1. MATERIAŁY INYNIERSKIE WPROWADZENIE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "1. MATERIAŁY INYNIERSKIE WPROWADZENIE"

Transkrypt

1 1. MATERIAŁY INYNIERSKIE WPROWADZENIE 1.1. Klasyfikacja i charakterystyka materiałów inynierskich Materiałami nazywamy wszystkie stałe substancje o właciwociach umoliwiajcych ich stosowanie przez człowieka w celu wytwarzania przedmiotów uytkowych lub konstrukcji inynierskich. Wród materiałów o znaczeniu technicznym wyrónia si materiały: naturalne (drewno, kamienie, skały, minerały) oraz materiały inynierskie, wytwarzane z surowców w złoonych procesach wytwórczych. Powszechnie przyjtym kryterium klasyfikacji materiałów inynierskich jest natura wiza midzy atomami, decydujca o ich strukturze i właciwociach. Podstawowe grupy materiałów wyodrbnionych według tego kryterium, a wykorzystywanych w technice, przedstawiono schematycznie na rys Zmieniajce si ich znaczenie w rónych okresach rozwoju cywilizacji omówiono we wstpie niniejszego skryptu. Metale. Metale i stopy metaliczne charakteryzuje generalnie dobra przewodno elektryczna i cieplna, wzgldnie wysoka wytrzymało, wysoka sztywno, plastyczno lub odkształcalno oraz odporno na uderzenia. S one szczególnie przydatne w zastosowaniu na konstrukcje przenoszce obcienia mechaniczne, take w podwyszonych i wysokich temperaturach. Czyste metale stosowane s rzadko niemal wyłcznie wówczas, gdy wymagane s właciwe im szczególne właciwoci fizyczne. Szerokie zastosowanie maj natomiast stopy metaliczne, otrzymywane przez stopienie metalu podstawowego (osnowy stopu) z innymi pierwiastkami w celu polepszenia niektórych, wybranych, właciwoci lub uzyskania korzystniejszej ich kombinacji. Wad materiałów metalicznych jest mała odporno chemiczna i łatwo ulegania korozji. Materiały ceramiczne (krótko: ceramika) s to materiały takie jak: ceramika budowlana, ceramika ogniotrwała, czy odporna na cieranie ceramika uywana do wyrobu narzdzi skrawajcych oraz szkło. Ceramik cechuje niska przewodno elektryczna i cieplna i w konsekwencji jest ona stosowana czsto jako materiał izolacyjny (elektryczny i cieplny). Materiały te s wytrzymałe i twarde, ale przy tym bardzo kruche. Nowe technologie wytwarzania ceramiki maj na celu poprawienie ich plastycznoci na tyle, aby mogły przenosi złoone obcienia mechaniczno-cieplne, takie, jakie musz przenosi np. wirniki silników odrzutowych. Ceramik cechuje bardzo dobra odporno na działanie wysokich tem- 10

2 peratur i niektórych rodowisk korozyjnych, jak równie wiele specjalnych właciwoci optycznych i elektrycznych, które s wykorzystywane w obwodach scalonych, układach wiatłowodowych i w wielu czułych urzdzeniach. Kompozyty Metale Polimery Ceramika Rys. 1-1.Podstawowe grupy materiałów inynierskich Polimery s materiałami organicznymi zbudowanymi z łacuchowych makroczsteczek, które powstaj w wyniku połczenia wielu, identycznych ugrupowa atomów, tzw. monomerów, w procesie polimeryzacji. Polimery maj nisk przewodno elektryczn i ciepln, nisk wytrzymało oraz nie nadaj si na ogół do pracy w podwyszonych temperaturach. Ich zalet jest mała gsto, dua odporno na działanie czynników chemicznych i łatwe przetwórstwo. Polimery termoplastyczne (termoplasty), których łacuchy nie s sztywno połczone, maj dobr plastyczno i odkształcalno; polimery termoutwardzalne (duroplasty) s bardziej wytrzymałe, ale i bardziej kruche z powodu sztywnego połczenia łacuchów (rys. 1-2); elastomery cechuje bardzo dua odkształcalno sprysta, wskutek czego s czsto stosowane jako tzw. gumy (wydłuenia przy rozciganiu sigaj 1000%). Materiałów polimerowych uywa si do wytwarzania elementów konstrukcyjnych, włókien i powłok oraz elementów elektroizolacyjnych i termoizolacyjnych. Materiały kompozytowe (kompozyty) wytwarzane s przez połczenie dwóch lub wicej materiałów w celu uzyskania właciwoci niemoliwych do osignicia przez pojedynczy materiał (składnik kompozytu). Jeden z tych materiałów stanowi osnow a drugi jego wzmocnienie w postaci włókien, czstek, tkanin, itp. Dziki takiemu łczeniu jest moliwe otrzymywanie materiałów lekkich, wytrzymałych, plastycznych, odpornych na działanie wysokich temperatur niemoliwych do uzyskania w inny sposób a take twardych i odpornych na uderzenia materiałów narzdziowych. Budowa nowoczesnych samolotów i pojazdów kosmicznych oraz sprztu sportowego oparta jest przede wszystkim na polimerach zbrojonych włóknami szklanymi, wglowymi lub ceramicznymi. 11

3 Właciwoci materiałów opisuj odpowiedzi (reakcje) materiału na działajce na niego bodce. Klasyfikuje si je według natury tych bodców. Inynier-konstruktor bdzie na tej zasadzie wyrónia istotne dla niego właciwoci materiału: właciwoci mechaniczne i właciwoci fizyczne. Nie do pominicia bd równie właciwoci ekonomiczne materiału, jeli projektowana konstrukcja ma mie cechy handlowe i by konkurencyjn (technicznie i ekonomicznie) w porównaniu z podobnymi konstrukcjami. Właciwoci mechaniczne okrelaj reakcj materiału na działanie zewntrznego obcienia (siłowego, cieplnego). Najbardziej powszechne s takie właciwoci mechaniczne (typu statycznego) jak: wytrzymało, plastyczno i sztywno (reprezentowana przez moduł sprystoci). Czsto jednak konieczna jest znajomo reakcji materiału na cyklicznie zmienne obcienie (zmczenie) połczone ewentualnie z obcieniem cieplnym (zmczenie cieplno-mechaniczne), na uderzenia (udarno), na jednoczesne działanie stałego obcienia i wysokich temperatur (pełzanie) lub na cieranie (zuycie). Właciwoci mechaa) b) wizania poprzeczne atomami lub grupami atomów Rys Makroczsteczki polimerów: (a) termoplastycznych, (b) termoutwardzalnych, usztywnionych wizaniami poprzecznymi 1.2. Współzalenoci midzy technologi, struktur i właciwociami Aby wytworzony przedmiot lub element konstrukcji mógł prawidłowo funkcjonowa w przewidywanym dla niego czasie, materiał, z jakiego jest wykonany, musi mie stosown struktur i właciwoci, za sam przedmiot odpowiedni kształt. Spełnienie tego warunku jest moliwe, jeli na etapie projektowania inynier-konstruktor zna (i wykorzystuje) wzajemne zalenoci midzy struktur wewntrzn materiału, metodami wytwarzania i przetwarzania (technologi), kocowymi właciwociami materiału (rys. 1-3) oraz cechami uytkowymi przedmiotu. 12

4 niczne okrelaj równie podatno materiału na odkształcenia plastyczne. S silnie zalene od struktury wewntrznej materiału; czsto małe zmiany w strukturze materiału maj bardzo duy wpływ na właciwoci mechaniczne. Właciwoci fizyczne (elektryczne, optyczne, chemiczne, termiczne i magnetyczne) zale silnie zarówno od struktury, jak i od procesu wytwarzania i jego parametrów. Na przykład, nawet mikroskopijne zmiany w składzie chemicznym powoduj ogromne zmiany przewodnoci elektrycznej materiałów półprzewodnikowych, niewielkie iloci zanieczyszcze zmieniaj kolor polimerów i szkła, itp. Właciwociami ekonomicznymi materiału s jego dostpno i cena. Proces Struktura Blacha Wytrzymało Odkształcenie Własnoci Rys Przykład zalenoci midzy struktur, metod przetwarzania i właciwociami; podczas walcowania blachy zmienia si struktura metalu i ronie jego wytrzymało [3] Struktura materiału moe by rozwaana na kilku poziomach, z których wszystkie maj wpływ na ostateczne właciwoci materiału i zachowanie si gotowego wyrobu w warunkach eksploatacji. Najniszy poziom struktury stanowi poszczególne atomy tworzce materiał (rys. 1-4). Rozmieszczenie elektronów okrajcych jdro atomu (jdro tworz nukleony = protony + neutrony) ma istotny wpływ na elektryczne, magnetyczne, termiczne i optyczne zachowanie si materiału oraz moe mie wpływ na odporno korozyjn. Ponadto rozmieszczenie elektronów walencyjnych ma wpływ na rodzaj wiza midzy atomami, które z kolei okre- laj rodzaj materiału metaliczny, ceramiczny, polimerowy. Na nastpnym poziomie struktur charakteryzuje rozmieszczenie atomów w przestrzeni. Metale oraz niektóre ceramiki, czy polimery, charakteryzuje bardzo regularne rozmiesz- 13

