Prezentacja. Zakładu Doświadczalnej Fizyki Komputerowej

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Prezentacja. Zakładu Doświadczalnej Fizyki Komputerowej"

Transkrypt

1 Prezentacja Zakładu Doświadczalnej Fizyki Komputerowej Instytut Fizyki UJ, 19/04/2012

2 Pracownicy ZDFK Mgr Nikodem Frodyma Dr Anna Jany Prof. Stanisław Micek Dr Marcin Misiaszek Dr Zenon Nieckarz Mgr Krzysztof Pelczar Prof. Marcin Wójcik Dr Grzegorz Zuzel doktorant asystent naukowy (grant) profesor emerytowany asystent naukowy (grant) prac. naukowo-techniczny doktorant (MSD) profesor/kierownik zakładu adiunkt Dr Michał Tarka post-doc (NCN) Dr Chris O'Shaughnessy asystent naukowy (grant)

3 Pracownicy ZDFK zajęcia 2011/2012 Mgr Krzysztof Pelczar - I pracownia fizyczna (Chemia) - Systemy pomiarowo-kontrolne, ćw. (IS) Prof. Marcin Wójcik - Pracownia specjalistyczna (Fizyka med.) - Pracownia specjalistyczna (Biotechnologia) - Astrofizyka, wyk., sem. (Astrofizyka) - Pracownia elektroniczna (IS) Dr Grzegorz Zuzel - I pracownia fizyczna (Chemia) - Systemy pomiarowo-kontrolne, wyk. (IS) - Pracownia elektroniczna (Fizyka, ZMiN, SMP, IS) Fizyka/ZMiN/SMP: 26 % Informatyka: 48 % Inne: 26 % SPK możliwość rozszerzenia tematyki ćwiczeń o zagadnienia dot. interfejsów cyfrowych

4 Badania prowadzone w ZDFK Astronomia neutrinowa (GALLEX/GNO, BOREXINO) - neutrina słoneczne - geo-neutrina Podwójny bezneutrinowy rozpad beta (GERDA) Poszukiwania ciemnej zimnej materii (DARKSIDE) Zastosowanie systemów pomiarowo-kontrolnych w badaniach biofizycznych i medycznych Rejestracja pól magnetycznych o niskich częstotliwościach w atmosferze (LTR-LAB)

5 Współpraca międzynarodowa GALLEX/GNO, BOREXINO, GERDA, DARKSIDE Istituto Nazionale di Fisica Nucleare, Laboratori Nazionali del Gran Sasso, Assergi (INFN-LNGS) Max-Planck-Institut für Krernphysik, Heidelberg (MPI-K) Technische Universität München (TUM) Princeton University JRC Institute for Reference Materials and Measurements, Geel (JRC-IRMM) Physikalisch-Technischen Bundesanstalt, Braunschweig (PTB) MoU: 2 (+1)

6 INFN LNGS 3 hale: A, B i C (100 x 20 x 20 m) Hala A: GERDA Hala C: BX, DARKSIDE OPREA

7 Pracownicy ZDFK granty ( ) FP7 TARI ( ) MNiSW LTR-LAB ( ) MNiSW GERDA ( ) MNiSW BOREXINO ( ) FNP EXTERIUS: GERDA (2011) ERA-NET ASPERA-2: SILENT ( ) ERA-NET ASPERA-2: ISOTTA ( ) NCN OPUS: LTR-LAB ( ) NCN HARMONIA: GERDA ( ) NCN MAESTRO: DARKSIDE NCN OPUS: BOREXINO FNiTP APARATURA/SUNLAB

8 Dorobek naukowy ZDFK ( ) Publikacje (ISI WoS): 49 Phys. Rev. Lett., Phys. Lett. B, Phys. Rev. D, Phys. Rev. C, Astrop. Phys., NIM A Cytowania (ISI WoS): 1015 Wystąpienia konferencyjne: 12 w tym na zaproszenie: 4 Seminaria/odczyty: 19 Komunikaty naukowe/raporty: 15 Patenty: 1 Wyróżnienia/nagrody: - nagroda Rektora UJ: 2008, nagroda Prezesa Rady Ministrów RP: 2009

