniem ciep owni konwencjonalnych na rzecz ciep owni geotermalnych, - zarys udanych przedsi wzi geotermalnych w Polsce, - analiz mo liwo ci wykorzystania wód geotermalnych w Ma opolsce, - charakterystyk zagospodarowania geotermii na Podhalu. 7

8 Poj cie zrównowa onego rozwoju Poj cie Zrównowa onego rozwoju energetycznego w odniesieniu do rozwoju energii odnawialnej w Polsce Poj cie Zrównowa onego rozwoju energetycznego zrodzi o si z rosn cej ogólno wiatowej troski o ujemne skutki jakie niesie za sob zaspakajanie coraz wi kszych potrzeb ludzko ci w zakresie zaopatrzenia w energi, jaka zarysowa a si w ko cu XX wieku [3]. Coraz wi ksze zapotrzebowanie na energi pierwotn uwarunkowane rozwojem gospodarczym i przyrostem ludno ci na Ziemi, powoduje wyczerpywanie si konwencjonalnych surowców energetycznych, jakimi s paliwa kopalne. Jednak nie wyczerpywanie si naturalnych zasobów paliw konwencjonalnych, lecz globalne ska enie rodowiska naturalnego produktami ich spalania: py ami, tlenkami siarki, azotu i w gla, jest najwi kszym zagro eniem dla ludzko ci. Bez wprowadzania rodków zaradczych polegaj cych na oszcz dzaniu energii, zast powaniu tradycyjnych no ników innymi, bardziej przyjaznymi dla rodowiska naturalnego, trudno b dzie zahamowa dalsz degradacj otaczaj cego nas wiata. Problematyka ta omawiana by a na wielu konferencjach mi dzynarodowych, m.in. na Szczycie Ziemi w Rio De Janeiro, oraz wiatowym Szczycie Klimatycznym w Kioto w 1997 roku, jak równie na wielu wiatowych Kongresach Energetycznych. Polityka energetyczna sta a si wi c jedn z wa nych zasad zrównowa onego rozwoju energetycznego, który umo liwia zaspokojenie potrzeb energetycznych, nie b d c równocze nie szkodliwym dla rodowiska. Idea zrównowa onego rozwoju energetycznego obejmuje dwa podstawowe kierunki dzia a polegaj ce na: zapewnieniu dostatecznej ilo ci energii obecnie i w przysz o ci, zmniejszeniu szkodliwo ci oddzia ywania paliw na rodowisko naturalne. Bior c pod uwag wyczerpywalno paliw kopalnych oraz ich szkodliwy wp yw na otaczaj ce nas rodowisko, podejmuje si odpowiednie kierunki dzia a, maj ce tym zagro eniom zaradzi poprzez [3]: zwi kszenie udzia u odnawialnych róde energii (biomasa, energia geotermalna, energia wiatru, s o ca, wody) w globalnym bilansie energetycznym, zwi kszenie efektywno ci wykorzystania energii (technologie energooszcz dne), tak by, zu ywaj c mniej energii, mo na by o zapewni 8

9 Poj cie zrównowa onego rozwoju... odpowiedni poziom us ugi energetycznej (komfort cieplny, poziom o wietlenia itp.) Konieczno oszcz dnego traktowania zasobów kopalnych w wiecie, a szczególnie ochrony naszego naturalnego rodowiska, to wymogi stawiane ludzkiej dzia alno ci politycznej i gospodarczej. Równie z konieczno ci takiej dzia alno ci mamy do czynienia w Polsce, gdzie najwi kszy udzia w bilansie emisji zanieczyszcze rodowiska, zw aszcza emisji SO 2, ma energetyka zawodowa (rys. 3.1.). Zmniejszenie emisji SO 2, jak równie CO 2 i NO X, b dzie mo liwe tylko wtedy, gdy zostan podj te odpowiednie kroki w zakresie oszcz dnego wykorzystywania energii i jej pozyskiwania ze róde odnawialnych. ród a zanieczyszcze powietrza w Polsce [tys. ton] SO2 NO2 Py Rodzaj zanieczyszczenia Ogó em En.zawodowa En.przemys owa Tech.przemys owe Inne ród a stacjonarne ród a mobilne Rys Zestawienie róde zanieczyszcze powietrza w Polsce ród o: Opracowanie w asne na podstawie [13] Poprawa stanu rodowiska naturalnego poprzez wykorzystywanie odnawialnych róde energii (O E), uzale niona jest w du ej mierze od tego w jakim stopniu polityka ekologiczna, zostanie zintegrowana z polityk gospodarcz, co le y obecnie w kwestii Rz du. Mo na jednak powiedzie, e energetyka odnawialna, jak do tej pory, nie mia a priorytetu w polityce gospodarczej pa stwa, a pojedyncze zapisy dotycz ce tej energii mia y raczej charakter 9

10 Poj cie zrównowa onego rozwoju... deklaratywny. Nie mniej jednak wprowadzenie w ycie przez Sejm RP w 2001 roku Strategii Rozwoju Energetyki Odnawialnej w Polsce, by o wa nym momentem dla przysz ego rozwoju róde odnawialnych w Polsce. W/w dokument zak ada zwi kszenie udzia u energii ze róde odnawialnych w bilansie paliwowo energetycznym kraju do 7,5% w 2010 roku i do 14% w roku Kolejnym krokiem sprzyjaj cym rozwijaniu si energetyki niekonwencjonalnej w Polsce, by o uchwalenie Rozporz dzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 30 maja 2003 roku, w sprawie obowi zku zakupu energii elektrycznej i ciep a z odnawialnych róde energii, oraz energii elektrycznej wytwarzanej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciep a. Fakt ten, jak równie nasze zobowi zania wobec Unii Europejskiej (12% w 2010 r) w tym temacie, przyczyni y si do wi kszego zainteresowania wprowadzeniem odnawialnych róde energii w Polsce, w tym równie technologi pozyskiwania energii geotermalnej. Jednak za o enia musia y zosta skonfrontowane z aktualnymi mo liwo ciami pozyskiwania energii odnawialnych w Polsce. Na prze omie kilku ostatnich lat dokonano szeregu analiz, dotycz cych oszacowania potencja u technicznego O E na terenie naszego kraju. W prace zaanga owane by y mi dzy innymi: Europejskie Centrum Energii Odnawialnej przy Instytucie Budownictwa Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa (EC BREC), oraz Bank wiatowy. Istniej jednak pewne rozbie no ci w ocenie potencja u technicznego O E wyst puj cych w Polsce wg poszczególnych ekspertyz, nie mniej jednak mo na stwierdzi, e oko o 30% rocznego zapotrzebowania na energi pierwotn w Polsce (na rok 2000) mo na uzyska z odnawialnych róde energii (rys. 3.2.). Z danych zawartych w na rysunku 3.2., wynika e najwi kszy potencja energetyczny posiada biomasa, oko o 810 PJ, a z pozosta ych O E mo e z ni konkurowa w a ciwie tylko energia geotermalna. Energia geotermalna prócz tego e zajmuje drugie miejsce w ród odnawialnych róde energii pod wzgl dem potencja u technicznego (200 PJ), posiada równie inna wa n cech daj c jej przewag nad pozosta ymi O E. Energia geotermalna jest mianowicie pozbawiona zale no ci od zmiennych warunków pogodowych i klimatycznych, co w porównaniu np. z energi wiatrow czy s oneczn daje jej znaczn przewag, je eli chodzi o stabilno energetyczn. 10

