RAPORT z monitoringu wdrażania w latach programu

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "RAPORT z monitoringu wdrażania w latach programu"

Transkrypt

1 Raport przyjęty przez Zarząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego w dniu 23 października 2017 r. RAPORT z monitoringu wdrażania w latach programu Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego Opracowanie: Biuro ds. pomocy i integracji społecznej Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie Olsztyn, październik 2017 r.

2 SPIS TREŚCI: WYKAZ SKRÓTÓW 3 WSTĘP 4 OBSZAR I ZDROWIE (PROFILAKTYKA, REHABILITACJA), INFRASTRUKTURA I USŁUGI SOCJALNE 6 Cel szczegółowy 1.1. Zwiększenie osobom starszym dostępu do opieki medycznej 6 Cel szczegółowy 1.2. Zwiększenie osobom starszym dostępu do usług socjalnych 14 Cel szczegółowy 1.3. Wzrost kompetencji kadr służby zdrowia oraz pomocy społecznej w zakresie opieki nad osobami starszymi 19 OBSZAR II AKTYWNOŚĆ SPOŁECZNA, KULTURALNA I EDUKACYJNA 25 Cel szczegółowy 2.1. Upowszechnienie wolontariatu osób starszych i na rzecz osób starszych 25 Cel szczegółowy 2.2. Poszerzenie oferty kulturalnej skierowanej do osób starszych 28 Cel szczegółowy 2.3 Poszerzenie oferty edukacyjnej skierowanej do osób starszych 33 Cel szczegółowy 2.4. Wzrost bezpieczeństwa osób starszych 37 Cel szczegółowy 2.5. Wzmocnienie rzecznictwa interesów osób starszych 43 Cel szczegółowy 2.6. Wzmacnianie i promowanie integracji międzypokoleniowej 47 Cel szczegółowy 2.7. Promowanie pozytywnego wizerunku seniorów, ich potencjału, aktywności społecznej, kulturalnej i edukacyjnej 51 OBSZAR III AKTYWNOŚĆ ZAWODOWA 55 Cel szczegółowy 3.1. Podnoszenie umiejętności i kwalifikacji zawodowych oraz kompetencji osobowościowych osób starszych 55 Cel szczegółowy 3.2. Zwiększenie liczby podmiotów ekonomii społecznej tworzonych przez osoby starsze i działających na ich rzecz 60 Cel szczegółowy 3.3. Wzrost wykorzystywania środków zewnętrznych na realizację programów aktywizujących zawodowo osoby Cel szczegółowy 3.4. Budowanie świadomości pracodawców na temat konsekwencji przemian społeczno-demograficznych 65 OBSZAR IV TURYSTYKA, SPORT I REKREACJA 67 Cel szczegółowy 4.1. Rozbudowa i dostosowanie bazy turystycznej i sportowo-rekreacyjnej (sezonowej i całorocznej) do potrzeb i zainteresowań osób starszych 67 Cel szczegółowy 4.2. Zwiększenie całorocznej oferty turystycznej i sportowo-rekreacyjnej przyjaznej seniorom 68 Cel szczegółowy 4.3. Zwiększenie aktywności turystycznej i sportowo-rekreacyjnej seniorów 69 WNIOSKI I REKOMENDACJE 72 2

3 WYKAZ SKRÓTÓW MRPiPS ROPS W-M OW NFZ FOSa PCPR MOPS M-GOPS GOPS OPS DPS ŚDS UTW ATW EFS PTTK Ministerstwo Rodziny Pracy i Polityki Społecznej Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie Warmińsko-Mazurski Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia w Olsztynie Federacja Organizacji Socjalnych Województwa Warmińsko-Mazurskiego FOSa w Olsztynie Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej Ośrodek Pomocy Społecznej Dom Pomocy Społecznej Środowiskowy Dom Samopomocy Uniwersytet Trzeciego Wieku Akademia Trzeciego Wieku Europejski Fundusz Społeczny Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze 3

4 WSTĘP Program Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego na lata został przyjęty Uchwałą Nr 4/39/14/IV Zarządu Województwa Warmińsko- Mazurskiego z dnia 20 stycznia 2014 roku. Ww. program powstał w ramach współpracy Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z Federacją Organizacji Socjalnych Województwa Warmińsko-Mazurskiego strategicznym partnerem Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego w podejmowaniu działań na rzecz osób starszych. Ponadto, Uchwałą Nr 19/256/13/IV Zarządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 15 kwietnia 2013 r. powołano Zespół do spraw opracowania Wojewódzkiego programu na rzecz osób starszych. W pracę Zespołu zaangażowani byli przede wszystkim sami seniorzy zrzeszeni w uniwersytetach i akademiach trzeciego wieku, przedstawiciele lokalnych samorządów, jednostek organizacyjnych pomocy i integracji społecznej, instytucji oświaty, kultury i edukacji, rynku pracy, ochrony zdrowia i in. Zapisy Programu zostały poddane konsultacjom społecznym, a zgłoszone podczas ich trwania uwagi i spostrzeżenia uwzględniono przy opracowaniu jego ostatecznej wersji. Z uwagi na interdyscyplinarny charakter działań określonych w Programie, jego realizacja wymaga szerokiej współpracy administracji rządowej i samorządowej oraz wielu innych partnerów, ze szczególnym uwzględnieniem organizacji pozarządowych. Określone w Programie cele realizowane są poprzez działania ujęte w czterech obszarach Programu, tj.: Obszar I: Zdrowie (profilaktyka, rehabilitacja), infrastruktura i usługi socjalne. Obszar II: Aktywność społeczna, kulturalna i edukacyjna. Obszar III: Aktywność zawodowa. Obszar IV: Turystyka, sport i rekreacja. Niniejszy Raport opracowano na podstawie informacji otrzymanych z jednostek organizacyjnych pomocy i integracji społecznej tj. ośrodków pomocy społecznej oraz powiatowych centrów pomocy rodzinie, Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Wojewódzkiego w Olsztynie, Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Olsztynie, Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Olsztynie, Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych Regionu Warmii i Mazur z siedzibą w Olsztynie, Warmińsko-Mazurskiej Izby Lekarskiej z siedzibą w Olsztynie, Komendy Wojewódzkiej Policji w Olsztynie, Straży Miejskiej w Olsztynie, Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Wyższej Szkoły Informatyki i Ekonomii TWP w Olsztynie, Olsztyńskiej Szkoły Wyższej im. Józefa Rusieckiego w Olsztynie, Elbląskiej Uczelni Humanistyczno-Ekonomicznej, Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania im. prof. Tadeusza Kotarbińskiego w Olsztynie, Szkoły Policealnej w Ełku, Szkoły Policealnej im. Prof. Zbigniewa Religii w Olsztynie, Szkoły Policealnej im. Jadwigi Romanowskiej w Elblągu, Federacji Organizacji Socjalnych Województwa Warmińsko-Mazurskiego FOSa w Olsztynie, Uniwersytetów i Akademii Trzeciego Wieku Warmii i Mazur, Oddziałów Okręgowych/Rejonowych Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Fundacji Wolontariacki Ośrodek Wsparcia w Ełku, Radia Olsztyn. Przy opracowywaniu raportu wykorzystane zostały 4

5 również materiały i dokumenty własne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Za monitorowanie Programu, w tym za proces zbierania danych oraz opracowanie raportów okresowych i raportu końcowego, odpowiada Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. W proces monitorowania zaangażowane były również inne Departamenty tut. Urzędu, tj. Departament Zdrowia, Sportu, Kultury i Edukacji, Departament Turystyki oraz Biuro Dialogu Społecznego i Pożytku Publicznego. Uchwałą Nr 55/655/14/IV Zarządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 21 października 2014 roku, zmienioną Uchwałą Nr 50/776/17/V Zarządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 22 sierpnia 2017 roku, powołano Zespół ds. monitorowania programu Polityka senioralna województwa warmińsko-mazurskiego. Zadaniem Zespołu jest monitorowanie przebiegu oraz ocena efektywności i skuteczności działań wdrażanych w ramach realizacji Programu. Raport z monitoringu wdrażania Programu w 2016 roku, na posiedzeniu w dniu 29 września 2017 r. został przedłożony Zespołowi ds. monitorowania Programu. Na powyższym spotkaniu raport otrzymał pozytywną opinię Zespołu, co pozwoliło na jego przedłożenie Zarządowi Województwa Warmińsko-Mazurskiego celem zatwierdzenia. Monitoring wdrażania Programu odbywa się systematycznie, nie rzadziej niż co dwa lata. Obecny Raport okresowy jest drugim z kolei i obejmuje dane za rok 2015/2016. Pierwszy został opracowany w 2015 r. i obejmował dane za 2014 r. 5

6 OBSZAR I ZDROWIE (PROFILAKTYKA, REHABILITACJA), INFRASTRUKTURA I USŁUGI SOCJALNE Celem strategicznym Obszaru I jest: Zwiększenie liczby osób starszych korzystających z usług podtrzymujących zdrowie oraz dostępnej infrastruktury i usług socjalnych. Realizacji celu strategicznego służą niżej opisane cele szczegółowe. Cel szczegółowy 1.1. Zwiększenie osobom starszym dostępu do opieki medycznej Działania podejmowane w ramach ww. celu szczegółowego w roku 2015 i 2016: Osoby starsze są grupą pacjentów znacznie różniących się między sobą stanem zdrowia, sprawności fizycznej oraz psychicznej. Stopniowe pogarszanie się zdrowia fizycznego i psychicznego prowadzi do wzrostu zapotrzebowania na różnorodne świadczenia i usługi medyczne, pielęgnacyjno-opiekuńcze oraz socjalne. Według danych uzyskanych z Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Olsztynie, stopniowo poprawia się sytuacja w zakresie opieki geriatrycznej w województwie warmińsko-mazurskim. Dla zwiększenia osobom starszym dostępności do opieki medycznej istotne było przede wszystkim uruchomienie poradni geriatrycznych. W 2015 r. działały dwie, a w 2016 r. trzy tego typu poradnie (w Nowym Mieście Lubawskim, Olsztynie i Dobrym Mieście). Warto podkreślić, że jeszcze w 2014 r. w województwie warmińsko-mazurskim nie funkcjonowały poradnie geriatryczne ani szpitalne oddziały geriatryczne. Ponadto w 2015 r. w województwie uruchomiono również jedno miejsce świadczenia usług w zakresie opieki paliatywnej. Problemem dla rozwoju infrastruktury opieki geriatrycznej jest niewątpliwie w dalszym ciągu mała liczba specjalistów w dziedzinie geriatrii. Od kilku lat liczba lekarzy posiadających ukończoną specjalizację z geriatrii pozostaje na niezmienionym poziomie. Według danych uzyskanych z W-M OW NFZ w Olsztynie w województwie warmińskomazurskim w 2016 r. było 8 lekarzy posiadających ukończoną specjalizację z geriatrii, w tym 6 lekarzy aktywnych zawodowo. Dlatego też, osoby starsze korzystają, tak jak pozostali pacjenci, ze wszystkich funkcjonujących w województwie poradni podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) i ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. Wiek podeszły zwykle naznaczony jest wielochorobowością oraz zmniejszoną sprawnością ruchową. Obserwuje się wówczas wśród osób starszych obniżenie aktywności ruchowej i coraz częstsze potrzeby korzystania z różnego rodzaju sprzętu rehabilitacyjnego, ortopedycznego, pielęgnacyjnego itp. Z danych powiatowych centrów pomocy rodzinie wynika, że w naszym regionie stopniowo zwiększa się liczba wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego, ortopedycznego i pielęgnacyjnego itp. W 2015 r. funkcjonowały 43, a w 2016 r. 46 tego typu wypożyczalni. Do zwiększenia osobom starszym dostępu do opieki medycznej przyczynić się może także kontraktowanie ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia większej liczby świadczeń zdrowotnych w zakresie opieki geriatrycznej, długoterminowej oraz paliatywnej. W związku z uruchomieniem poradni geriatrycznych w 2015 r. zakontraktowano 308 świadczeń, a w 2016 r. już 2283 świadczenia zdrowotne w zakresie opieki geriatrycznej. Poniższa tabela przedstawia liczbę świadczeń w poszczególnych kategoriach udzielonych w latach

