Ocena stężenia rozpuszczalnego receptora dla naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu (svegfr-2) u kobiet chorych na raka piersi

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ocena stężenia rozpuszczalnego receptora dla naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu (svegfr-2) u kobiet chorych na raka piersi"

Transkrypt

1 diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2009 Volume 45 Number Praca oryginalna Original Article Ocena stężenia rozpuszczalnego receptora dla naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu (svegfr-2) u kobiet chorych na raka piersi Anna Thielemann 1, Zygmunt Kopczyński 1, Małgorzata Janiszczak 1, Sylwia Grodecka-Gazdecka 2 1 Katedra i Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej; 2 Oddział Chirurgii Onkologicznej Katedry Onkologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Streszczenie Cel: Warunkiem działania VEGF jest obecność swoistych receptorów, należących do rodziny kinaz tyrozynowych, takich jak VEGFR-1, VEGFR-2 oraz formy rozpuszczalne svegfr-1 i svegfr-2. Aktywacja tych receptorów zlokalizowanych na powierzchni śródbłonka naczyniowego inicjuje w tych komórkach wiele procesów biochemicznych prowadzących do unaczynienia guzów nowotworowych litych i powstania odległych przerzutów. Celem pracy była ocena stężenia receptora svegfr-2 w surowicy 103 kobiet chorych na pierwotnego raka piersi. W ocenie tej uwzględniono zaawansowanie procesu chorobowego, stopień złośliwości histologicznej guza, stan okolicznych węzłów chłonnych pachowych oraz wielkość guza pierwotnego. Metody: Stężenie rozpuszczalnej formy receptora (svegfr-2) oznaczono metodą immunoenzymatyczną (ELISA) w wersji sandwich, w oparciu o testy Quantikine firmy R&D Systems Abingdon, UK. Wyniki: W badaniach wykazano istotnie wyższe stężenie svegfr-2 w surowicy kobiet chorych na raka piersi w porównaniu do wartości tego receptora w grupie kontrolnej. Im wyższy był stopień zaawansowania klinicznego choroby, tym wyższy uzyskano poziom rozpuszczalnej formy tego receptora. Podobny kierunek zmian otrzymano przy ocenie stopnia złośliwości histologicznej guza. Znamiennie wyższe wartości svegfr-2 uzyskano także w grupie kobiet chorych na raka piersi z przerzutami i bez przerzutów. Podobną korelację wykazano pomiędzy stężeniem svegfr-2 a wielkością guza pierwotnego. Wnioski: Stężenie rozpuszczalnej formy receptora (svegfr-2) dla naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu w surowicy kobiet chorych na pierwotnego raka gruczołu piersiowego wykazuje zależność ze stopniem zaawansowania choroby nowotworowej. Wskazuje to na przydatność oznaczania tego receptora w ocenie klinicznej chorych na raka piersi. Estimation of soluble receptor of vascular endothelial growth factor (svegfr-2) concentration in patients with breast cancer Summary Aim: Among cell surface receptors responsible for internalizing this growth factor are VEGFR-1, VEGFR-2, members of the receptor type tyrosine kinase superfamily and soluble receptors forms svegfr-1 and svegfr-2. Following VEGF-mediated activation of these receptors in tumor endothelial cells a series of biochemical events is initiated, leading to division of these cells and subsequently, to new tumor blood vessels and metastasis formation. The aim of the study was to ascertain the value of assessment of svegfr-2 levels in serum, in 103 women with primary breast cancer and its correlations with clinical status of the disease, histological malignancy,status of axillary lymph nodes and the size of primary tumor. Methods: The assessment of concentration of soluble form of the vascular endothelial growth factor receptor svegfr-2 was performed in serum by an enzyme-linked immunosorbent assay ELISA (Quantikine test of R&D Systems, Abingdon, UK). Results: The results of the study suggested that the level of svegfr-2 in serum of women with breast cancer was significantly higher than in serum of healthy women. The relation between the level of svegfr-2 and the stage of clinical disease advancement was discovered. The statistical analysis showed a significant difference between svegfr-2 level in control group comparing to women with breast cancer in stages I, II and III of clinical disease advancement. There was a correlation between the increasing value of svegfr-2 level and aggressiveness of the disease. The similar correlation was found between svegfr-2 level and the size of primary tumor. Significant differences were also found in group of women with metastases to the axillary lymph nodes and women with no metastases. 293

2 Ocena stężenia rozpuszczalnego receptora dla naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu (svegfr-2)... Conclusion: The results of the study suggested that svegfr-2 may represent a useful indicator for assessment of the clinical disease advancement. Słowa kluczowe: receptor svegfr-2, receptory dla VEGF, angiogeneza, rak piersi Key words: svegfr-2 receptor, VEGFR receptors, angiogenesis, breast cancer Wstęp Rak piersi charakteryzuje się dużą inwazyjnością oraz zdolnością rozsiewu komórek rakowych do odległych tkanek i narządów, takich jak płuca, kości, wątroba i mózg [30]. Badania naukowe ostatnich lat wykazały, iż jednym z czynników warunkujących wzrost guzów nowotworowych litych jest proces angiogenezy [11]. Powstawanie unaczynienia guzów nowotworowych litych związane jest z obecnością czynników angiogennych wytwarzanych przez komórki guza [14, 18]. Jednym z nich jest naczyniowo-śródbłonkowy czynnik wzrostu VEGF. Cytokina ta działa stymulująco na proliferację i migrację komórek śródbłonka oraz zwiększa przepuszczalność naczyń, dzięki czemu ułatwia komórkom nowotworowym przechodzenie do przestrzeni pozanaczyniowej i zapoczątkowuje tworzenie przerzutów nawet w odległych narządach [1, 8, 25]. Białko VEGF występuje w postaci izoform: VEGF-A, VEGF-B, VEGF-C, VEGF-D i VEGF-E. Dotychczasowe badania wykazały, że poszczególne izoformy wywierają swoje działanie na komórki śródbłonka naczyniowego poprzez oddziaływanie ze swoistymi receptorami błonowymi występującymi na powierzchni endotelium [6, 7]. Ligandem dla receptora VEGFR-1 są VEGF-A, VEGF-B oraz łożyskowy czynnik wzrostu PIGF. Z receptorem VEGFR-2 oddziałują VEGF-A, VEGF-C, VEGF-D, natomiast VEGFR-3 wiąże się z izoformami VEGF-C i VEGF-D, i VEGF-E [6, 7]. Receptory VEGFR-1 i VEGFR-2 należą do rodziny kinaz tyrozynowych, enzymów uczestniczących w przekazywaniu sygnałów związanych z podstawowymi funkcjami komórki, tj. regulacją wzrostu i różnicowania, kontrolą cyklu komórkowego i aktywnością wielu szlaków metabolicznych [3, 29]. Receptory VEGFR-3 uczestniczą w przekazywaniu sygnałów limfangiogennych, prowadzących do podziału komórek śródbłonka naczyń limfatycznych [3, 11]. Receptory VEGFR-1 (Flt-1 fms-like tyrosine kinase-1) występują głównie na powierzchni komórek śródbłonka naczyniowego oraz na powierzchni monocytów i makrofagów [2, 10]. Z kolei receptory VEGFR-2 (Flk-1/KDR fetal liver kinase-1/ kinase domain receptor) są obecne przede wszystkim na powierzchni komórek endotelium, jak również megakariocytów, płytek krwi, komórek hematopoetycznych, osteoblastów oraz komórek macierzystych siatkówki. Receptory VEGFR-1 uczestniczą we wczesnych stadiach organogenezy, w procesie neowaskularyzacji oraz gojeniu się ran [10]. Odgrywają także istotną rolę w procesach wzrostu i różnicowania komórek śródbłonka oraz w mechanizmach naprawczych naczyń. Z kolei VEGFR-2 jest czynnikiem niezbędnym dla fizjologicznego rozwoju naczyń [25]. Stanowi on nie tylko główny regulator waskulogenezy podczas rozwoju embrionalnego, ale także podczas procesu angiogenezy u osobników dojrzałych. Receptor VEGFR-2 uważany jest za marker angiogenicznego fenotypu komórek śródbłonka we wczesnych etapach ich rozwoju [25]. Receptor ten, przenosząc sygnał mitogenny do wnętrza komórek śródbłonka naczyniowego, odgrywa decydującą rolę w proliferacji, migracji i różnicowaniu tych komórek. Przypuszcza się, że w wyniku jego aktywacji dochodzi także do zwiększenia przepuszczalności ścian naczyń krwionośnych. Dotychczasowe badania naukowe wykazały, że receptory dla naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu oprócz postaci błonowych mogą występować także w formie rozpuszczalnej [12, 15]. Pierwsza rozpuszczalna forma receptora svegfr-1 wykryta została w latach 90. w medium hodowlanym komórek HUVEC oraz w płynie owodniowym [15]. Dokładna budowa biochemiczna svegfr-1 nie została jeszcze do końca poznana. Wiadomo jednak, że cząsteczka tego receptora pozbawiona jest siódmej domeny immunoglobulinopodobnej oraz domeny śródbłonkowej i wewnątrzkomórkowej domeny kinazy tyrozynowej charakterystycznych dla receptorów VEGFR-1 i VEGFR-2 [15]. Przypuszcza się, że właśnie ta specyficzna budowa powoduje, że receptor VEGFR-1, łącząc się z każdą izoformą VEGF działa jak negatywny regulator procesu angiogenezy i zmniejsza dostępność tych izoform do śródbłonka naczyniowego [16]. W ten sposób hamowany jest efekt mitogenny naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu na komórki endotelium, co może prowadzić do hamowania powstawania nowych naczyń krwionośnych w guzach nowotworowych litych i powstawania przerzutów [22]. W ostatnich latach zidentyfikowano w ludzkim i mysim osoczu drugą rozpuszczalną postać receptora dla naczyniowośródbłonkowego czynnika wzrostu (svegfr-2) [20]. Biologiczna funkcja rozpuszczalnego receptora svegfr-2, podobnie jak receptora svegfr-1, nie została do tej pory w pełni wyjaśniona [20]. Przypuszcza się, iż forma ta może być naturalnym antagonistą naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu [20]. Rozpuszczalne receptory svegfr-2, przyłączając cząsteczkę VEGF prawdopodobnie hamują jej angiogenne działanie na komórki śródbłonka. Związanie czynnika wzrostu przed jego dotarciem do receptora zlokalizowanego na powierzchni komórek endotelialnych hamuje ich migrację i proliferację oraz ogranicza tworzenie nowych naczyń krwionośnych [15, 22]. Receptory svegfr-1 i svegfr-2 uważane są za fizjologiczne inhibitory procesów angiogenezy i waskulogenezy [15]. Celem pracy była ocena stężenia rozpuszczalnej formy receptora dla naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu (svegfr-2) w surowicy kobiet chorych na pierwotnego raka 294

