Minimalizacja procesu parowania przy wzorcowania pipet tłokowych metodą grawimetryczną poprzez zastosowanie kurtyny parowej.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Minimalizacja procesu parowania przy wzorcowania pipet tłokowych metodą grawimetryczną poprzez zastosowanie kurtyny parowej."

Transkrypt

1 Andrzej Hantz Centrum Metrologii im. Zdzisława Rrauszera - RADWAG Wagi Elektroniczne Minimalizacja procesu parowania przy wzorcowania pipet tłokowych metodą grawimetryczną poprzez zastosowanie kurtyny parowej.. Wstęp Artykuł przedstawia wyniki badań i rozwiązanie w zakresie minimalizacji procesu parowania cieczy podczas wzorcowania pipet tłokowych metodą grawimetryczną wg wymagań normy ISO Jednym z podstawowym czynników zakłócających proces wzorcowania pipet tokowych jest parowanie używanej do tego procesu wody destylowanej. Parowanie cieczy podczas ważenia zazwyczaj minimalizowane jest poprzez stosowanie odpowiednich naczyń wagowych z przykrywką. W procesie ważenia cieczy wydalanej przez pipetę przy je wzorcowaniu bardzo istotnym elementem jest czas wykonywania poszczególnych serii pomiarów. Aby zminimalizować proces parowania cieczy oraz przyspieszyć proces wzorcowania zastosowano specjalną przystawkę do wagi nazwaną kurtyna parową. Referat przedstawia wyniki pomiarów prowadzonych przez Laboratorium Pomiarowe RADWAG przy zastosowaniu kurtyny parowej. Pomiary objętości realizowany jest przy użyciu jednostki miary objętości metr sześcienny [m 3 ], która jest jednostka pochodną wyrażoną najprościej za pomocą iloczynu długości, szerokości i wysokości obiektu mierzonego. W pomiarach chemicznych (na przykład w analizie miareczkowej) bardzo istotne znaczenie ma dokładne odmierzanie objętości cieczy, które przeprowadza się za pomocą różnych naczyń miarowych. Rozwój nauki pociąga również za sobą rozwój w dziedzinie metrologii wszelkich wielkości. Możemy cały czas obserwować coraz doskonalsze i coraz dokładniejsze przyrządy pomiarowe. Nie inaczej jest w technikach odmierzania cieczy za pomocą pipet, technikach popularnie nazywanych liquid handling. Dzisiaj mamy do dyspozycji nowoczesne pipety tłokowe, które dozują objętości już na poziomie dziesiątych części mikrolitra [µl]. Obecnie międzynarodowym standardem dla pipet tłokowych (oraz innych przyrządów tłokowych) jest seria międzynarodowych norm ISO 8655:003 Tłokowe naczynia do pomiaru objętości. Normy zawierają wymagania konstrukcyjne, które są istotne dla producentów pipet, błędy graniczne dopuszczalne oraz w części 6 grawimetryczną metodę wzorcowania. Grawimetryczna metoda pomiaru Do wzorcowania pipet tłokowych metodą grawimetryczną niezbędne jest odpowiednie wyposażenie pomiarowe, których wymagania metrologiczne są określone w normie ISO Waga analityczna Podstawowym przyrządem pomiarowym jest odpowiednio dobrana waga analityczna. Norma ISO określa dokładne wymagania dotyczące stosowanych wag w zależności od objętości wzorcowanej pipety: Badana objętość Działka elementarna d Powtarzalność Standardowa niepewność pomiaru i liniowość V mg mg mg ul V < 0ul 0,00 0,00 0,00 0 ul < V < 00 ul 0,0 0,0 0,0 00 ul < V < 000 ul 0, 0, 0, ml < V < 0 ml 0, 0, 0, 0 ml< V < 00 ml Tabela Minimalne wymagania dla wag (wg ISO ) Warunki środowiskowe przy kalibracji pipet Według wymagań normy temperatura powietrza powinna być utrzymywana na stałym poziomie nie przekraczającym odchyleń podczas wykonywania pomiarów ± 0,5 C w zakresie od 5 C do 30 C, natomiast wilgotność względna powinna być utrzymywana na poziomie około 50%. Obiekt wzorcowania oraz woda destylowana powinny być poddane procesowi stabilizacji temperaturowej bezpośrednio w laboratorium minimum godziny tak, aby temperatura pipety i wody destylowanej zrównała się z temperaturą panującą w laboratorium. Parowanie Parowanie jest naturalnym zjawiskiem fizycznym. Norma ISO wymaga, aby proces parowania uwzględniać w obliczeniach oraz aby zmniejszać ryzyko wystąpienia ewentualnych błędów pomiarów. Dla objętości poniżej 50 µl norma wyraźnie wymaga stosowania naczynia wagowego z przykryciem lub innych metod kompensujących niekorzystne zjawisko.

2 . Zastosowanie kurtyny parowej w wagach elektronicznych Budowę i zasadę działania kurtyny parowej przedstawiono na rysunku poniżej Rys. Budowa i zasada działania kurtyny parowej Kurtyna parowa umieszczana jest w komorze wagowej mikro lub analitycznej wagi elektronicznej. W części górnej znajduje się specjalne naczynie kurtyny parowej, zamknięte od góry przykrywką. Woda parując tworzy w komorze wagowej wilgotność względną około 90%. W środku naczynia znajduje się otwór przez który na szalce wagi umieszczone jest naczynko kalibracyjne, do którego wydalana a następnie ważona woda. Zgodnie z Tabelą przygotowano odpowiednie wagi do realizacji procedury: Mikrowaga elektroniczna MYA.3Y.P do kalibracji pipet Producent: RADWAG Max g, d = 0,0 mg, Powtarzalność: 0,00 mg Czas stabilizacji: 5 s Naczyńko: Ø = 4,6 mm, V ml Waga analityczna elektroniczna XA 8/0.3Y z przystawką do sprawdzania pipet Producent: RADWAG Max 8 g/0 g, d = 0,0 mg/0, mg, Powtarzalność: 0,0 mg/0,08 mg Czas stabilizacji: 5 s Naczynia: Ø = 4,5 mm, V 00 ml Określenie czasu stabilizacji wilgotności w komorze wagowej Istotnym elementem, który ma zasadniczy wpływ na rozpoczęcie procedury pomiarowej jest stabilizacja wilgotności w komorze wagowej przy wypełnionym naczyniu kurtyny parowej. Pomiary przeprowadzono przy zastosowaniu wagi analitycznej MYA.3Y.P z naczyniem kurtyny parowej, termohigrometru oraz stopera. Sondę higrometru umieszczono w komorze wagowej, tak jak przedstawiono na zdjęciu. W wyniku przeprowadzonych pomiarów wilgotności w komorze wagowej został wyznaczony czas stabilizacji wilgotności.