5 czenie atomów w przestrzeni; taka włanie struktura, nazywana struktur krystaliczn, wyrónia je sporód innych grup materiałowych pod wzgldem właciwoci. Pozostałe materiały ceramiczne (np. szkło) oraz wiele polimerów, nie maj uporzdkowanego rozmieszczenia atomów; ich struktura jest amorficzna (szklista). Właciwoci takich materiałów róni si znacznie od materiałów krystalicznych. Na przykład, polietylen o strukturze szklistej jest przeroczysty, gdy za ma struktur krystaliczn jest przewiecajcy. W materiałach krystalicznych zawsze wystpuj rónego rodzaju błdy w rozmieszczeniu atomów, nazywane defektami struktury krystalicznej. Defekty maj duy wpływ na wła- ciwoci mechaniczne i fizyczne materiałów. W procesie wytwarzania materiałów (zwłaszcza metali) mona zmienia gsto tych defektów w szerokim zakresie kontrolujc tym samym jego właciwoci. a) b) c) 0,128 nm d) 0,361 nm 100 m 100 m Rys Poziomy struktury w materiale: a) struktura atomu miedzi, b) struktura kryształu miedzi, c) struktura ziarnista (jednofazowa) miedzi, d) struktura ziarnista dwufazowa stopu miedzi z cynkiem (mosidzu) Kolejny poziom struktury stanowi struktura ziarnista (polikrystaliczna), charakterystyczna dla wikszoci metali, ceramik i niewielu polimerów. Na tym poziomie struktury, nazywanym mikrostruktur, kształt i wielko ziaren odgrywaj kluczow rol. Tylko w nielicznych przypadkach zastosowanie maj materiały monokrystaliczne (materiały zawierajce w swojej objtoci jedno ziarno). W wikszoci materiałów mikrostruktur stanowi wicej ni jedna faza, tzn. zbudowana jest ona z dwóch lub wicej rodzajów ziaren rónicych si właciwociami. Kad z faz charakteryzuje inne ułoenie atomów w przestrzeni i w kon- 14

6 sekwencji inne właciwoci. Kształtowanie mikrostruktury pod wzgldem rodzaju faz, ich iloci, wielkoci i sposobu rozmieszczenia, jest dodatkow metod oddziaływania na właciwoci materiału. Technologia. Proces technologiczny mona widzie dwojako: jako sposób wytwarzania materiału (uzyskiwanie postaci wyjciowej), oraz jako sposób przetwarzania materiału z postaci wyjciowej w produkt o wymaganym kształcie. Najbardziej popularne materiały inynierskie, metale, s wytwarzane na ogół poprzez wytapianie z rud w procesach hutniczych. Metale mog by przetwarzane przez stopienie i odlanie do form (odlewanie), przez kształtowanie w stanie stałym przez działanie duych cinie (prasowanie, wyciskanie, walcowanie, przeciganie, kucie; ogólniej przez przeróbk plastyczn), przez łczenie pojedynczych czci (spawanie, lutowanie, klejenie) lub przez obróbk skrawaniem (toczenie, frezowanie, struganie, szlifowanie). Materiały ceramiczne mog by formowane w podobnych procesach jak metale, a wic przez odlewanie, wyciskanie, czy prasowanie, czsto w stanie mokrym i mog by obrabiane cieplnie w wysokich temperaturach w celu wysuszenia i połczenia składników (spiekania). Polimery s wytwarzane przez wtryskiwanie zmikczonego tworzywa do form (podobne do odlewania cinieniowego), cignienie i prasowanie. Czsto materiały s nagrzewane do relatywnie wysokich temperatur, jednak poniej temperatury topnienia, tak aby spowodowa wymagane zmiany struktury. Rodzaj zastosowanego procesu technologicznego zaley, przynajmniej czciowo, od właciwoci, tak wic i od struktury materiału Wpływ rodowiska na zachowanie si materiałów Na wzajemne zalenoci midzy struktur, właciwociami, a technologi, mog mie wpływ warunki zewntrzne, w jakich materiał pracuje. Temperatura. Zmiany temperatury mog prowadzi do wyranych, a nawet drastycznych zmian właciwoci materiału. Wytrzymało wikszoci materiałów maleje w miar wzrostu temperatury (rys. 1-5). Ponadto, wskutek nagrzania materiału powyej temperatury krytycznej, mog w nim zachodzi zmiany majce istotne, a nawet katastrofalne skutki. W metalu umocnionym przez obróbk ciepln lub proces kształtowania (prasowanie, walcowanie, itp.), moe wówczas nastpi całkowity zanik tego umocnienia. Wysokie temperatury mog take zmienia struktur materiałów ceramicznych oraz spowodowa stopienie lub zwglenie polimerów. Bardzo niskie temperatury mog z kolei spowodowa kruche pkanie materiałów, zachowujcych si plastycznie w temperaturze otoczenia. 15

7 Wytrzymało, Rm Polimer Aluminium Aluminium wzmocnione włóknami Kompozyt wgiel-wgiel Ceramiki Nadstopy niklu Temperatura, C Rys Zaleno wytrzymałoci rónych materiałów od temperatury [4] Korozja. Pod pojciem korozji rozumie si niszczenie materiałów w wyniku chemicznego lub elektrochemicznego oddziaływania powierzchni z otaczajcym rodowiskiem. Wystpuje praktycznie w kadym materiale, mamy wic do czynienia z korozj metali, kompozytów (np. betonu), polimerów, itp. Wikszo metali i polimerów reaguje z tlenem i innymi gazami, szczególnie w podwyszonych temperaturach. Metale i ceramiki mog ulec, w wyniku reakcji ze rodowiskiem, rozpadowi, w kracowym przypadku nawet katastroficznemu rozpadowi; polimery za mog sta si kruche. Materiały mog take by atakowane przez róne korozyjnie oddziaływujce ciecze. Wskutek ich działania metale mog ulega równomiernemu lub selektywnemu rozpuszczaniu, mog si w nich tworzy wery lub pknicia, prowadzce ostatecznie do całkowitego zniszczenia materiału jako tworzywa konstrukcyjnego. Materiały ceramiczne mog ulega korozji wskutek działania innych ceramik w stanie ciekłym. Polimery ulegaj rozpuszczaniu pod wpływem rozpuszczalników Zasady doboru materiału Podstawowym kryterium doboru materiału jest jego przeznaczenie i warunki pracy wyrobu. Musz by przy tym spełnione nastpujce warunki: materiał musi posiada wymagane właciwoci fizyczne i mechaniczne, materiał mona podda okrelonemu procesowi technologicznemu, aby nada mu posta o wymaganym kształcie, materiał i technologia musz spełnia kryteria ekonomiczne. 16

8 Wymagania stawiane materiałom dobieranym na okrelony wyrób dzieli si na dwie grupy: wymagania sztywne i podrzdne. Wymagania sztywne to te, które bezwzgldnie musz by brane pod uwag, np. dostpno danego materiału lub jego przydatno do okrelonej technologii wytwarzania czy te minima właciwoci. Wymagania podrzdne obejmuj właciwoci, które mog by podmiotem kompromisu lub rozwiza kompromisowych. Dotyczy to czsto właciwoci mechanicznych, ciaru wła- ciwego, kosztu materiału. Na przykład w wielu nowoczesnych samolotach aluminium zastpiono kompozytami. Takie kompozyty, jak polimery wzmocnione włóknem wglowym, s duo drosze ni tradycyjne stopy aluminium, ale dziki wyszej wytrzymałoci właciwej (wytrzymało/masa właciwa) oszczdnoci uzyskiwane na paliwie w trakcie eksploatacji znacznie przekraczaj zwikszony koszt materiału uytego do wyprodukowania takiego samolotu. Ekonomiczne uwarunkowania stosowania materiałów. Decydujc o wykorzystaniu okrelonego typu materiału musz by wzite pod uwag nastpujce aspekty ekonomiczne: cena i dostpno materiału, zachowanie si materiału w normalnych warunkach uycia (z koniecznoci kompromisu midzy cen, jakoci i przewidywan długowiecznoci w przypadku przedmiotów codziennego uytku) oraz w warunkach szczególnych, nawet skrajnych (w technice jdrowej, lotniczej, kosmicznej, biomedycznej, w których koszt materiału jest nieraz mniej istotny, a podstawowe znaczenie ma funkcjonalno wyrobu, czy bezpieczestwo konstrukcji), moliwoci odzyskiwania, niszczenia i ponownej przeróbki materiału (recykling). Cena i dostpno materiałów. Obok właciwoci mechanicznych, fizycznych i technologicznych wanymi właciwociami materiałów s cena i dostpno. W tabeli 1-1 podano orientacyjne ceny rónych grup materiałów. Jako kryterium podziału przyjto obszary zastosowa materiałów rónice si materiało- i czasochłonnoci wyrobu kocowego, mierzonej stosunkiem ceny 1 kg wyrobu do ceny 1 kg materiału. Pod wzgldem ekonomicznych kryteriów doboru materiały stosowane w szeroko rozumianym przemyle mona podzieli na nastpujce grupy: pierwsza grupa to materiały tanie, uywane na wielk skal, zwłaszcza w budownictwie; druga grupa materiały stosowane tam, gdzie istotn składow ceny wyrobu finalnego jest koszt jego wytworzenia (projekt i wykonanie); trzecia grupa materiały o wysoko zaawansowanej technologii wytworzenia, stosowane na elementy pracujce w szczególnie trudnych warunkach; ostatnia grupa to metale i kamienie szlachetne o specjalnych właciwociach. 17

9 Tablica 1-1. Orientacyjne ceny grup materiałowych [5] Materiał Zastosowanie Cena [$/t] Drewno, cement, stal konstrukcyjna Konstrukcje due i proste Stopy metali i polimery w samochodach, Konstrukcje rednie i małe samolotach, przyrzdach Stopy metali, materiały specjalne, nowoczesne Łopatki turbin kompozyty Szafir, srebro, złoto, platyna Łoyska, styki elektryczne, cieki w mikroukładach Diamenty przemysłowe Narzdzia tnce i polerujce O cenie materiału decyduj koszty wydobycia surowców, transportu oraz przetworzenia ich na materiały inynierskie. Koszty te zale od dostpnoci zasobów uwarunkowanych ich lokalizacj (skupion lub rozproszon), wielkoci złó oraz energi potrzebn do ich wydobycia i przetworzenia. Zdecydowana wikszo materiałów pochodzi z surowców pozyskiwanych ze skorupy ziemskiej, wydobywanych w postaci rud (tab. 1-2), tylko niektóre z nich syntetyzuje si z substancji pozyskiwanych z oceanów (np. magnez z soli: MgCl 2 lub MgSO 4 ) i atmosfery. Z tabeli wynika, e takie materiały, jak aluminium i elazo oraz surowce potrzebne do wyrobu wikszoci ceramik i szkła, s wci szeroko dostpne. Bardziej dostpne, ni rudy wikszoci metali, s dwa główne składniki polimerów: wgiel i wodór. Oceny zasobów dokonuje si uwzgldniajc nie tylko złoa aktualnie dostpne, ale równie perspektywiczne, oraz te, które mog by dostpne dziki ulepszonej technologii wydobycia, wzrostu cen zbytu, usprawnienia transportu (rys. 1-6). Przewiduje si, e próg opłacalnoci ekonomicznej wydobycia kadego z surowców wyznaczany jest przez czas połowicznego wyczerpania jego zasobów. Po tym czasie naley liczy si z wyraniejszym wzrostem cen; obecny orientacyjny koszt wydobycia i wytworzenia przykładowych surowców i noników energii podano w tab Czas połowicznego wyczerpania np. ropy naftowej wynosi, wg obecnych szacunków, ok. 50 lat, cyny i cynku lat, natomiast aluminium, elaza i surowców do wytwarzania ceramiki i szkła kilkaset lat. Wynika z tego, e problem dostpnoci do zasobów materiałowych jest obecnie mniej grony, ni kryzys dostpnoci do ródeł energii. 18

10 Opłacalne Złoa zidentyfikowane Złoa niezidentyfikowane Próg opłacalnoci wydobycia Złoa dostpne Ulepszona technologia wydobycia Złoa perspektywiczne Cało złó Malejca opłacalno Nieopłacalne Rosnca niepewno geologiczna Rys Ocena zasobów surowcowych [5] Tablica 1-2. Udział masowy podstawowych składników kuli ziemskiej wraz z atmosfer (w %); (całkowita masa skorupy ziemskiej do głbokoci 1 km: 2, t; masa oceanów t; atmosfery t) [5] Skorupa ziemska Oceany Atmosfera Tlen krzem aluminium elazo wap sód potas magnez Tytan wodór fosfor mangan fluor siarka mied wgiel 0,4 0,1 0,1 0,1 0,06 0,03 0,02 0,02 Tlen wodór chlor sód magnez siarka wap potas brom wgiel ,1 0,1 0,04 0,04 0,007 0,002 Azot tlen gazy szlachetne* CO 2 * Powietrze zawiera wiele gazów szlachetnych: Ar 0,93 %; Ne 0,0016 %; He 0,00046 %; Kr 0, %; Xe %. 75,5 23,1 1,3 0,05 19

11 Tablica 1-3. Przybliona energochłonno wydobycia i wytworzenia materiałów [5] Materiał Aluminium Tworzywa sztuczne Mied Cynk Stal Szkło Energochłonno [GJ/t] Materiał Cement Cegła Drewno konstrukcyjne wir Ropa naftowa Wgiel Energochłonno [GJ/t] , Recykling. Aby materiały nie miały szkodliwego wpływu na rodowisko w fazie wytwarzania, przetwarzania i po zuyciu, ich obieg (rys. 1-7) musi by tak rozwizany, aby jak najwiksza cz odpadów podlegała nieszkodliwemu dla rodowiska składowaniu w skorupie ziemskiej (remineralizacja) lub była powtórnie przetwarzana (recykling). Proces hutniczy Surowiec Materiał Przetwórstwo Półwyrób Kształtowanie Ziemia Asymilacja geologiczna Powtórny przerób Element konstrukcyjny Łczenie, obróbka powierzchniowa Remineralizacja Produkt kocowy Odpa- Uycie zuycie Rys Obieg materiałów [6] 20

12 Odpady pierwotne s to niczym nie zanieczyszczone odpady surowcowe powstajce w procesach syntezy i przetwórstwa materiałów (np. wióry, elementy układów wlewowych, wypływki). W przypadku wszystkich grup materiałów s one na ogół na bieco wykorzystywane do wytwarzania nowych wyrobów. Jest to tzw. recykling materiałowy. Odpady wtórne, jako zuyte wyroby powstajce w cyklu konsumpcyjnym, (czci maszyn i urzdze, puszki, rónego rodzaju opakowania, zuyte czci samochodowe, itp.) s zanieczyszczone innymi materiałami i wystpuj w postaci rozproszonej. Udział procentowy rónych materiałów w globalnej iloci odpadów wtórnych pokazano na rys Wtórne wykorzystanie tych odpadów jest jak dotd, niestety, niewielkie i zaley od rodzaju materiału i rodzaju jego zanieczyszczenia. Recyklingowi materiałowemu poddaje si przede wszystkim odpady metalowe, szklane i czyste odpady tradycyjnych termoplastów, takich jak: PE, PP, PS, PET- poli(tereftalan etylenu). Niektóre rodzaje odpadów, np. poliuretanowych lub PET, mona poddawa recyklingowi surowcowemu. Recykling surowcowy polega na degradacji makroczsteczek metodami chemicznymi na frakcje o mniejszej masie czsteczkowej, które mog by ponownie uyte jako monomery lub surowce do wytwarzania innych lub takich samych produktów chemicznych. Inne (popioły, tekstylia itp.) Szkło 9% Metale 4% Papier 25% Produkty organiczne 35% Tworzywa sztuczne 8% Rys Udział podstawowych grup materiałów w globalnej iloci odpadów w Europie (dane z 1996), %wag. [7] Dla odpadów zanieczyszczonych, w tym równie materiałów kompozytowych jedyn nadziej ich ponownego wykorzystania jest recykling termiczny tj. spalanie odpadów z odzyskaniem zawartej w nim energii. Na rys. 1-9 przedstawiono proporcje rónych sposobów zagospodarowania odpadów z tworzyw sztucznych w Europie Zachodniej. 21

13 25% 15% 50% 10% Recykling materiałowy Recykling surowcowy Recykling termiczny Składowanie odpadów Rys Zagospodarowanie odpadów tworzyw sztucznych w Europie Zachodniej (dane z 2000 roku)[8] Zwraca uwag mała ilo odpadów składowanych na wysypiskach. W Polsce na wysypiska trafia jeszcze około 80% odpadów tworzyw sztucznych. Dodatkowym problemem recyklingu materiałów jest zbieranie i sortowanie odpadów wtórnych, których koszt, zwłaszcza w przypadku butelek i folii opakowaniowej oraz artykułów gospodarstwa domowego z materiałów polimerowych, jest niejednokrotnie wikszy od wartoci odpadów. Dlatego zalecane jest: wprowadzenie do ceny wyrobu kosztu składowania lub utylizacji odpadów, co korzystnie wpływa na ekonomik i efektywno recyklingu, podraa jednak sam wyrób (w niektórych krajach koszt ten jest ujty w postaci tzw. podatku ekologicznego), konstruowanie wyrobów tak, aby łatwe było rozrónianie materiałów, odpowiednie znakowanie, jakie stosuje si czasami w przypadku polimerów; ich rozdzielanie i usuwanie zanieczyszcze ju na etapie zbierania (a wic u ródła, u uytkownika wyrobu). wdraanie droszych technologii zmniejszajcych ilo odpadów, umoliwiajcych wielokrotne wykorzystanie wyrobu lub materiału, co w konsekwencji jest tasze od zbierania, transportowania, przechowywania i sporadycznego unieszkodliwiania odpadów Istota inynierii materiałowej Nauka o materiałach. Wytwarzanie elementów o odpowiednim kształcie i właciwociach zapewniajcych prawidłowe jego funkcjonowanie w załoonym okresie eksploatacji, wymaga znajomoci zalenoci midzy struktur materiału, procesem jego wytwarzania i przetwarzania oraz oczekiwanymi kocowymi właciwociami. Okrelaniem tych wzajemnych powiza (rys. 1-10) zajmuje si nauka o materiałach. Inynieria materiałowa jest dyscyplin nierozdzieln z nauk o materiałach. Dlatego termin inynieria materiałowa jest czsto stosowany w znaczeniu: nauka o materiałach. Podejcie inynierii materiałowej do materiału tym róni si od nauki o materiałach, e jej celem jest nie tylko zrozumienie natury materiału, ale take dostosowanie go do spełniania okrelo- 22