9 ZDFK dodatkowe informacje

10 DARKSIDE

11 Istnienie ciemnej materii WMAP

12 DARKSIDE Rejestracja oddziaływań cząstek ciemnej zimnej materii (WIMPs) z jądrami tarczy (detektora) Przekaz energii rzędu kilku kev Przekrój czynny na poziomie cm 2 Zastosowanie LAr zubożonego w 39 Ar Pierwszy pomiar DARKSIDE-50 Docelowo masa detektora O(5 t)

13 DARKSIDE zespół U.S.A. Augustana College Black Hills State University Fermi National Accelerator Laboratory Princeton University Temple University University of Arcansas University of California at Los Angeles University of Hawaii University of Houston University of Massachusetts at Amherst Virginia Tech CHINA IHEP Beijing ITALY INFN Univesita degli Studi di Genova INFN Laboratori Nazionali del Gran Sasso INFN Univesita degli Studi di Milano INFN Univesita degli Studi di Napoli INFN Univesita degli Studi di Perugia POLAND Jagiellonian University RUSSIA JINR Dubna Lomonosov State University Moscow RRC Kurchatov Institute St. Petersburg Nuclear Physics Institute

14 DARKSIDE koncepcja detektora WIMPs

15 DARKSIDE komponenty detektora

16 DARKSIDE TPC

17 DARKSIDE sygnał scyntylacyjny

18 DARKSIDE dryf elektronów

19 DARKSIDE elektroluminescencja Ar

20 DARKSIDE BX Counting Test Facility

21 DARKSIDE konstrukcja detektora

22 DARKSIDE konstrukcja detektora

23 DARKSIDE konstrukcja detektora

24 DARKSIDE konstrukcja detektora

25 DARKSIDE konstrukcja detektora

26 DARKSIDE konstrukcja detektora

27 DARKSIDE tytanowy dewar - Zubożony (w 39 Ar) LAr dysponujemy 85 kg % 39 Ar w porównaniu z Ar atmosferycznym -T 1/2 = 269 y, E max = 565 kev - QUPIDs Quartz Photon Intensyfying Detector (100 x mniejsza aktywność niż najlepszego PM) 2x19 szt, FI = 7.5 cm - Aktywna osłona neutronowa LS

28 DARKSIDE dwufazowa komora TPC

29 DARKSIDE QUPID Photo Cathode (-6 kv) Quartz Photo Cathode (-6 kv) Al coating APD (0 V) Quartz APD Avalanche Photo-Diode

30 R inch DARKSIDE QUPIDs R inch QUPID 3 inch XENON10 XENON100 XMASS DarkSide XENON1T

31 DARKSIDE 50 Dewar w osłonie antykoincydencyjnej CTF - wodny detektor Čerenkowa

32 Czułość DARKSIDE 50 W ciągu 3 lat zbierania Danych 10 zdarzeń wywołanych przez WIMP strong evidence for a discovery of WIMP scattering

33 DARKSIDE 50

34 GERDA

35 Podwójny rozpad beta 2 0 (A,Z) (A, Z+2) + 2e e L = 0 T 1/2 ~ y (A,Z) (A, Z+2) + 2e - L = 2 T 1/2 ~ y T exp 1/2 > y

36 Podwójny rozpad beta

37 Podwójny bezneutrinowy rozpad beta Konsekwencje obserwacji rozpadu: Neutrino jest cząstką Majorany (swoją własną antycząstką) Liczba leptonowa nie jest zachowywana Mamy do czynienia z fizyką spoza Modelu Standardowego Określenie efektywnej masy neutrina (jedyna metoda pozwalająca mierzyć masy rzędu mev) Określenie hierarhii mas neutrin Próbę rozwiązania problemu łamania symetrii CP w sektorze leptonowym

38 GERDA założenia GERDA GERmanium Detector Array Detektor GERDA zaprojektowano do poszukiwań procesu 0 dla izotopu 76 Ge (Q = 2039 kev) - Wysoka (radio-)czystość monokryształów Ge - Bardzo dobra energetyczna zdolność rozdzielcza - Detektor = źródło ( ~ 1) - Wymagane jest wzbogacanie (7.4 % 86 %) Tło: razy niższe niż w dotychczas prowadzonych eksperymentach (HdM, IGEX)