7 Tabela 1. Liczba udzielonych w okresie świadczeń zdrowotnych w zakresie opieki geriatrycznej, opieki długoterminowej, paliatywnej Nazwa świadczeń Liczba udzielonych świadczeń Świadczenia zdrowotne w zakresie opieki geriatrycznej Świadczenia zdrowotne w zakresie opieki długoterminowej Świadczenia zdrowotne w zakresie opieki paliatywnej Źródło: Dane Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Olsztynie W ostatnich latach, obok gorącej dyskusji na temat sytuacji osób starszych w systemie ochrony zdrowia, obserwujemy intensyfikację działań służących budowaniu społecznej świadomości na temat profilaktyki oraz zapobiegania różnego rodzaju chorobom i schorzeniom. Istnieją różne rodzaje działań służących uwrażliwianiu społeczeństwa na konieczność dbania o własne zdrowie już od najmłodszych lat, wśród nich wymienić można realizowanie projektów/programów z zakresu profilaktyki, ochrony zdrowia, w tym finansowanych ze środków zewnętrznych, m.in. europejskich, organizowanie tzw. białych sobót i białych niedziel, przeprowadzanie kampanii społecznych, kampanii informacyjno-edukacyjnych w mediach oraz wykładów, seminariów, poradnictwa itp. Z danych przekazanych przez powiatowe centra pomocy rodzinie, ośrodki pomocy społecznej oraz Warmińsko-Mazurski Oddział Wojewódzki NFZ wynika, że podobnie jak w 2014 r., również w 2015 r. i 2016 r., realizowane były projekty/programy z zakresu profilaktyki, ochrony zdrowia, rehabilitacji oraz standaryzacji usług medycznych dla osób starszych. Z nadesłanych ankiet wynika, że powiatowe centra pomocy rodzinie oraz ośrodki pomocy społecznej zrealizowały w 2015 r. łącznie 14, a w 2016 r programów zdrowotnych z zakresu m.in.: - profilaktyki i ochrony zdrowia, - rehabilitacji osób starszych, - działań edukacyjnych i zdrowotnych, - działań aktywizujących osoby starsze, - zapobiegania nadwagi i otyłości oraz chorobom przewlekłym. Ogółem w ww. programach/projektach uczestniczyło w 2015 r. ok osób, a w 2016 r. ok osób. Środki finansowe na przeprowadzenie powyższych inicjatyw pochodziły z wielu różnych źródeł, w tym m.in. z budżetu państwa, budżetu Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego, budżetów miast i gmin, a także od prywatnych sponsorów. Według informacji z Wydziału Zdrowia Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Wojewódzkiego w Olsztynie w Narodowym Programie Zdrowia na lata , cel operacyjny 9 Tworzenie warunków do zdrowego i aktywnego życia osób starszych Ustawodawca określił następujące zadania dla jednostek administracji samorządowej: 1. Umacnianie działań na rzecz stworzenia przyjaznego dla wieku i bezpiecznego środowiska bytowego. 2. Zmniejszenie czynników ryzyka związanych z chorobami i wspomaganie czynników pozytywnych dla zdrowia występujących w środowisku zamieszkania. 3. Uaktywnienie szkoleń i edukacji osób, które mają bezpośredni wpływ na tworzenie prozdrowotnych zachowań w populacji osób powyżej 50 roku życia. 4. Aktywizacja środowisk lokalnych w podejmowaniu działań dla kształtowania zdrowego stylu życia populacji osób powyżej 50 roku życia. 7

8 W 2015 roku 61 realizatorów Narodowego Programu Zdrowia w ramach celu operacyjnego 9.1. podjęto działania na rzecz aktywizacji osób starszych. Działaniami objętych zostało ogółem osób starszych w województwie warmińsko-mazurskim. Podjęto 214 działań w dwóch poniżej wyszczególnionych zakresach: Działania z zakresu aktywizacji fizycznej osób powyżej 64 lat (zajęcia gimnastyczne, działania w ramach rehabilitacji ruchowej), Działania na rzecz aktywizacji społeczno-kulturalnej osób starszych (uniwersytety trzeciego wieku, kluby seniora). Ponadto, zarówno w 2015 r., jak i 2016 r., WM OW NFZ w Olsztynie realizował własne programy z zakresu profilaktyki chorób, w których uczestniczyły osoby powyżej 50 r.ż. (nie były to jednak programy adresowane wyłącznie do tej grupy wiekowej). Programy te były finansowane ze środków W-M OW NFZ. Szczegółowy opis realizowanych programów oraz liczbę osób przebadanych powyżej 50 r.ż. przedstawiono w tabeli poniżej. Tabela 2. Programy z zakresu profilaktyki chorób realizowane przez Warmińsko-Mazurski Oddział Wojewódzki NFZ w 2015r. i 2016 r. Liczba osób Koszty programów przebadanych Nazwa osób po 50 r.ż. powyżej 50 r.ż Program profilaktyki gruźlicy ,70 zł ,46 zł Program profilaktyki chorób układu krążenia (CHUK) ,48 zł ,59 zł Program profilaktyki chorób odtytoniowych (w tym POChP) ,72 zł 878,45 zł Program profilaktyki raka piersi ,39 zł ,05 zł Program profilaktyki raka szyjki macicy ,91 zł ,03 zł Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Olsztynie W latach na realizację ww. programów przeznaczono łącznie zł, z czego najwięcej na profilaktykę raka szyjki macicy, tj zł. Można stwierdzić, że z roku na rok zwiększa się liczba osób korzystających z programów profilaktycznych, co może świadczyć o podnoszącej się świadomości mieszkańców nt. znaczenia badań profilaktycznych w zapobieganiu występowania wielu chorób, w tym związanych z procesem starzenia się organizmu. Inną popularną inicjatywą w obszarze profilaktyki jest organizowanie tzw. białych sobót / białych niedziel, podczas których członkowie danej społeczności, np. mieszkańcy miasta/gminy mogą skorzystać z bezpłatnych badań, porad itp. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez W-M OW NFZ w Olsztynie w 2015 r. i w 2016 r. w omawianym zakresie realizowano szereg przedsięwzięć. Zostały one opisane w przedstawionej poniżej tabeli. 8

9 2016 r r. Raport z monitoringu wdrażania w latach programu Polityka senioralna województwa warmińskomazurskiego Tabela 3. Białe soboty / białe niedziele organizowane w 2015 r. i 2016 r. przy udziale Warmińsko- Mazurskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ Nazwa Zdrowie pod kontrolą bezpłatne badania mammograficzne Zdrowy Powiat Olsztyński Jeziorany Zdrowy Powiat Olsztyński Olsztyn (Świątki) 10 Ogólnopolski Piknik Rodzinny w Ełku - bezpłatne badania cytologiczne i mammograficzne Zdrowi i wyjątkowi w Szczytnie Tydzień dla Zdrowia - Dywity Październik miesiącem walki z rakiem piersi w ramach przedsięwzięcia NFZ bliżej pacjenta Zdrowi i wyjątkowi w Barczewie Krótki opis Propagowanie profilaktyki zdrowotnej oraz wykonanie profilaktycznych badań mammograficznych mieszkankom Olsztyna. Tego dnia w Galerii Warmińskiej studenci z Międzynarodowego Stowarzyszenia IFMSA-Poland udzielali bezpłatnych konsultacji w 14 specjalizacjach medycznych. Promocja zdrowego stylu życia, wykonywanie profilaktycznych badań zdrowotnych, w tym mammograficznych i cytologicznych. Zorganizowano stoiska, przy których można było dokonać m.in. pomiaru ciśnienia, wagi, zarejestrować się jako potencjalny dawca szpiku, uzyskać informacje dotyczące profilaktyki onkologicznej oraz praw pacjenta. Profilaktyczne badania mammograficzne i cytologiczne dla mieszkanek Gminy Świątki (w Zakładzie Opieki Zdrowotnej MSW). Akcja została zorganizowana dzięki pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Świątkach. Piknik Rodzinny zorganizowany przez Caritas Diecezji Ełckiej - promowanie wartości prorodzinnych. Tego dnia na Placu Jana Pawła II podstawiony został także mammobus i otwarto 4 poradnie ginekologiczno-położnicze. Promocja zdrowego stylu życia, wykonywanie profilaktycznych badań mammograficznych i cytologicznych oraz rejestracja w bazie potencjalnych dawców szpiku. Możliwość skorzystania m.in. z konsultacji alergologa, pulmonologa, logopedy, urologa, psychiatry; wykonania badania PSA w kierunku wczesnego wykrywania raka prostaty, pomiaru tlenku węgla w wydychanym powietrzu i wielu atrakcji dla dzieci. Podstawienie mammobusów w Olsztynie i Iławie. Wysłano zaproszenia do 600 kobiet, które kwalifikowały się do badania w ramach programu profilaktyki raka piersi. Promocja zdrowego stylu życia, wykonywanie profilaktycznych badań zdrowotnych oraz rejestracja w bazie potencjalnych dawców szpiku. Tego dnia otwarta została Miejska Przychodnia Zdrowia w Barczewie, w której można było wykonać profilaktyczne badanie cytologiczne, badanie profilaktyki Chorób Układu Krążenia oraz dokonać pomiaru cukru we krwi. 8 marca Dzień Kobiet profilaktyczne badania mammograficzne i cytologiczne Zdrowie Pod Kontrolą - Galeria Warmińska w Olsztynie Zdrowi i Wyjątkowi Festyn Rodzinny w Świątkach - z okazji Gminnych Dni Rodziny Zdrowi i Wyjątkowi Święto Miasta Dni Orzysza Dożynki Gmino- Parafialne w Akcja promująca wykonywanie profilaktycznych badań cytologicznych i mammograficznych (w Zakładzie Opieki Zdrowotnej MSW w Olsztynie). Przedsięwzięcie propacjenckie, podczas którego można było wykonać szereg profilaktycznych badań zdrowotnych, oddać krew oraz zarejestrować się w bazie potencjalnych dawców szpiku. Przed Galerią podstawiony został mammobus. Przedsięwzięcie cieszyło się bardzo dużym zainteresowaniem. Profilaktyczne badania mammograficzne wykonało 169 pań. W organizację przedsięwzięcia włączył się WM OW NFZ w Olsztynie, Starostwo Powiatowe w Olsztynie, Powiatowa Stacja Sanitarno- Epidemiologiczna w Olsztynie oraz Fundacja DKMS Polska. Zorganizowane zostały stanowiska informacyjne, przy których można było zarejestrować się jako potencjalny dawca szpiku, dokonać pomiaru wagi, nauczyć się samobadania piersi na specjalnych fantomach, zasięgnąć informacji o profilaktyce zdrowotnej i zdrowym żywieniu. Zorganizowane zostało, w ramach działań Zdrowy Powiat Olsztyński, stanowisko informacyjne NFZ, przy którym można było: zarejestrować się 9

10 2 0 Raport z monitoringu wdrażania w latach programu Polityka senioralna województwa warmińskomazurskiego Nazwa Jezioranach. Jedno badanie może uratować życie - Ełk Krótki opis jako potencjalny dawca szpiku, dokonać pomiaru wagi, nauczyć się samobadania piersi na specjalnych fantomach, zasięgnąć informacji o profilaktyce zdrowotnej i zdrowym trybie życia. Przedsięwzięcie promujące profilaktyczne badania mammograficzne dla Pań w wieku lat, co dwa lata. Do współpracy zaproszono przedstawicieli samorządu terytorialnego, okoliczne parafie, organizacje pozarządowe oraz świadczeniodawców. Warmińsko-Mazurski Oddział Wojewódzki NFZ Delegatura w Ełku zorganizował akcję Dni Profilaktyki Onkologicznej Orzysz. Dni Profilaktyki Onkologicznej Orzysz Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Olsztynie Ponadto, z nadesłanych ankiet wynika, że w dwóch powiatach wykazano się aktywnością w ww. zakresie: W powiecie kętrzyńskim w maju 2016 r. zorganizowano przedsięwzięcie w ramach profilaktyki układu krążenia. Z działań edukacyjnych i z możliwości pomiaru RR skorzystały 142 osoby. Drugim wydarzeniem był pomiar glukozy w ramach profilaktyki cukrzycy, z którego skorzystały 142 osoby. Badaniom towarzyszyły również działania edukacyjne. W powiecie oleckim zarówno w 2015 r., jak i 2016 r., zorganizowano festyn rodzinny pn. Zdrowa rodzina szczęśliwa uczestnikom wykonano badania profilaktyczne, udzielono porad z zakresu zdrowego odżywiania i prowadzenia zdrowego stylu życia oraz przekazano informacje z zakresu edukacji zdrowotnej. Liczba przeprowadzonych badań wyniosła w 2015 r , w 2016 r Oprócz realizowanych programów/projektów oraz białych sobót / białych niedziel znaczący wpływ na budowanie świadomości społecznej w zakresie praw pacjenta, profilaktyki i ochrony zdrowia wśród osób starszych, ale nie tylko, mają kampanie społeczne oraz informacyjno-edukacyjne realizowane w regionalnych mediach. Polskie Radio Olsztyn realizowało cykl edukacyjno-informacyjny na temat profilaktyki i ochrony zdrowia seniorów, m.in. cykl audycji poświęcony bezpłatnym lekom dla seniorów. Opieka zdrowotna i medyczna była również tematem takich audycji jak: Porozmawiajmy o... i Samo życie. W 2015 r. Warmińsko-Mazurski Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia w Olsztynie we współpracy z Radiem Olsztyn realizował cotygodniową audycję pt. Informator pacjenta. W terminie od stycznia do marca 2015 r. na antenie Radia Olsztyn, Warmińsko-Mazurski Oddział Wojewódzki NFZ prezentował tematy związane z opieką zdrowotną dotyczące m.in. Zintegrowanego Informatora Pacjenta, zmian w opiece zdrowotnej od stycznia 2015 r. (skierowania i kolejki oczekujących), profilaktycznych programów zdrowotnych raka szyjki macicy i raka piersi oraz pozostałych programów profilaktycznych finansowanych przez NFZ, dyrektywy transgranicznej, pakietu onkologicznego, dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego i prawa do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych, praw pacjenta. Audycje były skierowane m.in. do seniorów. W 2016 r. przeprowadzono akcję dotyczącą bezpłatnych leków dla seniorów Leki 75+. Warmińsko-Mazurski Oddział Wojewódzki NFZ przez cały wrzesień 2016 r. promował ww. program, który wszedł w życie dn. 1 września 2016 r. Działania promocyjne objęły m.in.: wysyłkę ulotek informacyjnych Leki 75+ do lekarzy rodzinnych POZ w regionie Warmii i Mazur, dystrybucję plakatów do aptek na terenie województwa warmińskomazurskiego, wysyłkę informacji i ulotek do stowarzyszeń pacjenckich działających na 10