14 nych funkcji. Jest zatem widziana jako nonik informacji bdcych podstaw szeroko rozumianych procesów decyzyjnych w zarzdzaniu produkcj przemysłow. Jej główne zadania to: opracowywanie nowych lub udoskonalanie dotychczas stosowanych materiałów; opracowywanie charakterystyk struktury i właciwoci materiałów; przewidywanie i wykorzystywanie wpływu technologii, na struktur i właciwoci materiału; przewidywanie zachowania si materiału w czasie jego pracy w warunkach eksploatacyjnych; badanie przydatnoci materiału do zastosowania w rónych warunkach eksploatacyjnych, z uwzgldnieniem uwarunkowa technicznych, ekonomicznych, ekologicznych i innych; dobór materiałów i stosownych procesów technologicznych kształtujcych ich struktur i właciwoci. Skład chemiczny materiału Technologia Struktura materiału Właciwoci i funkcje uyteczne materiałów Stan powierzchni materiału i wykonanego elementu Rys Zalenoci midzy czynnikami majcymi wpływ na właciwoci materiału Realizacja tych zada wymaga analizy wielostronnych wzajemnych zalenoci istniejcych midzy technologi, struktur, właciwociami oraz zespołami cech charakteryzujcych zachowanie si (osigi) materiałów (rys. 1-11). 23

15 Zachowanie Technologia Właciwoci Rys Współzalenoci midzy technologi, struktur, właciwociami i zachowaniem si materiału [9] Struktura Dziki objciu swoim zakresem tych wielostronnych powiza nauka o materiałach i inynieria materiałowa tworz wspólnie pole, w którym trudno jest ustali lini rozgraniczajc. Metody inynierii materiałowej, projektowania czy doboru materiału na okrelone zastosowania, oparte s na: projektowaniu konstrukcji z oszczdnym wykorzystaniem materiałów, zwłaszcza tych trudno dostpnych (koszty) i wyczerpujcych si (zasoby), przy minimalizacji ich energochłonnoci (koszty, ekologia); stosowaniu zamienników łatwiej dostpnych i o duej rezerwie czasu połowicznego wyczerpania si zasobów surowcowych oraz o mniejszej energochłonnoci, w miejsce materiałów trudno dostpnych i których zasoby s aktualnie znacznie wyczerpane; pełnym wykorzystaniu energooszczdnego recyklingu w celu ponownego wykorzystywania i w miar pełnego odzysku materiałów we wszystkich moliwych i ekonomicznie uzasadnionych przypadkach. Podsumowujc mona powiedzie, e nauka o materiałach i inynieria materiałowa rozwijaj i wykorzystuj wiedz dotyczc składu chemicznego, struktury, syntezy i przetwarzania materiałów tak, aby w sposób ekonomiczny uzyskiwały one wymagane właciwoci oraz aby wykazywały si podanym funkcjonowaniem podczas eksploatacji. 24

Materiały metalowe. Wpływ składu chemicznego na struktur i własnoci stali. Wpływ składu chemicznego na struktur stali niestopowych i niskostopowych

Materiały metalowe. Wpływ składu chemicznego na struktur i własnoci stali. Wpływ składu chemicznego na struktur stali niestopowych i niskostopowych i własnoci stali Prezentacja ta ma na celu zaprezentowanie oraz przyblienie wiadomoci o wpływie pierwiastków stopowych na struktur stali, przygotowaniu zgładów metalograficznych oraz obserwacji struktur

Bardziej szczegółowo

Odzysk i recykling założenia prawne. Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert

Odzysk i recykling założenia prawne. Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert Odzysk i recykling założenia prawne Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert Odzysk Odzysk ( ) jakikolwiek proces, którego wynikiem jest to, aby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie

Bardziej szczegółowo

ZARZ DZANIE GOSPODARK ODPADOW W GMINIE

ZARZ DZANIE GOSPODARK ODPADOW W GMINIE ZARZDZANIE GOSPODARK ODPADOW W GMINIE WSTP USTAWA 1 PODSTAWOWE DECYZJE PRZY WDRAANIU ANIU USTAWY o o o o ADRESAT 1) SPRAWOZDANIE WÓJTA, BURMISTRZA LUB PREZYDENTA MIASTAA Z REALIZACJI 1) MARSZAŁEK

Bardziej szczegółowo

Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych

Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych Kompozyty Większość materiałów budowlanych to materiały złożone tzw. KOMPOZYTY składające się z co najmniej dwóch składników występujących

Bardziej szczegółowo

Wpływ warunków obróbki cieplnej na własnoci stopu AlMg1Si1*

Wpływ warunków obróbki cieplnej na własnoci stopu AlMg1Si1* AMME 2001 10th JUBILEE INTERNATIONAL SC IENTIFIC CONFERENCE Wpływ warunków obróbki cieplnej na własnoci stopu AlMg1Si1* S. Tkaczyk, M. Kciuk Zakład Zarzdzania Jakoci, Instytut Materiałów Inynierskich i

Bardziej szczegółowo

Badania odpornoci na korozj napreniow stopu aluminium typu AlMg5

Badania odpornoci na korozj napreniow stopu aluminium typu AlMg5 AMME 2003 12th 979 Badania odpornoci na korozj napreniow stopu aluminium typu AlMg5 S. Tkaczyk a, M. Kciuk b a Zakład Zarzdzania Jakoci b Zakład Materiałów Nanokrystalicznych i Funkcjonalnych oraz Zrównowaonych

Bardziej szczegółowo

Metale i niemetale. Krystyna Sitko

Metale i niemetale. Krystyna Sitko Metale i niemetale Krystyna Sitko Substancje proste czyli pierwiastki dzielimy na : metale np. złoto niemetale np. fosfor półmetale np. krzem Spośród 115 znanych obecnie pierwiastków aż 91 stanowią metale

Bardziej szczegółowo

Politechnika Rzeszowska - Materiały inżynierskie - I DUT - 2010/2011 - dr inż. Maciej Motyka

Politechnika Rzeszowska - Materiały inżynierskie - I DUT - 2010/2011 - dr inż. Maciej Motyka PODSTAWY DOBORU MATERIAŁÓW INŻYNIERSKICH 1 Ogólna charakterystyka materiałów inżynierskich MATERIAŁAMI (inżynierskimi) nazywa się skondensowane (stałe) substancje, których właściwości czynią ją użytecznymi

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SUPERTWARDE

MATERIAŁY SUPERTWARDE MATERIAŁY SUPERTWARDE Twarde i supertwarde materiały Twarde i bardzo twarde materiały są potrzebne w takich przemysłowych zastosowaniach jak szlifowanie i polerowanie, cięcie, prasowanie, synteza i badania

Bardziej szczegółowo

Badania kompozytu wytworzonego w wyniku reakcji ciekłego Al ze stałym Ti

Badania kompozytu wytworzonego w wyniku reakcji ciekłego Al ze stałym Ti AMME 2002 11th Badania kompozytu wytworzonego w wyniku reakcji ciekłego Al ze stałym Ti P. Zagierski University of Oslo, Centre for Materials Science Gaustadalleen 21, 0349 Oslo, Norwegia Dla potrzeb norweskiego

Bardziej szczegółowo

Poliurethane foams properties, applications, recycling

Poliurethane foams properties, applications, recycling Archiwum Gospodarki Odpadami i Ochrony rodowiska! Poliurethane foams properties, applications, recycling Wiesław BARNAT 1, Danuta MIEDZISKA 2 Tadeusz NIEZGODA 3 1 2 3 Wojskowa Akademia Techniczna, ul.

Bardziej szczegółowo

4. Charakterystyka stali niestopowych. I. Stale niestopowe konstrukcyjne, maszynowe i na urzdzenia cinieniowe. Stal jest łatwospawalna gdy:

4. Charakterystyka stali niestopowych. I. Stale niestopowe konstrukcyjne, maszynowe i na urzdzenia cinieniowe. Stal jest łatwospawalna gdy: 4. Charakterystyka stali niestopowych I. Stale niestopowe konstrukcyjne, maszynowe i na urzdzenia cinieniowe 1. Stale niestopowe konstrukcyjne i maszynowe (PN-EN 1025:2002U) Wymagania: Łatwa spawalno Stal

Bardziej szczegółowo

CHEMIA. symbol nazwa grupowania wyjątki. Produkcja masy włóknistej. Produkcja papieru i tektury

CHEMIA. symbol nazwa grupowania wyjątki. Produkcja masy włóknistej. Produkcja papieru i tektury CHEMIA symbol nazwa grupowania wyjątki 17.11.Z 17.12.Z Produkcja masy włóknistej Produkcja papieru i tektury 17.21.Z 19.10.Z Produkcja papieru falistego i tektury falistej oraz opakowań z papieru i tektury

Bardziej szczegółowo

Wysza twardo to wzrost czasu uytkowania narzdzia

Wysza twardo to wzrost czasu uytkowania narzdzia Wysza twardo to wzrost czasu uytkowania narzdzia Sporód wielu czynników, które najbardziej redukuj koszty produkcji wyrónia si najwaniejsze wymienione poniej: czas pracy narzdzia niskie stałe koszty produkcji

Bardziej szczegółowo

Wykaz niezgodnych substancji chemicznych

Wykaz niezgodnych substancji chemicznych Wykaz niezgodnych substancji chemicznych 1 Wykaz niezgodnych substancji chemicznych Substancje chemiczne zebrane w kolumnie I s niezgodne (niekompatybilne) z substancjami wymienionymi w kolumnie II i powinny

Bardziej szczegółowo

Materiały metalowe. Odkształcenie plastyczne i rekrystalizacja metali. Copyright by L.A. Dobrzaski, IMIiB, Gliwice

Materiały metalowe. Odkształcenie plastyczne i rekrystalizacja metali. Copyright by L.A. Dobrzaski, IMIiB, Gliwice Stale szybkotnce to takie stale stopowe, które maj zastosowanie na narzdzia tnce do obróbki skrawaniem, na narzdzia wykrojnikowe, a take na narzdzia do obróbki plastycznej na zimno i na gorco. Stale te

Bardziej szczegółowo

Stale Leksykon materia oznawstwa

Stale Leksykon materia oznawstwa Stale Leksykon materiaoznawstwa PN-EN 10084:2008 Stal stopowa do nawglania Cz 2, rozdzia 2, podrozdzia 2, str. 1 Stal 20MnCrS5 1.7149 Data opracowania: 16.02.2009 r. Skad chemiczny, stenie masowe pierwiastka,

Bardziej szczegółowo

1. Logo 2. Kody 3. Pojemniki na odpady 4. Co nam daje segregacja śmieci 5. Co robić z odpadami 6. Składowanie 7. Utylizacja 8. Kompostowanie 9.