3 A. Thielemann i inni piersi w zależności od wybranych czynników rokowniczych, takich jak: wiek badanych kobiet, stopień zaawansowania klinicznego choroby, stopień złośliwości histologicznej nowotworu, stan okolicznych węzłów chłonnych pachowych i wielkość guza pierwotnego. Materiał i metody Stężenie rozpuszczalnej formy receptora dla naczyniowośródbłonkowego czynnika wzrostu (svegfr-2) oznaczono w surowicy 103 kobiet chorych na pierwotnego raka gruczołu piersiowego przed zabiegiem chirurgicznym, w wieku od 29 do 89 lat (średnia wieku 56 lat) leczonych w Oddziale Chirurgii Onkologicznej Katedry Onkologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. W każdym przypadku rozpoznanie kliniczne było ostatecznie potwierdzone badaniem histopatologicznym wykonanym w Zakładzie Patologii Nowotworów Katedry Onkologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.* Grupę kontrolną stanowiły surowice 40 zdrowych kobiet w przedziale wiekowym od 24 do 75 lat (średnia wieku 47 lat). Na prowadzenie badań doświadczalnych autorzy pracy uzyskali zgodę Komisji Bioetycznej przy Uniwersytecie Medycznym im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu nr 135/09. Charakterystykę kliniczną chorych na raka piersi przedstawia tabela I. Krew do badań o objętości około 5 ml pobierano od pacjentek z żyły promieniowej na skrzep i po około 30 minutach zawartość probówki wirowano z szybkością 1000 x g w ciągu 10 minut. Po odwirowaniu surowicę zbierano do probówek w ilości 0,5 ml i zamrażano w temp C. Tak przygotowane próbki przechowywano w tej temperaturze do czasu wykonania badania, jednak nie dłużej niż 6 miesięcy. Stężenie rozpuszczalnej formy receptora dla naczyniowośródbłonkowego czynnika wzrostu (svegfr-2) w surowicy oznaczono metodą immunoenzymatyczną (ELISA) w oparciu o test Quantikine firmy Systems. Analizę statystyczną przeprowadzono, stosując nieparametryczne testy U Manna-Whitneya i Kruskala-Wallisa. Hipotezy statystyczne przyjmowano na poziomie istotności statystycznej p <0,05. Obliczenia wykonano, korzystając z programu Statistica for Windows (StatSoft, Inc.2001). Wyniki W grupie referencyjnej średnie stężenie receptora svegfr-2 w surowicy wynosiło 5086 pg/ml, a w grupie 103 chorych na raka gruczołu piersiowego średni poziom svegfr-2 wyrażał się wartością rzędu 9452 pg/ml (tab. II). Mediana stężeń badanego receptora w grupie chorych na nowotwór złośliwy piersi była prawie 2-krotnie wyższa aniżeli w surowicy kontrolnej i różnice te cechowały się znamiennością statystyczną (tab. II). Analiza wyników wykazała, że podwyższone stężenia svegfr-2 występowały u 92 kobiet (89,3%), przy czym najwyższy odsetek podwyższonych wyników stężenia svegfr-2 otrzymano u 65 chorych w zakresie stężeń pg/ml (tab. III). Dalsze wyniki badań wykazały, że wraz ze wzrostem złośliwości histologicznej raka wzrastała bez cech znamienności statystycznej mediana stężeń svegfr-2. Wykazano natomiast istotną różnicę pomiędzy wartościami svegfr-2 u kobiet zdrowych a poziomem tego receptora w grupie chorych niezależnie od stopnia złośliwości histologicznej (tab. II ). * Autorzy składają podziękowanie prof. dr. hab. med. Janowi Bręborowiczowi, Kierownikowi Zakładu Patologii Nowotworów i Katedry Onkologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu za ocenę histologiczną preparatów. Tabela I. Charakterystyka kliniczna pacjentek. CHARAKTERYSTYKA KLINICZNA ILOŚĆ PACJENTEK ODSETEK BADANYCH PACJENTEK [%] STOPIEŃ ZAAWANSOWANIA KLINICZNEGO CHOROBY WG TNM I 47 45,6 II 38 36,9 III 18 17,5 STAN OKOLICZNYCH WĘZŁÓW CHŁONNYCH PACHOWYCH pn ,5 pn ,5 WIELKOŚĆ GUZA PIERWOTNEGO pt <20 mm 54 52,4 20<50 mm 40 38,9 50 mm 9 8,7 STOPIEŃ ZŁOŚLIWOŚCI HISTOLOGICZNEJ G ,7 G ,5 G ,8 295