11 Poj cie zrównowa onego rozwoju... Udzia O E w bilansie energetycznym kraju *) Energia [PJ] Odnawialne ród a energii Biomasa 70,38% En.geotermalna 17,38% En.s oneczna 4,78% En.wodna 4,34% En.wiatrowa 3,12% Rys Potencja energetyczny O E w Polsce, mo liwy do wykorzystania pod wzgl dem techniczno ekonomicznym *) - Energia z O E mo liwa do pozyskania wynosi ok PJ co stanowi ok. 30% rocznego zapotrzebowania na energi pierwotn w Polsce (ok PJ r), 1 PJ = J ród o: Opracowanie w asne na podstawie [13], [35] W Polsce istniej znaczne zasoby odnawialnych róde energii, których wykorzystanie w przysz o ci mo e zrealizowa plan energetyczny kraju, zawarty w Strategii Rozwoju Energetyki Odnawialnej w Polsce, co z pewno ci przyczyni si równie do polepszenia komfortu ycia ludzi przez ograniczenie emisji do atmosfery szkodliwych dla zdrowia gazów. Jednak aby tak si sta o, potrzebna jest wi ksza wiadomo i przekonanie ludzi do takiej formy energii, ale przede wszystkim konkretne dzia ania Rz du, wspieraj ce rozwój O E. 11

12 Energia geotermalna 4. Energia geotermalna 4.1. Wprowadzenie Energia geotermiczna jest wewn trznym ciep em Ziemi, zgromadzonym w magmie, ska ach i p ynach (woda, para wodna, ropa naftowa, gaz ziemny itp.) wype niaj cych pory i szczeliny skalne. Energia geotermalna obejmuje natomiast cz energii geotermicznej zawartej w wodzie, parze wodnej oraz gor cych suchych ska ach. Ciep o wn trza Ziemi pochodzi cz ciowo z procesów formowania si naszej planety w przesz o ci, a cz ciowo jest ciep em pochodz cym z innych wewn trznych róde ciep a, do których nale procesy naturalnego rozk adu pierwiastków promieniotwórczych (uranu, toru, potasu), oraz procesy cieplne zachodz ce w j drze ziemi. Ciep o Ziemi nagromadzone w jej wn trzu jest ogromne. Do g boko ci oko o 10 km przekracza krotnie ilo ciep a, jak mo na uzyska ze wszystkich z ó paliw tradycyjnych, czyli ropy naftowej, w gla i gazu ziemnego oraz z pierwiastków promieniotwórczych wykorzystywanych w energii atomowej. Zachodz cy nieustannie proces przep ywu ciep a od wn trza Ziemi ku powierzchni warstw skorupy, spowodowany strumieniem cieplnym, jest ci g ym ród em ciep a dla formacji skalnych, od których z kolei nagrzewa si woda wype niaj ca ich wolne przestrzenie zwana wod geotermaln. Zag biaj c si w g b Ziemi, temperatura wzrasta, osi gaj c w wewn trznym j drze warto nawet 6200 C (rys. 4.1.). Km: ok C ok C do 6200 C Rys Budowa wn trza Ziemi ród o: [33] 12

13 Energia geotermalna Ten przyrost temperatury zwi zany ze zmian g boko ci nosi nazw gradientu geotermicznego lub stopnia geotermicznego i jest czynnikiem decyduj cym o lokalnych warto ciach temperatury ska a tym samym o temperaturze wody wype niaj cej pory i szczeliny skalne. Temperatura ziemi bezpo rednio w pobli u jej powierzchni (do ok. 10 km) zmienia si w przybli eniu liniowo wraz z g boko ci i wzrasta rednio o ok. 33 C na 1 km, tak e na g boko ci 3 km wynosi w przybli eniu 100 C. Gradient geotermiczny nie jest taki sam na ca ym obszarze Ziemi. W ró nych rejonach geograficznych naszego globu mo e on osi ga znaczne anomalie zarówno dodatnie jak i ujemne w porównaniu z warto ci redni. Przyk adem anomalii dodatnich s rejony du ej aktywno ci wulkanicznej (gdzie gradient osi ga warto ci nawet 60 C/km), a anomalii ujemnych strefy wiecznej zmarzliny, gdzie ujemna temperatura si ga nawet g boko ci 1 kilometra. W Polsce rednia warto gradientu geotermicznego wynosi oko o 30 C/km. Szczególnie sprzyjaj ce warunki do powstawania systemów geotermalnych, wyst puj w obr bie kraw dzi p yt litosfery (rys. 4.2.) w tzw. strefach ryftowych i strefach subdukcji. Rys Dynamika Ziemi ród o: [33] 13

14 Energia geotermalna Strefy ryftowe stanowi miejsca o mniejszych mi szo ciach skorupy i litosfery, do których dop ywa gor ca materia z g bi Ziemi. W strefach subdukcji tworzy si skorupa kontynentalna, dzia aj intensywne procesy tektoniczne powoduj ce sp kania. W miejscach tych mamy do czynienia z wulkanizmem i wysokim strumieniem cieplnym. ród em ciep a s tutaj gor ce ska y magmowe, których temperatura osi ga warto ci kilkuset stopni Celsjusza, co przyczynia si do wyst powania takich zjawisk jak gor ce ród a czy gejzery. Dla istnienia takich zjawisk, prócz gor cych ska wulkanicznych blisko powierzchni, potrzebne s równie wody z opadów zasilaj ce ska y wodono ne, którym to ska y magmowe oddaj swoje ciep o (rys. 4.3.). Do obszarów bogatych w takie zjawiska nale mi dzy innymi: Islandia, Nowa Zelandia, Japonia, Filipiny, Indonezja i zachodnie wybrze e Stanów Zjednoczonych gdzie wyst puj z o a energii geotermalnej o wysokich temperaturach na niedu ych g boko ciach. Z o a tego typu systemów geotermalnych, maj ograniczony zasi g i wyst puj przewa nie na obszarach s abo zamieszka ych i mniej dost pnych. Rys Schemat systemu geotermalnego z dominuj cym udzia em pary ród o: [33] 14