1. Logo 2. Kody 3. Pojemniki na odpady 4. Co nam daje segregacja śmieci 5. Co robić z odpadami 6. Składowanie 7. Utylizacja 8. Kompostowanie 9. 1. Logo 2. Kody 3. Pojemniki na odpady 4. Co nam daje segregacja śmieci 5. Co robić z odpadami 6. Składowanie 7. Utylizacja 8. Kompostowanie 9. Recykling 10. Zgnieć butelkę 11. Czy wiesz że 12. Używamy

Bardziej szczegółowo

Szkło. Tworzywo sztuczne. Systemy wielodrogowe do maksymalnie 6 produktów Sortowanie kolorów Rozpoznawanie materiałów Separowanie elementów metalowych

Szkło. Tworzywo sztuczne. Systemy wielodrogowe do maksymalnie 6 produktów Sortowanie kolorów Rozpoznawanie materiałów Separowanie elementów metalowych Sortowanie Szkło Systemy dwu- i trójdrogowe Sortowanie kolorów Separowanie nieprzezroczystych substancji obcych takich jak ceramika, kamienie i porcelana Separowanie aroodpornego i zawierającego ołów

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA D.07.06.02.

SPECYFIKACJA TECHNICZNA D.07.06.02. SPECYFIKACJA TECHNICZNA D.07.06.02. URZDZENIA ZABEZPIECZAJCE RUCH PIESZYCH 1. Wstp 1.1. Przedmiot Specyfikacji Technicznej Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej s wymagania dotyczce wykonania

Bardziej szczegółowo

USTAWA ŚMIECIOWA oraz WYTYCZNE DYREKTYWY 94/62/EEC DOTYCZĄCEJ OPAKOWAŃ I ODPADÓW OPAKOWANIOWYCH. Wyk. Maria Anna Wiercińska

USTAWA ŚMIECIOWA oraz WYTYCZNE DYREKTYWY 94/62/EEC DOTYCZĄCEJ OPAKOWAŃ I ODPADÓW OPAKOWANIOWYCH. Wyk. Maria Anna Wiercińska USTAWA ŚMIECIOWA oraz WYTYCZNE DYREKTYWY 94/62/EEC DOTYCZĄCEJ OPAKOWAŃ I ODPADÓW OPAKOWANIOWYCH Wyk. Maria Anna Wiercińska SPIS TREŚCI 1. PODSTAWOWE POJĘCIA Odpady opakowaniowe Gospodarka odpadami opakowaniowymi

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYCZNE USZKODZENIA MASZYN I NARZDZI

CHARAKTERYSTYCZNE USZKODZENIA MASZYN I NARZDZI CHARAKTERYSTYCZNE USZKODZENIA MASZYN I NARZDZI ZAGADNIENIA Opis mikroskopu metalograficznego i sposób przygotowania zgładów Podstawowe wiadomoci o korozji Trybologiczne procesy zuywania maszyn i narzdzi,

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

PODSTAWY INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PODSTAWY INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego WPROWADZENIE 1. GENEZA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ 2. KLASYFIKACJA MATERIAŁÓW

Bardziej szczegółowo

OGNIWO PALIWOWE W UKŁADACH ZASILANIA POTRZEB WŁASNYCH

OGNIWO PALIWOWE W UKŁADACH ZASILANIA POTRZEB WŁASNYCH Antoni DMOWSKI, Politechnika Warszawska, Instytut Elektroenergetyki Bartłomiej KRAS, APS Energia OGNIWO PALIWOWE W UKŁADACH ZASILANIA POTRZEB WŁASNYCH 1. Wstp Obecne rozwizania podtrzymania zasilania obwodów

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I dr inż. Hanna Smoleńska Charakterystyka ciał stałych Materia i jej składniki Główne grupy materiałów inżynierskich Dobór materiałów Materia i

Bardziej szczegółowo

PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH

PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH Wyższa Szkoła Ekonomii i Administracji w Bytomiu Wilhelm Gorecki PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH Podręcznik akademicki Bytom 2011 1. Wstęp...9 2. Cel podręcznika...11 3. Wstęp

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI)

MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI) MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI) Metalurgia proszków jest dziedziną techniki, obejmującą metody wytwarzania proszków metali lub ich mieszanin z proszkami niemetali oraz otrzymywania wyrobów z tych proszków

Bardziej szczegółowo

Wpływ obróbki cieplnej na morfologi ledeburytu przenienionego w stopach podeutektycznych

Wpływ obróbki cieplnej na morfologi ledeburytu przenienionego w stopach podeutektycznych AMME 2001 10th JUBILEE INTERNATIONAL SC IENTIFIC CONFERENCE Wpływ obróbki cieplnej na morfologi ledeburytu przenienionego w stopach podeutektycznych J. Pacyna, J. Krawczyk Wydział Metalurgii i Inynierii

Bardziej szczegółowo

AQUAGOR POMPA CIEPŁA WODA/WODA

AQUAGOR POMPA CIEPŁA WODA/WODA AQUAGOR POMPA CIEPŁA WODA/WODA Pompy ciepła woda/woda to jeden z najbardziej wydajnych systemów energii cieplnej. Temperatura wód gruntowych to bardzo solidne i stałe ródło energii, bo ich temperatura

Bardziej szczegółowo

4. METALE I ICH STOPY

4. METALE I ICH STOPY 4. METALE I ICH STOPY 4. 1. Struktura krystaliczna metali Metale charakteryzuje wyłczny lub dominujcy typ wizania metalicznego. Atomy walencyjne mog oderwa si od swoich atomów tworzc gaz elektronowy swobodnie

Bardziej szczegółowo

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa.

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Wstp Przy podejciu do planowania adresacji IP moemy spotka si z 2 głównymi przypadkami: planowanie za pomoc adresów sieci prywatnej przypadek, w którym jeeli

Bardziej szczegółowo

Odpady nadające się ponownego przetworzenia są odpowiednio oznakowane. Zwracajcie więc uwagę na znaki i symbole umieszczane na opakowaniach

Odpady nadające się ponownego przetworzenia są odpowiednio oznakowane. Zwracajcie więc uwagę na znaki i symbole umieszczane na opakowaniach Odpady nadające się ponownego przetworzenia są odpowiednio oznakowane. Zwracajcie więc uwagę na znaki i symbole umieszczane na opakowaniach JAKIE ZNACZENIE MAJĄ ZNAKI UMIESZCZONE NA OPAKOWANIACH Opakowanie

Bardziej szczegółowo

Monika Peplińska. Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu zajęcia techniczne dla klasy VI szkoły podstawowej.

Monika Peplińska. Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu zajęcia techniczne dla klasy VI szkoły podstawowej. Klasa VIa Monika Peplińska Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu zajęcia techniczne dla klasy VI szkoły podstawowej Część techniczna Dział 6. Materiały włókiennicze 6.1 Rodzaje. wymienia

Bardziej szczegółowo

Przemysław Hruszka Marzec 2006

Przemysław Hruszka Marzec 2006 Przemysław Hruszka Marzec 2006 87-100 Toru, ul. Marii Skłodowskiej-Curie 55 Internet: www.prik.pl, e-mail: biuro@prik.pl Znakowanie CE! " 3-4-2006 2 Dyrektywa Wyrobów Budowlanych!"#$%&# ' #$! %&!'()!!