4 Ocena stężenia rozpuszczalnego receptora dla naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu (svegfr-2)... Tabela II. Wartości receptora svegfr-2 u chorych na raka piersi w zależności od zaawansowania klinicznego choroby, stanu okolicznych węzłów chłonnych pachowych, wielkości guza i stopnia złośliwości histologicznej. Receptor svegfr-2 Charakterystyka kobiet chorych na raka piersi Średnie stężenie svegfr-2 Mediana stężenia svegfr-2 Zakres wartości stężeń svegfr-2 [ pg/ml ] Kontrola n=40 Chore na raka piersi n=103 Stopień zaawansowania klinicznego wg klasyfikacji TNM I n=47 II n=38 III n=18 Stan okolicznych węzłów chłonnych pn0 n=51 pn1 n=52 Wielkość guza pt < 20 mm n =54 pt 20< 50 mm n=40 pt 50 mm n= 9 Stopień złośliwości histologicznej G1 n= 11 G2 n= 50 G3 n= ± * ± * *± * *±3639 & 9380*& *&# ± *&# *± * * ± * * ± * * ± * * ± * *± * *± * *± * * różnica istotna statystycznie dla svegfr-2 w porównaniu z grupą kontrolną, przy p< 0,05 & różnica istotna statystycznie dla svegfr-2 w porównaniu z grupą kobiet w I stopniu zaawansowania choroby, przy p< 0,05 # różnica istotna statystycznie dla svegfr-2 w porównaniu z grupą kobiet w II stopniu zaawansowania choroby, przy p< 0,05 różnica istotna statystycznie dla svegfr-2 w porównaniu z grupą kobiet bez przerzutów do węzłów chłonnych pachowych, przy p< 0,05 różnica istotna statystycznie dla VEGFR-2 w porównaniu z grupą kobiet o wielkości guza<20 mm, przy p<0,05 różnica istotna statystycznie dla svegfr-2 w porównaniu z grupą kobiet o wielkości guza 20<50 mm, przy p<0,05 Mediana stężenia svegfr-2 wzrastała także wraz z zaawansowaniem procesu chorobowego u kobiet chorych na raka piersi (tab. II). Najwyższą medianę stężenia svegfr-2 zaobserwowano w surowicy kobiet w III stopniu zaawansowania klinicznego choroby i była ona istotnie wyższa aniżeli w stopniu I i II zaawansowania procesu nowotworowego (tab. II). Najwyższy odsetek podwyższonych wartości svegfr-2 (80,9%) uzyskano w grupie kobiet w I stopniu zaawansowania choroby nowotworowej w zakresie stężeń pg/ml (tab. III). Różnice statystycznie znamienne wykazano także, kiedy porównywano stężenia svegfr-2 w surowicy kobiet z przerzutami do węzłów chłonnych pachowych z wartościami stężeń svegfr-2 u pacjentek bez przerzutów (tab. II). Im większa była wielkość guza nowotworowego, tym wyższe otrzymywano stężenie receptora svegfr-2 u chorych na raka piersi (tab. II ). Wykazano dodatnią korelację pomiędzy stężeniem receptora svegfr-2 a wielkością guza pierwotnego (r s =0,4846, p<0,05) (ryc. 1). U kobiet z wielkością guza poniżej 20 mm średnie stężenie svegfr-2 wyniosło 7735 pg/ml, u pacjentek z wielkością guza pomiędzy 20 i 50 mm wzrosło do wartości pg/ml, a przy wielkości guza powyżej 50 mm poziom tego receptora wyrażał się wartością pg/ml. Różnice te wykazywały cechy znamienności statystycznej. Istotność statystyczną otrzymano także pomiędzy stężeniem svegfr-2 w grupie kontrolnej a poziomem tego receptora w grupach pacjentek o różnych wielkościach guza (tab. II). Dyskusja Rak gruczołu piersiowego jest główną przyczyną zgonów spośród chorób nowotworowych w populacji kobiet w Polsce [5, 36, 37]. Nowotwór ten charakteryzuje się wysoką inwazyjnością oraz zdolnością tworzenia przerzutów do odległych narządów [30]. Procesem umożliwiającym komórkom rakowym wzrost oraz migrację do sąsiednich tkanek jest angiogeneza [11]. Uważa się, że istotną rolę w neowaskularyzacji odgrywają angiogenne czynniki wzrostu, a zwłaszcza naczyniowo-śródbłonkowy czynnik wzrostu (VEGF) [25]. Białko to działa stymulująco nie tylko na proliferację i migrację komórek endotelium, ale poprzez zwiększenie przepuszczalności naczyń krwionośnych, umożliwia przechodzenie komórek rakowych do przestrzeni pozanaczyniowej, zapoczątkowu- 296

5 A. Thielemann i inni Rycina 1. Korelacja pomiędzy stężeniem receptora svegfr-2 a wielkością guza u chorych na raka piersi. Tabela III. Procent podwyższonych wartości rozpuszczalnego receptora dla naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu (svegfr-2) w surowicy chorych na raka gruczołu piersiowego. % podwyższonych wartości svegfr-2 w zakresie stężeń [pg/ml] < x + 1SD < 6248 x+1sd - x+2sd x +2SD - x+3sd > x +3SD > 8574 Rak piersi ( n=103) =11) 63,1% (n 1 =65) 18,4% (n 1 =19) 7,8% (n 1 =8) Stopień zaawansowania klinicznego choroby I (n=47) 0,0% (n 1 =7) 80,9% (n 1 =38) 2,1% (n 1 =1) 2,1% (n 1 =1) II (n=38) 0,0% (n 1 =3) 65,8% (n 1 =25) 26,3 % (n 1 =10) =0) III (n=18) 0,0% (n 1 =1) 11,1% (n 1 44,4% (n 1 =8) 38,9% (n 1 =7) Obecność przerzutów pn0 (n=51) pn1 (n=52) =6 ) 78,4% (n 1 =40) 48,1% (n 1 =25) 7,8% (n 1 =4) 28,9% (n 1 =15) 3,9% (n 1 11,5% (n 1 =6) Wielkość guza pt< 20 mm (n=54) pt 20 < 50 mm (n=40) pt 50 mm (n= 9) =9) =0) 72,2% (n 1 =39) 60,0% (n 1 =24) 22,2% (n 1 = 2) 9,3% (n 1 27,5% (n 1 =11) 33,3% (n 1 =3) 1,8% (n 1 =1) 12,5% (n 1 22,2% (n 1 Stopień złośliwości histologicznej G1 (n= 11) G2 (n= 50) G3 (n= 42) =0) =6) 81,8 % (n 1 =9) 7 =35) 5 =21) 18,2 % (n 1 14,0 % (n 1 =7) 23,8 % (n 1 =10) 0,0% (n 1 =0) 6,0 % (n 1 =3) 11,9% (n 1 (n) liczba chorych (n 1 ) liczba pacjentek, w surowicy których stężenie svegfr-2 mieściło się w zakresie<6248 lub lub lub>8574 pg/ml 297