15 Energia geotermalna Bior c pod uwag wykorzystanie energii geotermalnej na potrzeby ludzko ci, znaczenia nabieraj z o a geotermalne w postaci par lub wód, które nadaj si do ich praktycznego wykorzystania. To praktyczne wykorzystanie dotyczy wód, które znajduj si na g boko ciach umo liwiaj cych ich op acaln ekonomicznie, oraz mo liw technicznie eksploatacj. Obecnie uwa a si, e taka praktyczna eksploatacja, za pomoc otworów wiertniczych, mo liwa jest dla g boko ci wynosz cej do 3 4 km. Ze wzgl du na charakter no nika energii, z o a geotermalne dzielimy na: z o a par geotermalnych wyst puj cych w obszarach wspó czesnej lub niedawnej dzia alno ci wulkanicznej, gdzie ród em ciep a ogrzewaj cym wody, która przechodzi w stan pary, s komory i ogniska magmowe zalegaj ce p ytko pod powierzchni terenu (1 3 km). Temperatury w z o u par na g boko ci 1 km przekraczaj C, z o a wód geotermalnych których wyst powanie charakteryzuje si znacznie wi kszym rozprzestrzenieniem ni z o a par. Ciep o ogrzewaj ce wody geotermalne pochodzi g ównie z j dra Ziemi, dlatego ich wyst powanie nie ogranicza si jedynie do obszarów wulkanicznych. Temperatura w z o ach par na g boko ci 1 km jest oczywi cie ni sza od 150 C, ale z o a te s atwiejsze w eksploatacji, odbiorze oraz przesyle energii cieplnej. Ocenia si, e oko o 70 krajów dysponuje zasobami wód geotermalnych, które mog by wykorzystywane w sposób ekonomicznie op acalny. Na terenie Polski z o a par geotermalnych nie wyst puj, s natomiast znaczne zasoby wód geotermalnych wyst puj cych w basenach sedymentacyjnych i strukturalnych, które w wielu miejscach charakteryzuj si odpowiednimi warunkami do ich ekonomicznego wykorzystania. Ocena mo liwo ci wykorzystania energii z ó geotermalnych, jest zazwyczaj poprzedzona szczegó owymi badaniami geosynoptycznymi, które maj na celu oszacowanie tzw. zasobów energii geotermalnej. Ca kowite zasoby energii geotermalnej pochodz cej z wn trza Ziemi s ogromne, jednak tylko niewielka ich cz mo e by wykorzystana w celach u ytkowych, ze wzgl du na ograniczenia techniczne i op acalno ekonomiczn aktualnych technologii pozyskiwania energii z wn trza Ziemi. Przedstawiaj c zasoby energii geotermalnej, dokonuje si pewnego ich podzia u ze wzgl du na sposób pozyskiwania tej energii, oraz podzia u uwzgl dniaj cego ich warto pod k tem obj to ciowo energetycznym. 15

16 Energia geotermalna Bior c pod uwag sposób pozyskiwania energii geotermalnej, jej zasoby dzieli si na dwa rodzaje [10]: Zasoby hydrogeotermalne gdzie no nikiem ciep a s naturalne, wolne wody podziemne, eksploatowane otworami wiertniczymi, Zasoby petrogeotermalne czyli energia suchych ska, lub ska wysadów solnych, które pozyskuje si przez wprowadzenie wody otworami wiertniczymi do gor cych formacji skalnych. Drugi podzia obj to ciowo energetyczny, zasobów geotermalnych obejmuje [10], [22]: Ca kowite zasoby geotermalne ca kowita ilo ciep a nagromadzonego w skorupie ziemskiej do pewnej g boko ci (zwykle do 10 km), odniesiona do redniej temperatury rocznej na powierzchni terenu. Ca kowite zasoby obejmuj zarówno zasoby hydrogeotermalne jak i pertogeotermalne, Dost pne zasoby geotermalne cz zasobów ca kowitych udost pnionych wierceniami. Ten typ zasobów przyj to oblicza do g boko ci maksymalnie 7 km, oraz dwóch g boko ci po rednich, w zale no ci od wyst powania pi ter hydrogeologicznych (np. 3 i 5 km), Statyczne (potencjalne) zasoby geotermalne ca kowita obj to wody wolnej lub ilo energii w niej zawartej, wyst puj cej w porach i szczelinach skalnych danego zbiornika geotermalnego, mo liwa technologicznie do wyprowadzenia otworami wiertniczymi na powierzchni Ziemi, Dynamiczne zasoby geotermalne obj to wody przep ywaj cej przez przekrój poprzeczny poziomu wodono nego w jednostce czasu lub naturalny drena wód wzd u profilu struktury, Dyspozycyjne zasoby geotermalne zasoby wszystkich warstw wodono nych, wyst puj cych w skali regionalnej. S to zasoby mo liwe do gospodarczego wykorzystania w okre lonym czasie, których pobór nie wp ynie na ilo i jako ogólnych, sta ych zasobów wody podziemnej, Zasoby eksploatacyjne udokumentowana cz zasobów geologicznych, definiowana przez ilo wody mo liw do wydobycia ze z o a w sposób racjonalny i ekonomicznie uzasadniony, w warunkach okre lonego re imu eksploatacji. Praktycznie zasoby eksploatacyjne obejmuj wody o minimalnej temperaturze 50 C, si gaj ce do g boko ci oko o 3000 metrów. 16

17 Energia geotermalna Traktuj c wody podziemne jako naturalne ród o energii, najwa niejsz spraw jest ocena ilo ci tej energii, która w przysz o ci mo e by wykorzystana. Najpro ciej ilo energii cieplnej zakumulowanej w wodach geotermalnych mo na oszacowa mno c obj to wód przez ró nic T pomi dzy temperatur z o ow T Z i temperatur ko cow T K. Dokonuj c szacunków ilo ci zasobów energii geotermalnej, jako temperatur ko cow T K przyjmuje si zazwyczaj temperatur równ 20 C, lub odnosi si do redniej temperatury powietrza [26_e]. Ilo ciep a zakumulowanego w wodach wyst puj cych na powierzchni 1km 2, wokó otworu wykonanego lub projektowanego, mo na oszacowa na podstawie poni szego wzoru [26_e]: n q mi h i ( Tzi - Tk ) (4.1) 1 gdzie: q ilo ciep a zawartego w wodach wyst puj cych w n warstwach [Mcal/m 2 ], m wspó czynnik porowato ci, h mi szo warstwy [m], T Z temperatura z o owa [ C], T K temperatura ko cowa wód zu ytych [ C], n liczba warstw Sposoby pozyskiwania energii geotermicznej W zale no ci od miejsca wydobywania i przetwarzania energii geotermicznej na inne rodzaje energii, mo na dokona podzia u na: 1. Technologie przetwarzania energii geotermicznej bezpo rednio w ziemi tj: - geotermoelektryczne uzyskiwanie energii elektrycznej za pomoc pó przewodnikowych ogniw termoelektrycznych, umieszczonych bezpo rednio w magmie lub wysokotemperaturowym p ynie, - geotermochemiczne prowadzenie procesów chemicznych takich jak: polimeryzacja czy fermentacja za pomoc specjalnych reaktorów umieszczonych w gor cych p ynach, 17

18 Energia geotermalna - geotermomineralne polegaj ce na wytworzeniu po danych z ó w wyniku procesu krystalizacji poprzez wprowadzanie do z o a odpowiednich reagentów. 2. Technologie wykorzystania energii geotermicznej polegaj ce na jej przetworzeniu ju na powierzchni ziemi, na energi ciepln, elektryczn lub wykorzystane w innych procesach technologicznych za pomoc odpowiedniego no nika ciep a, którym mo e by : - woda geotermalna, - przegrzana woda geotermalna w postaci pary, - gor ce suche ska y. Bior c pod uwag technologie przetwarzania energii geotermicznej wymienione w punkcie 1., nale y je traktowa raczej jako przysz o ciowe, bowiem obecnie s to procesy o jeszcze stosunkowo ma ym rozeznaniu. Technologie wymienione w punkcie 2., nale y zaliczy do technologii wykorzystania i przetwarzania energii geotermalnej a wi c cz ci energii geotermicznej zawartej w wodzie, parze wodnej, oraz gor cych suchych ska ach. Technologie przetwarzania energii geotermalnej, bior c pod uwag aktualny stan techniki, s mo liwe do przeprowadzenia, jednak o ich praktycznym wykorzystaniu, decyduj zasoby energii geotermalnej na danym obszarze, parametry tych zasobów, ale przede wszystkim zapotrzebowanie na ten rodzaj energii i op acalno ekonomiczna takich inwestycji. Systemy pozyskiwania energii geotermalnej s u ce do jej wydobywania z wn trza Ziemi na jej powierzchni, obejmuj najcz ciej nast puj ce elementy [10]: znajduj cy si na okre lonej g boko ci górotwór, z naturalnie lub sztucznie wytworzonymi strukturami otwartych porów, wydr e, szczelin i p kni o okre lonej przepuszczalno ci, spe niaj cy funkcj skalnego wymiennika ciep a, kana y cz ce roboczy poziom skalnych wymienników ciep a z powierzchni Ziemi, ruchomy p ynny no nik ciep a (woda), naziemny zespó urz dze technicznych do przetwarzania i wykorzystania energii geotermalnej. 18