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z ZAJĘĆ TECHNICZNYCH W KLASIE VI

KRYTERIA OCENIANIA Z ZAJĘĆ TECHNICZNYCH W KLASIE VI KRYTERIA OCENIANIA Z ZAJĘĆ TECHNICZNYCH W KLASIE VI I OKRES Sprawności konieczne (ocena: dopuszczający) 1. Rysunek techniczny posługuje się przyborami kreślarskimi; czyta proste rysunki techniczne; zna

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekologicznie znaczy trendy Prof. Alina Matuszak-Flejszman Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 9 kwietnia 2015 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych

Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych ! Liczba substancji istniejcych, ujtych w EINECS 100 106 substancji Liczba substancji obecnych w obrocie około 30 000 70 000 substancji

Bardziej szczegółowo

3.8. Ochrona przed naturalnymi niebezpieczestwami 3.9. Ochrona przed promieniowaniem radioaktywnym 3.10. Inne badania nad rodowiskiem

3.8. Ochrona przed naturalnymi niebezpieczestwami 3.9. Ochrona przed promieniowaniem radioaktywnym 3.10. Inne badania nad rodowiskiem NABS 1992 1 Eksploracja i eksploatacja ziemi 1.0. Badania ogólne 1.1. Poszukiwania surowców mineralnych, ropy naftowej i gazu 1.2. Eksploracja i eksploatacja dna morskiego 1.3. Skorupa i płaszcz ziemi

Bardziej szczegółowo

Technologia ACREN. Energetyczne Wykorzystanie Odpadów Komunalnych

Technologia ACREN. Energetyczne Wykorzystanie Odpadów Komunalnych Technologia ACREN Energetyczne Wykorzystanie Odpadów Komunalnych Profil firmy Kamitec Kamitec sp. z o.o. członek Izby Gospodarczej Energetyki i Ochrony Środowiska opracowała i wdraża innowacyjną technologię

Bardziej szczegółowo

Materiały metalowe. Utwardzanie wydzieleniowe stopów aluminium

Materiały metalowe. Utwardzanie wydzieleniowe stopów aluminium Aluminium Metal ten krystalizuje w sieci A1, a wic cechuje si du plastycznoci. Charakteryzuje si parametrem sieci a=0,40408 nm, temperatur topnienia 3 Mg / m 660,4 C, temperatur wrzenia 2060 C. Mał gsto

Bardziej szczegółowo

Towaroznawstwo artykułów przemysłowych

Towaroznawstwo artykułów przemysłowych Towaroznawstwo artykułów przemysłowych Towaroznawstwo Tomasz Poskrobko Przemysł produkcja materialna, polegająca na wytwarzaniu wyrobów w sposób masowy, przy użyciu urządzeń mechanicznych, Towary przemysłowe

Bardziej szczegółowo

PIROLIZA. GENERALNY DYSTRYBUTOR REDUXCO www.dagas.pl :: email: info@dagas.pl :: www.reduxco.com

PIROLIZA. GENERALNY DYSTRYBUTOR REDUXCO www.dagas.pl :: email: info@dagas.pl :: www.reduxco.com PIROLIZA Instalacja do pirolizy odpadów gumowych przeznaczona do przetwarzania zużytych opon i odpadów tworzyw sztucznych (polietylen, polipropylen, polistyrol), w której produktem końcowym może być energia

Bardziej szczegółowo

CZY ZASYPIĄ NAS ŚMIECI? CZĘŚĆ II

CZY ZASYPIĄ NAS ŚMIECI? CZĘŚĆ II 5 CZY ZASYPIĄ NAS ŚMIECI? CZĘŚĆ II CELE OGÓLNE: zrozumienie roli człowieka w środowisku przyrodniczym poznanie zagrożeń dla środowiska ze strony człowieka uświadomienie własnej odpowiedzialności za stan

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu zajęcia techniczne dla klasy 6 szkoły podstawowej

Wymagania edukacyjne z przedmiotu zajęcia techniczne dla klasy 6 szkoły podstawowej Wymagania edukacyjne z przedmiotu zajęcia techniczne dla klasy 6 szkoły podstawowej Dział: Materiały włókiennicze 1 Rodzaje materiałów włókienniczych. 2 Pochodzenie i zastosowanie włókien 3 Wyrób tkanin

Bardziej szczegółowo

ROCZNA ANALIZA STANU GOSPODARKI ODPADAMI NA TERENIE MIASTA I GMINY SZCZEBRZESZYN ZA 2014 ROK SZCZEBRZESZYN, KWIECIEŃ 2015 ROK

ROCZNA ANALIZA STANU GOSPODARKI ODPADAMI NA TERENIE MIASTA I GMINY SZCZEBRZESZYN ZA 2014 ROK SZCZEBRZESZYN, KWIECIEŃ 2015 ROK URZĄD MIEJSKI W SZCZEBRZESZYNIE ROCZNA ANALIZA STANU GOSPODARKI ODPADAMI NA TERENIE MIASTA I GMINY SZCZEBRZESZYN ZA 2014 ROK SZCZEBRZESZYN, KWIECIEŃ 2015 ROK Wprowadzenie Cel przygotowania analizy Niniejszy

Bardziej szczegółowo

Metody łączenia metali. rozłączne nierozłączne:

Metody łączenia metali. rozłączne nierozłączne: Metody łączenia metali rozłączne nierozłączne: Lutowanie: łączenie części metalowych za pomocą stopów, zwanych lutami, które mają niższą od lutowanych metali temperaturę topnienia. - lutowanie miękkie

Bardziej szczegółowo

Cywilizacja śmieci szansa czy zagrożenie?

Cywilizacja śmieci szansa czy zagrożenie? - Cywilizacja śmieci szansa czy zagrożenie? Recykling odpadów odzysk surowców wtórnych z odpadów komunalnych Tarnów, 12 grudnia 2014 r. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Metody przetwarzania odpadów opakowaniowych wielomateriałowych i po środkach niebezpiecznych

Metody przetwarzania odpadów opakowaniowych wielomateriałowych i po środkach niebezpiecznych Metody przetwarzania odpadów opakowaniowych wielomateriałowych i po środkach niebezpiecznych Krzysztof Hornicki INTERSEROH Organizacja Odzysku Opakowań S.A. 1 ZAMIAST WSTĘPU W dniu 10 września 2015 roku

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć - 45 min

Scenariusz zajęć - 45 min Scenariusz zajęć - 45 min Grupa wiekowa: Szkoła ponadgimnazjalna Temat: ODZYSKAJ - KORZYSTAJ Cel ogólny zajęć: Kształtowanie świadomości ekologicznej uczniów z zakresu gospodarki odpadami. Zapoznanie uczniów

Bardziej szczegółowo

Miejsce termicznych metod przekształcania odpadów w Krajowym Planie Gospodarki Odpadami

Miejsce termicznych metod przekształcania odpadów w Krajowym Planie Gospodarki Odpadami Miejsce termicznych metod przekształcania odpadów w Krajowym Planie Gospodarki Odpadami Doc dr Lidia Sieja INSTYTUT EKOLOGII TERENÓW UPRZEMYSŁOWIONYCH Katowice Bilans odpadów wytworzonych w 2004r Rodzaj

Bardziej szczegółowo

FRIATEC AG. Ceramics Division FRIDURIT FRIALIT-DEGUSSIT

FRIATEC AG. Ceramics Division FRIDURIT FRIALIT-DEGUSSIT FRIATEC AG Ceramics Division FRIDURIT FRIALIT-DEGUSSIT FRIALIT-DEGUSSIT Ceramika tlenkowa Budowa dla klienta konkretnego rozwiązania osiąga się poprzez zespół doświadczonych inżynierów i techników w Zakładzie

Bardziej szczegółowo

Chemia stosowana, odpady i zarządzanie chemikaliami

Chemia stosowana, odpady i zarządzanie chemikaliami Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Chemia stosowana, odpady i zarządzanie chemikaliami Prowadzący: dr Elżbieta Megiel Plan wykładów Data Zagadnienia 7.03 Chemia stosowana 14.03 Zielona chemia 21.03

Bardziej szczegółowo

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K ĆWICZENIA 2 Charakterystyka wybranej działalności gospodarczej: 1. Stosowane surowce, materiały, półprodukty, wyroby ze szczególnym

Bardziej szczegółowo

Numer identyfikacyjny REGON o ile przedsiębiorca taki numer posiada

Numer identyfikacyjny REGON o ile przedsiębiorca taki numer posiada Lp. Data dokonania wpisu do rejestru Firma, oznaczenie siedziby i adres albo imię, nazwisko i adres przedsiębiorcy Numer identyfikacji podatkowej NIP o ile przedsiębiorca taki numer posiada Numer identyfikacyjny

Bardziej szczegółowo

5. POLIMERY. Tablica 5-1. Rodzaje klasyfikacji polimerów

5. POLIMERY. Tablica 5-1. Rodzaje klasyfikacji polimerów 5. POLIMERY Polimery jest to grupa materiałów, która wskutek swojej budowy czsteczkowej, powstajcej w wyniku polimeryzacji, otrzymała nazw tworzyw polimerowych, krótko: polimerów. W jzyku potocznym ta

Bardziej szczegółowo

Proekologiczna instalacja pilotażowa do produkcji emulsji asfaltowych modyfikowanych nanostrukturami z polimerów odpadowych

Proekologiczna instalacja pilotażowa do produkcji emulsji asfaltowych modyfikowanych nanostrukturami z polimerów odpadowych Proekologiczna instalacja pilotażowa do produkcji emulsji asfaltowych modyfikowanych nanostrukturami z polimerów odpadowych Zagospodarowanie odpadów polimerowych przy produkcji nowatorskich emulsji asfaltowych

Bardziej szczegółowo

Program Sektorowy Recyklingu szansą na finansowanie rozwoju nowych technologii, produktów i usług

Program Sektorowy Recyklingu szansą na finansowanie rozwoju nowych technologii, produktów i usług Program Sektorowy Recyklingu szansą na finansowanie rozwoju nowych technologii, produktów i usług AGENDA 1. Czym są programy sektorowe? 2. Czym są projekty B+R, jak je konstruować i realizować? 3. Program

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania do poszczególnych działów. Zajęcia techniczne klasa V. oprac. Beata Łabiga