6 Ocena stężenia rozpuszczalnego receptora dla naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu (svegfr-2)... jąc tym samym powstawanie odległych przerzutów [16 ]. Podwyższone stężenie VEGF, zarówno w tkance nowotworowej, jak i płynach ustrojowych wykazano w wielu nowotworach, między innymi u chorych na raka jelita grubego, trzustki, nerki, gruczołu sterczowego i drobnokomórkowego raka płuc [8, 9, 28, 31, 32]. Wyniki badań doświadczalnych przeprowadzonych w Katedrze i Zakładzie Diagnostyki Laboratoryjnej wykazały istotnie wyższe stężenia VEGF u pacjentek chorych na raka gruczołu piersiowego w porównaniu z poziomem tej cytokiny w grupie referencyjnej [34]. Naczyniowo-śródbłonkowy czynnik wzrostu wywiera swój biologiczny efekt na komórki endotelium dopiero po związaniu się ze swoistymi receptorami zlokalizowanymi głównie na powierzchni śródbłonka naczyniowego: VEGFR-1/ Flt-1 i VEGFR-2 / KDR/Flk-1 [34]. Oprócz tych form receptorów związanych z błoną komórkową receptory dla VEGF występują także w formie rozpuszczalnej jako svegfr-1 i svegfr-2 [35]. Przypuszcza się, że receptory te pełnią funkcję naturalnych inhibitorów angiogenezy, zmniejszają dostępność VEGF do śródbłonka naczyniowego i hamują powstawanie nowych naczyń krwionośnych [35]. Obecnie w wielu ośrodkach onkologicznych bada się wpływ zwłaszcza rozpuszczalnej formy receptora svegfr-2 na proces powstawania przerzutów. W kontrowersyjnych i nielicznych opublikowanych do tej pory badaniach wyższą aniżeli u osób zdrowych ekspresję receptora svegfr-2 wykryto u pacjentów chorych na raka żołądka i okrężnicy [7, 32]. Analiza danych z dostępnego piśmiennictwa skłania do postawienia pytania, jakie jest stężenie rozpuszczalnej formy receptora svegfr-2 w surowicy kobiet chorych na raka piersi i jaka jest jej przydatność oznaczania w prognozowaniu chorych na ten nowotwór? Liczba doniesień dotyczących tego problemu jest dotąd niewielka. Celem niniejszej pracy była ocena stężenia rozpuszczalnej formy receptora dla naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu (svegfr-2) w surowicy kobiet chorych na pierwotnego raka gruczołu piersiowego uwzględniająca takie czynniki prognostyczne jak: stopień zaawansowania klinicznego choroby, stopień złośliwości histologicznej guza, stan okolicznych węzłów chłonnych pachowych oraz wielkość guza pierwotnego. Przeprowadzone badania wykazały, że rozpuszczalna forma receptora svegfr-2 występuje u wszystkich kobiet chorych na raka piersi. Wykazano także, że średnie stężenie tego receptora u badanych pacjentek było istotnie wyższe w porównaniu z grupą referencyjną. Mediana stężenia receptora svegfr-2 w grupie chorych na raka piersi była 1,5-krotnie wyższa aniżeli mediana uzyskana w grupie kontrolnej. Badania Jurczyńskiej i wsp. nie wykazały różnic istotnych statystycznie pomiędzy stężeniem VEGFR-2 w osoczu 41 chorych na raka kory nadnerczy a poziomem tego receptora w grupie referencyjnej [17]. Podobnych spostrzeżeń, ale u chorych na nowotwory przewodu pokarmowego, dokonał Myśliwiec i wsp. Z kolei Korzeniewska i wsp. uzyskali niższy poziom receptora svegfr-2 u chorych na raka nadnerczy w porównaniu z grupą kontrolną. Jednak wyniki badań tych autorów można tłumaczyć małą liczebnością grupy badanej (n=8) [19]. Podobne wyniki badań, ale u chorych na raka tarczycy, uzyskali Hedayati i wsp. [13]. Z kolei Czekierdowski i wsp. uzyskali wyższe stężenie svegfr-2 w surowicy pacjentek chorych na raka jajnika po menopauzie aniżeli przed menopauzą. Różnice te były bliskie istotności statystycznej [4]. Dongping i wsp., stosując półilościową metodę RT-PCR, wykazali u 80% pacjentów ekspresję receptora svegfr-2 w tkankach rakowych żołądka [7]. Padro i wsp., dokonując immunohistochemicznej analizy biopsji szpiku chorych na ostrą białaczkę szpikową, zaobserwowali znacząco wyższe poziomy VEGFR-2 w porównaniu z grupą kontrolną [24]. Z kolei Gershtein i wsp. wykazali u chorych na raka piersi podwyższony poziom svegfr-2 w przypadku 85% guzów [12]. Rola podwyższonego stężenia svegfr-2 w przebiegu choroby nowotworowej nie została jeszcze wyjaśniona. Jednak przy założeniu, że rozpuszczalne formy receptora naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu mogą hamować proces angiogenezy nowotworowej, można przypuszczać, że zwiększona biosynteza svegfr-2 przez komórki śródbłonka stanowi efekt obronny organizmu przed rozplemem komórek nowotworowych. Brak tworzenia nowych naczyń krwionośnych hamuje wzrost guza, podziały i migrację komórek rakowych do odległych narządów. Uznanym czynnikiem w ustalaniu rokowania i w wyborze odpowiedniego sposobu leczenia jest stopień zaawansowania choroby według klasyfikacji TNM. W badaniach własnych wykazano, że im wyższy był stopień zaawansowania klinicznego choroby, tym wyższy był poziom svegfr-2 w surowicy krwi kobiet chorych na raka gruczołu piersiowego. Różnicę statystycznie istotną uzyskano pomiędzy stężeniami svegfr-2 w grupie osób zdrowych, a stężeniami tego receptora u kobiet w I, II, III stopniu zaawansowania klinicznego. Różnicę statystycznie znamienną wykazano także, kiedy porównywano stężenia svegfr-2 w surowicy u kobiet chorych uzyskane w poszczególnych grupach zaawansowania klinicznego. Podobnych obserwacji, ale u chorych na raka jelita grubego dokonali Rmali i wsp. Badania ich wykazały znacząco wyższą ekspresję receptorów VEGFR-2 w stopniu C zaawansowania choroby wg Duke a w porównaniu ze stopniem A i B [26]. Czynnikiem prognostycznym, który powinien być uwzględniany w określaniu rokowania i w planowaniu dalszego leczenia chorego jest stopień złośliwości histologicznej. Klasyfikacja według Elstona i Ellisa, będąca modyfikacją klasyfikacji wg Blooma i Richardsona, znalazła szerokie poparcie wśród onkologów opracowujących wskazania i wymogi w diagnostyce patomorfologicznej. Stopień złośliwości histologicznej nowotworu ocenia się na podstawie obrazu histologicznego uwzględniającego między innymi zdolność tworzenia struktur cewkowatych, polimorfizm komórkowy oraz liczbę podziałów mitotycznych [23]. W badaniach własnych zaobserwowano, że im wyższy był stopień złośliwości histologicznej nowotworu, tym wyższe uzyskano wartości mediany stężeń receptora 298

7 A. Thielemann i inni svegfr-2 w surowicy krwi kobiet chorych na raka piersi. Wykazano istotną różnicę pomiędzy poziomem svegfr-2 u kobiet zdrowych a stężeniem receptora u kobiet chorych, niezależnie od stopnia złośliwości histologicznej nowotworu. Natomiast nie stwierdzono różnicy statystycznie istotnej pomiędzy stężeniami w poszczególnych grupach złośliwości histologicznej. Ryden i wsp., stosując metodę immunochemicznego barwienia tkanek guza u chorych na raka gruczołu piersiowego, wykazali istotną zależność między zawartością receptora VEGFR-2 w tkance rakowej a stopniem złośliwości histologicznej nowotworu. Badania te jednak dotyczyły receptorów błonowych związanych z powierzchnią śródbłonka naczyń [27]. Ważnym czynnikiem rokowniczym u chorych na raka piersi jest stan okolicznych węzłów chłonnych pachowych. W chirurgii raka gruczołu piersiowego węzły chłonne dołu pachowego mają najważniejsze znaczenie, bowiem obecność przerzutów nowotworowych w ich obrębie koreluje z ryzykiem wznowy nowotworowej. U pacjentek bez przerzutów ryzyko nawrotu choroby wynosi 20-30%, natomiast u chorych z obecnymi przerzutami aż 70% [5]. Badania własne wykazały istotnie wyższą medianę stężeń svegfr-2 w surowicy krwi kobiet chorych z przerzutami w stosunku do grupy chorych bez przerzutów. Odmiennego zdania byli Meunier-Carpentier i wsp., którzy nie wykazali korelacji pomiędzy ekspresją receptora VEGFR-2 w tkance chorych na raka piersi z obecnością i brakiem przerzutów [20]. Z kolei Takahashi i wsp. wykazali wyższą ekspresję receptora KDR w przerzutowym raku okrężnicy w przeciwieństwie do pacjentów bez przerzutów [33]. Nasiloną ekspresję VEGFR-2 u chorych na raka żołądka z obecnymi przerzutami do węzłów chłonnych i limfatycznych w porównaniu z pacjentami bez przerzutów uzyskali także Dongping i wsp [7]. Parametrem prognostycznym o udokumentowanej wartości jest wielkość guza pierwotnego. Wraz z wielkością guza wzrasta ryzyko progresji choroby i zgonu. U kobiet z wielkością guza powyżej 55 mm prawdopodobieństwo wystąpienia przerzutów wynosi 60%, natomiast u pacjentek z guzem o rozmiarach poniżej 5 mm ryzyko to wynosi tylko 5% [5]. W niniejszej pracy statystycznie istotną zależność wykazano dla stężenia svegfr-2 w grupie osób zdrowych a wynikami otrzymanymi u pacjentek o różnej wielkości guza. Różnicę statystycznie znamienną stwierdzono także pomiędzy wartościami svegfr-2 uzyskanymi w poszczególnych grupach badanych. Ze względu na brak doniesień naukowych na ten temat nie porównano wyników badań własnych z wynikami prac doświadczalnych innych autorów. W próbie podsumowania badań własnych można przyjąć, że oznaczanie stężenia rozpuszczalnej formy receptora dla naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu svegfr-2 w surowicy krwi kobiet chorych na raka piersi jest przydatne i stanowi uzupełnienie oceny klinicznej chorego, uwzględniając stopień zaawansowania klinicznego choroby, stan okolicznych węzłów chłonnych pachowych i wielkość guza pierwotnego. Udział receptora VEGFR-2 w procesie unaczynienia guzów nowotworowych sprawił, że stał się on ważnym celem terapii antyangiogennej. Szczególnie duże nadzieje wiąże się z wykorzystaniem przeciwciał monoklonalnych skierowanych przeciwko receptorom VEGFR-2 i niskocząsteczkowych inhibitorów kinaz tyrozynowych blokujących proces autofosforylacji receptorów, co w konsekwencji prowadzi do obniżenia ich aktywności i zahamowania procesu neoangiogenezy. Spostrzeżenia te wymagają jednak dalszych badań zwłaszcza w dziedzinie biologii molekularnej i inżynierii genetycznej [16, 22]. Wnioski 1. W surowicy kobiet chorych na raka gruczołu piersiowe- go wykazano obecność rozpuszczalnej formy receptora svegfr-2. Stężenie svegfr-2 dla naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu było znamiennie wyższe w surowicy kobiet chorych na raka piersi aniżeli w grupie referencyjnej. 2. Dodatnia zależność pomiędzy stężeniem rozpuszczalnej formy receptora dla naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu (svegfr-2) u kobiet chorych na raka gruczołu piersiowego a zaawansowaniem klinicznym procesu chorobowego może stanowić uzupełnienie oceny klinicznej kobiet chorych na ten nowotwór. Piśmiennictwo 1. Barańska P, Jerczyńska H, Pawłowska Z. Czynnik wzrostu śródbłonka naczyń budowa i funkcje. Post Bioch 2005; 51(1): Barleon B, Reusch P, Totzke F i wsp. Soluble VEGFR-1 secreted by endothelial cells and monocytes is present in human serum and plasma from healthy donors. Angiogenesis 2001; 4: Breier G. Functions of the VEGF/VEGF receptor system in the vascular system. Semin Thromb Hemost 2000; 26(5): Czekierdowski A, Czekierdowska S. Ocena stężeń czynników angiogennych VEGF, VEGfr-2 i VCAM-1 w surowicy krwi kobiet z nowotworami złośliwymi jajnika przed i po menopauzie. Przegl Menopauz 2007; 3: Dębniak B. Schorzenia gruczołów piersiowych w świetle wybranych aspektów okresu dzieciństwa i pokwitania. Ginekol Prakt 2006; 88, 2: Dias S, Choy M, Alitalo K i wsp. Vascular endothelial growth factor (VEGF)-C signaling through FLT-4 (VEGFR-3) mediates leukemic cell proliferation, survival, and resistance to chemiotherapy. Blood 2002; 99, 6: Dongping L, Bingyuan W, Ruolan J. Expression of VEGF and its receptors Flt and KDR in gastric cancer. Chin J Dig Dis 2001; 2: Duff SE, Jeziorska M, Rosa DD i wsp. Vascular endothelial growth factors and receptors in colorectal cancer: implications for anti-angiogenic therapy. Eur J Cancer 2006; 42: Enjoji M, Nakamuta M, Yamaguchi K i wsp. Clinical significance of serum levels of vascular endothelial growth factor and its receptor in biliary disease and carcinoma. World J Gastroenter 2005; 11, 8: Ferrara N, Gerber HP, LeCouter J. The biology of VEGF and its receptors. Nat Med 2003; 9: Folkmann J. Angiogenesis-dependent diseases. Semin Oncol 2001; 28: Gershtein ES, Scherbakov AM, Anurova OA i wsp. Phosphory- 299