3 50 90 humidity [%] t t czas stabilizacji wilgotności t 4 55 time [min] Rys. Wykres zmian wilgotności w komorze wagowej w ciągu upływu czasu dla wagi MYA.3Y.P Na rysunku przedstawiono wykres zmian wilgotności w komorze wagowej podczas upływającego czasu. Dla potrzeb analizy wykresu wprowadzono oznaczenia: t czas [min], w którym napełniono naczynie kurtyny parowej t czas [min], w którym zaobserwowano stabilizację wilgotności t okres czasu stabilizacji wilgotności w komorze wagowej t = t t [min] () Wykonane badanie pozwoliło wyznaczyć z równania () czas stabilizacji t, który wynosi około 50 minut. Wpływ działania kurtyny parowej na szybkość parowania cieczy w czasie w zależności od powierzchni parowania Przeprowadzono pomiary masy w odcinkach czasu t = 0 sekund. Badanie polegało na umieszczaniu w komorze wagowej poszczególnych naczyń z woda destylowaną (małego Ø 4,5mm dla wagi MYA.3Y.P oraz większego Ø,5mm dla wagi XA 8/0.3Y). Dokonywano odczytu wartości masy wody w odcinkach czasu równych 0 sekund. Pomiar wykonywano przez około 600 sekund (0 minut) dla każdego naczynka. Wyniki pomiarów przedstawiono w Tabeli oraz na wykresach. Średnica naczynia Średnica naczynia Ø 4,5mm Ø,5mm Z kurtyna parową Bez kurtyny parowej Z kurtyna parową Bez kurtyny parowej m/t 0,003mg / 0,05mg / 0,54mg /,87mg / 0 min. 0 min. 0 min.. 0 min. Tabela Wyniki zmiany masy w czasie w wyniku parowania cieczy z zastosowanym naczyniem kurtyny parowej Rys. 3 Wpływ kurtyny parowej na parowanie: a) waga MYA.3Y.P, b) waga XA8/0.3Y Z wykresów można odczytać, że zastosowane naczynia w obu przypadkach wyeliminowało lub wyhamowało efekt parowania praktycznie całkowicie. Długotrwałe pomiary, w dłuższym czasie wykazały występowanie efektu parowania, jednak dla potrzeb realizacji procedury kalibracji pipet odcinki czasu są krótkie. 3

4 Analizując prędkości parowania dla poszczególnych wag w jednostce µg/mm s, wyniki przedstawiają się następująco: Waga Prędkość parowania w jednostce [mg/pp 600s] Prędkość parowania w jednostce [µg/mm s] MYA.3Y.P z kurtyną 0,003 0,00003 XA 60/0/X bez kurtyny z kurtyną bez kurtyny 0,05 0,0005 0,54 0,006,87 0,004 Tabela 3 Szybkość parowania dla poszczególnych wag. Wyniki badań pozwoliły określić wpływ kurtyny parowej na zahamowanie zjawiska parowania. Przeprowadzone wcześniej badanie wykazało, że kurtyna parowa powoduje zwiększenie wilgotności w komorze wagowej. Z powszechnych praw fizyki wiadomo, że szybkość procesu parowania zależy między innymi od wilgotności środowiska, w którym proces zachodzi. Wykonane obliczenia pozwoliły określić, o ile proces został zahamowany. Te wyniki pozwalają na określenie optymalnego czasu wykonania cyklu pomiarów dla jednej badanej objętości pipety. Wpływ zastosowania kurtyny parowej na wyniki pomiarów przy sprawdzaniu pipet Badanie miało na celu określenie wpływu parowania na błąd graniczny dopuszczalny pipety tłokowej określony dla poszczególnych objętości w międzynarodowej normie ISO Badaniu poddano objętości: ul, 0ul, 00ul oraz 000ul. Wyznaczono dla każdej objętości po 0 średnich objętości z 0-ciu serii pomiarów, przy zastosowaniu wagi MYA.3Y.P. Wyniki pomiarów, wartości błędów granicznych dopuszczalnych wg ISO oraz błędów granicznych określonych przez producenta przedstawia Tabela 4. Lp. Badana objętość ul Badana objętość 0ul Objętość Błąd dopuszczalny Objętość Błąd dopuszczalny [ul] [ul] [ul] [ul] [ul] [ul] [ul] [ul],95,97,96,98 9,73 9,76 9,86 9,85 3,97,97 9,76 9,84 4,95,99 9,73 9,85 5,97,98 9,76 9,86 6,96,97 0,04 0,04 9,76 9,85 7,98,99 9,79 9,85 8,96,98 9,73 9,86 9,97,97 9,79 9,85 0,95,98 9,74 9,87 średnia,96,98 9,78 9,85 Lp. 0, 0,06 Badana objętość 00ul Badana objętość 000ul Objętość Błąd dopuszczalny Objętość Błąd dopuszczalny [ul] [ul] [ul] [ul] [ul] [ul] [ul] [ul] 98,9 99,4 99, 98,7 999,3 999,3 999,9 999,8 3 99,5 99,3 999, 999,8 4 99,3 98,7 999,3 000, 5 99,3 99,5 999, 000,0 6 99,5 99,8 0,3 0,5 999, 000, 7 99,4 99,6 999, 999,8 8 99,5 99,6 999,4 999,8 9 99,3 99, 999, 999,9 0 99,3 99,3 999,3 999,9 średnia 99,9 99,34 999,4 999,9 Tabela 4 Wyniki pomiarów objętości z zastosowaniem kurtyny parowej i bez kurtyny parowej. 3,0,5 Z analizy wyników pomiarów oraz wartości błędów granicznych dopuszczalnych wynika, że: w przypadku objętości ul udział błędu wskazania pipety spowodowanego odparowaniem wody destylowanej podczas wykonywania pomiaru wynosi 0,0ul przy dopuszczalnym 0,04ul co stanowi 50% błędu wg normy oraz wg specyfikacji producenta w przypadku objętości 0ul udział błędu wskazania pipety spowodowanego odparowaniem wody destylowanej podczas wykonywania pomiaru wynosi 0,3ul przy dopuszczalnym 0,ul co stanowi 35% błędu wg normy oraz 7% wg specyfikacji w przypadku objętości 00ul udział błędu wskazania pipety spowodowanego odparowaniem wody destylowanej podczas wykonywania pomiaru wynosi 0,05ul przy dopuszczalnym 0,3ul co stanowi 7% błędu wg normy oraz 33% wg specyfikacji w przypadku objętości 000ul udział błędu wskazania pipety spowodowanego odparowaniem wody destylowanej podczas wykonywania pomiaru wynosi 0,67ul przy dopuszczalnym 3,0ul co stanowi % błędu wg normy oraz 45% wg specyfikacji producenta. 4