11 Warmii i Mazurach. Zamieszczono informację na temat programu Leki 75+ na stronie internetowej Oddziału, zorganizowano Dzień Otwarty w Warmińsko-Mazurskim Oddziale Wojewódzkim NFZ w dn. 17 września 2016 r., a także przekazano wszystkim starostwom powiatowym informacje w zakresie programu Leki 75+ wraz z ulotką informacyjną w celu udostępnienia jej pracownikom urzędu i petentom. Na antenie Telewizji Polskiej Oddział w Olsztynie wyemitowano spot Ministerstwa Zdrowia Leki 75+ dystrybuowano ulotki Leki 75+ w warmińsko-mazurskich parafiach oraz przekazano Gazecie Olsztyńskiej informacje w zakresie programu Leki 75+, czego skutkiem była publikacja artykułu informującego o zasadach korzystania z programu Ministerstwa Zdrowia. W omawianym okresie Warmińsko-Mazurski Oddział Wojewódzki NFZ zrealizował również szereg akcji, spotkań, seminariów, konferencji, poradnictwa itp. w zakresie profilaktyki i ochrony zdrowia osób starszych, w tym m.in.: 2015 r. Dzień Otwarty Przyjdź i zapytaj o pakiet onkologiczny 4 lutego 2015 r. Uruchomiono specjalne stanowiska w zakresie szybkiej ścieżki onkologicznej i profilaktycznych programów onkologicznych w Oddziale w Olsztynie, Delegaturze WM OW NFZ w Elblągu, Delegaturze WO OW NFZ w Ełku oraz Punkcie Obsługi Ubezpieczonych w Iławie. Akcja pn. Kwiecień miesiącem pacjenta przez cały kwiecień w olsztyńskim Oddziale, Delegaturach Elblągu i Ełku oraz Punktach Obsługi Ubezpieczonych w Iławie pacjenci mogli uzyskać informacje na temat: pakietu onkologicznego, zmian w systemie opieki zdrowotnej od 2015 r., praw pacjenta, profilaktycznych programów zdrowotnych, czasu oczekiwania na leczenie specjalistyczne itd. Dzień Otwarty Warmińsko-Mazurskiego Oddziału NFZ 18 kwietnia 2015 r. W ramach akcji Kwiecień miesiącem pacjenta zaproszenia także do mobilnych stanowisk ZIP. Seminarium Pacjenckie 14 kwietnia 2015 r. spotkanie z przedstawicielami instytucji pacjenckich i urzędów, w zakresie których znajduje się opieka i nadzór nad sprawami środowisk pacjenckich, także zrzeszających seniorów. Udział pracowników WM OW NFZ w konferencji Zdrowy Powiat Olsztyński - 9 kwietnia 2015 r. Prezentacja tematów związanych z programami profilaktycznymi raka piersi i raka szyjki macicy oraz działaniami WM OW NFZ w zakresie pozyskiwania potencjalnych dawców szpiku. Dzień Otwarty NFZ bliżej pacjentów w związku ze światowym Dniem Walki z Cukrzycą 27 czerwca 2015 r. Warmińsko-Mazurski OW NFZ zorganizował Dzień Otwarty w Oddziale w Olsztynie, Delegaturze WM OW NFZ w Elblągu, Delegaturze WO OW NFZ w Ełku oraz Punkcie Obsługi Ubezpieczonych w Iławie. Zainteresowani petenci mogli pozyskać informacje dotyczące prowadzonych przez NFZ profilaktycznych programów onkologicznych (mammografia i cytologia), szybkiej ścieżki onkologicznej, praw pacjenta, dyrektywy transgranicznej, karty EKUZ. Porad udzielał lekarz specjalista diabetolog i dietetyk z Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Olsztynie. Dzień Otwarty NFZ bliżej pacjentów w związku z dniem pierwszej pomocy 12 września 2015 r. Oddział zorganizował Dzień Otwarty w Oddziale w Olsztynie, Delegaturze WM OW NFZ w Elblągu, Delegaturze WO OW NFZ w Ełku oraz Punkcie Obsługi Ubezpieczonych w Iławie. Zainteresowani petenci mogli pozyskać informacje dotyczące prowadzonych przez NFZ profilaktycznych programów onkologicznych (mammografia i cytologia), szybkiej ścieżki onkologicznej, praw pacjenta, dyrektywy transgranicznej, karty EKUZ. Ponadto 11

12 w Oddziale w Olsztynie dyżurowali ratownicy medyczni z Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego w Olsztynie, którzy udzielali zainteresowanym informacji z zakresu pierwszej pomocy r. Akcja Jesteśmy wyjątkowi i Ty możesz uratować komuś życie! 22 marca 2016 r. Akcja mająca na celu podkreślenie wyjątkowości mieszkańców Olsztyna i województwa warmińsko-mazurskiego oraz wskazanie iż potrafią oni zadbać nie tylko o zdrowie swoje i swoich bliskich, wykonując i propagując wykonywanie profilaktycznych badań zdrowotnych, ale i są otwarci na pomaganie innym i rejestrowanie się w bazie potencjalnych dawców szpiku (zarejestrowano 38 osób). Akcja Pacjencie! Odwołaj wizytę! - zaprojektowanie ulotki Pacjencie! Odwołaj wizytę! oraz udostępnienie jej dla pacjentów w Oddziale w Olsztynie, Delegaturach Elblągu i Ełku oraz Punkcie Obsługi Ubezpieczonych w Iławie. Ulotka została także przekazana wszystkim świadczeniodawcom za pośrednictwem SZOI wraz z przypomnieniem zasad obowiązujących przy prowadzeniu list oczekujących. Przekazanie szczegółowych informacji regionalnym stowarzyszeniom pacjenckim oraz reprezentantom właściwych urzędów na zorganizowanym przez Oddział Seminarium Pacjenckim, które odbyło się w Olsztynie w dn. 14 kwietnia 2016 r. Zaproszeni goście zostali zapoznani z tematem przez pracowników merytorycznych Oddziału. Akcja Kwiecień miesiącem pacjenta w Warmińsko-Mazurskim OW NFZ - akcja zorganizowana przez Warmińsko-Mazurski OW NFZ mająca ona celu ułatwienie pacjentom, w szczególności seniorom, dostępności do urzędu oraz uzyskanie wszystkich koniecznych informacji. Przez cały kwiecień w olsztyńskim Oddziale, Delegaturach Elblągu i Ełku oraz Punktach Obsługi Ubezpieczonych w Iławie i Szczytnie pacjenci mogli uzyskać informacje na wiele interesujących tematów: zmian w systemie opieki zdrowotnej od 2016 r., praw pacjenta, profilaktycznych programów zdrowotnych, czasu oczekiwania na leczenie specjalistyczne itd. 14 kwietnia 2016 r. Seminarium Pacjenckie spotkanie z przedstawicielami instytucji pacjenckich, stowarzyszeń seniorów i urzędów w zakresie których znajduje się opieka i nadzór nad sprawami środowisk pacjenckich kwietnia 2016 r. - akcja Tydzień dla zdrowia Powiat Ełcki - przedsięwzięcie współorganizowane przez WM OW NFZ, Starostwo Powiatowe w Ełku, 108 Szpital Wojskowy i DKMS. Podstawiony został mammobus, w szpitalu wykonywane były profilaktyczne badania zdrowotne i laboratoryjne. Ogólnopolski Festyn Rodzinny z Okazji Dnia Dziecka w Ełku 1 czerwca 2016 r. Organizatorem był Caritas Diecezji Ełckiej. WM OW NFZ w Olsztynie włączył się w organizację przedsięwzięcia. Przy stanowisku Oddziału można było zasięgnąć informacji dotyczących profilaktycznych programów zdrowotnych, praw pacjenta, dokonać pomiaru ciśnienia, wagi oraz nauczyć się prawidłowego samobadania piersi na specjalnych fantomach. 12 października 2016 r. - Wykład edukacyjny - w Gronitach dotyczący profilaktyki raka piersi i raka szyjki macicy. Podczas spotkania jego uczestniczki mogły także nauczyć się prawidłowego samobadania piersi na specjalistycznych fantomach. Dzień dla zdrowia. - w dniu r. w związku z miesiącem profilaktyki raka piersi, Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki w Olsztynie i Warmińsko- Mazurski Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia w Olsztynie 12

13 zaprosił mieszkańców Olsztyna do udziału w przedsięwzięciu profilaktyki onkologicznej Dzień dla Zdrowia. Jedno badanie może uratować życie - Powiat Ełcki (20 grudnia 2016 r.) - przedsięwzięcie promujące profilaktyczne badania mammograficzne dla Pań w wieku lat, co dwa lata. Ponadto z ankiet uzyskanych z powiatowych centrów pomocy rodzinie wynika, że również w powiatach organizowano wykłady, spotkania, poradnictwo itp. w ww. tematyce: UTW w Działdowie zorganizował w 2016 roku 3 wykłady o tematyce profilaktyki i ochrony zdrowia. W wykładach uczestniczyło łącznie ponad 200 osób powyżej 60 r.ż.; w powiecie kętrzyńskim w 2015 r. zorganizowano spotkanie z dogoterapeutą oraz w ramach walki z alkoholizmem - spotkanie z terapeutą. W 2016 r. w ramach powiatowej Senioriady zorganizowano m.in.: wykład o zdrowym odżywianiu, profilaktyce raka piersi, naukę samobadania, porady fizjoterapeuty. W lipcu 2016 r. zorganizowano kolejne spotkanie z dogoterapeutą; w powiecie szczycieńskim w 2015 r. zorganizowano m.in.: wykład na temat Osteoporoza choroba miliona złamań, wykład na temat gruźlicy, spotkanie z pielęgniarką środowiskową poświęcone cukrzycy. W 2016 r. z kolei zorganizowano spotkanie na temat Objawy, leczenie i zapobieganie nadciśnieniu ; w powiecie nidzickim, w grudniu 2016 r. w ramach projektu Promocja i Profilaktyka Chorób Układu Oddechowego dla Mieszkańców Powiatu Nidzickiego zorganizowano szkolenia z zakresu profilaktyki zdrowia, w tym dotyczące chorób układu oddechowego (astma, POCHP, zapalenie płuc), ich objawów, diagnostyki i leczenia. Wartości przyjętych dla celu szczegółowego 1.1. wskaźników obrazuje poniższa tabela: Wskaźnik Liczba poradni geriatrycznych, oddziałów i łóżek geriatrycznych: liczba poradni i oddziałów łóżka zakontraktowane w zakładach opieki długoterminowej i paliatywno-hospicyjnej Liczba uruchomionych miejsc udzielania świadczeń zdrowotnych m.in. w zakresie opieki geriatrycznej, długoterminowej, psychogeriatrycznej i paliatywnej Liczba wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego, ortopedycznego, pielęgnacyjnego itp. 41 (stan na r.) 43 (stan na r.) 46 (stan na r.) Liczba udzielonych świadczeń zdrowotnych w zakresie opieki geriatrycznej, długoterminowej, psychogeriatrycznej i paliatywnej: opieka geriatryczna opieka długoterminowa opieka paliatywna Liczba projektów/programów z zakresu profilaktyki, ochrony zdrowia, rehabilitacji oraz standaryzacji usług medycznych dla osób Liczba projektów 38 Liczba osób ok. Liczba projektów 19 Liczba osób ok. Liczba projektów 22 Liczba osób ok. 13