8 Ocena stężenia rozpuszczalnego receptora dla naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu (svegfr-2)... lated Akt1 in human breast cancer measured by direct sandwich enzyme-linked immunosorbent assay: Correlation with clinicopathological features and tumor VEGF-signaling system component levels. Int J Biol Markers 2006; 21(1): Hedayati M, Kołomecki K, Pasieka Z i wsp. Ocena stężeń naczyniowo-śródbłonkowego czynnika wzrostu (VEGF) oraz jego rozpuszczalnych receptorów (svegfr-1, svegfr-2) w surowicy krwi u chorych z łagodnymi i złośliwymi guzami tarczycy. Endokr Pol 2005; (56) 3: Hicklin DJ, Ellis LM. Role of the Vascular Endothelial Growth Factor Pathway in Tumor Growth and Angiogenesis. J Clin Oncol 2005; 23, 5: Horning C, Weich HA. Soluble VEGF receptors. Angiogenesis 1999; 3: Hucz J, Szala S. Receptor VEGFR-2-cel terapii kierowanej w chorobach nowotworowych. Współcz Onkol 2006; 10: Jurczyńska J, Stępień T, Ławnicka H i wsp. Stężenia naczyniowo- śródbłonkowego czynnika wzrostu i rozpuszczalnych receptorów dla VEGF (R1 i R2) w obwodowej krwi żylnej u chorych z guzami nadnerczy leczonych operacyjnie. Endokr Pol 2009; 60: Kopff A, Żebrowski A. Angiogeneza, czynniki wzrostowe naczyń. Nowa Klin 2000; 7, 10: Korzeniewska M, Kołomecki K, Stępień H i wsp. Ocena stężeń wybranych czynników pro- i antyangiogennych we krwi u chorych z nieczynnymi hormonalnie guzami nadnerczy. Endokr Pol 2005; 1(56): Meunier-Carpentier S, Dales JP, Djemli A i wsp. Comparison of the prognosis indication of VEGFR-1 and VEGFR-2 and Tie2 receptor expression in breast carcinoma. Int J Oncol 2005; 26: Myśliwiec P, Pawlak K, Bandurski R i wsp. Soluble angiogenesis markers in gastric tumor patients. Folia Histochem Cytobiol 2009; 47(1): Neufeld G, Cohen T, Gengrinovitch S i wsp. Vascular Endothelial Growth Factor (VEGF) and its receptor. Faseb Journal 1999; 13: Olszewski WT. Patomorfologiczne czynniki prognostyczne w raku piersi. Nowa Med 2002; 119, 6: Padro T, Bieker S, Ruiz S. Overexpressin of vascular endothelial growth factor (VEGF) and its cellular receptor KDR (VEGFR-2) in the bone marrow of patients with acute myeloid leukemia. Leukemia 2002; 16: Rajkumar T. Growth factors and growth factor receptors in cancer. Curr Sci 2001; 81, 5: Rmali KA, Puntis MCA, Jiang WG. Level of the expression of VEGF-A, B, C, D and their receptors (FLT-1, KDR and FLT-4) and its correlation with prognosis in patients with colorectal cancer. Int Cancer Res 2006; 2(1): Ryden L, Linderholm B, Nielsen NH. Tumor specific VEGF- A and VEGFR2/KDR protein are expressed in breast cancer. Breast Cancer Res Treat 2003; 82: Savropoulus NE, Bouropoulos C, Joachim IE. Prognostic significance of angiogenesis in superficial bladder cancer. Int Urol Nephrol 2004; 36(2) : Shibuya M, Claesson-Welsh L. Signal transduction by VEGF receptors in regulation of angiogenesis and lymphangiogenesis. Exp Cell Res 2006; 312: Smolarz B, Romanowicz-Makowska H, Kozłowska E i wsp. Niestabilność mikrosatelitarna w raku piersi. Przegl Menopauz 2004; 6: Swidzińska E, Naumnik W, Chyczewska E. Angiogeneza i neoangiogeneza - znaczenie w raku płuca i innych nowotworach. Pneumonol Alergol Pol 2006; 74; Takahashi Y, Celary KR, Mai M i wsp. Significance of vessel count and Vascular Endothelial Growth Factor and its receptor (KDR) in Intestinal-type gastric cancer. Clin Cancer Res 1996; 2: Takahashi Y, Kitadai Y, Bucana CD. Expression of vascular endothelial growth factor and its receptor, KDR, correlates with vascularity, metastasis, and proliferation of human colon cancer. Cancer Res 1995; 55: Thielemann A, Kopczyński Z, Grodecka-Gazdecka S i wsp. Ocena stężenia VEGF u chorych na raka gruczołu piersiowego. Diagn Lab 2005; 41: Veikkola T, Karkkainen M, Claessan Kielsh L i wsp. Regulation of Angiogenesis via Vascular Endothelial Growth Factor Receptors. Cancer Res 2000; 60: Wojciechowska U, Didkowska J, Tarkowski W i wsp. Nowotwory złośliwe w Polsce w 2004 r. GUS, Warszawa 2006; Wypych A., Zejda JE. Potrzeba badań przesiewowych raka piersi w Polsce. Med Środow 2005; 8, 1: Adres Autorów: Katedra i Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu ul. Łąkowa 1/ Poznań tel.: (061) faks: (061) (Praca wpłynęła do Redakcji: ) (Praca przekazana do opublikowania: ) 300

Stężenie tkankowego aktywatora plazminogenu (t-pa) u chorych na raka gruczołu piersiowego

Stężenie tkankowego aktywatora plazminogenu (t-pa) u chorych na raka gruczołu piersiowego diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2012 Volume 48 Number 2 173-179 Praca oryginalna Original Article Stężenie tkankowego aktywatora plazminogenu (t-pa) u chorych na raka gruczołu

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Kilka ważnych porad dla kobiet chorych na raka piersi Konsultacja merytoryczna: dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Warto wiedzieć więcej o swojej

Bardziej szczegółowo

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Karolina Klara Radomska Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Streszczenie Wstęp Ostre białaczki szpikowe (Acute Myeloid Leukemia, AML) to grupa nowotworów mieloidalnych,

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

Assessment of pro- and antyangiogenic factors blood serum concentrations in patients with hormonal inactive adrenal tumors

Assessment of pro- and antyangiogenic factors blood serum concentrations in patients with hormonal inactive adrenal tumors / ORIGINAL PAPERS Endokrynologia Polska / Polish Journal of Endocrinology Tom/Volume 56; Numer/Number 1/2005 ISSN 0423-104X Assessment of pro- and antyangiogenic factors blood serum concentrations in patients

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka kliniczna chorych na raka jelita grubego

Charakterystyka kliniczna chorych na raka jelita grubego Lek. Łukasz Głogowski Charakterystyka kliniczna chorych na raka jelita grubego Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych Opiekun naukowy: Dr hab. n. med. Ewa Nowakowska-Zajdel Zakład Profilaktyki Chorób

Bardziej szczegółowo

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII Spis treści CHIRURGIA NARZĄDOWA... 1005 51. Nowotwory układu pokarmowego... 1007 51.1. Nowotwory przełyku Andrzej W. Szawłowski... 1007 51.1.1. Wstęp... 1007 51.1.2. Patologia... 1008 51.1.3. Rozpoznanie...