5 Podobne badanie przeprowadzono przy zastosowaniu przystawki do wagi XA 8/0.3Y. Badanie polegało na określeniu działania dodatkowego zestawu do sprawozdania pipet przeznaczonego dla wag s analitycznych produkcji RADWAG. Zestaw składa się z dodatkowej komory ochronnej wyposażonej w naczynie kurtyny parowej, która umieszczana jest wewnątrz szafki przeciw podmuchowej (komory ważącej) wagi analitycznej. Została zasadniczo zaprojektowany w celu minimalizowania zjawiska parowania podczas ważenia cieczy, przykrycie komory z otworem dozującym naczynie kurtyny parowej komora ochronna naczynie wagowe specjalna szalka wagi Rys. 4 Zestaw przystawka do wag analitycznych produkcji RADWAG do wzorcowania i sprawdzania pipet XA/X Wyniki sprawdzenia pipety przed i po zastosowaniu zestawu do sprawdzania pipet Lp. Badana objętość 0ul Badana objętość 00ul Objętość Błąd dopuszczalny Objętość Błąd dopuszczalny [ul] [ul] [ul] [ul] [ul] [ul] [ul] [ul] 9,63 9,66 9,83 9,75 98,5 99,4 99,6 98,7 3 9,66 9,8 99,3 99,6 4 9,63 9,78 99, 98,7 5 9,66 9,76 99, 99,5 6 9,66 9,74 0, 0,06 99, 99,7 7 9,69 9,8 99, 99,5 8 9,63 9,78 99, 99,6 9 9,69 9,73 99,3 99,5 0 9,64 9,79 99,3 99,6 średnia 9,67 9,78 99,7 99,40 Tabela 5 Wyniki pomiarów objętości z zastosowaniem przystawki do sprawdzania pipet 5 0,3 0,5 Z analizy wyników pomiarów oraz wartości błędów granicznych dopuszczalnych wynika, że: w przypadku objętości 0ul udział błędu wskazania pipety spowodowanego odparowaniem wody destylowanej podczas wykonywania pomiaru wynosi 0,3ul przy dopuszczalnym 0,ul co stanowi 55% błędu wg normy oraz 83% wg specyfikacji w przypadku objętości 00ul udział błędu wskazania pipety spowodowanego odparowaniem wody destylowanej podczas wykonywania pomiaru wynosi 0,05ul przy dopuszczalnym 0,3ul co stanowi 77% błędu wg normy oraz 53% wg specyfikacji Według normy ISO 8655 błędy pomiaru spowodowane parowaniem wody destylowanej powinny być uwzględniane. Dlatego dla niewielkich pojemności, poniżej 50ul zaleca się stosowanie naczyń wagowych z przykrywką lub dodatkowa aplikacja wagi jaką jest kurtyna parowa /evaporation trap/. Słuszność wymagań normy potwierdzają powyższe badania. Oprócz odpowiedniego naczynia lub dodatkowego urządzenia jak kurtyna parowa dużą rolę odgrywa również czas wykonania pomiaru. Ważne jest, aby cykl pomiaru był jak najkrótszy. Zalecane jest, aby pełny cykl zbadania jednej objętości pobrania i wydalenia cieczy był regularny. WNIOSKI Zastosowanie naczynia kurtyny parowej znacząco wpływa na minimalizowanie procesu parowania cieczy podczas wzorcowania pipet tłokowych metodą grawimetryczną, przy jednoczesnym przyspieszeniu procesu ważenia. Przyspieszenie całego procesu pozwala na skrócenie czasu wykonania całej wymaganej normą serii 0-ciu pomiarów badanej objętości. Parowanie cieczy podczas pomiarów przy wzorcowaniu pipet tłokowych metodą grawimetryczną jest jednym z czynników negatywnych, wpływających na wynik pomiarów. Należy pamiętać o pozostałych czynnikach takich jak: nieodpowiednio zastosowanej wadze, nieodpowiednim naczyniu wagowym, parowaniu cieczy podczas ważenia, nieodpowiednich warunkach środowiskowych w pokoju wagowym lub braku ich ciągłego monitorowania, nieodpowiednim stanowisku pomiarowym (wpływ wibracji i podmuchów powietrza), nieodpowiedniej cieczy stosowana do kalibracji, błędach rachunkowych podczas wykonywania obliczeń,

6 źle dobranych końcówkach pipety (inne niż zalecane przez producenta), nieodpowiednich warunkach fizjologicznych operatora (np. zbyt niska lub wysoka temperatura ciała operatora podczas wykonywania pomiarów), nieergonomicznym stanowisku pracy. Przedstawiona w referacie aplikacja została zastosowana w waga produkcji RADWAG Literatura [] Norma PN-EN ISO 8655-:003 Tłokowe naczynia do pomiaru objętości Część : Terminologia, ogólne wymagania i zalecenia użytkowania; [] Norma PN-EN ISO 8655-:003 Tłokowe naczynia do pomiaru objętości Część : Pipety tłokowe; [3] Norma PN-EN ISO :003 Tłokowe naczynia do pomiaru objętości Część 6: Grawimetryczne metody określania błędu pomiaru; [4] ISO/TR 046 Determination of uncertainty for volume measurements made using the gravimetric method edition ; [5] Bulska E.: Metrologia chemiczna. Wydawnictwo Malamut, Warszawa, 008; [6] PKN-ISO/IEC Guide 99:00 Międzynarodowy słownik metrologii. Pojęcia podstawowe i ogólne oraz terminy z nimi związane (VIM); [7] Norma PN-EN ISO/IEC 705:005 Ogólne wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących; [8] Norma PN-EN 4550:999: Zagadnienia metrologiczne wag nieautomatycznych. 6

Wymagania dla wag stosowanych do wzorcowania pipet tłokowych

Wymagania dla wag stosowanych do wzorcowania pipet tłokowych Wymagania dla wag stosowanych do wzorcowania pipet tłokowych RADWAG Wagi Elektroniczne Do przeprowadzenia procedury wzorcowania pipety tłokowej metodą grawimetryczną niezbędna jest odpowiednia waga, dla

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja procesu wzorcowania pipet tłokowych.

Optymalizacja procesu wzorcowania pipet tłokowych. Optymalizacja procesu wzorcowania pipet tłokowych. Jak wspomniano w publikacji dotyczącej metody grawimetrycznej, z pomiarami wykonywanymi przy wzorcowaniu i/lub sprawdzaniu pipet tłokowych jest związana

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej.

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Andrzej Hantz Dyrektor Centrum Metrologii RADWAG Wagi Elektroniczne Pomiary w laboratorium

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie błędów pipet tłokowych metodą grawimetryczną

Wyznaczanie błędów pipet tłokowych metodą grawimetryczną Wyznaczanie błędów pipet tłokowych metodą grawimetryczną RADWAG Wagi Elektroniczne W pomiarach chemicznych (np. w analizie miareczkowej) bardzo istotne znaczenie ma dokładne odmierzanie objętości cieczy.

Bardziej szczegółowo

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ Andrzej Hantz Centrum Metrologii im. Zdzisława Rauszera RADWAG

Bardziej szczegółowo

Dokładność pomiaru, a dokładność przyrządu pomiarowego na przykładzie pomiaru masy w laboratorium przy zastosowaniu wagi elektronicznej

Dokładność pomiaru, a dokładność przyrządu pomiarowego na przykładzie pomiaru masy w laboratorium przy zastosowaniu wagi elektronicznej XVIII Sympozjum Klubu POLLAB 2012 Wymagania Techniczne Normy PN-EN ISO/IEC 17025 w praktyce laboratoryjnej 4 M I A R O D A J N O Ś Ć W Y N I K Ó W B A D A Ń Dokładność pomiaru, a dokładność przyrządu pomiarowego

Bardziej szczegółowo

Badanie. przepuszczalności pary. wodnej przez laminat włókninowy i foliowy. oraz powlekat foliowy z wykorzystaniem wagosuszarek serii

Badanie. przepuszczalności pary. wodnej przez laminat włókninowy i foliowy. oraz powlekat foliowy z wykorzystaniem wagosuszarek serii R A D W A G W A G I E L E K T R O N I C Z N E L A B O R A T O R I U M B A D A W C Z E 6-600 RADOM, ul. Bracka 8 tel. (0-48) 38 48 800 tel./fax (0-48) 385 00 10, Dział sprzedaży: (0-48) 366 80 06 http://www.radwag.pl

Bardziej szczegółowo

ZAPEWNIENIE SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ

ZAPEWNIENIE SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ ZAPEWNIENIE SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ I. SPRAWDZANIE ELEKTRONICZNYCH WAG NIEAUTOMATYCZNYCH Warunki pracy wagi Waga powinna być usytuowana na stabilnej, poziomej powierzchni, nie podlegającej drganiom ani wstrząsom.