14 starszych (w tym finansowanych ze środków zewnętrznych m.in. europejskich) oraz liczba osób w nich uczestniczących. Liczba kampanii społecznych, informacyjnoedukacyjnych w mediach regionalnych, w szczególności w mediach publicznych, na temat profilaktyki i ochrony zdrowia 65 tys. (w tym ok. 56 tys. to osoby uczestniczące w trzech programach profilaktycznych zrealizowanych przez WM OW NFZ w Olsztynie) (w tym ok to osoby uczestniczące w programach profilaktycznych zrealizowanych przez WM OW NFZ w Olsztynie) (w tym ok to osoby uczestniczące w programach profilaktycznych zrealizowanych przez WM OW NFZ w Olsztynie) Cel szczegółowy 1.2. Zwiększenie osobom starszym dostępu do usług socjalnych Działania podejmowane w ramach ww. celu szczegółowego w roku 2015 i 2016: Celem utrzymania seniorów w jak najlepszej kondycji psychofizycznej sprzyjającej ich jak najdłuższemu, samodzielnemu funkcjonowaniu w środowisku, tworzone są placówki świadczące usługi w zakresie wsparcia dziennego, tj. dzienne domy pomocy oraz środowiskowe domy samopomocy. Wykaz placówek pomocy społecznej w województwie warmińsko-mazurskim w latach , w których świadczone było dzienne wsparcie m.in. dla osób starszych oraz liczbę miejsc w tych placówkach, obrazuje poniższa tabela. Tabela 4. Wykaz placówek pomocy społecznej w województwie warmińsko-mazurskim w latach roku, w których świadczone było dzienne wsparcie m.in. dla osób starszych. Rodzaj placówek pomocy społecznej działających m.in. na rzecz osób starszych Lata Liczba podmiotów funkcjonujących w województwie warmińskomazurskim Liczba uczestników/ miejsc Dzienne Domy Pomocy filie 3049 Środowiskowe Domy Samopomocy filie filie 3493 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych z ośrodków pomocy społecznej, powiatowych centrów pomocy rodzinie, według stanu na dzień 31 grudnia danego roku. W województwie warmińsko-mazurskim z roku na rok zwiększa się liczba placówek pomocy społecznej działających m.in. na rzecz osób starszych. W porównaniu do roku 2014 zwiększyła się liczba zarówno Dziennych Domów Pomocy, jak i Środowiskowych Domów Samopomocy. W 2016 r. działało 25 DDP z 954 miejscami (tj. o 109 miejsc więcej niż w 2014 r.) oraz filie środowiskowych domów samopomocy z 3493 miejscami (tj. o 444 miejsca więcej niż w 2014 r.). W 2015 roku rozpoczęto realizację krajowego Programu Senior WIGOR na lata (od 2017 r. Senior+ ), którego celem jest wsparcie osób starszych poprzez umożliwienie im korzystania z szerokiej oferty na rzecz społecznej aktywizacji. W wyniku 14

15 ogłoszonego konkursu na dofinansowanie działań jednostek samorządu w procesie tworzenia Dziennych Domów Senior-WIGOR (od 2017 r. Senior+ ), w 2015 roku powstało na terenie województwa 6 takich podmiotów (w Olsztynie oraz w gminach: Działdowo, Bartoszyce, Wydminy, Lidzbark Welski, Górowo Iławeckie), a w 2016 r. - 3 takie podmioty (w Olsztynie, Ostródzie i Biskupcu). W niektórych przypadkach Domy Senior-WIGOR zostały utworzone na bazie wcześniej istniejących dziennych domów pomocy, w związku z czym ich powstawanie nie wpłynęło znacząco na zwiększenie ogólnej liczby tego typu placówek w województwie. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Warmińsko-Mazurskiego monitoruje również infrastrukturę placówek innych niż jednostki organizacyjne pomocy i integracji społecznej, oferujących dzienne wsparcie osobom starszym. W województwie warmińsko-mazurskim funkcjonują zarówno formy bardziej zorganizowane takie jak Kluby Seniora czy Uniwersytety Trzeciego Wieku oraz mniej formalne tj.: kluby zainteresowań działające najczęściej przy świetlicach wiejskich lub przy ośrodkach pomocy społecznej, a także grupy nieformalne. O coraz większej aktywności seniorów świadczy niewątpliwie zwiększająca się liczba działających Uniwersytetów i Akademii Trzeciego Wieku. W 2014 r. funkcjonowało 26 takich podmiotów, w 2015 r. 32, a w 2016 r. już 36. W przypadku Klubów Seniora, na przestrzeni lat , ich liczba zmniejszyła się (58 w 2014 r. i 51 w 2016 r.). Tabela 5. Podmioty działające na rzecz osób starszych na terenie województwa warmińsko-mazurskiego (stan na dzień 31 grudnia danego roku) Liczba placówek na terenie województwa l.p. Rodzaj podmiotu Uniwersytety i Akademie Trzeciego Wieku Kluby Seniora Razem Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych z ośrodków pomocy społecznej, powiatowych centrów pomocy rodzinie, według stanu na dzień 31 grudnia danego roku W sytuacji, gdy pomimo chęci i starań rodzina nie jest w stanie sama zapewnić pełnej opieki osobom w podeszłym wieku, osoba starsza może skorzystać z pobytu w całodobowych placówkach pomocy społecznej. W tym celu powoływane są do działania różne instytucje publiczne i niepubliczne niosące pomoc i opiekę ludziom starszym. W latach w infrastrukturze placówek pomocy społecznej działających m.in. na rzecz osób starszych w województwie warmińsko-mazurskim widoczny jest niewielki wzrost liczby placówek zapewniających całodobową opiekę, co obrazuje poniższa tabela. Jednocześnie corocznie wzrastają miesięczne koszty utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej. W związku z tym rosną koszty gmin związane z finansowaniem odpłatności za pobyt tych podopiecznych, którzy z dochodów własnych oraz dochodów swych rodzin nie są w stanie pokryć kosztów swego pobytu w DPS (wzrost kosztów w 2016 r. o 11,33 % względem 2015 roku). Opłacenie pobytu mieszkańca DPS jest dla samorządów gminnych zdecydowanie droższą formą wsparcia niż realizacja usług opiekuńczych. Alternatywną formą wsparcia skierowaną do osób, które wymagają częściowego wsparcia jest tworzenie mieszkań chronionych dla osób, które są na tyle samodzielne, by funkcjonować przy umiarkowanym wsparciu. Zwiększenie liczby mieszkań chronionych z przeznaczeniem dla seniorów i ośrodków wsparcia dziennego jest bardziej korzystne finansowo niż całodobowa opieka w domu pomocy społecznej. 15

16 Tabela 6. Wykaz placówek pomocy społecznej w województwie warmińsko-mazurskim w latach , w których świadczone jest całodobowe wsparcie m.in. dla osób starszych Liczba podmiotów funkcjonujących Rodzaj placówek pomocy społecznej Lata w województwie działających m.in. na rzecz osób starszych warmińskomazurskim Liczba miejsc Domy Pomocy Społecznej filia Rodzinne Domy Pomocy Placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku (działalność gospodarcza, zgodnie z art. 67 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, prowadzone po uzyskaniu zezwolenia Wojewody Warmińsko-Mazurskiego) * w województwie warmińsko-mazurskim funkcjonowały łącznie (stan na 31 grudnia danego roku): w 2014 r domy pomocy społecznej + 2 filie, oferujące łącznie 3778 miejsc, w 2015 r domów pomocy społecznej +2 file, oferujące łącznie 3944 miejsca, w 2016 r domów pomocy społecznej +2 file, oferujące łącznie 4022 miejsca. Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych z ośrodków pomocy społecznej, powiatowych centrów pomocy rodzinie, domów pomocy społecznej i środowiskowych domów samopomocy. Rozmieszczenie przestrzenne na terenie województwa warmińsko-mazurskiego podmiotów działających na rzecz osób starszych według stanu na 31 grudnia 2016 roku obrazuje poniższa mapa. Mapa 1. : Podmioty działające na rzecz osób starszych funkcjonujące na obszarze województwa warmińsko-mazurskiego według stanu na dzień 31 grudnia 2016 r. 1 W kolumnie 3 i 4 wykazano jedynie liczbę placówek i miejsc dla osób starszych. 16

17 Oprócz wsparcia instytucjonalnego świadczonego osobom starszym przez system pomocy społecznej, zgodnie z ustawą o pomocy społecznej osobie, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczonych przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania są obowiązkowym zadaniem gminy. Określane są jako pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opieka higieniczna, pielęgnacja oraz w miarę możliwości zapewnienie kontaktu z otoczeniem. Liczbę osób objętych usługami opiekuńczymi oraz specjalistycznymi usługami opiekuńczymi dla osób z zaburzeniami psychicznymi w województwie warmińskomazurskim w latach obrazuje poniższy wykres. Wykres 1. Liczba osób ogółem objętych usługami opiekuńczymi oraz liczba osób w wieku poprodukcyjnym objętych usługami opiekuńczymi w województwie warmińsko-mazurskim w latach Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdania MPiPS-03 według stanu na 31 grudnia danego roku oraz danych z Oceny Zasobów Pomocy Społecznej Województwa Warmińsko-Mazurskiego za 2016 r. Z powyższego wykresu wynika, że zapotrzebowanie na wspomnianą formę wsparcia wzrasta. Liczba wszystkich odbiorców usług opiekuńczych w latach systematycznie rosła: w 2014 r. wsparciem objęto 4704 osoby, w 2015 r. 4893, a w 2016 r (tj. o 467 więcej niż w 2014 r.). Systematycznie zwiększa się również udział osób w wieku poprodukcyjnym korzystających z usług opiekuńczych. W 2014 r. usługami opiekuńczymi objęto 3524 osoby w wieku poprodukcyjnym, co stanowiło ok. 75% wszystkich osób, które w tym czasie korzystały z usług opiekuńczych. W 2015 r. z usług opiekuńczych skorzystało już 3900 osób w wieku poprodukcyjnym tj. ok. 80%, a w 2016 r tj. ok. 82% wszystkich osób, które w tym czasie objęte były wsparciem w ramach usług opiekuńczych. Rosnąca liczba osób w wieku poprodukcyjnym objętych pomocą w formie usług opiekuńczych (w 2016 r. wzrost o 8,77% w stosunku do 2015 roku) potwierdza stałą tendencję do wzrostu liczby osób starszych potrzebujących opieki w naszym województwie. Należy podkreślić, że całkowity koszt usług opiekuńczych w roku 2016 był o 42% niższy od wydatków ponoszonych przez gminy za pobyt w DPS, co powinno skłaniać służby pomocy społecznej do wzmocnienia działań pomocowych skierowanych do tej grupy podopiecznych w miejscu zamieszkania. Popularną i powszechną opinią jest, iż osoby starsze najchętniej spędziłyby jesień swojego życia w dotychczasowym środowisku. Chętnie korzystałyby z pomocy innych pozostając w tym samym miejscu zamieszkania, a najlepiej byłoby, gdyby pomagał ktoś z rodziny lub sąsiad. W tym kontekście ważnym projektem jest projekt realizowany przez Federację Organizacji Socjalnych Województwa Warmińsko-Mazurskiego FOSa. 17