Bardziej szczegółowo

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Świerblewski M. 1, Kopacz A. 1, Jastrzębski T. 1 1 Katedra i

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF

Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF Agnieszka Gładysz Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF Katedra i Zakład Biochemii i Chemii Klinicznej Akademia Medyczna Prof.

Bardziej szczegółowo

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz Sformatowano GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz 1. Materiał chirurgiczny: przełyk, Ŝołądek, jelito

Bardziej szczegółowo

Piotr Potemski. Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Szpital im. M. Kopernika w Łodzi

Piotr Potemski. Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Szpital im. M. Kopernika w Łodzi Piotr Potemski Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Szpital im. M. Kopernika w Łodzi VI Letnia Akademia Onkologiczna dla Dziennikarzy, Warszawa, 10-12.08.2016 1 Obserwowane są samoistne regresje zmian przerzutowych

Bardziej szczegółowo

Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa?

Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa? Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa? Marcin Ligaj Zakład Patologii Centrum Onkologii w Warszawie Diagnostyka patomorfologiczna 1. Ocena wycinków z biopsji chirurgicznej jądra pacjenci

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

Załącznik do OPZ nr 8

Załącznik do OPZ nr 8 Załącznik do OPZ nr 8 Lista raportów predefiniowanych Lp. Tytuł raportu Potencjalny użytkownik raportu 1. Lista chorych na raka stercza w zależności od poziomu antygenu PSA (w momencie stwierdzenia choroby)

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Aleksandra Sałagacka Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Pracownia Biologii Molekularnej i Farmakogenomiki

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2006 roku

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2006 roku Nowotwory złośliwe u dzieci w 2006 roku Joanna Didkowska, Urszula Wojciechowska, Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów, Centrum Onkologii Instytut, Warszawa Krajowy Rejestr Nowotworów Niniejsze opracowanie

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny

Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny POZAGONADALNE I POZACZASZKOWE GUZY GERMINALNE (EXTRAGONADAL GERM CELL TUMOR) Ewa IŜycka-Świeszewska Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny 1.

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku Urszula Wojciechowska, Joanna Didkowska Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów, Centrum Onkologii - Instytut, Warszawa Krajowy Rejestr Nowotworów Niniejsze

Bardziej szczegółowo

Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa

Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa ROZPOZNAWANIE: PET - CT W ONKOLOGII poszukiwanie ognisk choroby - wczesne wykrywanie różnicowanie zmian łagodnych

Bardziej szczegółowo

Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym?

Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym? Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym? Piotr Potemski Klinika Chemioterapii Nowotworów Katedry Onkologii Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe piersi - ryzyko zachorowania, zaawansowanie, przeŝycia pięcioletnie. Dolny Śląsk, Dolnośląskie Centrum Onkologii.

Nowotwory złośliwe piersi - ryzyko zachorowania, zaawansowanie, przeŝycia pięcioletnie. Dolny Śląsk, Dolnośląskie Centrum Onkologii. Nowotwory złośliwe piersi - ryzyko zachorowania, zaawansowanie, przeŝycia pięcioletnie. Dolny Śląsk, Dolnośląskie Centrum Onkologii. Przygotowali: Komitet ds. Epidemiologii Beata Hawro, Maria Wolny-Łątka,

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł

Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł Joanna Anioł Wykształcenie: wyższe Studia na Wydziale Lekarskim Collegium Medium UJ w Krakowie 1989 1995 Kształcenie podyplomowe: Specjalizacja

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 9

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 9 Załącznik nr 9 Nazwa programu: do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) ICD 10 grupa rozpoznań obejmująca nowotwory

Bardziej szczegółowo

Program. 10.00 10.15 Powitanie 10.15 10.45 Otwarcie Sympozjum Czego dokonaliśmy- dokąd zmierzamy Prof. D.Perek

Program. 10.00 10.15 Powitanie 10.15 10.45 Otwarcie Sympozjum Czego dokonaliśmy- dokąd zmierzamy Prof. D.Perek Czwartek, 05 listopada 2009 Program 10.00 10.15 Powitanie 10.15 10.45 Otwarcie Sympozjum Czego dokonaliśmy- dokąd zmierzamy Prof. D.Perek 10.45 11.00 Przerwa na kawę Sesja I 11.00 14.00 Przewodniczą: E.

Bardziej szczegółowo

typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe

typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe Guz neuroendokrynny żołądka typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe Mariusz I.Furmanek CSK MSWiA i CMKP Warszawa Ocena wyjściowa, metody strukturalne WHO 2 (rak wysoko zróżnicowany); Endoskopia i/lub EUS;

Bardziej szczegółowo

Stężenia VEGF i bfgf w surowicy krwi chorych na chłoniaka Hodgkina

Stężenia VEGF i bfgf w surowicy krwi chorych na chłoniaka Hodgkina NOWOTWORY Journal of Oncology 2007 volume 57 Number 4 409 413 Stężenia VEGF i bfgf w surowicy krwi chorych na chłoniaka Hodgkina Maria Kowalska 1, Janina Kamińska 1, Małgorzata Fuksiewicz 1, Beata Kotowicz

Bardziej szczegółowo

Lek.Marta Wojciechowska-Zdrojowy Katedra i Klinika Dermatologii, Wenerologii i Alergologii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu

Lek.Marta Wojciechowska-Zdrojowy Katedra i Klinika Dermatologii, Wenerologii i Alergologii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu Lek.Marta Wojciechowska-Zdrojowy Katedra i Klinika Dermatologii, Wenerologii i Alergologii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu Ekspresja podoplaniny w rakach skóry oraz w rogowaceniu słonecznym Rozprawa

Bardziej szczegółowo

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Standaryzowane według wieku współczynniki zachorowalności na nowotwory złośliwe piersi w skali

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

Część A Programy lekowe

Część A Programy lekowe Wymagania wobec świadczeniodawców udzielających z zakresu programów zdrowotnych (lekowych) Część A Programy lekowe 1.1 WARUNKI 1. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B 1.1.1 wymagania formalne Wpis w rejestrze

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2010 Leczenie raka nerki Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 roku

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2010 Leczenie raka nerki Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 roku Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 roku Nazwa programu: LECZENIE RAKA NERKI ICD-10 C 64 Dziedzina medycyny: Nowotwór złośliwy nerki za wyjątkiem miedniczki

Bardziej szczegółowo

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz BRCA1 zależny rak piersi i jajnika odmienności diagnostyczne i kliniczne (BRCA1 dependent breast and ovarian cancer clinical and diagnostic diversities) Paweł Blecharz Dr hab. n. med. Paweł Blecharz Dr

Bardziej szczegółowo

Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego

Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego Tomasz Borkowski Department of Urology Medical University of Warsaw Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego VII Pomorskie spotkanie Uroonkologiczne Rak pęcherza moczowego Henry Gray (1825

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

Przerzut raka żołądka do migdałka podniebiennego

Przerzut raka żołądka do migdałka podniebiennego Dariusz Kaczmarczyk Przerzut raka żołądka do migdałka podniebiennego Klinika Chirurgii Nowotworów Głowy i Szyi Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Kierownik: Prof. dr hab. med. Alina Morawiec Sztandera Opis

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Cykl kształcenia 2013-2016

Cykl kształcenia 2013-2016 203-206 SYLABUS Nazwa Fizjoterapia kliniczna w chirurgii, onkologii i medycynie paliatywnej. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

HOT TOPICS 2014. W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r.