Szczegółowe wymagania do poszczególnych działów. Zajęcia techniczne klasa V. oprac. Beata Łabiga Szczegółowe wymagania do poszczególnych działów. Zajęcia techniczne klasa V oprac. Beata Łabiga ROZDZIAŁ III. MATERIAŁY I ICH ZASTOSOWANIE Wymagania podstawowe poprawnie posługuje się terminami: włókno,

Bardziej szczegółowo

Programowanie Obiektowe

Programowanie Obiektowe Programowanie Obiektowe dr in. Piotr Zabawa IBM/Rational Certified Consultant pzabawa@pk.edu.pl WYKŁAD 1 Wstp, jzyki, obiektowo Cele wykładu Zaznajomienie słuchaczy z głównymi cechami obiektowoci Przedstawienie

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy moduł specjalności inżynieria rehabilitacyjna Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK

Bardziej szczegółowo

KREZUS SA Otrzymanie zezwolenia na zbieranie i transport odpadów przez Emitenta

KREZUS SA Otrzymanie zezwolenia na zbieranie i transport odpadów przez Emitenta 2015-10-15 10:51 KREZUS SA Otrzymanie zezwolenia na zbieranie i transport odpadów przez Emitenta Raport bieżący z plikiem 33/2015 Podstawa prawna: Art. 56 ust. 1 pkt 2 Ustawy o ofercie - informacje bieżące

Bardziej szczegółowo

Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA

Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA Szkło optyczne i fotoniczne, A. Szwedowski, R. Romaniuk, WNT, 2009 POLIKRYSZTAŁY - ciała stałe o drobnoziarnistej strukturze, które są złożone z wielkiej liczby

Bardziej szczegółowo

Nr lekcji. Liczba godzin. Temat lekcji. Zakres treści. Osiągnięcia ucznia

Nr lekcji. Liczba godzin. Temat lekcji. Zakres treści. Osiągnięcia ucznia Zespół Szkół Nr 5 w Zamościu Etap edukacyjny gimnazjum ZAJĘCIA TECHNICZNE Nauczyciel realizujący: Marzena Mazurek Szczegółowy rozkład materiału II rok nauki (5 godzin) Nr lekcji Temat lekcji Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Gmina Papowo Biskupie

Gmina Papowo Biskupie SPRAWOZDANIE WÓJTA, BURMISTRZA LUB PREZYDENTA MIASTA Z REALIZACJI ZADAŃ Z ZAKRESU GOSPODAROWANIA ODPADAMI KOMUNALNYMI ZA 2014 ROK I. NAZWA GMINY (MIASTA) Gmina Papowo Biskupie ADRESAT 1) 1) MARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA

Bardziej szczegółowo

ROCZNE SPRAWOZDANIE WÓJTA Z REALIZACJI ZADAŃ Z ZAKRESU GOSPODAROWANIA ODPADAMI KOMUNALNYMI - KOREKTA ADRESAT 1)

ROCZNE SPRAWOZDANIE WÓJTA Z REALIZACJI ZADAŃ Z ZAKRESU GOSPODAROWANIA ODPADAMI KOMUNALNYMI - KOREKTA ADRESAT 1) ROCZNE SPRAWOZDANIE WÓJTA Z REALIZACJI ZADAŃ Z ZAKRESU GOSPODAROWANIA ODPADAMI KOMUNALNYMI - KOREKTA SPRAWOZDANIE WÓJTA, BURMISTRZA LUB PREZYDENTA MIASTA Z REALIZACJI ZADAŃ Z ZAKRESU GOSPODAROWANIA ODPADAMI

Bardziej szczegółowo

Dywersyfikacja źródeł energii przy wykorzystaniu biomasy i odpadów organicznych

Dywersyfikacja źródeł energii przy wykorzystaniu biomasy i odpadów organicznych Dywersyfikacja źródeł energii przy wykorzystaniu biomasy i odpadów organicznych dr hab. inż. Andrzej Wojciechowski mgr inż. Adam Doliński e-mail: andrzej.wojciechowski@imp.edu.pl www.imp.edu.pl Ochrona

Bardziej szczegółowo

Ogólna charakterystyka materiałów inżynierskich

Ogólna charakterystyka materiałów inżynierskich PODSTAWY DOBORU MATERIAŁÓW INŻYNIERSKICH 1 Ogólna charakterystyka materiałów inżynierskich MATERIAŁAMI (inżynierskimi) nazywa się skondensowane (stałe) substancje, których właściwości czynią ją użytecznymi

Bardziej szczegółowo

Zakład Gospodarki Odpadami Komunalnymi Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością CENNIK. za przyjęcie i zagospodarowanie odpadów w

Zakład Gospodarki Odpadami Komunalnymi Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością CENNIK. za przyjęcie i zagospodarowanie odpadów w Zakład Gospodarki Odpadami Komunalnymi Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością CENNIK za przyjęcie i zagospodarowanie odpadów w Zakładzie Gospodarki Odpadami Komunalnymi w Rzędowie RIPOK Obowiązuje od

Bardziej szczegółowo

Nauczycielski plan dydaktyczny z chemii klasa: 1 LO, I ZS, 2 TA, 2 TŻ1, 2 TŻ2, 2 TŻR, 2 TI,2 TE1, 2 TE2, zakres podstawowy

Nauczycielski plan dydaktyczny z chemii klasa: 1 LO, I ZS, 2 TA, 2 TŻ1, 2 TŻ2, 2 TŻR, 2 TI,2 TE1, 2 TE2, zakres podstawowy Nauczycielski plan dydaktyczny z chemii klasa: 1 LO, I ZS, 2 TA, 2 TŻ1, 2 TŻ2, 2 TŻR, 2 TI,2 TE1, 2 TE2, zakres podstawowy Temat lekcji Treści nauczania 1. Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania

Bardziej szczegółowo

Numer identyfikacji podatkowej (NIP) Numer identyfikacyjny REGON, o ile przedsiębiorca taki numer posiada 896-000-00-26 931623022 Podano poniżej

Numer identyfikacji podatkowej (NIP) Numer identyfikacyjny REGON, o ile przedsiębiorca taki numer posiada 896-000-00-26 931623022 Podano poniżej Nr rejestrowy/ Data dokonania wpisu ID/WPIS/K/1/2013 25 stycznia 2013r Firma, oznaczenie siedziby i adres albo imię, nazwisko i adres przedsiębiorcy Wrocławskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania ALBA 53-238

Bardziej szczegółowo

Zrównowaona technologia materiałowa*

Zrównowaona technologia materiałowa* AMME 23 12th Zrównowaona technologia materiałowa* R. Nowosielski, M. Spilka Zakład Materiałów Nanokrystalicznych i Funkcjonalnych oraz Zrównowaonych Technologii Proekologicznych, Instytut Materiałów Inynierskich

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym

Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym ZB 7. Plastyczne kształtowanie stopów magnezu (kucie precyzyjne, tłoczenie, wyciskanie, walcowanie itp.) Autorzy i liderzy merytoryczni

Bardziej szczegółowo

Bilans wytwarzonych odpadów w wikszych zakładach przemysłowych Konina

Bilans wytwarzonych odpadów w wikszych zakładach przemysłowych Konina Załcznik 1a Bilans wytwarzonych w wikszych zakładach przemysłowych Konina Zakłady Energetyczne PAK S.A. Elektrownia Konin Dział 2. Zestawienie danych o rodzajach i iloci wytworzonych /2002r/( Mg ). Lp.

Bardziej szczegółowo

Bełchatów BADANIA DPPL

Bełchatów BADANIA DPPL Bełchatów 25-27.10.1007 BADANIA DPPL Władysław Klonowski W Polsce właciw władz do przeprowadzania bada wstpnych i okresowych oraz po naprawie DPPL jest Transportowy Dozór Techniczny, zgodnie z art. 6 ustawy

Bardziej szczegółowo

Stal - definicja Stal

Stal - definicja Stal \ Stal - definicja Stal stop żelaza z węglem,plastycznie obrobiony i obrabialny cieplnie o zawartości węgla nieprzekraczającej 2,11% co odpowiada granicznej rozpuszczalności węgla w żelazie (dla stali

Bardziej szczegółowo

TECHNIKA Szczegółowe wymagania na poszczególne oceny:

TECHNIKA Szczegółowe wymagania na poszczególne oceny: TECHNIKA Szczegółowe wymagania na poszczególne oceny: KLASA 5 Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który opanował pełny zakres wiedzy wymaganej programem, a ponadto: samodzielnie wykonuje własne projekty prac

Bardziej szczegółowo

KARTA KATALOGOWA. infolinia: 801-005-885 info@egsystem-sklep.pl www.egsystem-sklep.pl. Nazwa: Półmaska jednorazowego użytku NEOSEC Typ: EG-NEOSEC

KARTA KATALOGOWA. infolinia: 801-005-885 info@egsystem-sklep.pl www.egsystem-sklep.pl. Nazwa: Półmaska jednorazowego użytku NEOSEC Typ: EG-NEOSEC KARTA KATALOGOWA Nazwa: Półmaska jednorazowego użytku NEOSEC Typ: EG-NEOSEC Półmaski we wszystkich wariantach: bez zaworów wydechowych Półmaski o największym rozwinięciu powierzchni filtracyjnej, zapewniające