18 W okresie od 2014 r. do 2016 r. Federacja Organizacji Socjalnych Województwa Warmińsko-Mazurskiego FOSa realizowała projekt pn. Strażnicy Pamięci finansowany przez niemiecką fundację EVZ Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość. Projekt adresowany był do ofiar II wojny światowej z Olsztyna i Iławy. W ramach projektu zrealizowano kilkadziesiąt spotkań, wyjazdów turystycznych, imprez kulturalnych, wydane zostały równie dwa specjalne numery magazynu Generacja (nr 14 i 15). Projekt Strażnicy Pamięci kontynuowany będzie do grudnia 2019 r. Ponadto realizowane były działania pn.: Ciepły telefon oraz Przyjazny sąsiad. Działanie Ciepły telefon polegało na monitorowaniu przez wolontariusza stanu zdrowia i samopoczucia osób starszych za pomocą regularnego kontaktu telefonicznego. W razie zaistniałej potrzeby, chęci ze strony osoby starszej, wolontariusze również odwiedzali ich w domach. Działanie to skierowane było m.in. do osób starszych, które są samodzielne, ale którym doskwiera samotność i które potrzebują kontaktu z drugim człowiekiem. Z ww. działania skorzystały w 2015 r. 24 osoby, a w 2016 r. 25 osób. Przyjazny sąsiad to działanie polegające z kolei na regularnym wsparciu udzielanym przez sąsiada. Pomoc świadczona była np. w takich czynnościach jak: załatwianie spraw w urzędach, poradniach lekarskich, realizacja recept, dokonywanie zakupów spożywczych, sporządzanie posiłków, sprzątanie mieszkania oraz zapewnienie kontaktów z otoczeniem. W 2015 r. z działania skorzystało 16 osób, a w 2016 r osób. Działanie przyjazny sąsiad realizowane było również przez Ośrodki Pomocy Społecznej. Były to głównie usługi opiekuńcze, realizowane przez osoby z najbliższego sąsiedztwa wobec osób w podeszłym wieku. Jednym ze skuteczniejszych sposobów zwiększenia osobom starszym dostępu do usług socjalnych jest zlecanie realizacji zadań organizacjom pozarządowym. Dofinansowywanie realizacji zadań podmiotom III sektora przez samorządy gminne, powiatowe i samorząd województwa odbywa się zgodnie z ustawą o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Wykres 2. Liczba zleconych organizacjom pozarządowym zadań publicznych w latach , w obszarze wsparcia osób starszych Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych z ośrodków pomocy społecznej i powiatowych centrów pomocy rodzinie Jak wynika z powyższego wykresu w 2014 r. samorządy gminne i powiatowe zleciły łącznie 35, w 2015 r. 36, a w 2016 r zadań z zakresu pomocy społecznej w obszarze wsparcia osób starszych. 18

19 Obok samorządów gminnych i powiatowych również Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego zleca organizacjom pozarządowym, w ramach otwartych konkursów ofert, zadania wspierające i aktywizujące osoby starsze. W latach w ramach dotacji udzielonych z budżetu Województwa Warmińsko Mazurskiego dofinansowano łącznie 32 zadania zlecone w obszarze pomocy społecznej, z czego 16 zadań, o łącznej wartości przekazanych dotacji zł, to zadania polegające na aktywizowaniu osób starszych, budowaniu i promowaniu ich pozytywnego wizerunku, w tym m.in.: dofinansowano działalność Wojewódzkich Rzeczników Praw Osób Starszych, zrealizowano warsztaty/kursy aktywizujące seniorów, zorganizowano imprezy integrujące środowiska osób starszych oraz spotkania budujące solidarność międzypokoleniową, jak również promowano pozytywny wizerunek seniorów. Łączna liczba uczestników realizowanych zadań wyniosła 3120 osób. Wartości przyjętych dla celu szczegółowego 1.2. wskaźników obrazuje poniższa tabela: Wskaźnik Liczba miejsc dla osób starszych w placówkach pomocy społecznej Liczba placówek w środowiskach lokalnych, adekwatnych do potrzeb osób starszych (m.in. domy dziennego pobytu, rodzinne domy pomocy, kluby seniora). Liczba osób starszych objętych usługami opiekuńczymi, w tym specjalistycznymi usługami opiekuńczymi Liczba zadań z zakresu wsparcia osób starszych w obszarze pomocy społecznej, zleconych do realizacji organizacjom pozarządowym (w tym liczba uczestników). Liczba projektów z zakresu rozwoju infrastruktury pomocy społecznej na rzecz osób starszych (w tym finansowanych ze środków zewnętrznych m.in. europejskich). *Dzienne Domy Senior-WIGOR (od 2017 r. Senior+ ) Liczba zadań: 44 Liczba uczestników: 5967 (w tym 1334 osoby to odbiorcy usług opiekuńczych zleconych do realizacji organizacjom pozarządowym) Liczba zadań: 46 Liczba uczestników: 4534 (w tym 3670 osób powyżej 50 r.ż.) Liczba zadań: 45 Liczba uczestników: 5215 (w tym 4148 osób powyżej 50 r.ż.) 6 6* 3* Cel szczegółowy 1.3. Wzrost kompetencji kadr służby zdrowia oraz pomocy społecznej w zakresie opieki nad osobami starszymi Działania podejmowane w ramach ww. celu szczegółowego w roku 2015 i 2016: Systematyczne podnoszenie kwalifikacji personelu medycznego oraz pomocy społecznej jest niezbędnym warunkiem skutecznej opieki, a także prowadzi do wzrostu kompetencji kadr ochrony zdrowia oraz pomocy społecznej. 19

20 Z roku na rok, w województwie warmińsko-mazurskim wzrasta zainteresowanie szkół wyższych kształceniem specjalistów pracujących z osobami starszymi. Od roku 2015/2016 Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie prowadzi kształcenie na kierunkach i specjalnościach związanych z tematyką polityki senioralnej: kierunek nauki o rodzinie o specjalności asystent-opiekun osób starszych (studia pierwszego stopnia stacjonarne i niestacjonarne); kierunek pedagogika o specjalności edukacja i aktywizacja społeczności lokalnych (studia pierwszego stopnia stacjonarne); kierunek pedagogika o specjalności edukacja dorosłych z doradztwem socjalnym (studia drugiego stopnia stacjonarne i niestacjonarne); kierunek pedagogika specjalna o specjalności andragogika specjalna (studia drugiego stopnia stacjonarne i niestacjonarne). Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie prowadzi również kształcenie na kierunku lekarskim (studia jednolite magisterskie) oraz na kierunku pielęgniarstwo (studia pierwszego i drugiego stopnia). Na Wydziale Nauk Medycznych przedmiotem obowiązkowym do zrealizowania w toku studiów jest Geriatria. W Katedrze Pielęgniarstwa jest to przedmiot Geriatria i pielęgniarstwo geriatryczne łącznie 40 godzin teorii (wykłady, seminaria, ćwiczenia) oraz 160 godzin zajęć praktycznych i praktyk zawodowych. Na Kierunku Lekarskim w latach 2014/2015 i w semestrze zimowym 2015/2016 realizowano nauczanie geriatrii na 5 roku 15 godzin w ramach przedmiotu Zintegrowane Nauczanie Problemowe, od semestru letniego 2015/2016 realizowane jest nauczanie geriatrii w ramach przedmiotu Geriatria 10 godzin wykładów oraz 20 godzin seminariów/ćwiczeń. Wyższa Szkoła Informatyki i Ekonomii TWP w Olsztynie prowadzi nabór na następujące specjalności studiów podyplomowych: Gerontologopedia, Opieka nad osobą starszą, Pedagogika opiekuńcza i gerontologia. Ponadto w 2015 r. na kierunku Pedagogika 33 absolwentów, a w 2016 r. 31 absolwentów, ukończyło specjalność Opieka i wsparcie społeczne. Były to dwuletnie niestacjonarne studia magisterskie, które przygotowywały absolwentów do profesjonalnego planowania i realizacji zadań opiekuńczych, profilaktycznych i terapeutycznych koniecznych w sprawowaniu skutecznej opieki nad dziećmi, młodzieżą i osobami starszymi, zarówno sprawnymi, jak i niepełnosprawnymi. Olsztyńska Szkoła Wyższa im. Józefa Rusieckiego w Olsztynie kształci studentów m.in. na kierunkach Fizjoterapia i Terapia Zajęciowa, które w dużej mierze dotyczą osób 50+. Szkoła współpracuje z placówkami służby zdrowia oraz innymi uczelniami, również zagranicznymi. Elbląska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna oferuje studia podyplomowe w zakresie gerontologii, których celem jest przygotowanie słuchaczy do pracy z osobami starszymi, wyposażenie ich w wiedzę i umiejętności, które sprawią że poradzą sobie z wyzwaniami tej specjalności. Zadaniem studiów jest uzyskanie kompetencji i kwalifikacji potrzebnych do rozwiązania problemów środowiska osób starszych. Niestety w 2015 r. i w 2016 r. ze względu na brak zainteresowania studia te nie zostały uruchomione. Oprócz wyżej wymienionych uczelni i szkół wyższych również szkoły policealne zajmują się kształceniem specjalistów pracujących m.in. z osobami starszymi. Szkoła Policealna w Ełku w 2015 r. i w 2016 r. kształciła słuchaczy, w formie zaocznej, na kierunkach: Opiekun medyczny (25 absolwentów w 2016 r.) oraz Opiekun osoby starszej (19 absolwentów w 2016 r.). Szkoła Policealna im. prof. Zbigniewa Religi w Olsztynie, zarówno w 2015 r., jak i w 2016 r., prowadziła kształcenie, w formie dziennej oraz zaocznej, m.in. na kierunkach: Technik masażysta, Opiekun Medyczny, Protetyk słuchu, Terapeuta zajęciowy, Higienistka 20

21 stomatologiczna, Technik elektroradiolog. W 2015 r. ww. kierunki ukończyło łącznie 114, a w 2016 r. 71 absolwentów. W 2015 r. Szkoła Policealna im. Jadwigi Romanowskiej w Elblągu prowadziła kształcenie na kierunkach Opiekun Medyczny oraz Kwalifikacyjny Kurs Zawodowy Opiekun Medyczny oba w trybie zaocznym. W 2016 r. kształcono na kierunkach: Terapeuta Zajęciowy (w trybie dziennym), Opiekun Medyczny oraz Kwalifikacyjny Kurs Zawodowy Opiekun Medyczny - oba w trybie zaocznym. Kierunki, na których uczniowie ukończyli naukę: w 2015 r.: Opiekun Medyczny 28 słuchaczy, Terapeuta Zajęciowy 19 uczniów, Kwalifikacyjny Kurs Zawodowy Opiekun Medyczny 7 słuchaczy; w 2016 r.: Kwalifikacyjny Kurs Zawodowy Opiekun Medyczny 16 słuchaczy, Opiekun Medyczny 7 słuchaczy, Terapeuta Zajęciowy 11 uczniów. W latach w województwie warmińsko-mazurskim 381 osób ukończyło różnego rodzaju szkoły/kursy uprawniające do profesjonalnej opieki nad osobą starszą. Opiekę nad osobami w wieku podeszłym w obszarze ochrony zdrowia sprawują w dużej mierze pielęgniarki, realizujące różnego rodzaju świadczenia opieki zdrowotnej, tj.: podstawowej opieki zdrowotnej, ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, leczenia szpitalnego, opieki długoterminowej itp. W ramach realizacji świadczeń pielęgnacyjno-opiekuńczych i paliatywnohospicyjnych liczba pielęgniarek zatrudnianych w 2016 r. zmniejszyła się w stosunku do 2014 r. o 34 wykres poniżej. Wykres 3. Liczba pielęgniarek w województwie warmińsko-mazurskim pracujących w opiece długoterminowej i paliatywno-hospicyjnej w latach Źródło: Dane Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Olsztynie Zmniejszyła się również liczba pielęgniarek, pracujących w opiece długoterminowej i paliatywno-hospicyjnej, posiadających ukończone kursy kwalifikacyjne z dziedzin pielęgniarstwo rodzinne, środowiskowo-rodzinne, zachowawcze, opieki długoterminowej, przewlekle chorych i niepełnosprawnych, paliatywne, z 416 w 2014 r. do 317 w 2016 r. (o 99), co zostało zobrazowane na poniższym wykresie. 21

22 Wykres 4. Liczba pielęgniarek w województwie warmińsko-mazurskim, pracujących w latach w opiece długoterminowej i paliatywno-hospicyjnej, posiadających ukończone kursy kwalifikacyjne z dziedzin pielęgniarstwo rodzinne, środowiskowo-rodzinne, zachowawcze, opieki długoterminowej, przewlekle chorych i niepełnosprawnych, paliatywne Źródło: Dane Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Olsztynie Liczba pielęgniarek w województwie warmińsko-mazurskim, pracujących w latach w opiece długoterminowej i paliatywno-hospicyjnej, posiadających ukończone specjalizacje z dziedzin pielęgniarstwo rodzinne, środowiskowo-rodzinne, zachowawcze, opieki długoterminowej, przewlekle chorych i niepełnosprawnych, paliatywne pozostała na tym samym poziomie wykres poniżej. Wykres 5. Liczba pielęgniarek w województwie warmińsko-mazurskim, pracujących w latach w opiece długoterminowej i paliatywno-hospicyjnej, posiadających ukończone specjalizacje z dziedzin pielęgniarstwo rodzinne, środowiskowo-rodzinne, zachowawcze, opieki długoterminowej, przewlekle chorych i niepełnosprawnych, paliatywne Źródło: Dane Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Olsztynie W kontekście zachodzących przemian demograficznych, również osoby pracujące w obszarze pomocy i integracji społecznej powinny podnosić swoje kwalifikacje i umiejętności zawodowe w celu zapewnienia profesjonalnego i wysokiego poziomu usług świadczonych na rzecz osób starszych. Pracownicy ośrodków pomocy społecznej i powiatowych centrów pomocy rodzinie podnosząc swoje kwalifikacje zawodowe biorą udział w różnego rodzaju szkoleniach/ kursach. Liczbę zorganizowanych kursów, szkoleń itp. dla pracowników pomocy społecznej w zakresie potrzeb osób starszych oraz liczbę osób w nich uczestniczących w latach obrazuje poniższy wykres. 22

Systemowe działania na rzecz osób starszych. Współpraca z samorządem terytorialnym SOCJALNYCH WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO

Systemowe działania na rzecz osób starszych. Współpraca z samorządem terytorialnym SOCJALNYCH WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO Systemowe działania na rzecz osób starszych. Współpraca z samorządem terytorialnym FEDERACJA ORGANIZACJI SOCJALNYCH WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO FOSA Federacja FOSa Związek stowarzyszeń działających

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do Uchwały Nr XXV/149/2008 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 30 grudnia 2008 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo

Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA

Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA ZADANIA SPOSÓB REALIZACJI ZADAŃ WYKONAWCY 1. Inicjowanie działań w zakresie promowania zdrowego stylu życia.