HOT TOPICS 2014. W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r. HOT TOPICS 2014 W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r. NOWOTWORY TRZONU MACICY Przegląd publikacji w International Journal of Gynecological Cancer w 2013 roku Paweł Knapp Klinika Ginekologii

Bardziej szczegółowo

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną chemioterapię z udziałem cisplatyny? Jacek Jassem Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego ń Uniwersytetu t Medycznego Jaka jest siła

Bardziej szczegółowo

Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku

Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku Tegoroczna konferencja ESMO zaowocowała nowo przedstawionymi wytycznymi, dotyczącymi zarówno diagnostyki, jak

Bardziej szczegółowo

Onkogeneza i zjawisko przejścia nabłonkowomezenchymalnego. Gabriel Wcisło Klinika Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego, CSK MON, Warszawa

Onkogeneza i zjawisko przejścia nabłonkowomezenchymalnego. Gabriel Wcisło Klinika Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego, CSK MON, Warszawa Onkogeneza i zjawisko przejścia nabłonkowomezenchymalnego raka jajnika Gabriel Wcisło Klinika Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego, CSK MON, Warszawa Sześć diabelskich mocy a komórka rakowa (Gibbs

Bardziej szczegółowo

Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii?

Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii? Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii? Wykorzystanie nowych technik molekularnych w badaniach nad genetycznymi i epigenetycznymi mechanizmami transformacji nowotworowej

Bardziej szczegółowo

Lublin, 26 maja, 2015 roku

Lublin, 26 maja, 2015 roku Lublin, 26 maja, 2015 roku Recenzja pracy doktorskiej lek. Iwony Kubickiej- Mendak pt. Ocena przyczyn niepowodzenia leczenia i ryzyka późnych powikłań brachyterapii LDR i HDR chorych na raka szyjki macicy

Bardziej szczegółowo

Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu trendy zmian w latach 1984-2009

Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu trendy zmian w latach 1984-2009 Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu trendy zmian w latach 1984-29 W 29 roku woj. dolnośląskie liczyło 2 874 88, w tym Wrocław 622 986 mieszkańców, mieszkańcy Wrocławia stanowili więc 21,7%

Bardziej szczegółowo

Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii

Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii experience makes the difference Magdalena Władysiuk, lek. med., MBA Cel terapii w onkologii/hematologii Kontrola rozwoju choroby Kontrola objawów

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 8

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 8 Załącznik nr 8 Nazwa programu: do Zarządzenia 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) ICD 10 grupa rozpoznań obejmująca nowotwory

Bardziej szczegółowo

Wykazano wzrost ekspresji czynnika martwicy guza α w eksplanta ch naczyniówki i nabłonka barwnikowego siatkówki myszy poddanych fotokoagulacji w

Wykazano wzrost ekspresji czynnika martwicy guza α w eksplanta ch naczyniówki i nabłonka barwnikowego siatkówki myszy poddanych fotokoagulacji w Monika Jasielska Katedra i Klinika Okulistyki Uniwersytetu Medycznego w Lublinie Kontakt mail: monikaleszczukwp.pl Tytuł pracy doktorskiej: Rola receptora czynnika martwicy guza α Rp75 (TNFRp75) w powstawaniu

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KONFERENCJI. Perspektywy w onkologii molekularnej II zjazd Centrum Onkologii- Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie

PROGRAM KONFERENCJI. Perspektywy w onkologii molekularnej II zjazd Centrum Onkologii- Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie PROGRAM KONFERENCJI Perspektywy w onkologii molekularnej II zjazd Centrum Onkologii- Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie 4 kwietnia 2017 9.30-10.00 Rejestracja i kawa 10.00-10.10 Dyrektor COI - Prof.

Bardziej szczegółowo

RAK PŁUCA A CHOROBY WSPÓŁISTNIEJĄCE

RAK PŁUCA A CHOROBY WSPÓŁISTNIEJĄCE Beata Brajer-Luftmann Katedra i Klinika Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej UM w Poznaniu TPT 30.11.2013r. Najczęstszy nowotwór na świecie (ok. 1,2 mln zachorowań i ok. 1,1ml zgonów)

Bardziej szczegółowo

Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej

Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej MedTrends 2016 Europejskie Forum Nowoczesnej Ochrony Zdrowia Zabrze, 18-19 marca 2016 r. Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej Prof. dr hab. n. med. Tomasz Szczepański Katedra i Klinika

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus)

GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus) NOWOTWORY PIERSI NOWOTWORY ŁAGODNE SUTKA: GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) TORBIEL (cystis mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus) BRODAWCZAK

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY. Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa

DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY. Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa 1 PROBLEMY DIAGNOSTYCZNE Wady rozwojowe Wole Guzki tarczycy Nowotwory tarczycy Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Udział VEGF-A i jego receptorów w procesie angiogenezy

Udział VEGF-A i jego receptorów w procesie angiogenezy PRACA POGLĄDOWA Udział VEGF-A i jego receptorów w procesie angiogenezy Received: 27.11.2013 Revised: 12.01.2014 Accepted: 15.03.2014 Published online: 31.12.2014 The role of VEGF-A and its receptors in

Bardziej szczegółowo

Łukasz Czupkałło Ocena systemu RANK/RANKL/OPG w płynie dziąsłowym u kobiet w ciąży fizjologicznej oraz pacjentek ciężarnych z chorobą przyzębia.

Łukasz Czupkałło Ocena systemu RANK/RANKL/OPG w płynie dziąsłowym u kobiet w ciąży fizjologicznej oraz pacjentek ciężarnych z chorobą przyzębia. Łukasz Czupkałło Ocena systemu RANK/RANKL/OPG w płynie dziąsłowym u kobiet w ciąży fizjologicznej oraz pacjentek ciężarnych z chorobą przyzębia. STRESZCZENIE Choroba przyzębia jest procesem zapalnym polegającym

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU UMOWY Część L - Opis świadczenia POZYTONOWA TOMOGRAFIA EMISYJNA (PET)

OPIS PRZEDMIOTU UMOWY Część L - Opis świadczenia POZYTONOWA TOMOGRAFIA EMISYJNA (PET) Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 88/2013/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 18 grudnia 2013 r. OPIS PRZEDMIOTU UMOWY Część L - Opis świadczenia POZYTONOWA TOMOGRAFIA EMISYJNA (PET) 1. Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów Nowotwory złośliwe stanowią narastający problem zdrowotny i ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Porównanie stężeń VEGF, IL-8 oraz β-fgf w surowicy krwi i płynie otrzewnowym u pacjentek leczonych z powodu raka jajnika

Porównanie stężeń VEGF, IL-8 oraz β-fgf w surowicy krwi i płynie otrzewnowym u pacjentek leczonych z powodu raka jajnika Porównanie stężeń VEGF, IL-8 oraz β-fgf w surowicy krwi i płynie otrzewnowym u pacjentek leczonych z powodu raka jajnika Comparison of VEGF, IL-8 and β-fgf concentrations in the serum and ascites of patients

Bardziej szczegółowo

Rak gruczołu krokowego

Rak gruczołu krokowego Rak gruczołu krokowego Rak stercza (PCa - prostatic cancer) należy do najczęściej występujących nowotworów złośliwych u mężczyzn. W Polsce pod względem zapadalności ustępuje jedynie rakowi płuca i wyprzedza

Bardziej szczegółowo

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska Hematoonkologia w liczbach Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory hematologiczne wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (rew 10) C81 -Chłoniak Hodkina C82-C85+C96

Bardziej szczegółowo

Biologiczne podstawy radioterapii Wykład 4 podstawy radioterapii

Biologiczne podstawy radioterapii Wykład 4 podstawy radioterapii Biologiczne podstawy radioterapii Wykład 4 podstawy radioterapii czyli dlaczego komórki nowotworowe są bardziej wrażliwe na działanie promieniowania jonizującego od komórek prawidłowych? A tumor is a conglomerate

Bardziej szczegółowo

Typ histopatologiczny

Typ histopatologiczny Typ histopatologiczny Wiek Stopieo zróżnicowania nowotworu Typ I (hormonozależny) Adenocarcinoma Adenoacanthoma Naciekanie przestrzeni naczyniowych Wielkośd guza Typ II (hormononiezależny) Serous papillary

Bardziej szczegółowo

CZYNNIK WZROSTU ŚRÓDBŁONKA NACZYŃ (VEGF) JAKO MARKER PROGRESJI CHOROBY NOWOWOTWOROWEJ PRZEGLĄD DONIESIEŃ

CZYNNIK WZROSTU ŚRÓDBŁONKA NACZYŃ (VEGF) JAKO MARKER PROGRESJI CHOROBY NOWOWOTWOROWEJ PRZEGLĄD DONIESIEŃ CZYNNIK WZROSTU ŚRÓDBŁONKA NACZYŃ (VEGF) JAKO MARKER PROGRESJI CHOROBY NOWOWOTWOROWEJ PRZEGLĄD DONIESIEŃ VASCULAR ENDOTHELIAL GROWTH FACTOR (VEGF) AS A MARKER FOR CANCER PROGRESSION A REVIEW Beata Flak

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki włóknienia nerek

Wskaźniki włóknienia nerek Wskaźniki włóknienia nerek u dzieci z przewlekłą chorobą nerek leczonych zachowawczo Kinga Musiał, Danuta Zwolińska Katedra i Klinika Nefrologii Pediatrycznej Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA.

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA. UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA Małgorzata Biskup Czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego u chorych na reumatoidalne zapalenie

Bardziej szczegółowo

Rak gruczołu krokowego - diagnostyka morfologiczna. Zrozumieć PSA

Rak gruczołu krokowego - diagnostyka morfologiczna. Zrozumieć PSA Rak gruczołu krokowego - diagnostyka morfologiczna. Zrozumieć PSA Krzysztof Bardadin Katedra i Zakład Patomorfologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego 2 lipiec 2015 Polacy nie gęsi i swój język mają.

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń 1. Scyntygrafia i radioizotopowe badanie czynnościowe tarczycy 1) gamma kamera planarna lub scyntygraf;

Bardziej szczegółowo

Warszawa, r.

Warszawa, r. Klinika Chorób Wewnętrznych i Diabetologii Warszawski Uniwersytet Medyczny SP CSK ul. Banacha 1a, 02-097 Warszawa Tel. 599 25 83; fax: 599 25 82 Kierownik: dr hab. n. med. Leszek Czupryniak Warszawa, 24.08.2016r.

Bardziej szczegółowo

Jerzy Błaszczyk. Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu w latach 1984-2013 30 lat obserwacji epidemii

Jerzy Błaszczyk. Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu w latach 1984-2013 30 lat obserwacji epidemii Jerzy Błaszczyk Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu w latach 1984-213 lat obserwacji epidemii Dane w opracowaniu pochodzą z Dolnośląskiego Rejestru Nowotworów. Oparte są na Karcie Zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Raki: rak podstawnokomórkowy rak kolczystokomórkowy rak płakonabłonkowy Czerniak Nowotwory złośliwe skóryrak podstawnokomórkowy

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 130/2013 z dnia 22 lipca 2013 w sprawie oceny leku Afinitor (ewerolimus), tabletki, 5 mg, 30 tabl., kod EAN 5909990711567

Bardziej szczegółowo

4.5. Joduria. Grupy wieku Płeć >60 Razem Min Max Min Max Min Max

4.5. Joduria. Grupy wieku Płeć >60 Razem Min Max Min Max Min Max 4.5. Joduria. Jodurię w porannej próbce moczu oznaczono u 489 osób (54,9%) z populacji badanej miasta Krakowa w tym u 316 kobiet (55,3%) i 173 mężczyzn (54%). Pozostała część osób nie dostarczyła próbki

Bardziej szczegółowo

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym mgr Magdalena Brzeskwiniewicz Promotor: Prof. dr hab. n. med. Janusz Limon Katedra i Zakład Biologii i Genetyki Gdański Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

Wyniki zasadniczego badania fazy III u pacjentów z rakiem jelita grubego z przerzutami:

Wyniki zasadniczego badania fazy III u pacjentów z rakiem jelita grubego z przerzutami: Informacja prasowa Bayer HealthCare Public Relations Al.Jerozolimskie 158 02-326 Warszawa Polska Wyniki zasadniczego badania fazy III u pacjentów z rakiem jelita grubego z przerzutami: Pozytywne dane z

Bardziej szczegółowo

Angiogeneza w szpiku kostnym u chorych na zespoły mielodysplastyczne

Angiogeneza w szpiku kostnym u chorych na zespoły mielodysplastyczne Angiogeneza w szpiku kostnym u chorych na zespoły mielodysplastyczne ARTYKUŁY ORYGINALNE Angiogenesis in bone marrow of myelodysplastic syndrome patients Krzysztof Mądry, Jadwiga Dwilewicz-Trojaczek, Wael

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET PRZYRODNICZY WE WROCŁAWIU WYDZIAŁ MEDYCYNY WETERYNARYJNEJ

UNIWERSYTET PRZYRODNICZY WE WROCŁAWIU WYDZIAŁ MEDYCYNY WETERYNARYJNEJ UNIWERSYTET PRZYRODNICZY WE WROCŁAWIU WYDZIAŁ MEDYCYNY WETERYNARYJNEJ KATEDRA PATOLOGII ZAKŁAD PATOMORFOLOGII I WETERYNARII SĄDOWEJ LEK. WET. MAŁGORZATA KANDEFER-GOLA EKSPRESJA WYBRANYCH MARKERÓW KOMÓRKOWYCH

Bardziej szczegółowo

Dodatek F. Dane testowe

Dodatek F. Dane testowe Dodatek F. Dane testowe Wszystkie dane wykorzystane w testach pochodzą ze strony http://sdmc.lit.org.sg/gedatasets/datasets.html. Na stronie tej zamieszczone są różne zbiory danych zebrane z innych serwisów

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

EBM w farmakoterapii

EBM w farmakoterapii EBM w farmakoterapii Dr Przemysław Niewiński Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej AM we Wrocławiu Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej AM Wrocław EBM Evidence Based Medicine (EBM) "praktyka medyczna

Bardziej szczegółowo

IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO

IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO EWA STĘPIEŃ ZAKŁAD PATOMORFOLOGII OGÓLNEJ AKADEMII MEDYCZNEJ W BIAŁYMSTOKU KIEROWNIK I OPIEKUN PRACY: Dr KATARZYNA GUZIŃSKA-USTYMOWICZ

Bardziej szczegółowo

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Sekwencyjność występowania zaburzeń molekularnych w niedrobnokomórkowym raku płuca

Bardziej szczegółowo

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu Dr n med. Urszula Wojciechowska Rak gruczołu krokowego na świecie Rak gruczołu krokowego jest drugim najczęściej diagnozowanym rakiem i piątą co do częstości

Bardziej szczegółowo

RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ. Wprowadzenie do tematu. Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk

RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ. Wprowadzenie do tematu. Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ Wprowadzenie do tematu Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk 2006 DEFINICJA Rak piersi związany z ciążą to nowotwór rozpoznany w trakcie ciąży, w pierwszym roku po jej ukończeniu

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 182/2013 z dnia 9 września 2013 r. w sprawie oceny leku Iressa (gefitynib) we wskazaniu leczenie niedrobnokomórkowego

Bardziej szczegółowo

Immunologia komórkowa

Immunologia komórkowa Immunologia komórkowa ocena immunofenotypu komórek Mariusz Kaczmarek Immunofenotyp Definicja I Charakterystyczny zbiór antygenów stanowiących elementy różnych struktur komórki, związany z jej różnicowaniem,

Bardziej szczegółowo

V KONFERENCJA NOWE TRENDY W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ. Gdańsk, 16-17.05.2014. Patronat naukowy: Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej

V KONFERENCJA NOWE TRENDY W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ. Gdańsk, 16-17.05.2014. Patronat naukowy: Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej V KONFERENCJA NOWE TRENDY W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ Gdańsk, 16-17.05.2014 Patronat naukowy: Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej 16.05.2014 8:00-8:15 Otwarcie Konferencji Prof. J. Markowska,

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA prof. dr hab. med. Jan Kornafel Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Mierniki epidemiologiczne Mierniki epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

Dr hab.n.med. Małgorzata Krawczyk-Kuliś Katowice, 29.09.2015. Recenzja. rozprawy doktorskiej Lekarza Pawła Jarosza

Dr hab.n.med. Małgorzata Krawczyk-Kuliś Katowice, 29.09.2015. Recenzja. rozprawy doktorskiej Lekarza Pawła Jarosza Dr hab.n.med. Małgorzata Krawczyk-Kuliś Katowice, 29.09.2015 Katedra i Klinika Hematologii i Transplantacji Szpiku Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach ul. Dąbrowskiego 25 40-032 Katowice Recenzja

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

PL B1. Sposób określania poziomu ryzyka raka układu pokarmowego u pacjenta pochodzącego z populacji polskiej

PL B1. Sposób określania poziomu ryzyka raka układu pokarmowego u pacjenta pochodzącego z populacji polskiej PL 220728 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 220728 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 397024 (22) Data zgłoszenia: 17.11.2011 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

(Carcinoma of the Adrenal Gland)

(Carcinoma of the Adrenal Gland) RAK KORY NADNERCZA (dotyczy pacjentów>20 roku Ŝycia) (Carcinoma of the Adrenal Gland) Barbara Górnicka, Łukasz Koperski 1. Materiał chirurgiczny: nadnercze, nadnercze z tkankami otaczającymi (określ) Inne

Bardziej szczegółowo