19 Energia geotermalna Systemy eksploatacji energii geotermalnej (rys a g), ze wzgl du na rodzaj z o a, jego po o enie i parametry mo emy podzieli na [10]: a.) jednootworowy system eksploatacyjny z samoczynnym wyp ywem s abo zmineralizowanej wody geotermalnej i ci nieniu artezyjskim, b.) jednootworowy system eksploatacyjny s abo zmineralizowanej wody geotermalnej z poziomu wodono nego o ci nieniu subartezyjskim, z wykorzystaniem pompy g binowej PG, Zespó urz dze wydobywczo - eksploatacyjnych a.) Rys b.) PG Strop Warstwa wodono na Sp g c.) Jednootworowy otwarty system eksploatacyjny s abo zmineralizowanych wód geotermalnych, z wykorzystaniem pomp g binowych, ze sztucznie podwy szon przepuszczalno ci z o a w pobli u otworu wydobywczego, d.) jednootworowy system eksploatacyjny z o a geotermalnego z zastosowaniem wymiennika ciep a zanurzonego w warstwie zmineralizowanej wody geotermalnej. Czynnikiem obiegowym mo e by woda cyrkuluj ca w oddzielnym obiegu z odpowiednimi odbiornikami ciep a, e.) jednootworowy system wydobywczo zat aczaj cy stosowany w przypadku zmineralizowanych wód geotermalnych; woda geotermalna pobierana jest ze z o a po o onego ni ej i zat aczana jest do z o a po o onego wy ej, 19

20 Energia geotermalna c.) d.) PG f.) dwuotworowy system zamkni ty z otworami wydobywczym i zat aczaj cym, z wymuszon cyrkulacj, stosowany w przypadku zmineralizowanych wód geotermalnych, g.) dwuotworowy system wykorzystania energii geotermalnej gor cych ska na du ych g boko ciach ze sztucznie wytworzon przepuszczalno ci w wyniku eksplozji adunków wybuchowych du ej mocy. Odbieranie ciep a od gor cych (zeszczelinowanych) ska odbywa si w wyniku wymuszonej cyrkulacji wody. W przypadku temperatury ska znacznie przewy szaj cych temperatur 100 C, cyrkuluj ca w gor cym z o u woda zmienia si w par wodn. e.) f.) 20

21 Energia geotermalna g.) O wyborze jednego z w/w systemów pozyskiwania energii geotermalnej decyduj : rodzaj z o a, po o enie oraz stopie mineralizacji w przypadku z ó wód geotermalnych. Technologie pozyskiwania energii geotermalnej z gor cych suchych ska na obecnym etapie maj raczej charakter badawczy i do wiadczalny, a z racji konieczno ci wykonywania kosztownych zabiegów w odwiertach s bardzo drogie, wi c w najbli szych latach nie nale y powa nie rozpatrywa ich zastosowania. Inaczej jest natomiast w przypadku technologii wykorzystania z ó wód geotermalnych, które to obecnie znalaz y zastosowanie w kilkudziesi ciu pa stwach na wiecie. Polska równie posiada bogate zasoby wód geotermalnych o niskiej i redniej entalpii, które w wielu rejonach naszego kraju mog stanowi lokalne czyste ród o energii, mo liwe do wykorzystania w ekonomicznie op acalny sposób. W dalszej cz ci pracy przedstawiono mo liwo ci wykorzystania przypowierzchniowej energii geotermicznej (ciep a gruntu i wody gruntowej), oraz wg bnej energii Ziemi w postaci wód geotermalnych Charakterystyka wód geotermalnych Wody geotermalne s to wody wyst puj ce w g bi Ziemi, wype niaj ce przestrzenie porowe lub szczelinowe ska przepuszczalnych, od których odbieraj ciep o. Umownie mo na stwierdzi, e wody geotermalne s wodami, które mog 21

Uwarunkowania rozwoju miasta

Uwarunkowania rozwoju miasta AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE Część 06 Uwarunkowania rozwoju miasta W 880.06 2/9 SPIS TREŚCI 6.1 Główne czynniki

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Andrzej Tatarek. Siłownie cieplne

Dr inż. Andrzej Tatarek. Siłownie cieplne Dr inż. Andrzej Tatarek Siłownie cieplne 1 Wykład 3 Sposoby podwyższania sprawności elektrowni 2 Zwiększenie sprawności Metody zwiększenia sprawności elektrowni: 1. podnoszenie temperatury i ciśnienia

Bardziej szczegółowo

Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO

Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO Gruntowy wymiennik ciepła PROVENT- GEO Bezprzeponowy Płytowy Gruntowy Wymiennik Ciepła PROVENT-GEO to unikatowe, oryginalne rozwiązanie umożliwiające pozyskanie zawartego gruncie chłodu latem oraz ciepła

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 Cel zadania: Zaplanować 20-letni plan rozwoju energetyki elektrycznej w Polsce uwzględniając obecny

Bardziej szczegółowo

Dynamika wzrostu cen nośników energetycznych

Dynamika wzrostu cen nośników energetycznych AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE Część 13 Dynamika wzrostu cen nośników energetycznych W 880.13 2/24 SPIS TREŚCI 13.1

Bardziej szczegółowo

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice J. Bargiel, H. Grzywok, M. Pyzik, A. Nowak, D. Góralski Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice Streszczenie W artykule przedstawiono główne elektroenergetyczne innowacyjne realizacje

Bardziej szczegółowo

Gazowa pompa ciepła firmy Panasonic

Gazowa pompa ciepła firmy Panasonic Gazowa pompa ciepła firmy Panasonic Gazowa pompa ciepła różni się od pompy ciepła zasilanej energią elektryczną tym, że jej kompresor napędzany jest przez silnik gazowy. Agregat GHP (gazowej pompy ciepła)

Bardziej szczegółowo

System centralnego ogrzewania

System centralnego ogrzewania System centralnego ogrzewania Zadaniem systemu ogrzewania jest zapewnienie odpowiedniej temperatury powietrza wewnątrz pomieszczeń w okresie zimy. Ogrzewanie wodne Ciepło dostarczane jest do budynku (instalacji

Bardziej szczegółowo

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Elżbieta Budka I posiedzenie Grupy Tematycznej ds. Zrównoważonego Rozwoju Obszarów Wiejskich Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 30 listopada 2010 r.