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Interwencji Kryzysowej (OIK) Liczba podjętych działań. 2. Propagowanie informacji dotyczących profilaktyki zaburzeń psychicznych.

Ośrodek Interwencji Kryzysowej (OIK) Liczba podjętych działań. 2. Propagowanie informacji dotyczących profilaktyki zaburzeń psychicznych. Załącznik do Programu Cel główny 1: promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie zaburzeniom psychicznym Cel szczegółowy 1.1: upowszechnienie wiedzy na temat zdrowia psychicznego, kształtowanie zachowań

Bardziej szczegółowo

Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA

Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA ZADANIA SPOSÓB REALIZACJI ZADAŃ WYKONAWCY 1. Inicjowanie działań w zakresie promowania zdrowego stylu życia.

Bardziej szczegółowo

Częstochowski program działań na rzecz seniorów na lata 2014-2020 "Częstochowa-Seniorom"

Częstochowski program działań na rzecz seniorów na lata 2014-2020 Częstochowa-Seniorom Misja Poprawa jakości życia osób w wieku 60+ poprzez zaspokojenie ich potrzeb i oczekiwań, zwiększenie aktywności, wzmocnienie integracji międzypokoleniowej oraz kształtowanie w społeczeństwie pozytywnego

Bardziej szczegółowo

Dylematy przedsiębiorczości społecznej"

Dylematy przedsiębiorczości społecznej Konferencja zat.: "Ekonomia Społeczna szansą rozwoju regionu" podsumowująca realizację projektu Ośrodki Wsparcia Ekonomii Społecznej Szczecin, 04 luty 2015 r. Samorządowa Fundacja Opieki Medycznej Zdrowie

Bardziej szczegółowo

Dr Anna Andruszkiewicz Mgr Agata Kosobudzka. System opieki długoterminowej w Polsce

Dr Anna Andruszkiewicz Mgr Agata Kosobudzka. System opieki długoterminowej w Polsce Dr Anna Andruszkiewicz Mgr Agata Kosobudzka System opieki długoterminowej w Polsce Świadczenia w zakresie opieki długoterminowej zapewnia w Polsce ochrona zdrowia i pomoc społeczna cześć świadczeń (usług)

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ZAKRESIE REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ZAKRESIE REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do uchwały Nr XXXII/219/2006 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 23 marca 2006 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ZAKRESIE REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Załącznik do Uchwały Nr Rady Miejskiej Leszna z dnia MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH na lata 2014-2016 1 OPIS PROBLEMU Niepełnosprawność, zgodnie z treścią ustawy o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Debata Społeczna Bezpieczny senior 12 grudnia 2013

Debata Społeczna Bezpieczny senior 12 grudnia 2013 Burmistrz Morąga Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Debata Społeczna Bezpieczny senior 12 grudnia 2013 Organizatorzy Burmistrz Morąga i Komendant Komisariatu Policji w Morągu DANE STATYSTYCZNE LICZBA OSÓB

Bardziej szczegółowo

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JORDANOWIE. prowadzonego przez STOWARZYSZENIE TRZEŹWOŚCI DOM

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JORDANOWIE. prowadzonego przez STOWARZYSZENIE TRZEŹWOŚCI DOM STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JORDANOWIE prowadzonego przez STOWARZYSZENIE TRZEŹWOŚCI DOM Załącznik nr 1 do Uchwały nr 78/6/2011 Zarządu Stowarzyszenia Trzeźwości DOM z dnia 29 grudnia 2011 r.

Bardziej szczegółowo

SHL.org.pl SHL.org.pl

SHL.org.pl SHL.org.pl Placówki opieki długoterminowej ważne ogniwo w epidemiologii zakażeń szpitalnych Szpital Powiatowy w Wołominie, Joanna Wejda, Małgorzata Purchała Rodzaje placówek I. Podmioty prowadzące działalność leczniczą

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie fizjoterapii za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie fizjoterapii za rok 2014 Warszawa, 15.02.2015 r. Dr Grażyna Brzuszkiwicz-Kuźmicka Akademia Wychowania Fizycznego J. Piłsudskiego Wydział Rehabilitacji Ul. Marymoncka 34 00-968 Warszawa Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Cel strategiczny nr 1: Wzmacnianie instytucji rodziny. Cel operacyjny: Poprawa kompetencji i umiejętności wychowawczych rodziców

Cel strategiczny nr 1: Wzmacnianie instytucji rodziny. Cel operacyjny: Poprawa kompetencji i umiejętności wychowawczych rodziców Wydział / jednostka organizacyjna (pełna nazwa, adres) Cel strategiczny nr 1: Wzmacnianie instytucji rodziny Cel operacyjny: Poprawa kompetencji i umiejętności wychowawczych rodziców Działanie Podnoszenie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 6 grudnia 2013 r.

Warszawa, 6 grudnia 2013 r. Warszawa, 6 grudnia 2013 r. Rak szyjki macicy to poważny problem Rak szyjki macicy w Polsce Codziennie 10 kobiet słyszy: Ma Pani raka szyjki macicy. Niestety 5 z nich umiera, bo zgłosiły się zbyt późno

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 roku prawo zamówień publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2010r., Nr 113 poz.759 z późn. zm.);

Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 roku prawo zamówień publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2010r., Nr 113 poz.759 z późn. zm.); Załącznik do uchwały Nr XII/56/2011 Rady Gminy Bojszowy z dnia 28.11.2011r. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA 2012 ROK Podstawę prawną opracowania programu stanowi:

Bardziej szczegółowo

Zespół d/s Wdrażania i Koordynacji Gminnego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego.

Zespół d/s Wdrażania i Koordynacji Gminnego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego. Cel szczegółowy 1. Upowszechnianie wiedzy na temat zdrowia psychicznego, kształtowanie zachowań i stylów życia korzystnych dla zdrowia psychicznego, rozwijanie umiejętności efektywnego radzenia sobie w

Bardziej szczegółowo

Miejski Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2012 rok

Miejski Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2012 rok Rada Miejska Iławy Miejski Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2012 rok Urząd Miasta w Iławie Ośrodek Psychoedukacji, Profilaktyki Uzależnień i Pomocy Rodzinie w Iławie Miejski Program Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM LOKALNY ROZWOJU SIECI OPARCIA SPOŁECZNEGO DLA OSÓB Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI W MIEŚCIE OSTROŁĘKA

PROGRAM LOKALNY ROZWOJU SIECI OPARCIA SPOŁECZNEGO DLA OSÓB Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI W MIEŚCIE OSTROŁĘKA Załącznik Nr 2 do Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych Programu lokalnego w zakresie pomocy społecznej w mieście Ostrołęka na lata 2009 2016. PROGRAM LOKALNY ROZWOJU SIECI OPARCIA SPOŁECZNEGO

Bardziej szczegółowo

Miejski Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2013 rok

Miejski Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2013 rok Rada Miejska Iławy Miejski Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2013 rok Urząd Miasta w Iławie Ośrodek Psychoedukacji, Profilaktyki Uzależnień i Pomocy Rodzinie w Iławie Miejski Program Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

PRIORYTET I: PROFILAKTYKA I OGRANICZANIE SKUTKÓW NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI. 2012 r. 2015 r. samorządy powiatów i gmin, PFRON,

PRIORYTET I: PROFILAKTYKA I OGRANICZANIE SKUTKÓW NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI. 2012 r. 2015 r. samorządy powiatów i gmin, PFRON, Załącznik do Programu Harmonogram realizacji Wojewódzkiego programu wyrównywania szans i przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu oraz pomocy w realizacji zadań na rzecz zatrudniania osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A N R PROJEKT RADY MIEJSKIEJ W DĄBROWIE TARNOWSKIEJ

U C H W A Ł A N R PROJEKT RADY MIEJSKIEJ W DĄBROWIE TARNOWSKIEJ U C H W A Ł A N R. PROJEKT RADY MIEJSKIEJ W DĄBROWIE TARNOWSKIEJ Z DNIA.2014 R. w sprawie uchwalenia rocznego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM REALIZACJI GMINNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA ROK 2007

HARMONOGRAM REALIZACJI GMINNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA ROK 2007 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr V/21/2007 Rady Miejskiej w Swarzędzu z dnia 14 lutego 2007 w sprawie: przyjęcia do Gminnego Programu Profilaktyki i Alkoholowych HARMONOGRAM REALIZACJI GMINNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI

Bardziej szczegółowo

Program promocji zdrowia psychicznego

Program promocji zdrowia psychicznego Program promocji zdrowia psychicznego Cel główny 1: Promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie zaburzeniom psychicznym. Załącznik nr 1 Psychicznego Mieszkańców Gminy Bojszowy na lata 2011-2012 cel szczegółowy

Bardziej szczegółowo

Program promocji zdrowia psychicznego

Program promocji zdrowia psychicznego Załącznik nr 1 Psychicznego Mieszkańców Gminy Bojszowy na lata 2013-2015 Program promocji zdrowia psychicznego Cel główny 1: Promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie zaburzeniom psychicznym. cel szczegółowy

Bardziej szczegółowo

Organizowane konferencje IX FESTYN Integracyjny Jesteśmy razem

Organizowane konferencje IX FESTYN Integracyjny Jesteśmy razem Organizowane konferencje» 20 maja 2007r.» 2 26 luty 2007r. IX FESTYN Integracyjny Jesteśmy razem pt. Majówka ze zdrowiem dla lekarzy POZ - Rola lekarza POZ w diagnostyce i leczeniu» 27 28 maja 2007r. dla

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY WYKAZ ZADAŃ I ICH PODZIAŁ POMIĘDZY PODMIOTY REALIZUJĄCE NARODOWY PROGRAM OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO

SZCZEGÓŁOWY WYKAZ ZADAŃ I ICH PODZIAŁ POMIĘDZY PODMIOTY REALIZUJĄCE NARODOWY PROGRAM OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO Załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia.. SZCZEGÓŁOWY WYKAZ ZADAŃ I ICH PODZIAŁ POMIĘDZY PODMIOTY REALIZUJĄCE NARODOWY PROGRAM OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO Cele ogólne Cele szczegółowe Zadania

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r.

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. w sprawie uchwalenia Programu Zdrowotnego ZDROWA GMINA na lata 2015-2016 oraz udzielenia dotacji dla Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 125/XIII/2011 Rady Miasta i Gminy Szczekociny z dnia 20.10.2011.

Uchwała Nr 125/XIII/2011 Rady Miasta i Gminy Szczekociny z dnia 20.10.2011. Uchwała Nr 125/XIII/2011 Rady Miasta i Gminy Szczekociny z dnia 20.10.2011. w sprawie: przyjęcia Programu Promocji Zdrowia Psychicznego dla Gminy Szczekociny na lata Na podstawie art. 18 ust 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH. na lata /PROJEKT/

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH. na lata /PROJEKT/ Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Miejskiej Leszna z dnia.. MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH na lata 2006-2007 /PROJEKT/ OPIS PROBLEMU Niepełnosprawność, zgodnie z treścią ustawy

Bardziej szczegółowo

Spotkanie robocze dotyczące deinstytucjonalizacji i opieki środowiskowej Ministerstwo Zdrowia 16 marca 2015 r.