Bardziej szczegółowo

Świadectwa wzorcowania zawartość i interpretacja. Anna Warzec

Świadectwa wzorcowania zawartość i interpretacja. Anna Warzec Świadectwa wzorcowania zawartość i interpretacja Anna Warzec WSTĘP Plan wystąpienia ŚWIADECTWO WZORCOWANIA Spójność pomiarowa Wyniki wzorcowania Zgodność z wymaganiami POTWIERDZANIE ZGODNOŚCI WZORCOWANEGO

Bardziej szczegółowo

Analiza ryzyka w farmacji dla procesów pomiaru masy

Analiza ryzyka w farmacji dla procesów pomiaru masy RADWAG WAGI ELEKTRONICZNE Analiza ryzyka w farmacji dla procesów pomiaru masy Wstęp W rzeczywistości nie ma pomiarów idealnych, każdy pomiar jest obarczony błędem. Niezależnie od przyjętej metody nie możemy

Bardziej szczegółowo

Komparatory masy ZAAWANSOWANE ROZWIĄZANIA RADWAG DLA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ

Komparatory masy ZAAWANSOWANE ROZWIĄZANIA RADWAG DLA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Komparatory masy ZAAWANSOWANE ROZWIĄZANIA RADWAG DLA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Automatyczne komparatory masy KOMPARACJA ODWAŻNIKÓW OD 1 mg DO 100 g W KLASIE E1, E2, F1, F2, M1 i M2 Komparatory automatyczne

Bardziej szczegółowo

Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich

Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich Podstawy Metrologii i Technik Eksperymentu Laboratorium Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich Instrukcja do ćwiczenia nr 4 Zakład Miernictwa

Bardziej szczegółowo

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wzorcowania wewnętrzne wyposażenia pomiarowego w praktyce

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wzorcowania wewnętrzne wyposażenia pomiarowego w praktyce Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB Wzorcowania wewnętrzne wyposażenia pomiarowego w praktyce Użytkownicy przyrządów pomiarowych w organizacjach zobowiązani są do zachowania spójności pomiarowej.

Bardziej szczegółowo

Automatyczne. komparatory masy

Automatyczne. komparatory masy Komparatory masy Automatyczne komparatory masy KOMPARACJA ODWAŻNIKÓW OD 1 mg DO 1000 g W KLASIE E1, E2, F1, F2, M1 i M2 Komparatory automatyczne UMA Komparatory serii UMA reprezentują najwyższą klasę automatycznych

Bardziej szczegółowo

SPÓJNOŚĆ POMIAROWA JAKO NARZĘDZIE ZAPEWNIENIA JAKOŚCI. mgr inż. Piotr Lewandowski

SPÓJNOŚĆ POMIAROWA JAKO NARZĘDZIE ZAPEWNIENIA JAKOŚCI. mgr inż. Piotr Lewandowski SPÓJNOŚĆ POMIAROWA JAKO NARZĘDZIE ZAPEWNIENIA JAKOŚCI mgr inż. Piotr Lewandowski Polskie Centrum Akredytacji Polskie Centrum Akredytacji (PCA) jako jednostka nadzorująca m.in. pracę laboratoriów wzorcujących

Bardziej szczegółowo

Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego

Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego mgr inż. ALEKSANDRA PUCHAŁA mgr inż. MICHAŁ CZARNECKI Instytut Technik Innowacyjnych EMAG Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego W celu uzyskania

Bardziej szczegółowo

BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH

BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH Podstawy Metrologii i Technik Eksperymentu Laboratorium BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH Instrukcja do ćwiczenia nr 2 Zakład Miernictwa i Ochrony Atmosfery Wrocław, listopad 2010 r. Podstawy Metrologii

Bardziej szczegółowo

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami EuroLab 2010 Warszawa 3.03.2010 r. Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami Ryszard Malesa Polskie Centrum Akredytacji Kierownik Działu Akredytacji Laboratoriów

Bardziej szczegółowo

1. Zarządzanie Ryzykiem w Jakości w odniesieniu do pomiarów masy

1. Zarządzanie Ryzykiem w Jakości w odniesieniu do pomiarów masy SPIS TREŚCI 1. Zarządzanie Ryzykiem w Jakości w odniesieniu do pomiarów masy...3 2. Analiza Ryzyka dla wag zagadnienia praktyczne...5 3. Rozdzielczość wag a dokładność...6 4. Zmiana czułości wag elektronicznych...6

Bardziej szczegółowo

Szkoła Letnia STC Łódź mgr inż. Paulina Mikoś

Szkoła Letnia STC Łódź mgr inż. Paulina Mikoś 1 mgr inż. Paulina Mikoś Pomiar powinien dostarczyć miarodajnych informacji na temat badanego materiału, zarówno ilościowych jak i jakościowych. 2 Dzięki temu otrzymane wyniki mogą być wykorzystane do

Bardziej szczegółowo

Stanowisko do kalibracji pipet

Stanowisko do kalibracji pipet Numer instrukcji: LMI-43-01/04/09/PL Stanowisko do kalibracji pipet PRODUCENT WAG ELEKTRONICZNYCH RADWAG 26 600 Radom ul. Bracka 28 Centrala tel. (0-48) 38 48 800, tel./fax. 385 00 10 Dział Sprzedaży (0-48)

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: Towaroznawstwo Kod przedmiotu: LS03282; LN03282 Ćwiczenie 1 WYZNACZANIE GĘSTOSCI CIECZY Autorzy:

Bardziej szczegółowo

Ocena i wykorzystanie informacji podanych w świadectwach wzorcowania i świadectwach materiałów odniesienia

Ocena i wykorzystanie informacji podanych w świadectwach wzorcowania i świadectwach materiałów odniesienia Ocena i wykorzystanie informacji podanych w świadectwach wzorcowania i świadectwach materiałów odniesienia XIX Sympozjum Klubu POLLAB Kudowa Zdrój 2013 Jolanta Wasilewska, Robert Rzepakowski 1 Zawartość

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie pomiarowe w laboratorium

Wyposażenie pomiarowe w laboratorium Wyposażenie pomiarowe w laboratorium RADWAG Wagi Elektroniczne Laboratorium i metrologia to dwa słowa, które w praktyce nie mogą funkcjonować osobno. Są one nierozerwalnie związane również z wyposażeniem

Bardziej szczegółowo

Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego. mgr inż. Piotr Lewandowski

Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego. mgr inż. Piotr Lewandowski Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego mgr inż. Piotr Lewandowski Terminy i definicje Przyrząd pomiarowy urządzenie służące do wykonywania pomiarów, użyte indywidualnie

Bardziej szczegółowo

Określanie niepewności pomiaru

Określanie niepewności pomiaru Określanie niepewności pomiaru (Materiały do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu Materiałoznawstwo na wydziale Górnictwa i Geoinżynierii) 1. Wprowadzenie Pomiar jest to zbiór czynności mających na celu

Bardziej szczegółowo

KLUB Polskich laboratoriów Badawczych POLLAB. Członek: EUROLAB EURACHEM

KLUB Polskich laboratoriów Badawczych POLLAB. Członek: EUROLAB EURACHEM KLUB Polskich laboratoriów Badawczych POLLAB Członek: EUROLAB EURACHEM TARGI EUROLAB 2015 POTENCJALNE ŹRÓDŁA BŁĘDÓW W RUTYNOEJ PRACY LABORATORIUM Andrzej Brzyski Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Podstaw Biofizyki

Laboratorium Podstaw Biofizyki CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest zbadanie procesu adsorpcji barwnika z roztworu oraz wyznaczenie równania izotermy Freundlicha. ZAKRES WYMAGANYCH WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI: widmo absorpcyjne, prawo Lamberta-Beera,

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: Towaroznawstwo Kod przedmiotu: LS03282; LN03282 Ćwiczenie 2 WYZNACZANIE GĘSTOSCI CIAŁ STAŁYCH Autorzy:

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka mierników do badania oświetlenia Obiektywne badania warunków oświetlenia opierają się na wynikach pomiarów parametrów świetlnych. Podobnie jak każdy pomiar, również te pomiary, obarczone

Bardziej szczegółowo

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r.