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko

Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko Dofinansowanie projektów związanych z inwestycjami w OZE w ramach Polskich Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia na lata 2007 2013 moŝe

Bardziej szczegółowo

XLII OLIMPIADA GEOGRAFICZNA

XLII OLIMPIADA GEOGRAFICZNA -2/1- XLII OLIMPIADA GEOGRAFICZNA pieczątka Komitetu Okręgowego Zawody II stopnia pisemne podejście 2 Zadanie 6. Poniżej przedstawiono schematyczny przekrój geologiczny przez konwencjonalne złoże gazu

Bardziej szczegółowo

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Zarys finansowania RPO WL 2014-2020 Na realizację Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 przeznaczono łączną kwotę

Bardziej szczegółowo

dr inż. Robert Geryło Seminarium Wyroby budowlane na rynku europejskim wymagania i kierunki zmian, Warszawa 16.3.2010

dr inż. Robert Geryło Seminarium Wyroby budowlane na rynku europejskim wymagania i kierunki zmian, Warszawa 16.3.2010 Nowy zakres wymagań stawianych wyrobom budowlanym związanych z efektywnościąenergetyczną budownictwa dr inż. Robert Geryło Seminarium Wyroby budowlane na rynku europejskim wymagania i kierunki zmian, Warszawa

Bardziej szczegółowo

Karta informacyjna dla przedsięwzięcia. Przygotowanie informacji dla realizacji przedsięwzięcia w aspekcie środowiskowym

Karta informacyjna dla przedsięwzięcia. Przygotowanie informacji dla realizacji przedsięwzięcia w aspekcie środowiskowym Karta informacyjna dla przedsięwzięcia Przygotowanie informacji dla realizacji przedsięwzięcia w aspekcie środowiskowym Zawartość karty informacyjnej Karta informacyjna przedsięwzięcia to dokument, składany

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII NA TLE WYZWAŃ ENERGETYCZNYCH POLSKI. Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki

PRZYSZŁOŚĆ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII NA TLE WYZWAŃ ENERGETYCZNYCH POLSKI. Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki PRZYSZŁOŚĆ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII NA TLE WYZWAŃ ENERGETYCZNYCH POLSKI Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki ENERGIA WARUNKIEM WZROSTU GOSPODARCZEGO W XX wieku liczba ludności świata wzrosła 4-krotnie,

Bardziej szczegółowo

GIMNAZJUM W ROSKU IM. PROF. BRONISŁAWA GEREMKA PROJEKT EDUKACYJNY. Jak zdrowo żyć w zdrowym środowisku

GIMNAZJUM W ROSKU IM. PROF. BRONISŁAWA GEREMKA PROJEKT EDUKACYJNY. Jak zdrowo żyć w zdrowym środowisku GIMNAZJUM W ROSKU IM. PROF. BRONISŁAWA GEREMKA PROJEKT EDUKACYJNY Jak zdrowo żyć w zdrowym środowisku Czy czysta energia może być elementem zrównoważonego rozwoju energetycznego naszej cywilizacji Roman

Bardziej szczegółowo

Ciepło systemowe na rynku energii w przyszłości skutki pakietu energetyczno-klimatycznego

Ciepło systemowe na rynku energii w przyszłości skutki pakietu energetyczno-klimatycznego Ciepło systemowe na rynku energii w przyszłości skutki pakietu energetyczno-klimatycznego Bogusław Regulski Wiceprezes Zarządu IGCP Sosnowiec 17 listopada 2009 Zawartość prezentacji 1. Implikacje pakietowe

Bardziej szczegółowo

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2.

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2. Od redakcji Niniejszy zbiór zadań powstał z myślą o tych wszystkich, dla których rozwiązanie zadania z fizyki nie polega wyłącznie na mechanicznym przekształceniu wzorów i podstawieniu do nich danych.

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości

ZAPYTANIE OFERTOWE. Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości Znak sprawy: GP. 271.3.2014.AK ZAPYTANIE OFERTOWE Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości 1. ZAMAWIAJĄCY Zamawiający: Gmina Lubicz Adres: ul. Toruńska 21, 87-162 Lubicz telefon:

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

Gaz łupkowy w województwie pomorskim

Gaz łupkowy w województwie pomorskim Gaz łupkowy w województwie pomorskim 1 Prezentacja wyników badania Samorządów, partnerów Samorządu Województwa Pomorskiego oraz koncesjonariuszy Charakterystyka grup 2 18% 82% Samorządy Partnerzy SWP n=63

Bardziej szczegółowo

NACZYNIE WZBIORCZE INSTRUKCJA OBSŁUGI INSTRUKCJA INSTALOWANIA

NACZYNIE WZBIORCZE INSTRUKCJA OBSŁUGI INSTRUKCJA INSTALOWANIA NACZYNIE WZBIORCZE INSTRUKCJA OBSŁUGI INSTRUKCJA INSTALOWANIA Kraków 31.01.2014 Dział Techniczny: ul. Pasternik 76, 31-354 Kraków tel. +48 12 379 37 90~91 fax +48 12 378 94 78 tel. kom. +48 665 001 613

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Karta pracy III.. Imię i nazwisko klasa Celem nauki jest stawianie hipotez, a następnie ich weryfikacja, która w efekcie

Bardziej szczegółowo

mgr inż. Zbigniew Modzelewski

mgr inż. Zbigniew Modzelewski mgr inż. Zbigniew Modzelewski 1 Charakterystyka Odnawialnych Źródeł Energii OZE i konieczność rozwoju tej dziedziny gospodarki 2 ENERGIA (energeia gr.-działalność) - jest to stan materii, definiowany jako

Bardziej szczegółowo

WIELOLETNI PLAN ROZWOJU I MODERNIZACJI URZ

WIELOLETNI PLAN ROZWOJU I MODERNIZACJI URZ Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Spółka z o.o. w Koninie 62-510 Konin, ul. Poznańska 49 WIELOLETNI PLAN ROZWOJU I MODERNIZACJI URZĄDZEŃ WODOCIĄGOWYCH I URZĄDZEŃ KANALIZACYJNYCH BĘDĄCYCH W POSIADANIU

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r.

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz postanowienia przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Konwersji Energii. Ogniwo fotowoltaiczne

Laboratorium z Konwersji Energii. Ogniwo fotowoltaiczne Laboratorium z Konwersji Energii Ogniwo fotowoltaiczne 1.0 WSTĘP Energia słoneczna jest energią reakcji termojądrowych zachodzących w olbrzymiej odległości od Ziemi. Zachodzące na Słońcu przemiany helu

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXVII/543/13 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 29 maja 2013 r.

Uchwała Nr XXVII/543/13 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 29 maja 2013 r. dotycząca przyjęcia planu aglomeracji Orzysz. Uchwała Nr XXVII/543/13 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 29 maja 2013 r. Na podstawie art. 18 pkt 20 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

Wymagania z zakresu ocen oddziaływania na środowisko przy realizacji i likwidacji farm wiatrowych

Wymagania z zakresu ocen oddziaływania na środowisko przy realizacji i likwidacji farm wiatrowych Wymagania z zakresu ocen oddziaływania na środowisko przy realizacji i likwidacji farm wiatrowych Andrzej Dziura Zastępca Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska Przedsięwzięcia wymagające oceny oddziaływania

Bardziej szczegółowo

na otaczający świat pozytywnie wpłynąć

na otaczający świat pozytywnie wpłynąć nie tylko ekologia Słońce nieprzerwanie dostarcza energii, której zamiana na ciepło jest rozwiązaniem czystym i prostym. Dzisiejsze technologie są na tyle rozwinięte, aby energia słoneczna mogła być dostępna

Bardziej szczegółowo

Aneks nr 8 z dnia 24.07.2013 r. do Regulaminu Świadczenia Krajowych Usług Przewozu Drogowego Przesyłek Towarowych przez Raben Polska sp. z o.o.