Spotkanie robocze dotyczące deinstytucjonalizacji i opieki środowiskowej Ministerstwo Zdrowia 16 marca 2015 r. Spotkanie robocze dotyczące deinstytucjonalizacji i opieki środowiskowej Ministerstwo Zdrowia 16 marca 2015 r. Fundusze europejskie mogą wesprzeć rozwój wysokiej jakości rodzinnych i środowiskowych form

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY MIASTA KATOWICE Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA 2007 ROK

PROGRAM WSPÓŁPRACY MIASTA KATOWICE Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA 2007 ROK Załącznik do uchwały nr LXVII/1626/06 Rady Miasta Katowice z dnia 26 października 2006r. PROGRAM WSPÓŁPRACY MIASTA KATOWICE Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA 2007 ROK 1 Rozdział I Postanowienia ogólne 1

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Powiatu Gorlickiego

Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Powiatu Gorlickiego Załącznik do Uchwały X/89/11 Rady Powiatu Gorlickiego z dnia 20 października Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Powiatu Gorlickiego Wskaźniki realizacji działao Gorlice październik 2011 I. CEL

Bardziej szczegółowo

CARE PROFESSIONS AND THEIR TRAINING NEEDS IN POLAND TRANSFER FOUNDATION - WARSAW

CARE PROFESSIONS AND THEIR TRAINING NEEDS IN POLAND TRANSFER FOUNDATION - WARSAW CARE PROFESSIONS AND THEIR TRAINING NEEDS IN POLAND TRANSFER FOUNDATION - WARSAW Seniorzy w Polsce Przeciętne dalsze trwanie życia osób w wieku 60 lat: mężczyźni 17,7 lat, kobiety 22,9 lat. Liczba ludności

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI Gminnego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI Gminnego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI Gminnego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Na lata 2011-2015 Okres sprawozdawczy 2011-2013 Grodzisko Dolne 25 marzec 2014 r. Opracowanie merytoryczne: członkowie Zespołu Koordynującego

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 1. do Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Lipusz na lata 2008-2013 WYKAZ ZAŁOŻONYCH CELÓW STRATEGICZNYCH,

Załącznik Nr 1. do Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Lipusz na lata 2008-2013 WYKAZ ZAŁOŻONYCH CELÓW STRATEGICZNYCH, Załącznik Nr 1 do Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Lipusz na lata WYKAZ ZAŁOŻONYCH CELÓW STRATEGICZNYCH, OPERACYJNYCH, SZCZEGÓŁOWYCH (OPIS DZIAŁAŃ) Załącznik nr 1 WYKAZ ZAŁOŻONYCH

Bardziej szczegółowo

Cel strategiczny nr 1

Cel strategiczny nr 1 Cel strategiczny nr 1 OCENA MOŻLIWOŚCI SKUTECZNEGO REAGOWANIA NA POJAWIAJĄCE SIĘ PROBLEMY SPOŁECZNE 1.Analiza efektywności działań zmierzających do rozwiązania lokalnych problemów społecznych oraz świadczonej

Bardziej szczegółowo

Polityka senioralna w Gminie Gogolin. Gogolin, dnia 19.03.2015 r.

Polityka senioralna w Gminie Gogolin. Gogolin, dnia 19.03.2015 r. 1 Dobry pomysł na długie lata 9 sołectw oraz miasto łącznie 12 209 mieszkańców; Obszar gminy 101 km2; Położenie na krawędzi Wyżyny Śląskiej; Stolica Śląskiej Pieśni Ludowej Pomnik Karolinki i Karliczka;

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2011-2015

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2011-2015 POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2011-2015 Według danych szacunkowych liczba niepełnosprawnych zamieszkujących Powiat Wałecki wynosi ok. 20%. Porównywalnie więc do poprzednich

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r.

Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r. Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r. w sprawie przyjęcia Powiatowego programu działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2013-2015 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO NA LATA

GMINNY PROGRAM OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO NA LATA Załącznik do Zarządzenia Nr 190 /2016 Wójta Gminy Łęczyca z dnia 05.05.2016 r. PROJEKT GMINNY PROGRAM OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO NA LATA 2016 2020 I. WPROWADZENIE Podstawą prawną do działań związanych

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXVII/234/2014 Rady Gminy Niebylec z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Niebylec na rok 2014.

Uchwała Nr XXXVII/234/2014 Rady Gminy Niebylec z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Niebylec na rok 2014. Uchwała Nr XXXVII/234/2014 Rady Gminy Niebylec z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Niebylec na rok 2014. Narkomanii w Gminie Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt.

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA ROK 2013

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA ROK 2013 Załącznik do Uchwały Nr XXXII/218/2013 Rady Gminy Lipno z dnia 18 lutego 2013 r. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA ROK 2013 Styczeń 2013 r. I. WSTĘP. Rada Gminy Lipno

Bardziej szczegółowo

Działania Miasta w zakresie opieki nad osobami przewlekle i nieuleczalnie chorymi oraz z doświadczeniem choroby psychicznej.

Działania Miasta w zakresie opieki nad osobami przewlekle i nieuleczalnie chorymi oraz z doświadczeniem choroby psychicznej. Działania Miasta w zakresie opieki nad osobami przewlekle i nieuleczalnie chorymi oraz z doświadczeniem choroby psychicznej Joanna Nyczak Projekt korzysta z dofinansowania pochodzącego z Islandii, Liechtensteinu

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY SĄDECKIEJ RADY SENIORÓW. na lata 2013 2015

PLAN PRACY SĄDECKIEJ RADY SENIORÓW. na lata 2013 2015 PLAN PRACY SĄDECKIEJ RADY SENIORÓW na lata 2013 2015 1. Zintegrowanie prac podmiotów działających na rzecz seniorów takich jak organizacje pozarządowe, organizacje kościelne, kluby seniorów, zarządy osiedlowe

Bardziej szczegółowo

Opracowanie i uchwalenie programu w pierwszej połowie 2011 roku.

Opracowanie i uchwalenie programu w pierwszej połowie 2011 roku. Załącznik do Uchwały Nr X/48/11 Rady Miasta Bielsk Podlaski z dnia 28 czerwca 2011 r. 3.2.1 Harmonogram wdrażania strategii Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych w mieście Bielsk Podlaski została

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Nowelizacja art. 7 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych (Dz. U. Nr 143, poz. 1200), zwana dalej,,ustawą,

Bardziej szczegółowo

Informator o dostępnych formach opieki zdrowotnej i pomocy społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi w powiecie kłodzkim

Informator o dostępnych formach opieki zdrowotnej i pomocy społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi w powiecie kłodzkim Informator o dostępnych formach opieki zdrowotnej i pomocy społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi w powiecie kłodzkim Wydział Zdrowia I Polityki Społecznej Starostwa Powiatowego w Kłodzku Kłodzko

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK Załącznik do Uchwały Nr XLIII/298/14 Rady Gminy Łubniany z dnia 12 listopada 2014 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK 1 Wstęp 1. Narkomania stanowi jeden z najpoważniejszych

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA 2016 ROK

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA 2016 ROK Załącznik do Uchwały Nr XIV/82/15 Rady Gminy Reńska Wieś z dnia 28 grudnia 2015r. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA 2016 ROK Podstawą prawną działań związanych z rozwiązywaniem

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr. Rady Gminy Krasiczyn z dnia 4 listopada 2016r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2017 rok.

Uchwała Nr. Rady Gminy Krasiczyn z dnia 4 listopada 2016r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2017 rok. projekt Uchwała Nr. Rady Gminy Krasiczyn z dnia 4 listopada 2016r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2017 rok. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Powiatu Bialskiego z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami działającymi w sferze pożytku publicznego na rok 2016

Program współpracy Powiatu Bialskiego z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami działającymi w sferze pożytku publicznego na rok 2016 Załącznik nr 1 do uchwały Nr 120/2015 Zarządu Powiatu w Białej Podlaskiej z dnia 30 października 2015 r. Program współpracy Powiatu Bialskiego z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami działającymi

Bardziej szczegółowo

w sprawie Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy i Miasta Żuromin na 2015 rok.

w sprawie Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy i Miasta Żuromin na 2015 rok. UCHWAŁA NR 19/V/15 RADY MIEJSKIEJ W ŻUROMINIE z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy i Miasta Żuromin na 2015 rok. Na podstawie art. 10 ust. 1, 2 i 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

1. POLITYKA SENIORALNA

1. POLITYKA SENIORALNA 1. POLITYKA SENIORALNA 1.1. REALIZACJA REGIONALNEJ POLITYKI PUBLICZNEJ Działania dotyczące polityki senioralnej zostały ujęte w Strategii Wojewódzkiej w zakresie Polityki Społecznej dla Województwa Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

ZADANIA WŁASNE GMINY Z ZAKRESU POMOCY SPOŁECZNEJ (OBLIGATORYJNE)

ZADANIA WŁASNE GMINY Z ZAKRESU POMOCY SPOŁECZNEJ (OBLIGATORYJNE) ZADANIA WŁASNE GMINY Z ZAKRESU POMOCY SPOŁECZNEJ (OBLIGATORYJNE) ART. 17 ust. 1 1) opracowanie i realizacja gminnej strategii rozwiązywania problemów społecznych ze szczególnym uwzględnieniem programów

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XII/56/15 Rady Gminy Milejów z dnia 26 listopada 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2016 r.

Uchwała Nr XII/56/15 Rady Gminy Milejów z dnia 26 listopada 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2016 r. Uchwała Nr XII/56/15 Rady Gminy Milejów z dnia 26 listopada 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2016 r. Na podstawie : art. 18 ust.2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr/ XXXIV/179/06 Rady Gminy Rawa Mazowiecka z dnia 20 stycznia 2006 roku.

Uchwała Nr/ XXXIV/179/06 Rady Gminy Rawa Mazowiecka z dnia 20 stycznia 2006 roku. Uchwała Nr/ XXXIV/179/06 Rady Gminy Rawa Mazowiecka z dnia 20 stycznia 2006 roku. w sprawie :przyjęcia Gminnego programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2006-2008 w Gminie Rawa Mazowiecka. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU POZNAŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY O DZIAŁALNOŚCI

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU POZNAŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY O DZIAŁALNOŚCI ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU POZNAŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I O WOLONTARIACIE W ROKU 2016 I. WSTĘP

Bardziej szczegółowo

Stanowisko. wnioskująca Rada Działalności Pożytku Publicznego Społeczna Rada ds. Osób Niepełnosprawnych Lubelski Związek Inwalidów Narządu Ruchu

Stanowisko. wnioskująca Rada Działalności Pożytku Publicznego Społeczna Rada ds. Osób Niepełnosprawnych Lubelski Związek Inwalidów Narządu Ruchu Prezentujemy Sprawozdanie z przebiegu konsultacji społecznych z Radą Działalności Pożytku Publicznego Miasta Lublin oraz organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności

Bardziej szczegółowo

PMS.3035.1.2013 Realizacja zadań budżetowych w zakresie ochrony zdrowia i pomocy społecznej 2012 rok

PMS.3035.1.2013 Realizacja zadań budżetowych w zakresie ochrony zdrowia i pomocy społecznej 2012 rok Dział PMS.3035.1.2013 Realizacja zadań budżetowych w zakresie ochrony zdrowia i pomocy społecznej 2012 rok Rozdział Paragraf Plan finansowy na rok 2012 (po zmianach) Zadania Realizacja zadania (od kiedy

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Załącznik do Uchwały Nr XV/109/07 Rady Powiatu w Śremie z dnia 19 grudnia 2007 r. A B C Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Spis Treści: 1. Wprowadzenie...3-4 2.

Bardziej szczegółowo

w sprawie utworzenia Środowiskowego Domu Samopomocy w Nowej Wsi Ełckiej

w sprawie utworzenia Środowiskowego Domu Samopomocy w Nowej Wsi Ełckiej Uchwała Nr Rady Powiatu Ełckiego z dnia Projekt w sprawie utworzenia Środowiskowego Domu Samopomocy w Nowej Wsi Ełckiej Na podstawie art. 12 ust. 8 lit. i) ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

Standardy Grupy ds. Zdrowia. Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011

Standardy Grupy ds. Zdrowia. Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011 Standardy Grupy ds. Zdrowia Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011 Cel główny Cel główny: optymalny stan zdrowia osób bezdomnych (świadczeniobiorców) utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Urzędy Miast i Gmin -wszystkie-

Urzędy Miast i Gmin -wszystkie- WARMIŃSKO- MAZURSKI URZĄD WOJEWÓDZKI w Olsztynie 10-575 OLSZTYN Al. Mar. J. Piłsudskiego PS.I.946.11.7.2015 Olsztyn, 10 marca 2015 roku Urzędy Miast i Gmin -wszystkie- W nawiązaniu do decyzji Wojewody

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA OPOLA. z dnia... 2015 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA OPOLA. z dnia... 2015 r. Projekt z dnia... UCHWAŁA NR... RADY MIASTA OPOLA z dnia... 2015 r. zmieniająca uchwałę w sprawie uchwalenia Miejskiego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego dla Miasta Opola na lata 2012 2015 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR /2015 RADY MIEJSKIEJ W MUROWANEJ GOŚLINIE. z dnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego programu wspierania seniorów na lata 2015-2020

UCHWAŁA NR /2015 RADY MIEJSKIEJ W MUROWANEJ GOŚLINIE. z dnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego programu wspierania seniorów na lata 2015-2020 UCHWAŁA NR /2015 RADY MIEJSKIEJ W MUROWANEJ GOŚLINIE z dnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego programu wspierania seniorów na lata 2015-2020 Na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r.