39 GERDA fazy realizacji - Faza I: 17.5 kg (8 detektorów) wzbogaconego Ge z projektów HdM & IGEX 15 kg y, T 1/2 ~ y, m ee = < > ev - Faza II: dodanie nowych detektorów typu BEGe 37.5 kg wzbogaconego materiału jest dostępne, 100 kg y, T 1/2 ~ y, m ee = < > mev - Faza III: duża kolaboracja, O(500 kg) 76 Ge, 1000 kg y, T 1/2 ~ y, m ee ~ 50 mev

40 GERDA zespół 95 fizyków z 17 instytutów z Niemiec, Włoch, Rosji, Polski, Szwajcari, Belgi i Chin

41 GERDA budowa detektora Heidelberg - Moscow GeMPI

42 GERDA budowa detektora Clean room Śluza Laboratorium Kriostat Pokój kontrolny Detektor Rn Zbiornik wody + veto

43 GERDA budowa detektora

44 GERDA budowa detektora Zbiornik wody: Ø 10 m h = 9.5 m V = 650 m 3

45 GERDA budowa detektora

46 GERDA budowa detektora

47 GERDA status

48 GERDA status widmo detektorów wzbogaconych w 76 Ge widmo detektorów niewzbogaconych

49 GERDA status 39 Ar: 1.01 Bq/kg from WARP NIM A 574:83-88, Ge: y from HdM ref. NIM A 522, , Ar spectrum normalized to peak assuming homogeneous distribution

50 GERDA status

51 GERDA status

52 GERDA status Listopad 2010 inauguracja eksperymentu (LNGS) 1. listopad 2011 rozpoczęcie fazy I (14.6 kg 76 Ge) Ekspozycja = kg y Tło zgodne z założoną wartością 10-2 cts/(kev kg y) 7 nowych detektorów (BEGe) dla fazy II gotowych, kolejne w produkcji Neutrino 2012 (Kyoto) dane dot. tła i 2 76 Ge Koniec 2012 publikacja danych dot Ge

53 GERDA status Jedyny projekt mogący w krótkim czasie zbadać naturę neutrina Ultra-niskie tło z potencjałem dalszej redukcji (scyntylacje LAr, detektory typu BEGe) Możliwość pomiaru efektywnej masy neutrina do mev GERDA europejskim projektem strategicznym (CERN Council)

54 GERDA w mediach

55 GERDA a ASPERA

56 GERDA video

57 BOREXINO

58 BOREXINO

59 BOREXINO Detektor BOREXINO: Uruchomiony w maju 2007 Niskotłowy niskoenergetyczny spektrometr neutrinowy 300 ton ciekłego scyntylatora 2214 fotopowielaczy Główne cele badawcze: Neutrina słoneczne (Be/B/pep) Geo-neutrina Egzotyczne oddziaływania

60 BOREXINO budowa detektora e -

61 BOREXINO napełnianie

62 BOREXINO

63 BOREXINO exceptional research

64 BOREXINO pomiar v Precyzyjny pomiar prędkości neutrin: System pomiaru czasu o dokładności 3 ns Aparatura współfinansowana przez UJ Nowa wiązka neutrin w maju 2012 BOREXINO projektem stowarzyszonym z CERN ( CERN Recognized experiment, code RE26 ) Grant na dalszy udział naszej grupy w projekcie rozpatrywany w NCN

65 BOREXINO publikacje Publikacje: 2008: First real time detection of 7 Be solar neutrinos by BOREXINO Physics Letters B Volume 658, Issue 4, 3 January 2008, Pages : Direct Measurement of the 7 Be Solar Neutrino Flux with 192 Days of BOREXINO Data Phys. Rev. Lett. 101, (2008) 2008: Search for solar axions emitted in the M1-transition of 7 Li* with BOREXINO CTF EPJ C Particles and Fields, Volume 54, Number 1 / March, : The Borexino detector at the Laboratori Nazionali del Gran Sasso NIM A, Volume 600, Issue 3, 11 March 2009, Pages : New experimental limits on the Pauli-forbidden transitions in C-12 nuclei obtained with 485 days BOREXINO Phys. Rev. C 81, (2010) 2010: Measurement of the solar 8 B neutrino rate with a liquid scintillator target and 3 MeV energy threshold in the BOREXINO detector Phys. Rev. D 82, (2010) 2010: Observation of geo-neutrinos Physics Letters B, Volume 687, Issues 4-5, 19 April 2010, Pages : Study of solar and other unknown anti-neutrino fluxes with BOREXINO at LNGS Physics Letters B, Volume 696, Issue 3, 31 January 2011, Pages : Precision Measurement of the 7 Be Solar Neutrino Interaction Rate in BOREXINO Phys. Rev. Lett. 107, (2011) 2012: First evidence of pep solar neutrinos by direct detection in BOREXINO Phys. Rev. Lett. 108, (2012)