Aneks nr 8 z dnia 24.07.2013 r. do Regulaminu Świadczenia Krajowych Usług Przewozu Drogowego Przesyłek Towarowych przez Raben Polska sp. z o.o. Aneks nr 8 z dnia 24.07.2013 r. do Regulaminu Świadczenia Krajowych Usług Przewozu Drogowego Przesyłek Towarowych przez Raben Polska sp. z o.o. 1 Z dniem 24 lipca 2013 r. wprowadza się w Regulaminie Świadczenia

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych Podstawowe pojęcia: Badanie statystyczne - zespół czynności zmierzających do uzyskania za pomocą metod statystycznych informacji charakteryzujących interesującą nas zbiorowość (populację generalną) Populacja

Bardziej szczegółowo

Podstawy realizacji LEEAP oraz SEAP

Podstawy realizacji LEEAP oraz SEAP Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej oraz Plan działań na rzecz zrównoważonej energii jako elementy planowania energetycznego w gminie Łukasz Polakowski Podstawy realizacji LEEAP

Bardziej szczegółowo

Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY

Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 19.5.2014 r. COM(2014) 283 final 2014/0148 (NLE) Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY zmieniające rozporządzenie (UE) nr 1387/2013 zawieszające cła autonomiczne wspólnej taryfy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR.../.../2015 RADY MIASTA PUŁAWY. z dnia... 2015 r.

UCHWAŁA NR.../.../2015 RADY MIASTA PUŁAWY. z dnia... 2015 r. Projekt z dnia 24 czerwca 2015 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR.../.../2015 RADY MIASTA PUŁAWY z dnia... 2015 r. w sprawie zwolnienia od podatku od nieruchomości budynków lub ich części w ramach pomocy

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Lublin, dnia 16 lutego 2016 r. Poz. 775 UCHWAŁA NR XIV/120/16 RADY GMINY MIĘDZYRZEC PODLASKI. z dnia 29 stycznia 2016 r.

Lublin, dnia 16 lutego 2016 r. Poz. 775 UCHWAŁA NR XIV/120/16 RADY GMINY MIĘDZYRZEC PODLASKI. z dnia 29 stycznia 2016 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO Lublin, dnia 16 lutego 2016 r. Poz. 775 UCHWAŁA NR XIV/120/16 RADY GMINY MIĘDZYRZEC PODLASKI z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego programu

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 5. Kotły 56 5.1. Wiadomości wstępne 56 5.2. Kotły na paliwa stale 57 5.3. Kotły na paliwa ciekłe 66 5.4. Kotły na paliwa gazowe 68

Spis treści. 5. Kotły 56 5.1. Wiadomości wstępne 56 5.2. Kotły na paliwa stale 57 5.3. Kotły na paliwa ciekłe 66 5.4. Kotły na paliwa gazowe 68 Spis treści 1. Wiadomości wstępne 9 2. Paliwa energetyczne i spalanie 11 2.1. Co to są paliwa? U 2.2. Zjawiska fizyczne i chemiczne występujące podczas spalania 14 2.3. Spalanie niezupełne i zupełne, niecałkowite

Bardziej szczegółowo

S T A N D A R D V. 7

S T A N D A R D V. 7 S T A N D A R D V. 7 WYCENA NIERUCHOMOŚCI GRUNTOWYCH POŁOśONYCH NA ZŁOśACH KOPALIN Przy określaniu wartości nieruchomości połoŝonych na złoŝach kopali rzeczoznawca majątkowy stosuje przepisy: - ustawy

Bardziej szczegółowo

NOWOŚCI Z ZAKRESU SYSTEMU SWR

NOWOŚCI Z ZAKRESU SYSTEMU SWR System rur i kształtek wentylacyjnych SYSTEM KOMINUS SYSTEM RUR I KSZTAŁTEK WENTYLACYJNYCH SYSTEM KOMINUS SYSTEM RUR I KSZTAŁTEK WENTYLACYJNYCH IZOLOWANYCH IZOLACJA 30 MM SYSTEM KOMINUS CHARAKTERYSTYKA

Bardziej szczegółowo

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe Projekt MES Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe 1. Ugięcie wieszaka pod wpływem przyłożonego obciążenia 1.1. Wstęp Analizie poddane zostało ugięcie wieszaka na ubrania

Bardziej szczegółowo

Egzamin dyplomowy pytania

Egzamin dyplomowy pytania Egzamin dyplomowy pytania 1. Równania ruchu punktu. Równanie ruchu bryły sztywnej. Stopnie swobody. 2. Tarcie. Rodzaje tarcia. Prawa fizyki dotyczące tarcia. 3. Praca. Energia: mechaniczna, elektryczna,

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Rodzaje i metody kalkulacji

Rodzaje i metody kalkulacji Opracowały: mgr Lilla Nawrocka - nauczycielka przedmiotów ekonomicznych w Zespole Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Praktycznego w Miętnem mgr Maria Rybacka - nauczycielka przedmiotów ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Udoskonalona wentylacja komory suszenia

Udoskonalona wentylacja komory suszenia Udoskonalona wentylacja komory suszenia Komora suszenia Kratka wentylacyjna Zalety: Szybkie usuwanie wilgoci z przestrzeni nad próbką Ograniczenie emisji ciepła z komory suszenia do modułu wagowego W znacznym

Bardziej szczegółowo

wignią konkurencyjności

wignią konkurencyjności Lider Informatyki dla Energetyki Laur Białego Tygrysa IT dźwignid wignią konkurencyjności ci w energetyce Stanisław Niwiński, Debata INFO-TELE-ENE, Procesy Inwestycyjne, Warszawa, 27 czerwca 2008r. 1 Pytanie

Bardziej szczegółowo

OPINIA NAUKOWA. przydatności instalacji BIONOR Sludge do utylizacji osadów w małych gminnych oczyszczalniach ścieków

OPINIA NAUKOWA. przydatności instalacji BIONOR Sludge do utylizacji osadów w małych gminnych oczyszczalniach ścieków Częstochowa, 27.02.2015 Prof. dr hab. inż. January Bień Prof. dr hab. inż. Małgorzata Kacprzak Prof. nzw. dr hab. inż. Tomasz Kamizela Dr Anna Grobelak OPINIA NAUKOWA przydatności instalacji BIONOR Sludge

Bardziej szczegółowo

Automatyka. Etymologicznie automatyka pochodzi od grec.

Automatyka. Etymologicznie automatyka pochodzi od grec. Automatyka Etymologicznie automatyka pochodzi od grec. : samoczynny. Automatyka to: dyscyplina naukowa zajmująca się podstawami teoretycznymi, dział techniki zajmujący się praktyczną realizacją urządzeń

Bardziej szczegółowo

Regulamin. rozliczania kosztów centralnego ogrzewania i kosztów podgrzewania wody użytkowej w lokalach Spółdzielni Mieszkaniowej Domy Spółdzielcze

Regulamin. rozliczania kosztów centralnego ogrzewania i kosztów podgrzewania wody użytkowej w lokalach Spółdzielni Mieszkaniowej Domy Spółdzielcze Załącznik do uchwały Rady Nadzorczej nr 76/05 z dnia 15.12.2005 r. ze zmianą uchwałą nr 31/06 z dnia 21.06.2006 roku Regulamin rozliczania kosztów centralnego ogrzewania i kosztów podgrzewania wody użytkowej

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy i Miasta Jastrowie na lata 2013-2028 1.

Bardziej szczegółowo

OFERTA SPRZEDAŻY DZIAŁEK INWESTYCYJNYCH POŁOŻONYCH W CZĘSTOCHOWIE ULICA KORFANTEGO

OFERTA SPRZEDAŻY DZIAŁEK INWESTYCYJNYCH POŁOŻONYCH W CZĘSTOCHOWIE ULICA KORFANTEGO OFERTA SPRZEDAŻY DZIAŁEK INWESTYCYJNYCH POŁOŻONYCH W CZĘSTOCHOWIE ULICA KORFANTEGO 1. Informacje o nieruchomości Lokalizacja ogólna: Częstochowa, ulica Korfantego. Częstochowa, ulica Korfantego Źródło:

Bardziej szczegółowo

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów Posłowie sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej wysłuchali NIK-owców, którzy kontrolowali proces aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości skarbu państwa. Podstawą

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Audyting energetyczny i certyfikacja energetyczna budynków.

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Audyting energetyczny i certyfikacja energetyczna budynków. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Audyting energetyczny i certyfikacja energetyczna budynków. Program studiów został opracowany z uwzględnieniem wymagań zawartych w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z

Bardziej szczegółowo

Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2?

Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2? Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2? Autor: prof. dr hab. inŝ. Władysław Mielczarski, W zasadzie kaŝdy dziennikarz powtarza znaną formułę, Ŝe nie ma darmowych obiadów 1. Co oznacza, Ŝe kaŝde podejmowane

Bardziej szczegółowo

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym Samorządowy Program dotyczący pomocy finansowej dla gmin/miast na zakup nowych samochodów ratowniczo - gaśniczych ze sprzętem ratowniczogaśniczym zamontowanym na stałe oraz zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego

Bardziej szczegółowo

Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego

Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego CZĘŚĆ I - DANE OSOBOWE (*wypełnienie obowiązkowe) imię i nazwisko*: tel. / faks: e-mail*: wyrażam

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Ruch harmoniczny i fale"

Ćwiczenie: Ruch harmoniczny i fale Ćwiczenie: "Ruch harmoniczny i fale" Opracowane w ramach projektu: "Wirtualne Laboratoria Fizyczne nowoczesną metodą nauczania realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki. Zakres ćwiczenia:

Bardziej szczegółowo

Polacy o źródłach energii odnawialnej

Polacy o źródłach energii odnawialnej Polacy o źródłach energii odnawialnej Wyniki badania opinii publicznej 2013 r. Wycinek z: Krajowego Planu Rozwoju Mikroinstalacji Odnawialnych Źródeł Energii do 2020 roku Warszawa 2013 Polacy o przydomowych

Bardziej szczegółowo

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Wyniki monitorowania pomocy publicznej udzielonej spółkom motoryzacyjnym prowadzącym działalność gospodarczą na terenie specjalnych stref ekonomicznych (stan na

Bardziej szczegółowo

Zadania powtórzeniowe I. Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300?

Zadania powtórzeniowe I. Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300? Zadania powtórzeniowe I Adam Narkiewicz Makroekonomia I Zadanie 1 (5 punktów) Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300? Przypominamy

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie energii słonecznej

Wykorzystanie energii słonecznej Wykorzystanie energii słonecznej Instalacje słonecznego ogrzewania Część 2 Zdzisław Kusto Politechnika Gdańska Płaski Płaski cieczowy cieczowy kolektor kolektor słoneczny słoneczny Heliostar Heliostar

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do Stanowiska nr 2/2/2016 WRDS w Katowicach z 26.02.2016 r.

Załącznik nr 3 do Stanowiska nr 2/2/2016 WRDS w Katowicach z 26.02.2016 r. Załącznik nr 3 do Stanowiska nr 2/2/2016 WRDS w Katowicach z 26.02.2016 r. w zakresie zmian do procedowanego obecnie projektu Ustawy o efektywności energetycznej 1. Uzasadnienie proponowanych zmian legislacyjnych

Bardziej szczegółowo

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego.

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.infish.com.pl/przetargi Olsztyn-Kortowo: Dostawa i montaż pompy ciepła wraz z wyposażeniem i

Bardziej szczegółowo

2 Ocena operacji w zakresie zgodno ci z dzia aniami KSOW, celami KSOW, priorytetami PROW, celami SIR.

2 Ocena operacji w zakresie zgodno ci z dzia aniami KSOW, celami KSOW, priorytetami PROW, celami SIR. 1 Ocena formalna. Prowadzona jest przez CDR/WODR i odpowiada na pytania: 1. Czy wniosek zosta z ony przez partnera SIR. Negatywna ocena tego punktu skutkuje odrzuceniem wniosku? 2. Czy wniosek zosta z

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIANY Z MATEMATYKI

SPRAWDZIANY Z MATEMATYKI SPRAWDZIANY Z MATEMATYKI dla klasy III gimnazjum dostosowane do programu Matematyka z Plusem opracowała mgr Marzena Mazur LICZBY I WYRAŻENIA ALGEBRAICZNE Grupa I Zad.1. Zapisz w jak najprostszej postaci

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/27/15 RADY GMINY SANTOK. z dnia 29 stycznia 2015 r.

UCHWAŁA NR IV/27/15 RADY GMINY SANTOK. z dnia 29 stycznia 2015 r. UCHWAŁA NR IV/27/15 RADY GMINY SANTOK z dnia 29 stycznia 2015 r. w sprawie uchwalenia wieloletniego programu gospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy Santok na lata 2015-2019. Na podstawie art. 18 ust.

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik dróg i mostów kolejowych 311[06]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik dróg i mostów kolejowych 311[06]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 14 Strona 2 z 14 Strona 3 z 14 Strona 4 z 14 Strona 5 z 14 Strona 6 z 14 Uwagi ogólne Egzamin praktyczny w zawodzie technik dróg i mostów kolejowych zdawały wyłącznie osoby w wieku wskazującym

Bardziej szczegółowo

1 Postanowienia ogólne

1 Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XXXV/494/2014 Rady Miejskiej w Miechowie z dnia 19 lutego 2014 r. Regulamin określający zasady udzielania dotacji celowych z budżetu Gminy i Miasta Miechów do inwestycji służących

Bardziej szczegółowo

Zagospodarowanie magazynu

Zagospodarowanie magazynu Zagospodarowanie magazynu Wymagania wobec projektu magazynu - 1 jak najlepsze wykorzystanie pojemności związane z szybkością rotacji i konieczną szybkością dostępu do towaru; im większa wymagana szybkość

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE

SPRAWOZDANIE FINANSOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Za okres: od 01 stycznia 2013r. do 31 grudnia 2013r. Nazwa podmiotu: Stowarzyszenie Przyjaciół Lubomierza Siedziba: 59-623 Lubomierz, Plac Wolności 1 Nazwa i numer w rejestrze: Krajowy

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM OCHRONNYM W EUROPIE

WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM OCHRONNYM W EUROPIE Living Forest Summit Czwarta Konferencja Ministerialna w sprawie Ochrony Lasów w Europie 28-30 kwietnia 2003 r., Wiedeń Austria WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Program dla przedsięwzięć w zakresie odnawialnych źródeł energii Cel programu Dofinansowanie dużych inwestycji wpisujących się w cele: Zobowiązań

Bardziej szczegółowo

Karta informacyjna przedsięwzięcia Przebudowa budynku warsztatu

Karta informacyjna przedsięwzięcia Przebudowa budynku warsztatu Karta informacyjna przedsięwzięcia Przebudowa budynku warsztatu Realizowanego na działce numer 33/4, k.m. 4, obręb Wojnowice ul. Ogrodowa 1, 47 470 Wojnowice gmina Krzanowice powiat raciborski województwo

Bardziej szczegółowo

Projekt i etapy jego realizacji*

Projekt i etapy jego realizacji* dr Ewa Lasecka-Wesołowska esołowska,, MGPiPS Projekt i etapy jego realizacji* *Na podstawie materiałó łów w Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich (Lemtech Consulting/RTI) Co to jest projekt Projekt -

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 17 marca 2009 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 17 marca 2009 r. Dziennik Ustaw Nr 43 4067 Poz. 346 346 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 17 marca 2009 r. w sprawie szczegó owego zakresu i form audytu energetycznego oraz cz Êci audytu remontowego, wzorów

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XIX/75/2011 Rady Miejskiej w Golinie z dnia 29 grudnia 2011 r. Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Bardziej szczegółowo

Rozwój małych elektrowni wodnych w kontekście sytemu wsparcia OZE

Rozwój małych elektrowni wodnych w kontekście sytemu wsparcia OZE Rozwój małych elektrowni wodnych w kontekście sytemu wsparcia OZE Radosław Koropis Poznań 28.05.2013 r. DOTYCHCZASOWE WARUNKI SYSTEMU WSPARCIA ANALIZA RENTOWNOŚCI MEW ILE KOSZTUJE ZANIECHANIE SYSTEMU WSPARCIA?

Bardziej szczegółowo

4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca

4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca 4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca [w] Małe i średnie w policentrycznym rozwoju Polski, G.Korzeniak (red), Instytut Rozwoju Miast, Kraków 2014, str. 88-96 W publikacji zostały zaprezentowane wyniki

Bardziej szczegółowo

Modernizacja i rozbudowa systemu kanalizacyjnego miasta Jaworzna faza I

Modernizacja i rozbudowa systemu kanalizacyjnego miasta Jaworzna faza I Miejskie Przedsi biorstwo Wodoci gów i Kanalizacji Sp. z o.o. Modernizacja i rozbudowa systemu kanalizacyjnego miasta Jaworzna faza I Jaworzno, 2010 Przedsięwzi wzięcie zlokalizowane jest w gminie Jaworzno

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

Projekt U S T A W A. z dnia

Projekt U S T A W A. z dnia Projekt z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu

Bardziej szczegółowo

Finansujący: Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie

Finansujący: Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie WARSZTATY pn. Aktywna edukacja stacjonarna i terenowa warsztaty dla dzieci i młodzieży realizowane w ramach projektu: Człowiek energia środowisko. Zrównoważona przyszłość Mazowsza, Kujaw i Ziemi Łódzkiej.

Bardziej szczegółowo

Badania skuteczności działania filtrów piaskowych o przepływie pionowym z dodatkiem węgla aktywowanego w przydomowych oczyszczalniach ścieków

Badania skuteczności działania filtrów piaskowych o przepływie pionowym z dodatkiem węgla aktywowanego w przydomowych oczyszczalniach ścieków Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołł łłątaja w Krakowie, Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Katedra Inżynierii Sanitarnej i Gospodarki Wodnej K r z y s z t o f C h m i e l o w s k i Badania skuteczności

Bardziej szczegółowo

Raport z realizacji Planu działań na rzecz zrównoważonej energii (SEAP) dla Miasta Bydgoszczy na lata 2012 2020

Raport z realizacji Planu działań na rzecz zrównoważonej energii (SEAP) dla Miasta Bydgoszczy na lata 2012 2020 Raport z realizacji Planu działań na rzecz zrównoważonej energii (SEAP) dla Miasta Bydgoszczy na lata 2012 2020 FORUM Bydgoskie Dni Energii Roman Adrych Główny specjalista ds. zarządzania energią Energetyk

Bardziej szczegółowo

Nowy Serwis Pstr gowy. Analiza Rynku Producentów Ryb ososiowatych

Nowy Serwis Pstr gowy. Analiza Rynku Producentów Ryb ososiowatych Nowy Serwis Pstr gowy Analiza Rynku Producentów Ryb ososiowatych Spis Tre ci Za enia Nowego Serwisu Historia Serwisu Pstr gowego Problemy Nowego Serwisu Pstr gowego Pozyskiwanie Danych ci galno danych

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE Legnica, dnia 22.05.2015r. ZAPYTANIE OFERTOWE na przeprowadzenie audytu zewnętrznego projektu wraz z opracowaniem raportu końcowego audytu w ramach projektu, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

SubregionalnyProgram Rozwoju do roku 2020. Anna Mlost Zastępca Dyrektora Departamentu Polityki Regionalnej UMWM

SubregionalnyProgram Rozwoju do roku 2020. Anna Mlost Zastępca Dyrektora Departamentu Polityki Regionalnej UMWM SubregionalnyProgram Rozwoju do roku 2020 Anna Mlost Zastępca Dyrektora Departamentu Polityki Regionalnej UMWM SPR wprowadzenie Subregionalny Program Rozwoju do roku 2020: Jest instrumentem służącym wdrożeniu

Bardziej szczegółowo

Aparatura Przemysłu Chemicznego Projekt: Wymiennik ciepła

Aparatura Przemysłu Chemicznego Projekt: Wymiennik ciepła Aparatura Przemysłu Chemicznego Projekt: Wymiennik ciepła Opracowanie: mgr inż. Anna Dettlaff Obowiązkowa zawartość projektu:. Strona tytułowa 2. Tabela z punktami 3. Dane wyjściowe do zadania projektowego

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ.

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. I. UWAGI OGÓLNE. 1. Dostarczanie posiłków, ich przechowywanie i dystrybucja musza odbywać się w warunkach zapewniających

Bardziej szczegółowo

WARUNKI TECHNICZNE dla dokumentacji projektowo kosztorysowej robót budowlanych projektu

WARUNKI TECHNICZNE dla dokumentacji projektowo kosztorysowej robót budowlanych projektu 1 Załącznik nr 10 do SIWZ WARUNKI TECHNICZNE dla dokumentacji projektowo kosztorysowej robót budowlanych projektu Scalenie gruntów obrębu Brudzewek, gmina Chocz, powiat pleszewski 1. Nazwa zadania: Opracowanie

Bardziej szczegółowo