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXIV/262/13 Rady Gminy Santok z dnia 30.12.2013 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok.

Uchwała Nr XXXIV/262/13 Rady Gminy Santok z dnia 30.12.2013 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok. Uchwała Nr XXXIV/262/13 Rady Gminy Santok z dnia 30.12.2013 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 08 marca

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XI/117/12 Rady Miejskiej w Kowalewie Pomorskim z dnia 14 czerwca 2012r.

Uchwała Nr XI/117/12 Rady Miejskiej w Kowalewie Pomorskim z dnia 14 czerwca 2012r. Uchwała Nr XI/117/12 Rady Miejskiej w Kowalewie Pomorskim z dnia 14 czerwca 2012r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2012-2015 Na podstawie rozdziału II pkt 2.4.2

Bardziej szczegółowo

Specjalistyczne usługi opiekuńcze

Specjalistyczne usługi opiekuńcze Specjalistyczne usługi opiekuńcze Specjalistyczne usługi opiekuńcze określone zostały w Rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 roku w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych

Bardziej szczegółowo

Program Specjalnej Strefy Demograficznej w województwie opolskim do 2020 r. Roman Kolek Opole, 26 września 2014 roku. Opolskie dla Rodziny

Program Specjalnej Strefy Demograficznej w województwie opolskim do 2020 r. Roman Kolek Opole, 26 września 2014 roku. Opolskie dla Rodziny Program Specjalnej Strefy Demograficznej w województwie opolskim do 2020 r. Roman Kolek Opole, 26 września 2014 roku Opolskie dla Rodziny Program Specjalnej Strefy Demograficznej w województwie opolskim

Bardziej szczegółowo

Zadania zdrowia publicznego w strukturze systemu opieki zdrowotnej

Zadania zdrowia publicznego w strukturze systemu opieki zdrowotnej Zadania zdrowia publicznego w strukturze systemu opieki zdrowotnej Olga Partyka Zakład Organizacji i Ekonomiki Ochrony Zdrowia oraz Szpitalnictwa Kierownik: prof. Andrzej M. Fal Co to jest zdrowie publiczne?

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r.

Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r. Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r. w sprawie: zatwierdzenia Powiatowego Programu Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2015-2020 w Mieście Nowy Sącz. Na

Bardziej szczegółowo

Diagnoza podstawą działania. Funkcjonowanie Obserwatorium Polityki Społecznej w perspektywie 2020 r.

Diagnoza podstawą działania. Funkcjonowanie Obserwatorium Polityki Społecznej w perspektywie 2020 r. Diagnoza podstawą działania. Funkcjonowanie Obserwatorium Polityki Społecznej w perspektywie 2020 r. W latach 2009-2014 w funkcjonowało Obserwatorium Integracji Społecznej: projekt ogólnopolski w ramach

Bardziej szczegółowo

- samorząd miasta Ełku -samorząd województwa -dotacje z budżetu państwa -inne dotacje -fundusze Unii Europejskiej -fundusze grantowe 2016-2020

- samorząd miasta Ełku -samorząd województwa -dotacje z budżetu państwa -inne dotacje -fundusze Unii Europejskiej -fundusze grantowe 2016-2020 Załącznik do Gminny Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie Gminy Miasta Ełk na lata przyjętego Uchwałą nr Rady Miasta z dnia 2015 r. Harmonogram realizacji

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji w 2009 roku Programu. z organizacjami pozarządowymi oraz innymi organizacjami prowadzącymi działalność pożytku publicznego

Sprawozdanie z realizacji w 2009 roku Programu. z organizacjami pozarządowymi oraz innymi organizacjami prowadzącymi działalność pożytku publicznego Sprawozdanie z realizacji w 2009 roku Programu współpracy Gminy Olszewo-Borki z organizacjami pozarządowymi oraz innymi organizacjami prowadzącymi działalność pożytku publicznego Urząd Gminy w Olszewie-Borkach

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji

Sprawozdanie z realizacji Sprawozdanie z realizacji r Programu Współpracy Wojewody Świętokrzyskiego z Organizacjami Pozarządowymi działającymi w zakresie pomocy społecznej za rok 2012 KIELCE 2013 1. Wstęp W dniu 04 marca 2011 r.

Bardziej szczegółowo

załącznik do uchwały Nr XXIII/160/2012 Rady Gminy Wisznice z dnia 28 grudnia 2012r.

załącznik do uchwały Nr XXIII/160/2012 Rady Gminy Wisznice z dnia 28 grudnia 2012r. załącznik do uchwały Nr XXIII/160/2012 Rady Gminy Wisznice z dnia 28 grudnia 2012r. Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie i Przeciwdziałania Narkomanii

Bardziej szczegółowo

Program edukacyjny Kleszcz mały czy duży nic dobrego nie wróży

Program edukacyjny Kleszcz mały czy duży nic dobrego nie wróży SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI INTERWENCJI w woj. warmińsko-mazurskim II edycja 1. Nazwa interwencji programowej: Program edukacyjny Kleszcz mały czy duży nic dobrego nie wróży 2. Grupa docelowa: uczniowie

Bardziej szczegółowo

Długofalowa Polityka Senioralna w Polsce na lata 2014-2020

Długofalowa Polityka Senioralna w Polsce na lata 2014-2020 Długofalowa Polityka Senioralna w Polsce na lata 2014-2020 Bydgoszcz, 13 kwietnia 2015 r. www. Wprowadzenie Założenia Długofalowej Polityki Senioralnej w Polsce na lata 2014-2020 (ZDPS) Ø Przyjęte przez

Bardziej szczegółowo

Opieka nad niepełnosprawnymi i niesamodzielnymi osobami starszymi. Mgr Rafał Bakalarczyk

Opieka nad niepełnosprawnymi i niesamodzielnymi osobami starszymi. Mgr Rafał Bakalarczyk Opieka nad niepełnosprawnymi i niesamodzielnymi osobami starszymi Mgr Rafał Bakalarczyk w jakich sytuacjach seniorzy mogą wymagać pomocy społecznej i innych form wsparcia? Jak wygląda sytuacja socjalna,

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr III/10/14 Rady Gminy Rawa Mazowiecka z dnia 29 grudnia 2014 roku

Uchwała Nr III/10/14 Rady Gminy Rawa Mazowiecka z dnia 29 grudnia 2014 roku Uchwała Nr III/10/14 Rady Gminy Rawa Mazowiecka z dnia 29 grudnia 2014 roku w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2015-2017 w Gminie Rawa Mazowiecka Na podstawie art.18

Bardziej szczegółowo

Program wspierania seniorów w gminie Niemodlin Niemodlin, 2013 rok

Program wspierania seniorów w gminie Niemodlin Niemodlin, 2013 rok Załącznik do uchwały nr XLVI/282/13 Rady Miejskiej w Niemodlinie z dnia 26 września 2013 r. Program wspierania seniorów w gminie Niemodlin Niemodlin, 2013 rok CZĘŚĆ OGÓLNA Starzenie się jest naturalnym

Bardziej szczegółowo

Nagrody Ministra Pracy i Polityki Społecznej dla pracowników i instytucji pomocy społecznej z terenu Mazowsza w latach 2008-2014

Nagrody Ministra Pracy i Polityki Społecznej dla pracowników i instytucji pomocy społecznej z terenu Mazowsza w latach 2008-2014 Nagrody Ministra Pracy i Polityki Społecznej dla pracowników i instytucji pomocy społecznej z terenu Mazowsza w latach - 14 Zgodnie z art. 11 ust. ustawy z dnia 1 marca 4 r. o pomocy społecznej (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XLIV/396/06 Rady Miasta Puławy z dnia 23 marca 2006r.

Uchwała Nr XLIV/396/06 Rady Miasta Puławy z dnia 23 marca 2006r. Uchwała Nr XLIV/396/06 Rady Miasta Puławy z dnia 23 marca 2006r. w sprawie zmiany Uchwały Nr XXXVII/331/05 Rady Miasta Puławy z dnia 29 września 2005 roku w sprawie uchwalenia Strategii Rozwiązywania Problemów

Bardziej szczegółowo

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Priorytet IX Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Cel Działania:

Bardziej szczegółowo

PYTANIE : Promocja zdrowia czy profilaktyka, czy jedno i drugie?

PYTANIE : Promocja zdrowia czy profilaktyka, czy jedno i drugie? PYTANIE : Promocja zdrowia czy profilaktyka, czy jedno i drugie? Gmina art.7 Ustawa o samorządzie gminnym z 8 marca 1990 (Dz.U.01.142.1591 z późn.zm.) ochrona zdrowia Powiat art.4 Ustawa o samorządzie

Bardziej szczegółowo

Polska polityka senioralna. Jakie rozwiązania warto promować na forum Unii Europejskiej?

Polska polityka senioralna. Jakie rozwiązania warto promować na forum Unii Europejskiej? Polska polityka senioralna. Jakie rozwiązania warto promować na forum Unii Europejskiej? Debata w Brzesku Patronat honorowy: Marek Sowa Marszałek Województwa Małopolskiego Europa się starzeje Komisja Europejska:

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA LUBAWA NA ROK 2007

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA LUBAWA NA ROK 2007 MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA LUBAWA NA ROK 2007 ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Ustawa z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu narkomanii, Dz. U. Z 2005 r. Nr 179 poz. 1485,

Bardziej szczegółowo

Arkusz1 STRATEGICZNYCH

Arkusz1 STRATEGICZNYCH Załącznik Nr 2 HARMONOGRAM REALIZACJI CELÓW STRATEGICZNYCH 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Cel strategiczny 1:Tworzenie warunków do wzmacniania funkcji rodziny Cel operacyjny 1: Przeciwdziałanie patologiom

Bardziej szczegółowo

S T A T U T POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W KĘTRZYNIE

S T A T U T POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W KĘTRZYNIE Załącznik do Uchwały Nr XIV/114/2012 Rady Powiatu w Kętrzynie z dnia 28 czerwca 2012 S T A T U T POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W KĘTRZYNIE KĘTRZYN, 2012 R. ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Powiatowe

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XII/67/2015 RADY MIEJSKIEJ W RAKONIEWICACH. z dnia 19 listopada 2015 r.

UCHWAŁA Nr XII/67/2015 RADY MIEJSKIEJ W RAKONIEWICACH. z dnia 19 listopada 2015 r. UCHWAŁA Nr XII/67/2015 RADY MIEJSKIEJ W RAKONIEWICACH z dnia 19 listopada 2015 r. w sprawie: gminnego programu przeciwdziałania narkomanii na 2016 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr III/15/2014 Rady Gminy Susiec z dnia 29 grudnia 2014 roku

Uchwała Nr III/15/2014 Rady Gminy Susiec z dnia 29 grudnia 2014 roku Uchwała Nr III/15/2014 Rady Gminy Susiec z dnia 29 grudnia 2014 roku W sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2015 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013

POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013 Załącznik do Uchwały Nr XXXIV/167/2009 Rady Powiatu w Oławie z dnia 25 marca 2009 r. POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013 OŁAWA, marzec 2009 rok Podstawa prawna: 1. art.

Bardziej szczegółowo

Rodzaj działania Sposób realizacji Grupa oraz liczba odbiorców. w razie wystąpienia. sytuacji kryzysowych oraz zaistnienia zagrożenia radiacyjnego

Rodzaj działania Sposób realizacji Grupa oraz liczba odbiorców. w razie wystąpienia. sytuacji kryzysowych oraz zaistnienia zagrożenia radiacyjnego Sprawozdanie z wykonania w 2013 roku Miejskiego Programu Promocji, Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki Zdrowia Mieszkańców na lata 2010-2013 - Uchwała Nr LXVIII/1081/2010 z dnia 3 lutego 2010 r. CEL I.

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XXIII/532/12 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 15 marca 2012 r.

UCHWAŁA Nr XXIII/532/12 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 15 marca 2012 r. UCHWAŁA Nr XXIII/532/12 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 15 marca 2012 r. w sprawie przyjęcia Wrocławskiego Programu Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych pod nazwą Bez barier na lata 2012-2014 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r.

Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r. Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Powiatowego programu działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2016-2020 Na podstawie

Bardziej szczegółowo