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA POLSKIEGO CENTRUM AKREDYTACJI DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. 1. Wstęp Niniejsza Polityka jest zgodna z dokumentem ILAC-P10:2002

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM Z FIZYKI

LABORATORIUM Z FIZYKI LABORATORIUM Z FIZYKI LABORATORIUM Z FIZYKI I PRACOWNIA FIZYCZNA C w Gliwicach Gliwice, ul. Konarskiego 22, pokoje 52-54 Regulamin pracowni i organizacja zajęć Sprawozdanie (strona tytułowa, karta pomiarowa)

Bardziej szczegółowo

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich dr Marek Dobecki - IMP Łódź 1 DOSTĘPNE NORMY EUROPEJSKIE: BADANIA POWIETRZA NA STANOWISKACH PRACY PN-EN 689:2002

Bardziej szczegółowo

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wyznaczanie odstępów między wzorcowaniami jak sobie z tym poradzić?

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wyznaczanie odstępów między wzorcowaniami jak sobie z tym poradzić? Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB Wyznaczanie odstępów między wzorcowaniami jak sobie z tym poradzić? 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Wymagania normy ISO/IEC 17025 5.5

Bardziej szczegółowo

Badania biegłości przez porównania międzylaboratoryjne z zakresu oceny środowisk cieplnych na stanowiskach pracy

Badania biegłości przez porównania międzylaboratoryjne z zakresu oceny środowisk cieplnych na stanowiskach pracy Badania przez porównania międzylaboratoryjne z zakresu oceny środowisk cieplnych na stanowiskach pracy Organizator Cel porównań międzylaboratoryjnych Uczestnicy badań Termin realizacji Badań Miejsce badań

Bardziej szczegółowo

Niepewność pomiaru masy w praktyce

Niepewność pomiaru masy w praktyce Niepewność pomiaru masy w praktyce RADWAG Wagi Elektroniczne Z wszystkimi pomiarami nierozłącznie jest związana Niepewność jest nierozerwalnie związana z wynimiarów niepewność ich wyników. Podając wyniki

Bardziej szczegółowo

Analiza korelacyjna i regresyjna

Analiza korelacyjna i regresyjna Podstawy Metrologii i Technik Eksperymentu Laboratorium Analiza korelacyjna i regresyjna Instrukcja do ćwiczenia nr 5 Zakład Miernictwa i Ochrony Atmosfery Wrocław, kwiecień 2014 Podstawy Metrologii i

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DOTYCZĄCA DUŻYCH WZORCÓW MASY

INFORMACJA DOTYCZĄCA DUŻYCH WZORCÓW MASY INFORMACJA DOTYCZĄCA DUŻYCH WZORCÓW MASY Opracowana na podstawie Zalecenia Międzynarodowego OIML R111-1 Weights of classes E 1, E 2, F 1, F 2, M 1, M 1-2, M 2, M 2-3 and M 3 ; Part 1: Metrological and

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE TECHNIKI PRACY LABORATORYJNEJ: WAŻENIE, SUSZENIE, STRĄCANIE OSADÓW, SĄCZENIE

PODSTAWOWE TECHNIKI PRACY LABORATORYJNEJ: WAŻENIE, SUSZENIE, STRĄCANIE OSADÓW, SĄCZENIE PODSTAWOWE TECHNIKI PRACY LABORATORYJNEJ: WAŻENIE, SUSZENIE, STRĄCANIE OSADÓW, SĄCZENIE CEL ĆWICZENIA Zapoznanie studenta z podstawowymi technikami pracy laboratoryjnej: ważeniem, strącaniem osadu, sączeniem

Bardziej szczegółowo

WAGI I WAŻENIE. ROZTWORY

WAGI I WAŻENIE. ROZTWORY Ćwiczenie 2 WAGI I WAŻENIE. ROZTWORY Obowiązujące zagadnienia: Dokładność, precyzja, odtwarzalność, powtarzalność pomiaru; Rzetelność, czułość wagi; Rodzaje błędów pomiarowych, błąd względny, bezwzględny

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie ciepła topnienia lodu za pomocą kalorymetru

Wyznaczanie ciepła topnienia lodu za pomocą kalorymetru Politechnika Łódzka FTIMS Kierunek: Informatyka rok akademicki: 2008/2009 sem. 2. grupa II Termin: 7 IV 2009 Nr. ćwiczenia: 212 Temat ćwiczenia: Wyznaczanie ciepła topnienia lodu za pomocą kalorymetru

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK C do Zarządzenia Nr 12/2015 Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w Gdańsku z dnia 30 września 2015 r.

ZAŁĄCZNIK C do Zarządzenia Nr 12/2015 Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w Gdańsku z dnia 30 września 2015 r. bez VAT i kosztów z 3 pobierane za wykonanie wzorcowania, sprawdzenia i ekspertyzy przyrządu pomiarowego przez pracowników Wydziału Termodynamiki (6W3) i Obwodowych Urzędów Miar (6UM1 6UM9) I Wzorcowania

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy I gimnazjum zgodny z nową podstawą programową.

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy I gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy I gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Klasa I Lekcja wstępna omówienie programu nauczania i Przedmiotowego Systemu Oceniania Tytuł rozdziału w

Bardziej szczegółowo

Opracowanie wyników porównania międzylaboratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008

Opracowanie wyników porównania międzylaboratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008 Opracowanie wyników porównania międzyoratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008 Wstęp W dniach 16.06.2008 17.06.2008 roku przeprowadzone zostało porównanie międzyoratoryjne

Bardziej szczegółowo

Fizyka (Biotechnologia)

Fizyka (Biotechnologia) Fizyka (Biotechnologia) Wykład I Marek Kasprowicz dr Marek Jan Kasprowicz pokój 309 marek.kasprowicz@ur.krakow.pl www.ar.krakow.pl/~mkasprowicz Marek Jan Kasprowicz Fizyka 013 r. Literatura D. Halliday,

Bardziej szczegółowo

KSIĄŻKA PRZEGLĄDÓW TECHNICZNYCH NR... RADWAG Wagi Elektroniczne

KSIĄŻKA PRZEGLĄDÓW TECHNICZNYCH NR... RADWAG Wagi Elektroniczne KSIĄŻKA PRZEGLĄDÓW TECHNICZNYCH NR............... RADWAG Wagi Elektroniczne 26-600 Radom Bracka 28, Centrala +48 384 88 00, Fax +48 385 00 10, Dział Sprzedaży +48 366 80 06, http://www.radwag.pl; e-mail:

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM: ROZDZIELANIE UKŁADÓW HETEROGENICZNYCH ĆWICZENIE 1 - PRZESIEWANIE

LABORATORIUM: ROZDZIELANIE UKŁADÓW HETEROGENICZNYCH ĆWICZENIE 1 - PRZESIEWANIE LABORATORIUM: ROZDZIELANIE UKŁADÓW HETEROGENICZNYCH ĆWICZENIE 1 - PRZESIEWANIE CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest wykonanie analizy sitowej materiału ziarnistego poddanego mieleniu w młynie kulowym oraz

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do rachunku niepewności pomiarowej. Jacek Pawlyta

Wprowadzenie do rachunku niepewności pomiarowej. Jacek Pawlyta Wprowadzenie do rachunku niepewności pomiarowej Jacek Pawlyta Fizyka Teorie Obserwacje Doświadczenia Fizyka Teorie Przykłady Obserwacje Przykłady Doświadczenia Przykłady Fizyka Potwierdzanie bądź obalanie

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWA TERMINOLOGIA METROLOGICZNA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ

PODSTAWOWA TERMINOLOGIA METROLOGICZNA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB PODSTAWOWA TERMINOLOGIA METROLOGICZNA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ Andrzej Hantz Centrum Metrologii im. Zdzisława Rauszera RADWAG Wagi Elektroniczne Metrologia

Bardziej szczegółowo

Funkcje i symbole. Zobacz specyfikację

Funkcje i symbole. Zobacz specyfikację WAGA ANALITYCZNA AUW - D 0,1 mg / 0,01 mg Profesjonalne wagi analityczne Semi-Micro Seria AUW-D Funkcje i symbole Zobacz specyfikację Nowoczesna technologia UniBloc oferuje szybkie, stabilne i dokładne

Bardziej szczegółowo

WZORCE I PODSTAWOWE PRZYRZĄDY POMIAROWE

WZORCE I PODSTAWOWE PRZYRZĄDY POMIAROWE WZORCE I PODSTAWOWE PRZYRZĄDY POMIAROWE 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest: 1. Poznanie podstawowych pojęć z zakresu metrologii: wartość działki elementarnej, długość działki elementarnej, wzorzec,

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA SYSTEMU ZARZĄDZANIA LABORATORIUM. Procedura szacowania niepewności

DOKUMENTACJA SYSTEMU ZARZĄDZANIA LABORATORIUM. Procedura szacowania niepewności DOKUMENTACJA SYSTEMU ZARZĄDZANIA LABORATORIUM Procedura szacowania niepewności Szacowanie niepewności oznaczania / pomiaru zawartości... metodą... Data Imię i Nazwisko Podpis Opracował Sprawdził Zatwierdził

Bardziej szczegółowo

Strategia realizacji spójności pomiarów chemicznych w laboratorium analitycznym

Strategia realizacji spójności pomiarów chemicznych w laboratorium analitycznym Slide 1 Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Centrum Nauk Biologiczno- Chemicznych Strategia realizacji spójności pomiarów chemicznych w laboratorium analitycznym Ewa Bulska ebulska@chem.uw.edu.pl Slide

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzi na pytania w postępowaniu ofertowym dot.:

Odpowiedzi na pytania w postępowaniu ofertowym dot.: ZAPYTANIE OFERTOWE DLA PROJEKTU Rozbudowa Centrum Badawczo Rozwojowego Synthos S.A. w zakresie innowacyjnych produktów chemicznych. POIR.02.01.00-00-0127/15-00 Oświęcim, dnia 24.03.2017 L.dz. 48/TZ/BM/2017

Bardziej szczegółowo

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W LABORATORIUM W ŚWIETLE PROPONOWANYCH ZMIAN W DOKUMENCIE CD2 ISO/IEC 17025

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W LABORATORIUM W ŚWIETLE PROPONOWANYCH ZMIAN W DOKUMENCIE CD2 ISO/IEC 17025 NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W LABORATORIUM W ŚWIETLE PROPONOWANYCH ZMIAN W DOKUMENCIE CD2 ISO/IEC 17025 Andrzej Hantz RADWAG Centrum Metrologii Zakres Wyposażenie pomiarowe w laboratorium wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1: Podstawowe parametry stanu.

Ćwiczenie 1: Podstawowe parametry stanu. Gęstość 1. Część teoretyczna Gęstość () cieczy w danej temperaturze definiowana jest jako iloraz jej masy (m) do objętości (V) jaką zajmuje: m V kg Gęstość wyrażana jest w jednostkach układu SI Gęstość

Bardziej szczegółowo

Rozkład normalny, niepewność standardowa typu A

Rozkład normalny, niepewność standardowa typu A Podstawy Metrologii i Technik Eksperymentu Laboratorium Rozkład normalny, niepewność standardowa typu A Instrukcja do ćwiczenia nr 1 Zakład Miernictwa i Ochrony Atmosfery Wrocław, listopad 2010 r. Podstawy

Bardziej szczegółowo

Niepewności pomiarów

Niepewności pomiarów Niepewności pomiarów Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) w roku 1995 opublikowała normy dotyczące terminologii i sposobu określania niepewności pomiarów [1]. W roku 1999 normy zostały opublikowane

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: Towaroznawstwo Kod przedmiotu: LS03282; LN03282 Ćwiczenie 1 WYZNACZANIE GĘSTOSCI CIECZY Autorzy:

Bardziej szczegółowo

Obliczanie niepewności rozszerzonej metodą analityczną opartą na splocie rozkładów wielkości wejściowych

Obliczanie niepewności rozszerzonej metodą analityczną opartą na splocie rozkładów wielkości wejściowych Obliczanie niepewności rozszerzonej metodą analityczną opartą na splocie rozkładów wejściowych Paweł Fotowicz * Przedstawiono ścisłą metodę obliczania niepewności rozszerzonej, polegającą na wyznaczeniu

Bardziej szczegółowo

ŚWIADECTWO WZORCOWANIA 1)

ŚWIADECTWO WZORCOWANIA 1) (logo organizacji wydającej świadectwa) (Nazwa, adres, e-mail i nr telefonu organizacji wydającej świadectwo) Laboratorium wzorcujące akredytowane przez Polskie Centrum Akredytacji, sygnatariusza porozumień

Bardziej szczegółowo

Wojskowa Akademia Techniczna Katedra Pojazdów Mechanicznych i Transportu

Wojskowa Akademia Techniczna Katedra Pojazdów Mechanicznych i Transportu Wojskowa Akademia Techniczna Katedra Pojazdów Mechanicznych i Transportu LABORATORIUM TERMODYNAMIKI TECHNICZNEJ Instrukcja do ćwiczenia T-05 Temat: Pomiar parametrów przepływu gazu. Opracował: dr inż.

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie pomiarowe w przemyśle

Wyposażenie pomiarowe w przemyśle Wyposażenie pomiarowe w przemyśle RADWAG Wagi Elektroniczne Wyposażenie pomiarowe znajdujące się w jakiejkolwiek gałęzi przemysłu, podobnie jak w laboratoriach, podlega na różnym poziomie odpowiedniemu

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 5 Temat: Wyznaczanie gęstości ciała stałego i cieczy za pomocą wagi elektronicznej z zestawem Hydro. 1. Wprowadzenie Gęstość

Bardziej szczegółowo

Laboratorium metrologii

Laboratorium metrologii Wydział Inżynierii Mechanicznej i Mechatroniki Instytut Technologii Mechanicznej Laboratorium metrologii Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Temat ćwiczenia: Pomiary wymiarów zewnętrznych Opracował:

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp Rozdział 1. Metrologia przedmiot i zadania

Spis treści Wstęp Rozdział 1. Metrologia przedmiot i zadania Spis treści Wstęp Rozdział 1. Metrologia przedmiot i zadania 1.1. Przedmiot metrologii 1.2. Rola i zadania metrologii współczesnej w procesach produkcyjnych 1.3. Główny Urząd Miar i inne instytucje ważne

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r.

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Zakres stosowania...3 3 Cechy spójności pomiarowej...3

Bardziej szczegółowo

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Mirosław KAŹMIERSKI Okręgowy Urząd Miar w Łodzi 90-132 Łódź, ul. Narutowicza 75 oum.lodz.w3@gum.gov.pl WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1. Wstęp Konieczność

Bardziej szczegółowo

Systemy zapewnienia jakości w laboratorium badawczym i pomiarowym

Systemy zapewnienia jakości w laboratorium badawczym i pomiarowym Systemy zapewnienia jakości w laboratorium badawczym i pomiarowym Narzędzia statystyczne w zakresie kontroli jakości / nadzoru nad wyposażeniem pomiarowym M. Kamiński Jednym z ważnych narzędzi statystycznej

Bardziej szczegółowo

Wagi precyzyjne WLC. Standardowy poziom ważenia oraz mobilność w szerokim spektrum zastosowań laboratoryjnych i przemysłowych. Funkcje i możliwości

Wagi precyzyjne WLC. Standardowy poziom ważenia oraz mobilność w szerokim spektrum zastosowań laboratoryjnych i przemysłowych. Funkcje i możliwości Wagi precyzyjne WLC Standardowy poziom ważenia oraz mobilność w szerokim spektrum zastosowań laboratoryjnych i przemysłowych WLC F1/R głowica przy platformie WLC F1/K głowica na kablu 1 m WLC A2 WLC C2/R

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: Towaroznawstwo Kod przedmiotu: LS03282; LN03282 Ćwiczenie 2 WYZNACZANIE GĘSTOSCI CIAŁ STAŁYCH Autorzy:

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3 Temat: Oznaczenia mierników, sposób podłączania i obliczanie błędów Cel ćwiczenia

Ćwiczenie 3 Temat: Oznaczenia mierników, sposób podłączania i obliczanie błędów Cel ćwiczenia Ćwiczenie 3 Temat: Oznaczenia mierników, sposób podłączania i obliczanie błędów Cel ćwiczenia Zaznajomienie się z oznaczeniami umieszczonymi na przyrządach i obliczaniem błędów pomiarowych. Obsługa przyrządów

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR.6. Temat : Wyznaczanie drgań mechanicznych przekładni zębatych podczas badań odbiorczych

ĆWICZENIE NR.6. Temat : Wyznaczanie drgań mechanicznych przekładni zębatych podczas badań odbiorczych ĆWICZENIE NR.6 Temat : Wyznaczanie drgań mechanicznych przekładni zębatych podczas badań odbiorczych 1. Wstęp W nowoczesnych przekładniach zębatych dąży się do uzyskania małych gabarytów w stosunku do

Bardziej szczegółowo

METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW. w inżynierii rolniczej i agrofizyce. pod redakcją AGNIESZKI KALETY

METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW. w inżynierii rolniczej i agrofizyce. pod redakcją AGNIESZKI KALETY METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW w inżynierii rolniczej i agrofizyce pod redakcją AGNIESZKI KALETY Wydawnictwo SGGW Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Przedmowa... 7 Wykaz ważniejszych oznaczeń... 11 1. Techniki pomiarowe

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1 Metody pomiarowe i opracowywanie danych doświadczalnych.

Ćwiczenie 1 Metody pomiarowe i opracowywanie danych doświadczalnych. Ćwiczenie 1 Metody pomiarowe i opracowywanie danych doświadczalnych. Ćwiczenie ma następujące części: 1 Pomiar rezystancji i sprawdzanie prawa Ohma, metoda najmniejszych kwadratów. 2 Pomiar średnicy pręta.

Bardziej szczegółowo

Temat: SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIAROWYCH

Temat: SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIAROWYCH Temat: SZCOWNIE NIEPEWNOŚCI POMIROWYCH - Jak oszacować niepewność pomiarów bezpośrednich? - Jak oszacować niepewność pomiarów pośrednich? - Jak oszacować niepewność przeciętną i standardową? - Jak zapisywać

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Metrologii

Laboratorium z Metrologii Zachodniopomorski niwersytet Technologiczny w Szczecinie Wydział Elektryczny Katedra Sterowania i Pomiarów Zakład Metrologii Laboratorium z Metrologii Opracował: dr inż. A.Wollek 1 Prowadzący dr inż. Andrzej

Bardziej szczegółowo

FIZYKA LABORATORIUM prawo Ohma

FIZYKA LABORATORIUM prawo Ohma FIZYKA LABORATORIUM prawo Ohma dr hab. inż. Michał K. Urbański, Wydział Fizyki Politechniki Warszawskiej, pok 18 Gmach Fizyki, murba@if.pw.edu.pl www.if.pw.edu.pl/ murba strona Wydziału Fizyki www.fizyka.pw.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Wersja z dnia: Metoda piknometryczna jest metodą porównawczą. Wyznaczanie gęstości substancji ciekłych

Wersja z dnia: Metoda piknometryczna jest metodą porównawczą. Wyznaczanie gęstości substancji ciekłych Wersja z dnia: 2008-02-25 Wyznaczanie gęstości metodą piknometryczną Gęstości ciała (ρ) jest definiowana jako masa (m) jednostkowej objętości tego ciała (V). Jeśli ciało jest jednorodne, to jego gęstość

Bardziej szczegółowo

CZUJNIKI POJEMNOŚCIOWE

CZUJNIKI POJEMNOŚCIOWE ĆWICZENIE NR CZUJNIKI POJEMNOŚCIOWE A POMIAR PRZEMIESZCZEŃ ODŁAMÓW KOSTNYCH METODĄ POJEMNOŚCIOWĄ I Zestaw przyrządów: Układ do pomiaru przemieszczeń kości zbudowany ze stabilizatora oraz czujnika pojemnościowego

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy ZASADNICZE WYMAGANIA SPECYFICZNE DLA WAG AUTOMATYCZNYCH CZĘŚĆ I. Przepisy ogólne. 1.

Załącznik nr 6 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy ZASADNICZE WYMAGANIA SPECYFICZNE DLA WAG AUTOMATYCZNYCH CZĘŚĆ I. Przepisy ogólne. 1. Załącznik nr 6 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy ZASADNICZE WYMAGANIA SPECYFICZNE DLA WAG AUTOMATYCZNYCH CZĘŚĆ I. Przepisy ogólne. 1. Odpowiednie zasadnicze wymagania i wymagania specyficzne

Bardziej szczegółowo

Podstawy niepewności pomiarowych Ćwiczenia

Podstawy niepewności pomiarowych Ćwiczenia Podstawy niepewności pomiarowych Ćwiczenia 1. Zaokrąglij podane wartości pomiarów i ich niepewności. = (334,567 18,067) m/s = (153 450 000 1 034 000) km = (0,0004278 0,0000556) A = (2,0555 0,2014) s =

Bardziej szczegółowo

Wzorcowanie i legalizacja jako narzędzia do zapewnienia zgodności z wymaganiami prawa i międzynarodowych norm

Wzorcowanie i legalizacja jako narzędzia do zapewnienia zgodności z wymaganiami prawa i międzynarodowych norm Wzorcowanie i legalizacja jako narzędzia do zapewnienia zgodności z wymaganiami prawa i międzynarodowych norm Łódź, 29.06.2016 r. Piotr Lewandowski Wzorcowanie Wzorcowanie działanie, które w określonych

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM WZORCUJĄCEGO Nr AP 106

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM WZORCUJĄCEGO Nr AP 106 ZAKRE AKREDYTACJI LABORATORIUM WZORCUJĄCEGO Nr A 106 wydany przez OLKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. zczotkarska 42 Wydanie nr 11 Data wydania: 09 maja 2016 r. Nazwa i adres LABORATORIUM OMIAROWE

Bardziej szczegółowo

Niepewność rozszerzona Procedury szacowania niepewności pomiaru. Tadeusz M.Molenda Instytut Fizyki, Uniwersytet Szczeciński

Niepewność rozszerzona Procedury szacowania niepewności pomiaru. Tadeusz M.Molenda Instytut Fizyki, Uniwersytet Szczeciński Niepewność rozszerzona Procedury szacowania niepewności pomiaru Tadeusz M.Molenda Instytut Fizyki, Uniwersytet Szczeciński Międzynarodowa Konwencja Oceny Niepewności Pomiaru (Guide to Expression of Uncertainty

Bardziej szczegółowo

O 2 O 1. Temat: Wyznaczenie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego

O 2 O 1. Temat: Wyznaczenie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego msg M 7-1 - Temat: Wyznaczenie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego Zagadnienia: prawa dynamiki Newtona, moment sił, moment bezwładności, dynamiczne równania ruchu wahadła fizycznego,

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 27 28 września 2012r.

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 27 28 września 2012r. SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 27 28 września 2012r. 1. CEL I ZAKRES BADAŃ Organizatorem badań biegłości i badań porównawczych

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM MECHANIKI PŁYNÓW. Ćwiczenie N 2 RÓWNOWAGA WZGLĘDNA W NACZYNIU WIRUJĄCYM WOKÓŁ OSI PIONOWEJ

LABORATORIUM MECHANIKI PŁYNÓW. Ćwiczenie N 2 RÓWNOWAGA WZGLĘDNA W NACZYNIU WIRUJĄCYM WOKÓŁ OSI PIONOWEJ LABORATORIUM MECHANIKI PŁYNÓW Ćwiczenie N RÓWNOWAGA WZGLĘDNA W NACZYNIU WIRUJĄCYM WOKÓŁ OSI PIONOWEJ . Cel ćwiczenia Pomiar współrzędnych powierzchni swobodnej w naczyniu cylindrycznym wirującym wokół

Bardziej szczegółowo

MCLNP /15 Warszawa, dn r. ZAPYTANIE O WARTOŚĆ SZACUNKOWĄ dostawy sprzętu naukowo-badawczego. do Laboratorium Hydrobiologii.

MCLNP /15 Warszawa, dn r. ZAPYTANIE O WARTOŚĆ SZACUNKOWĄ dostawy sprzętu naukowo-badawczego. do Laboratorium Hydrobiologii. MCLNP-6-19-2/15 Warszawa, dn. 13.06.2015 r. ZAPYTANIE O WARTOŚĆ SZACUNKOWĄ dostawy sprzętu naukowo-badawczego do Laboratorium Hydrobiologii w Warszawie realizuje projekt Mazowieckie Centrum Laboratoryjne

Bardziej szczegółowo

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY W SZCZECINIE

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY W SZCZECINIE Szablon wyłącznie na użytek Katedry Techniki Cieplnej ZUT ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY W SZCZECINIE K AT E D R A T E C H N I K I C I E P L N E J LABORATORIUM Z... SPRAWOZDANIE Ćw. nr :

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM WZORCUJĄCEGO Nr AP 106

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM WZORCUJĄCEGO Nr AP 106 ZAKRE AKREDYTACJI LABORATORIUM WZORCUJĄCEGO Nr A 106 wydany przez OLKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. zczotkarska 42 Wydanie nr 12 Data wydania: 7 kwietnia 2017 r. Nazwa i adres LABORATORIUM

Bardziej szczegółowo

STOCHOWSKA WYDZIAŁ IN

STOCHOWSKA WYDZIAŁ IN POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA WYDZIAŁ INŻYNIERII MECHANICZNEJ I INFORMATYKI Instytut Maszyn Tłokowych i Techniki Sterowania Laboratorium: Środowiskowe oddziaływanie motoryzacji Ćwiczenie nr 4 Imię i nazwisko

Bardziej szczegółowo

Ogólne wytyczne RADWAG: Wymagane warunki środowiskowe: Wymagania dla pojedynczego stanowiska pomiarowego: 70 cm. 80 cm. 100 cm

Ogólne wytyczne RADWAG: Wymagane warunki środowiskowe: Wymagania dla pojedynczego stanowiska pomiarowego: 70 cm. 80 cm. 100 cm Wytyczne pomieszczenia dla poprawnej pracy mikrowag i komparatorów Ogólne wytyczne RADWAG: Pomieszczenie badawcze o minimalnych wymiarach 3 x 2,5 m. W pomieszczeniu może przebywać nie więcej niż 1 osoba

Bardziej szczegółowo

Dobra Praktyka Ważenia

Dobra Praktyka Ważenia Dobra Praktyka Ważenia Gwarantowana jakość Minimalizacja ryzyka Zmniejszenie kosztów Pozytywne wyniki audytów Gwarantowania jakość dzięki Dobrej Praktyce Ważenia Ocena Potrzeb Ważenie bez ryzyka stanowi

Bardziej szczegółowo

Błędy wskazań wag elektronicznych wynikające ze zmian wartości przyśpieszenia ziemskiego

Błędy wskazań wag elektronicznych wynikające ze zmian wartości przyśpieszenia ziemskiego Błędy wskazań wag elektronicznych wynikające ze zmian wartości przyśpieszenia ziemskiego Sławomir Janas, Radom 21.01.2009 1. Wstęp Obok niezaprzeczalnych zalet współczesnych wag elektronicznych takich

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Katedra Chemii Fizycznej Uniwersytetu Łódzkiego. Wyznaczanie ciepła właściwego cieczy metodą kalorymetryczną

Katedra Chemii Fizycznej Uniwersytetu Łódzkiego. Wyznaczanie ciepła właściwego cieczy metodą kalorymetryczną Katedra Chemii Fizycznej Uniwersytetu Łódzkiego Wyznaczanie ciepła właściwego cieczy metodą kalorymetryczną opracowanie ćwiczenia: dr J. Woźnicka, dr S. Belica ćwiczenie nr 38 Zakres zagadnień obowiązujących

Bardziej szczegółowo

Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu

Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu Nazwa przedmiotu: Nadzór nad rynkiem w UE, system akredytacji Blok zajęciowy fakultatywny Forma zajęć wykład Wymiar godzinowy 10 h

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO. Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB

Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO. Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB Walidacja Walidacja jest potwierdzeniem przez zbadanie i przedstawienie

Bardziej szczegółowo