66 BI = 10-3 cts/(kev kg y) Tło: GERDA vs BOREXINO BI = 10-6 cts/(kev kg y)! GERDA BOREXINO

67 LArGe

68 LArGe LArGe Liquid Argon and Germanium Ultra-niskotłowy system do badań nowych technik redukcji tła w eksperymencie GERDA V LAr = 1.2 m 3 9 PMTs (8 ETL) Kriostat Cu, superizolacja, aktywne chłodzenie LN 2 Osłony Cu (15 cm), Pb (11 cm), stal (24 cm) i PU (20 cm) Lokalizacja w LNGS/GDL

69 LArGe kriostat Kompensator Miedziana pokrywa z przepustami N 2 Flansza pokrywy Kompensator Fotopowielacze Część stalowa z układem aktywnego chłodzenia LN 2 Spaw Cu/stal Płyta Cu z fotopowielaczami LAr Część miedziana Z superizolacją Aktywne chłodzenie: przechładzanie powierzchnii LAr o 1-2 o C Zerowe straty LAr stabilny system

70 LArGe kriogenika P1 Teflon filter V14 V18 V19 LN 2 KV1 SV1 KV7 KV9 V25 KV8 KV10 V15 KV11 BS4 P12 KV12 LAr P LAr V20 P V17 V L 240 L Barrack wall VEM1 SV5 T3 V7 P8 V12 V11 P9 V27 P13 V10 SP1 V1 SH1 P11 V2 P5 SV4 V3 V8 P7 V7A BS3 V7B TP3 V26 Ar 6.0 LV1 V9 MS TP2 Cal. gas V13 TP4 P2 TP1 BS2 P6 V21 P10 V4 KV2 BS1 KV3 SV2A V24 RV1 SV2 KV4 P3 V22 SV6 Flow V5 V6 KV5 KV6 SV3A Cryostat LN L 355 kg SV3 V23 RV2 P4 Cu Shield T1 T2 P C1 C2 LAr LN L Heater controller 100 L

71 LArGe Slow Control

72 LArGe budowa systemu

73 LArGe budowa systemu

74 LArGe budowa systemu

75 LArGe budowa systemu

76 LArGe budowa systemu

77 LArGe budowa systemu

78 LArGe budowa systemu

79 LArGe budowa systemu

80 LArGe scyntylacje LAr

81 LArGe scyntylacje LAr L.Y p.e./mev E/E 17 % ( E = 238 kev)

82 LArGe redukcja tła 228 Th Q : R ~ 10 4, BI ~ 10-2 cts/(kev kg y)

83 LArGe możliwości Badania nad redukcją tła zewnętrznego z wykorzystaniem scyntylacji LAr i różnych detektorów Ge lub ich konfiguracji: - studia nad detektorem LAr - identyfikacja promieniowania,,, n (kształt impulsu) - analiza koincydencji czasowych (Bi-Po, czystość Ar) Stanowisko testowe detektorów i zimnej elektroniki fazy II/III GERDy. Optymalizacja pod względem maksymalnego obniżenia tła systemu (skompletowanie osłon). Optymalizacja pod kątem maksymalnego obniżenia progu detekcji (rejestracja ciemnej zimnej materii). Badania tła generowanego przez miony w LAr (dodanie paneli scyntylacyjnych) duże znaczenie dla eksperymentów opartych o gazy kriogeniczne. Badania/testy nowych typów fotopowielaczy niskotemperaturowych.

84 KONIEC dziękujemy za uwagę!