Bardziej szczegółowo

MASY SAMOUTWARDZALNE Z GEOPOLIMEROWYM UKŁADEM WICYM

MASY SAMOUTWARDZALNE Z GEOPOLIMEROWYM UKŁADEM WICYM Jiri NOVOTNY 1 SAND-TEAM Brno 1. Spoiwo geopolimerowe. Geopolimery nale do alkalicznych glinokrzemianów. Chodzi o materiały zawierajce krzem, glin oraz pierwiastek alkaliczny typu sodu lub potasu. W przyrodzie

Bardziej szczegółowo

Magazynowanie cieczy

Magazynowanie cieczy Magazynowanie cieczy Do magazynowania cieczy służą zbiorniki. Sposób jej magazynowania zależy od jej objętości i właściwości takich jak: prężność par, korozyjność, palność i wybuchowość. Zbiorniki mogą

Bardziej szczegółowo

Laboratorium elektryczne. Falowniki i przekształtniki - I (E 14)

Laboratorium elektryczne. Falowniki i przekształtniki - I (E 14) POLITECHNIKA LSKA WYDZIAŁINYNIERII RODOWISKA I ENERGETYKI INSTYTUT MASZYN I URZDZE ENERGETYCZNYCH Laboratorium elektryczne Falowniki i przekształtniki - I (E 14) Opracował: mgr in. Janusz MDRYCH Zatwierdził:

Bardziej szczegółowo

5. MATERIAŁY CERAMICZNE

5. MATERIAŁY CERAMICZNE 5. MATERIAŁY CERAMICZNE Ceramik nazywane s nieorganiczne materiały niemetaliczne (krystaliczne i amorficzne), złoone głównie ze zwizków metali i niemetali Al, Si, Ti, C, O, N, tworzcych formy przestrzenne

Bardziej szczegółowo

M.11.01.04 ZASYPANIE WYKOPÓW WRAZ Z ZAGSZCZENIEM

M.11.01.04 ZASYPANIE WYKOPÓW WRAZ Z ZAGSZCZENIEM ZASYPANIE WYKOPÓW WRAZ Z ZAGSZCZENIEM 1. WSTP 1.1. Przedmiot ST Przedmiotem niniejszej ST s wymagania szczegółowe dotyczce wykonania i odbioru Robót zwizanych z zasypywaniem wykopów z zagszczeniem dla

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie składu morfologicznego. Prof. dr hab. inż. Andrzej Jędrczak Uniwersytet Zielonogórski

Oznaczanie składu morfologicznego. Prof. dr hab. inż. Andrzej Jędrczak Uniwersytet Zielonogórski Oznaczanie składu morfologicznego Prof. dr hab. inż. Andrzej Jędrczak Uniwersytet Zielonogórski Pobieranie i przygotowywanie próbek Przedmiot procedury - metoda oznaczania składu morfologicznego odpadów

Bardziej szczegółowo

Skład chemiczny wybranych stopów niklu do obróbki plastycznej

Skład chemiczny wybranych stopów niklu do obróbki plastycznej Stopy innych metali Stopy niklu Konstrukcyjne (monele) Oporowe (chromel, alumel, nichromy, kanthal) O szczególnych własnościach fizycznych (inwar, kowar, elinwar, permalloy) Odporne na korozję(hastelloy)

Bardziej szczegółowo

Gospodarka odpadami opakowaniowymi w Unii Europejskiej i w Polsce

Gospodarka odpadami opakowaniowymi w Unii Europejskiej i w Polsce X Spotkanie Forum Dobre praktyki w gospodarce odpadami Gospodarka odpadami opakowaniowymi w Unii Europejskiej i w Polsce Warszawa 26 maj 2012 Wspieranie odzysku i recyklingu w PRL Gospodarka odpadami komunalnymi

Bardziej szczegółowo

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW Utylizacja odpadów komunalnych, gumowych oraz przerób biomasy w procesie pirolizy nisko i wysokotemperaturowej. Przygotował: Leszek Borkowski Marzec 2012 Piroliza

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta i Gminy w Radzyminie

Urząd Miasta i Gminy w Radzyminie SPRAWOZDANIE WÓJTA, BURMISTRZA LUB PREZYDENTA MIASTA Z REALIZACJI ZADAŃ Z ZAKRESU GOSPODAROWANIA ODPADAMI KOMUNALNYMI ZA 2012 ROK ADRESAT 1) 1) MARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO ul. Jagiellońska 26,

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Inżynieria materiałowa. 2. KIERUNEK: Mechanika i budowa maszyn. 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Inżynieria materiałowa. 2. KIERUNEK: Mechanika i budowa maszyn. 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Inżynieria teriałowa 2. KIERUNEK: Mechanika i budowa szyn 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: 1/1 i 2 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5 6. LICZBA GODZIN:

Bardziej szczegółowo

3. WŁACIWOCI MATERIAŁÓW I METODY ICH WYZNACZANIA

3. WŁACIWOCI MATERIAŁÓW I METODY ICH WYZNACZANIA 3. WŁACIWOCI MATERIAŁÓW I METODY ICH WYZNACZANIA 3. 1. Właciwoci materiałów stosowane jako kryteria ich doboru Dobierajc materiał na okrelony element konstrukcji konieczne jest dopasowanie jego właciwoci

Bardziej szczegółowo

Elementy murowe z autoklawizowanego betonu komórkowego bloczki 590x240x120 590x240x180 490x240x240 490x240x180 półbloczki

Elementy murowe z autoklawizowanego betonu komórkowego bloczki 590x240x120 590x240x180 490x240x240 490x240x180 półbloczki Budownictwo ogólne CIANY dr in. Andrzej Dzigielewski Rodzaje cian ze wzgldu na funkcj (ogólnie): ciany konstrukcyjne ciany niekonstrukcyjne Rodzaje cian ze wzgldu na funkcj (szczegółowo): ciana wewntrzna

Bardziej szczegółowo

Analiza zasadności uruchomienia przez NCBiR agendy badawczej w obszarze substytucji surowców nieenergetycznych istotnych dla polskiej gospodarki.

Analiza zasadności uruchomienia przez NCBiR agendy badawczej w obszarze substytucji surowców nieenergetycznych istotnych dla polskiej gospodarki. Analiza zasadności uruchomienia przez NCBiR agendy badawczej w obszarze substytucji surowców nieenergetycznych istotnych dla polskiej gospodarki. Dr hab. inż. Łukasz Kaczmarek prof. nzw. Wydział Mechaniczny

Bardziej szczegółowo

Projekt okablowania strukturalnego dla I semestru Akademii CISCO we WSIZ Copernicus we Wrocławiu

Projekt okablowania strukturalnego dla I semestru Akademii CISCO we WSIZ Copernicus we Wrocławiu Przygotował: mgr in. Jarosław Szybiski Projekt okablowania strukturalnego dla I semestru Akademii CISCO we WSIZ Copernicus we Wrocławiu 1. Wstp Okablowanie strukturalne to pojcie, którym okrela si specyficzne

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w gospodarce odpadami komunalnymi w świetle strategii wyznaczonej w krajowym planie gospodarki odpadami

Wyzwania w gospodarce odpadami komunalnymi w świetle strategii wyznaczonej w krajowym planie gospodarki odpadami Wyzwania w gospodarce odpadami komunalnymi w świetle strategii wyznaczonej w krajowym planie gospodarki odpadami Lidia Sieja Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych Wrocław, marzec 2012 Dyrektywa ramowa

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE WÓJTA GMINY JANÓW Z REALIZACJI ZADAŃ Z ZAKRESU GOSPODAROWANIA ODPADAMI KOMUNALNYMI W ROKU 2014

SPRAWOZDANIE WÓJTA GMINY JANÓW Z REALIZACJI ZADAŃ Z ZAKRESU GOSPODAROWANIA ODPADAMI KOMUNALNYMI W ROKU 2014 SPRAWOZDANIE WÓJTA GMINY JANÓW Z REALIZACJI ZADAŃ Z ZAKRESU GOSPODAROWANIA ODPADAMI KOMUNALNYMI W ROKU 214 SPRAWOZDANIE WÓJTA, BURMISTRZA LUB PREZYDENTA MIASTA Z REALIZACJI ZADAŃ Z ZAKRESU GOSPODAROWANIA

Bardziej szczegółowo

LAF-Polska Bielawa 58-260, ul. Wolności 117 NIP: 882-152-92-20 REGON: 890704507 http://www.laf-polska.pl

LAF-Polska Bielawa 58-260, ul. Wolności 117 NIP: 882-152-92-20 REGON: 890704507 http://www.laf-polska.pl Podstawowe informacje o stali Stal jest stopem żelaza, węgla i innych pierwiastków stopowych o zawartości do 2,14 % węgla. W praktyce, jako stale oznacza się stopy, które najczęściej zawierają żelazo,

Bardziej szczegółowo

Krajowy Program Gospodarki Odpadami

Krajowy Program Gospodarki Odpadami Krajowy Program Gospodarki Odpadami KPGO został sporządzony jako realizacja przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 365 i Nr 113, poz.

Bardziej szczegółowo

Poradnik korzystania z serwisu UNET: Konfiguracja programu pocztowego

Poradnik korzystania z serwisu UNET: Konfiguracja programu pocztowego Poradnik korzystania z serwisu UNET: Konfiguracja programu pocztowego Niniejszy opis dotyczy konfiguracji programu pocztowego Outlook Express z pakietu Internet Explorer, pracujcego pod kontrol systemu

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo