Andrzej J. Piwowarski*, Stanis³aw Rychlicki** NOWE TECHNOLOGIE DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ELEMENTEM JEGO DYWERSYFIKACJI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Andrzej J. Piwowarski*, Stanis³aw Rychlicki** NOWE TECHNOLOGIE DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ELEMENTEM JEGO DYWERSYFIKACJI"

Transkrypt

1 WIERTNICTWO NAFTA GAZ TOM 27 ZESZYT Andrzej J. Piwowarski*, Stanis³aw Rychlicki** NOWE TECHNOLOGIE DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ELEMENTEM JEGO DYWERSYFIKACJI 1. WSTÊP Przy obecnym rocznym zu yciu gazu ziemnego rzêdu 14 mld m 3, posiadaniu udokumentowanych zasobów wydobywanych gazu ziemnego rzêdu 100 miliardów m 3 (97,91 mld m 3 stan na koniec 2009 roku) oraz posiadaniu d³ugoterminowego kontraktu na dostawy gazu ziemnego, Polska posiada obecnie dosyæ poprawn¹ sytuacjê zaopatrzeniow¹. Ta wydawa³oby siê komfortowa sytuacja nie przedstawia jednak wystarczaj¹cego bezpieczeñstwa gazoenergetycznego szczególnie w przysz³oœci kiedy zale noœæ od jednego g³ównego dostawcy mo e siê znacz¹co zwiêkszyæ i wówczas, kiedy wzglêdy polityczne mog³yby spowodowaæ perturbacje w dostawach gazu ziemnego do naszego kraju. Od wielu lat wystêpuje chêæ zdywersyfikowania Ÿróde³ i dróg dostaw gazu ziemnego do Polski. Do rozpatrywanych opcji dywersyfikacyjnych dostaw gazu ziemnego, gazoci¹gowych w postaci gazoci¹gów podmorskich z kontynentalnego szelfu norweskiego czy te morskich jak terminal l¹dowy LNG o du ej przepustowoœci do³¹czono niedawno, opcjê dostaw gazu ziemnego sprê onego CNG oraz opcjê LNG regazyfikowanego na tankowcu LNG czyli na tzw. metanowcu lub na specjalnej p³ywaj¹cej jednostce magazynowo-regazyfikacyjnej. Te dwie ostatnie opcje nale ¹ do grupy nowych technologii rozwiniêtych ostatnimi laty; morskie dostawy CNG datuj¹ siê od trochê wiêcej ni od 10 lat natomiast regazyfikowany LNG dok³adnie od 5 lat. Obie technologie okazuj¹ siê dosyæ atrakcyjnymi rozwi¹zaniami dla celów dywersyfikacji Ÿróde³ i dróg dostaw gazu ziemnego. 2. WPROWADZENIE Nowe technologie u ytkowania czy te wykorzystywania gazu ziemnego stanowi¹ si³y napêdowe rozwoju rynków gazowych. Pomagaj¹ one kreowaæ rynek, zwiêkszaæ sprzeda * PGNiG S.A. ** Wydzia³ Wiertnictwa, Nafty i Gazu AGH, Kraków 333

2 gazu, lepiej planowaæ zapotrzebowanie na gaz i eksploatowanie w³asnych zasobów. Nie wystarcza bowiem wydobywaæ du o gazu ziemnego z w³asnych z³ó lub go importowaæ, ale przede wszystkim trzeba umieæ go zu ytkowaæ i to z ekonomiczn¹ op³acalnoœci¹. Gaz ziemny mo e byæ u ytkowany bezpoœrednio jako paliwo oraz przerabiany jako surowiec. Do znanych i rozpowszechnionych nowych technologii gazowych nale ¹ [1 8]: skraplanie du ych czy te bardzo du ych iloœci gazu ziemnego, lekkie destylaty ropy naftowej uzyskiwane w procesie Gas-to-Liquids, kogeneracja, mini-kogeneracja i trigeneracja, sprê ony gaz ziemny (NGV Natural Gas Vehicles lub CNG Compressed Natural Gas) do napêdu pojazdów mechanicznych, ogniwa paliwowe, promienniki do ogrzewania bardzo du ych pomieszczeñ lub powierzchni, klimatyzacja, dostawy skroplonego gazu ziemnego drog¹ morsk¹ do l¹dowych terminali importowych, dostawy LNG regazyfikowanego na pok³adzie tankowca LNG czyli metanowca lub na specjalnej jednostce magazynowej i regazyfikacyjnej, alternatywny transport morski du ych iloœci gazu ziemnego w postaci sprê onej. Z poœród tych wymienionych nowych technologii gazowych zostan¹ omówione szczegó³owiej dwie technologie, mog¹ce stanowiæ elementy dywersyfikacji dostaw gazu ziemnego, a mianowicie: skroplony gaz ziemny regazyfikowany na pok³adzie dedykowanego metanowca lub na FSRU (Floating Storage and Regasification Unit) czyli na p³ywaj¹cej jednostce ze zbiornikami magazynowymi i z instalacj¹ regazyfikacyjn¹, któr¹ mo e byæ stary metanowiec lub barka, technologia transportu morskiego sprê onego gazu ziemnego, obecnie wprowadzanaw ycie i wspomagaj¹ca waloryzacjê z³ó marginalnych oraz waloryzacjê gazu ziemnego z tzw. obszarów dojrza³ych. Te dwie stosunkowo nowe technologie dostaw, skroplony gaz ziemny LNG, regazyfikowany na pok³adzie metanowca LNG i sprê ony gaz ziemny CNG, przewo ony tankowcami mog¹ siê staæ i to ju w niedalekiej przysz³oœci dodatkowymi si³ami napêdowymi dla przebiegu procesu dywersyfikacji Ÿróde³ i dróg dostaw gazu ziemnego do Polski. 3. OGÓLNE ASPEKTY BEZPIECZEÑSTWA GAZOENERGETYCZNEGO I MO LIWYCH METOD DYWERSYFIKACJI DOSTAW GAZU ZIEMNEGO W POLSCE Jednym z g³ównych wyzwañ dla Polski na najbli sze lata jest podjêcie dzia³añ dla zapewnienia suwerennoœci energetycznej kraju. W odniesieniu do ropy naftowej oraz do gazu 334

3 ziemnego oznacza to ich pozyskiwanie z ró nych Ÿróde³ i ró nymi drogami czyli dywersyfikacjê dostaw. Jak wiadomo, do tej pory oba te produkty s¹ importowane w przewa aj¹cej czêœciz Rosji. Zmiana tej sytuacji to nie tylko chêæ polityczna ale równie ekonomiczna oraz koniecznoœæ poniesienia znacznych kosztów realizacji nowych inwestycji, tak jak to pokazuje przyk³ad l¹dowego terminala importowego LNG. Je eli chodzi o gaz ziemny projekty dywersyfikacji dostaw i dróg mog¹ dotyczyæ w zasadzie dwu rodzajów rozwi¹zañ: 1) budowy gazoci¹gów ³¹cz¹cych nasz system przesy³owy z systemami krajów zachodnich lub dostawy bezpoœrednio ze z³ó szelfu norweskiego gazoci¹giem podmorskim; 2) budowy jednego, a byæ mo e nawet dwu terminali skroplonego gazu ziemnego (LNG Liquefied Natural Gas) oraz dodatkowo terminali sprê onego gazu ziemnego (CNG Compressed Natural Gas), jeœli ta technologia bêdzie mog³a znaleÿæ w nieodleg³ej przysz³oœci praktyczne potwierdzenie i bêdzie siê mog³a sprawdziæ. Oprócz dywersyfikacji dostaw jest spraw¹ oczywist¹, e nowe odkrycia, udokumentowane i zagospodarowane zasoby gazu ziemnego mog¹ przyczyniæ siê w du ym stopniu do poprawy suwerennoœci gazoenergetycznej kraju. Du y i bardzo pozytywny wp³yw na bezpieczeñstwo dostaw gazu ziemnego stanowi posiadanie podziemnych magazynów gazu (PMG), rozmieszczonych je eli mo liwe na terytorium ca³ego kraju. Jest to miêdzy innymi opinia unijnej organizacji Gas Infrastructure Europe (GIE). Na marginesie mo na dodaæ, e powrót do projektu budowy gazoci¹gu podmorskiego ³¹cz¹cego nas z kontynentalnym szelfem norweskim jest obecnie trudny, z wielu powodów, w tym g³ównie z powodu braku op³acalnoœci tego przedsiêwziêcia. Natomiast bezpoœredni dostêp do Ÿróde³ gazu ziemnego mog¹ stanowiæ teraz dostawy LNG lub na mniejsz¹ skalê CNG. Zagadnienia zapewnienia bezpieczeñstwa dostaw gazu ziemnego jest przedmiotem ci¹g³ej troski Unii Europejskiej w zwi¹zku ze stale rosn¹ca zale noœci¹ krajów unijnych od zewnêtrznych dostaw g³ównie z kierunku wschodniego. Mówi¹ o tym dwie dyrektywy unijne o wspólnym rynku z 2003 r., o bezpieczeñstwie dostaw z 2004 r. i tzw. trzeci pakiet. Podjêcie tematu dywersyfikacji dostaw gazu przy pomocy naprzód transportu morskiego LNG a nastêpnie CNG jest krokiem wychodz¹cym naprzeciw poprawie suwerennoœci gazo-energetycznej kraju. Trzeba na pocz¹tku stwierdziæ, e przemys³ LNG w ca³oœci stanowi odrêbn¹ i specyficzn¹ filozofiê gazownicz¹ wymagaj¹c¹ nowej wyszkolonej kadry specjalistów, której na razie u nas brak. Od wielu lat wystêpuje chêæ zdywersyfikowania Ÿróde³ i dróg dostaw gazu ziemnego do Polski. Rozwa ano kilka opcji dostaw dywersyfikacyjnych w³¹czaj¹c w nie dostawy podmorskimi gazoci¹gami z Danii i z Norwegii. Z ró nych powodów te projekty nie doczeka³y siê realizacji brak koordynacji, za wysokie koszty dostaw czy ostatnio z powodu anulowania projektu Skanled (gazoci¹gu Norwegia-Szwecja-Dania). Zaburzenia i przerwy w dostawach gazu rosyjskiego przez Bia³oruœ, a przede wszystkim przez Ukrainê sta³y siê dodatkowym sygna³em dla nasilenia prac nad znalezieniem nowych dróg i Ÿróde³ dywersyfikacyjnych dostaw gazu ziemnego. Do rozpatrywanych opcji dostaw gazu ziemnego 335

4 gazoci¹gowych czy te morskich jak terminal l¹dowy LNG do³¹czono z inicjatywy nowego kierownictwa PGNiG S.A. w 2007 roku nowe technologie dostaw. Powrócono do przeanalizowania rozpoczêtych ju w 2001 roku mo liwoœci dostaw drog¹ morsk¹ sprê onego gazu ziemnego CNG, stosuj¹c innowacyjn¹ technologiê rozwiniêt¹ w Kanadzie, Norwegii i w USA. Dodatkow¹ zalet¹ jest na przyk³ad fakt, e infrastruktura (boje czy te nabrze- a) stosowane dla dostaw CNG mog¹ z powodzeniem s³u yæ do wy³adunku regazyfikowanego na pok³adzie metanowca LNG co stwarza mo liwoœæ dostaw gazu ziemnego w dwu postaciach, ciek³ej i sprê onej. Technologi¹ dostaw regazyfikowanego na metanowcu LNG zajmujemy siê w kraju od marca 2005 roku, po udanym pierwszym na œwiecie wy³adunku w Zatoce Meksykañskiej. Zbli on¹ do tej technologii jest technologia regazyfikacji na p³ywaj¹cej jednostce regazyfikacyjnej (FSRU-Floating Storage Regasification Unit), gdzie LNG jest prze³adowywane na zakotwiczony tankowiec (na ogó³ stary) lub na barkê z instalacjami regazyfikacyjnymi (rys. 1). Te rozwi¹zania s¹ postrzegane obecnie jako bardzo interesuj¹ce tak z punktu widzenia elastycznoœci, bezpieczeñstwa, ochrony œrodowiska, estetycznoœci, niskich kosztów terminali, szybkoœci wdra ania jak i mo liwoœci uzyskiwania dobrych cen za gaz. W odniesieniu do CNG, ograniczeniem jest wysoki koszt tankowca; podobnie jest w przypadku metanowca z regazyfikacj¹ LNG na pok³adzie. Obie te technologie mo na nazwaæ technologiami niszowymi. Pozostaj¹ one w stosunku do rozwa anego, importowego terminalu l¹dowego LNG dodatkowymi elementami dywersyfikacyjnymi, uzupe³niaj¹cymi, ale nie konkurencyjnymi. Rys. 1. P³ywaj¹cy magazyn i instalacja do regazyfikacji LNG (u ywany metanowiec) FSRU [4 6] 336

5 4. TECHNOLOGIA LNG REGAZYFIKOWANEGO NA POK ADZIE METANOWCA LUB NA P YWAJ CEJ JEDNOSTCE MAGAZYNOWEJ I REGAZYFIKACYJNEJ TYPU FSRU [6] Ta technologia mog³aby odegraæ rolê i okazaæ siê pomocn¹ w okresie nazywanym powszechnie start up czyli uruchamiania dostaw LNG. Tego rodzaju rozwi¹zania mog³yby równie stanowiæ czasowe rozwi¹zania awaryjno-pomostowe, w przypadku zaistnienia opóÿnienia, ostatecznego oddania do eksploatacji terminalu LNG w Œwinoujœciu, jak wiadomo, przewidywanego na koniec czerwca 2014 roku a jednoczeœnie zachodzi³aby koniecznoœæ odbioru zakontraktowanego LNG. Takie przejœciowe rozwi¹zanie projektu firmy Excelerate Energy LP z regazyfikacj¹ LNG na pok³adzie jak pokazuje konkretny przyk³ad w miejscowoœci Teesside w p³n-wsch. Anglii, pozwoli³o na uruchomienie dostaw LNG w iloœci do 5 mld m 3 rocznie, w ci¹gu 12 miesiêcy i po kosztach nie przekraczaj¹cych 80 milionów, co stanowi oko³o 10% kosztów terminala l¹dowego LNG o tej samej przepustowoœci. Je eli chodzi o technologie regazyfiko-wanego LNG, to ich zastosowanie bierze siê pod uwagê w zasadzie na okres czasu do uruchomienia l¹dowego terminalu LNG w 2014 r., dla tego samego zaopatrywanego obszaru co planowany przy pomocy dostaw CNG, to jest dla rejonu Trójmiasta. Obszar ten charakteryzuje siê istnieniem potencjalnie du ego rynku dla gazu ziemnego (przemys³ rafineryjny ropy naftowej, elektroenergetyka i ciep³ownictwo, odbiorcy handlowi i domowi) oraz posiadaniem w niedalekiej przysz³oœci kawernowego zbiornika magazynowego gazu w z³o ach solnych, który bardzo u³atwi i obni y dostawy zarówno CNG jak i regazyfikowanego LNG. Tutaj chcielibyœmy wykorzystaæ doœwiadczenia istniej¹cych terminali LNG w Teesside w p³n.-wsch. Anglii oraz w Bahia Blanca w Argentynie (rys. 2). Rys. 2. Pierwsze regularne dostawy regazyfikowanego na pok³adzie metanowca LNG, w iloœci 5 mld m 3 /rok gazu ziemnego, do gazoci¹gu l¹dowego w porcie Teesside w p³n.-wsch. Anglii, metod¹ alongside moored ship [5, 6] 337

6 Wprowadzenie nowej technologii regazyfikowanego na pok³adzie metanowca LNG jest zwi¹zane z wieloma problemami takimi jak problemy bezpieczeñstwa, ochrony œrodowiskai oczywiœcie z wa nymi zagadnieniami regulacyjnymi. Nad tymi ostatnimi pochyli³a siê UE analizuj¹c reperkusje legislacyjne czterech nowych technologii dostaw LNG. Komisja Europejska zidentyfikowa³a ich wp³yw na inne dokumenty legislacyjne UE. Dotyczy to nastêpuj¹cych rozwi¹zañ: terminalu LNG w postaci struktury betonowo-stalowej (Offshore Gravity Based Structures GBS) posadowionej na dnie morza, samowystarczalnego energetycznie i je eli chodzio inne media, platformy wydobywczej ropy naftowej lub gazu ziemnego odpowiednio zaadaptowanej dla zamontowania terminala LNG, jednostki p³ywaj¹cej zacumowanej na sta³e z magazynem i z regazyfikacj¹ LNG (Floating Storage Regasification Unit FSRU), metanowca z regazyfikacj¹ LNG na pok³adzie i z przesy³em regazyfikowanego LNG do gazoci¹gu podmorskiego lub do l¹dowego. 5. HISTORIA NARODZIN NOWEJ INNOWACYJNEJ TECHNOLOGII LNG REGAZYFIKOWANEGO NA POK ADZIE METANOWCA Innowacyjna metoda wy³adunku regazyfikowanego LNG zosta³a po raz pierwszy w historii œwiatowego przemys³u LNG praktycznie zastosowana w miesi¹cu marcu 2005 roku. Regazyfikowany na pok³adzie tankowca LNG czyli membranowego metanowca EXCELSIOR o pojemnoœci 138 tysiêcy m 3, skroplony gaz ziemny z instalacji w Bintulu w Malezji by³ przes³any bezpoœrednio do sieci przesy³owej El Paso w Teksasie oraz do podziemnego magazynu gazu ziemnego w podmorskich kawernach solnych o pojemnoœci czynnej 8 mld m 3 ; wszystko to odby³o siê w ramach projektu zwanego Gulf (of Mexico) Gateway Project. Ten projekt obejmuje te pierwszy terminal lub port wy³adowczy na morzu (offshore), który zosta³ odebrany do eksploatacji 17 marca 2005 roku. Zosta³ on zrealizowany dziêki znowelizowanemu Rozporz¹dzeniu o Portach na du ych g³êbokoœciach decyzji US Marine Administration. Terminal umo liwia wy³adunek jakiegokolwiek pochodzenia LNG i przes³ania go w iloœci 750 MMscfd (21,24 milionów m 3 /dobê) do dwu systemów przesy³owych Sea Robin Pipeline i do Blue Water Pipeline; po rozbudowie mog¹ one przyj¹æ nawet ponad 1000 MMscfd (28,31 milionów m 3 /dobê). W przygotowaniu jest nastêpny projekt dostaw na pó³nocno-wschodnie Wybrze e Stanów Zjednoczonych zwany North East Gateway, który ma dostarczaæ gaz do sieci Algonquin Gas Transmission w Nowej Anglii; terminal lub port bêdzie siê znajdowa³ w Zatoce Massachusetts niedaleko Bostonu; projekt nosz¹cy nazwê Neptun sponsorowany przez Gaz de France/Suez mia³ zostaæ wdro ony pod koniec 2009 roku. Nowa technologia zosta³a na razie zastosowana na dwu metanowcach zbudowanych w stoczniach po³udniowo-koreañskich Daewoo, nosz¹cym numery kad³ubów kolejno 2208 i 2218 dla armatora Exmar N.V. z Belgii i wodowanych kolejno, pierwszy nosz¹cy nazwê EXCELSIOR, w dniu 4 stycznia 2005 roku, a drugi 338

7 nazwany EXCELLENCE, 4 maja 2005 roku. Trzeci tego typu metanowiec o nazwie EXCE- LERATE zosta³ zamówiony i zwodowany w paÿdzierniku 2006 r. Czwarty i najwiêkszy metanowiec o pojemnoœci m 3 LNG, o nazwie EXPLORER zosta³ zwodowany w marcu 2008 roku. Oprócz wiêkszej pojemnoœci nast¹pi³a zmiana technologiczna polegaj¹ca na zastosowaniu zamkniêtego obiegu regazyfikacyjnego. Oba pierwsze metanowce zosta³y wyczarterowane d³ugoterminowo przez Excelerate Energy razem z Exmar N.V. i GKFF Ltd. Trzeci metanowiec jest w³asnoœci¹ spó³ki Exmar i oddzia³u Excelerate Energy. Oprócz technologii EBRV znan¹ jest na œwiecie technologia norweskiej firmy Höegh LNG [2]. Do wy³adunku Höegh LNG stosuje zmodyfikowany metanowiec z czterema zbiornikami kulistymi. Dodatkowe urz¹dzenia w porównaniu ze standardowym metanowcem to: cylindryczne pomieszczenie dla STL boji i systemu bocznego kompensatora, 3 jednostki regazyfikacyjne na saniach (skid) na pok³adzie, pompy LNG wysoko-ciœnieniowe, pompy wodne i orurowanie. Ka da jednostka regazyfikacyjna mo e odparowaæ 210 ton LNG/godz tj. 240 MMscfd czyli 6,8 mln m 3 /d; trzy jednostki po 20,4 mln m 3 /dobê. Höegh LNG zastosowa³ oryginaln¹ metodê dwustopniowej regazyfikacji przy u yciu propanu w obiegu zamkniêtym i wody morskiej oraz przy bardzo niskich zewnêtrznych temperaturach dodatkowo przy u yciu pary wodnej (moc wymagana dla 3 jednostek o mocy 40 MW). Aby opró niæ metanowiec o pojemnoœci 145 tysiêcy m 3 LNG potrzeba oko³o czterech dni. Technologia wy³adunku LNG bez terminala stanowi innowacyjny krok w kierunku przyspieszenia i uproszczenia importu LNG, daj¹c wiele dodatkowych korzyœci w porównaniu innymi konwencjonalnymi alternatywami. Ta metoda wy³adunku zosta³a zaprojektowana w celu dostarczenia niezawodnego systemu z du ¹ dyspozycyjnoœci¹ w oparciu o wypróbowane technologie i rozwi¹zania projektowe. Zasadniczymi elementami filozofii tego rozwi¹zania projektowego s¹: zastosowanie wypróbowanych technologii dla zbudowania wysoce niezawodnego metanowca z regazyfikacj¹ na morzu i przy minimalnym ryzyku projektowym, u ycie praktycznych rozwi¹zañ projektowych stosowanych dla instalacji morskich i eksploatacyjnych procedur jako podstaw programu rozwojowego metanowca z regazyfikacj¹ LNG na pok³adzie, zapewnienie pe³nej niezale noœci urz¹dzeñ regazyfikacyjnych dla pracy metanowca jako konwencjonalnego tankowca LNG, uzyskanie maksymalnej elastycznoœci dla obecnych i przysz³oœciowych zastosowañ tych rozwi¹zañ zw³aszcza w Stanach Zjednoczonych jak równie i na ca³ym œwiecie. W zgodzie z zasadami tej technologii zosta³ wybrany metanowiec o pojemnoœci m 3 LNG typu membranowego (technologia komór magazynowych francuskiej firmy Gaz Transport Gaz de France i Technigaz-Gazocéan) na którym dokonano pewnych 339

8 zmian umo liwiaj¹cych regazyfikacjê LNG na pok³adzie. Oprócz tego wybrano techniczne rozwi¹zanie dla pod³¹czenia tankowca z sieci¹ odbiorcz¹ gazu, typu STL (Submerged Turret Loading zanurzona wie yczka wy³adowcza, pod³¹czeniowa) bior¹c pod uwagê 10-letni¹ bezawaryjn¹ pracê tego urz¹dzenia na Morzu Pó³nocnym przy wy³adunkach ropy naftowej, LPG i kondensatów oraz prostotê rozwi¹zañ. Jednoczeœnie zastosowano wielk¹ liczbê testów i przegl¹dów systemu wy³adowczego w celu ograniczenia do minimum ryzyka na etapie badañ i w czasie wdra ania. Ta dzia³alnoœæ by³a krytyczn¹ nie tylko dla prac wdro eniowych ale równie dla zapewnienia integralnoœci projektowanego systemu wy³adowczego i bezpieczeñstwa operacji wy³adunkowych LNG. Dla zagadnieñ bezpieczeñstwa i wykonania analiz typu HAZOP/HAZID (ocena ryzyka) zaanga owano firmê Lloyds Register zaœ Bureau Veritas okreœli³o projekt koncepcyjny i wyda³o Full Class Certification dla tankowca LNG z systemem regazyfikacyjnym na pok³adzie; US Coast Guard wyda³ podobny certyfikat. Wreszcie American Bureau of Shipping dokona³o inspekcji i klasyfikacji systemu pod³¹czeniowego STL. Dokonano te wielu symulacji komputerowych dla wielkiej liczby stanów morza, warunków hydrodynamicznych przez Marintek, Marine Safety International (MSI) i testów oszronienia dla komór magazynowych przez Gaz Transport-Technigaz. Firma El Paso Corp. przeprowadzi³a pe³ne testy dla wyparek i pomp wysokociœnieniowych w warunkach dynamicznych. 6. ZASADNICZE ELEMENTY SYSTEMU WY ADOWCZEGO LNG Dostawczy system wy³adowczy LNG zaprojektowany zosta³ przez amerykañsk¹ firmê Energy Bridge TM i jest w³asnoœci¹ oraz jest zarz¹dzany przez firmê Excelerate Energy z Houston w Teksasie. Ten system wymaga u ycia zmodyfikowanego metanowca dla transportu morskiego i dla regazyfikacji LNG oraz specjalnie zaprojektowanych podmorskich instalacji dla dostawy gazu do sieci przesy³owej lub do podziemnego magazynu gazu. G³ównymi elementami systemu wy³adowczo-dostawczego s¹: metanowiec wraz z instalacj¹ regazyfikacyjn¹ na pok³adzie, zanurzalna wie yczka wy³adowcza wraz z boj¹ (Submerged Turret Loading STL) z ³añcuchem i z kotwic¹, dynamiczny, elastyczny pionowy gazoci¹g (dynamic riser), przewód zbiorczy czyli kolektor (manifold) posadowiony na dnie, gazoci¹g podmorski ³¹cz¹cy manifold z ma³¹ platform¹ pomiarow¹, podmorski gazoci¹g przesy³owy wychodz¹cy na l¹d, w przypadku wy³adunku regazyfikowanego LNG przy nabrze u dochodz¹ tylko wysoko-ciœnieniowe elastyczne przewody o œrednicy 10 tj. 250 mm, ³¹cz¹ce kolektor na metanowcu z króæcami gazoci¹gu po³o onego na nabrze u. System Energy Bridge Regasification Vessel TM, jak równie system firmy Höegh LNG jest kombinacj¹ wypróbowanych ju w przemyœle skroplonego gazu ziemnego technologii i urz¹dzeñ w nowych zastosowaniach i stanowi innowacyjny a nawet mo na powiedzieæ w pewnym sensie rewolucyjny krok w kierunku rozszerzenia techniki importowej LNG. 340

9 7. SYSTEM WY ADOWCZY ZWANY TE TERMINALEM PODMORSKIM LUB PORTEM ZNAJDUJ CY SIÊ POZA METANOWCEM System sk³adaj¹cy siê z podwodnej wie yczki wy³adowczej wraz z boj¹ (Submerged Turret Loading STL) ³añcuchów, z lin i z kotwicy jest jednym z najwa niejszych elementów technologii Energy Bridge. Zosta³ on opracowany przez Norwegów dla operacji prze³adunkowych ropy naftowej i kondensatów (Natural Gas Liquids NGL) na Morzach Pó³nocnym i Norweskim a g³ównym producentem STL jest firma norweska powsta³a w 1983 roku, Advanced Production and Loading AS (APL). Firma ta produkuje równie podwodne boje, risery oraz manifoldy. System STL zosta³ wybrany poniewa charakteryzuje siê on niezwyk³¹ niezawodnoœci¹ i bardzo dobrymi danymi statystycznymi eksploatacyjnymi. G³ównymi cechami tego systemu jest: mo liwoœæ pod³¹czenia przy trudnym stanie morza i wysokoœci fali do ponad 6 metrów, dzia³anie niezale nie od warunków pogodowych (nawet warunków wystêpuj¹cych w czasie huraganów), od³¹czenie systemu szybkie bezpieczne bez wzglêdu na pogodê, wytrzyma³oœæ na du e sztormy. Boja STL jest wysoka na 10,7 metrów i sk³ada siê ze sta³ego dolnego segmentu po³¹czonego z linami cumowniczymi oraz z górnego obrotowego elementu mog¹cego siê obracaæ wokó³ centralnej tulei. W typowym zastosowaniu STL jest po³¹czony oœmioma linami do zakotwiczenia, które s¹ przyczepione do dna morskiego przy pomocy lin i ³añcuchów. Te liny utrzymuj¹ bojê w po³o eniu stacjonarnym. Górny obrotowy segment stanowi czêœæ STL pozostaj¹c¹ w kontakcie ze statkiem umo liwiaj¹c¹ zmniejszenie dzia³ania wiatru i pr¹dów morskich. W czasie regazyfikacji LNG gaz wchodzi przez tulejê STL do tzw. risera. Po jej zakoñczeniu boja STL jest zwolniona, od³¹czona i zanurzona w wodzie na g³êbokoœæ oko³o 35 metrów to jest na g³êbokoœæ znacznie poni ej normalnego zanurzenia statków, które przez przeoczenie mog³yby siê znaleÿæ w pobli u. Riser jest to elastyczny podwodny odcinek gazoci¹gu ³¹cz¹cy bojê z podwodnym kolektorem i wchodz¹cym do niego podwodnym gazoci¹giem zwanym Pipeline End Manifold (PLEM). Ten ostatni jest to konwencjonalny kolektor pozwalaj¹cy na pod³¹czenie jednego lub kilku wysokociœnieniowych ( do 100 bar) gazoci¹gów podmorskich wychodz¹cych na l¹d. Czêsto pomiêdzy kolektorem a tymi gazoci¹gami znajduje siê podwodna platforma pomiarowa. Zasadniczym elementem tej nowej technologii jest odpowiednio zbudowany metanowiec wyposa ony w instalacjê do regazyfikacji LNG znajduj¹c¹ siê na pok³adzie oraz w urz¹dzenia do zacumowania metanowca i do pod³¹czenia go do gazoci¹gu wy³adowczego przy pomocy techniki opracowanej w Norwegii; m.in. stosowanej powszechnie do prze- ³adunków ropy naftowej i kondensatów przez znan¹ firmê norwesk¹ Knutsen OAS. Przyk³adowa charakterystyka takiego metanowca przedstawia siê nastêpuj¹co: d³ugoœæ ca³kowita (LOA): 277 metrów, szerokoœæ: 43,40 metrów, zanurzenie: 12,32 metrów, 341

10 DWT: ton, pojemnoœæ zbiorników magazynowych: m 3 LNG (przy 100% nape³nieniu), iloœæ i rodzaj zbiorników: 4 zbiorniki membranowe typu NO 96 francuskiej firmy GTT (Gaz Transport Technigaz nale ¹cej do Gaz de France), iloœæ transportowanego LNG: m 3 (procent nape³nienia komór: 98,5%), pompy wy³adowcze: nurnikowe (zanurzalne) EBARA o wydatku 1750 m 3 /godz., czas wy³adunku przy u yciu 2 pomp: 12 godzin, napêd: turbina parowa KAWASAKI o mocy kw, napêdzana ciê kim olejem napêdowym HFO 700 ST, prêdkoœæ metanowca: 19,1 wêz³ów przy zu yciu paliwa HFO oko³o 168 ton na dobê, dobowe odparowanie LNG: 0,15% pojemnoœci komór magazynowych, firma klasyfikuj¹ca: BV- Bureau Veritas, orientacyjny koszt metanowca z instalacj¹ regazyfikacyjn¹ i z pomieszczeniem dla zanurzalnej wie yczki wy³adowczej STL jest rzêdu ponad 200 milionów US$ (wycena z 2008 roku); (kwota ta jest od 20 do 30 milionów US$ wiêksza od kosztów konwencjonalnego metanowca). Projekt metanowca z regazyfikacj¹ LNG na pok³adzie, EBRV zosta³ opracowany wspólnie przez firmy: Excelerate Energy, Exmar NV, DSME, i Advanced Production and Loading AS. Metanowce typu Energy Bridge Regasification Vessel EBRV TM mog¹ bez adnego problemu za³adowywaæ LNG w konwencjonalnych terminalach eksportowych znajduj¹cych siê przy instalacjach do skraplania jak równie wy³adowywaæ LNG w konwencjonalnych terminalach importowych. Istnieje te mo liwoœæ prze³adunku z jednego metanowca na drugi oraz ze zbiorników LNG znajduj¹cych siê na l¹dzie na metanowiec EBRV. Pojemnoœæ ³adunku LNG nie jest zmniejszona z powodu znajduj¹cej siê na statku boji cumowniczej i systemu STL. Równie szybkoœæ statku jest tylko bardzo nieznacznie obni ona o oko³o 0,2 wêz³a. Metanowiec utrzymuje prêdkoœæ przy podchodzeniu do zacumowania i zakotwiczenia rzêdu 5 wêz³ów. 8. PORÓWNANIE KONWENCJONALNEJ METODY DOSTAW I WY ADUNKU LNG Z NOW METOD Wydaje siê na razie przedwczesne dokonanie porównañ, zw³aszcza je eli chodzi o korzyœci lub straty ekonomiczne. Pokazanie zalet ekonomicznych nie jest w obecnej chwili ³atwe. Tylko obecne warunki amerykañskie uzasadniaj¹ w pe³ni stosowanie tej technologii. Jednakowo specjaliœci rynku LNG stwierdzaj¹, e ta technologia nadaje siê bardzo dobrze w ograniczonych czasowo fazach pocz¹tkowych importu LNG w tzw. okresach start-up lub kiedy budowa konwencjonalnych terminali importowych napotyka na du e trudnoœci do których mo na zaliczyæ: niewystarczaj¹c¹ g³êbokoœæ morza w strefie przybrze nej uniemo liwiaj¹c¹ przybicie metanowca do brzegu, brak odpowiedniej powierzchni dla budowy zw³aszcza zbiorników magazynowych LNG, 342

11 trudny dostêp, strefa miejska, trudnoœci po³¹czenia terminala z sieci¹ rozprowadzaj¹c¹, opór w³adz lokalnych lub organizacji ekologicznych, specjalne rygorystyczne wymogi bezpieczeñstwa i wra liwoœæ na ewentualny atak terrorystyczny (stosunkowo ³atwy dostêp terminala l¹dowego, du a gêstoœæ zaludnienia, s¹siedztwo obiektów wojskowych). Regazyfikacja LNG na pok³adzie metanowca powoduje wyd³u enie jego pobytu przy boji wy³adowczej a zatem podro enie dostaw, bowiem czas immobilizacji du ego metanowca, mo e kosztowaæ dziesi¹tki tysiêcy dolarów na dobê w przypadku jego wyczarterowania. Niemniej jednak system wy³adowczy regazyfikowanego LNG firmy Energy Bridge posiada ca³y szereg niepodwa alnych zalet oraz pozwala na osi¹gniêcie wymiernych i nie wymiernych korzyœci do których mo na zaliczyæ: lokalizacjê miejsca wy³adunku w wystarczaj¹co g³êbokim morzu, która pozwala ca³¹ infrastrukturê importu LNG umieœciæ z dala od widoku i od ludnoœci minimalizuj¹c w ten sposób wp³yw na otoczenie komunalne i przemys³owe (zmniejszenie ryzyka ataku terrorystycznego), gabarytowo niewielka infrastruktura wy³adowcza (boja, riser i gazoci¹g podmorski) w celu zapewnienia minimalnego wp³ywu na œrodowisko i umo liwiaj¹ca szybsz¹ rozbudowê systemu, elastyczny charakter metanowca EBRV umo liwiaj¹cy mu na zacumowanie zarówno przy morskiej boji jak równie przy nabrze u metoda alongside mooored ship (rozwi¹zanie zastosowane w Teesside), bezpieczne i sprawdzone rozwi¹zania projektowe spe³niaj¹ce z nadwy k¹ wszystkie standardy amerykañskie i miêdzynarodowe, w pewnym sensie przewoÿna technologia pozwalaj¹ca na wykorzystanie technologii Energy Bridge jako tymczasowego rozwi¹zania w tym sensie, e boja STL mo e byæ przemieszczona w okresie ycia projektu w inne miejsca co jest szczególnie interesuj¹ce w przypadku rynków gazowych o du ym ryzyku handlowym lub rynków krótko terminowych, inherentna skala rozwi¹zañ systemu Energy Bridge umo liwiaj¹ca rozbudowê poprzez zwiêkszenie liczby boi i uzyskanie po niskim koszcie wiêkszej przepustowoœci wy³adowczej przy minimalnej rozbudowie infrastruktury, sezonow¹ elastycznoœæ i dyspozycyjnoœæ dostaw gazu na odpowiednie rynki. 9. MO LIWOŒCI U YCIA TECHNOLOGII LNG REGAZYFIKOWANEGO NA POK ADZIE METANOWCA DLA PRZYSPIESZENIA PROCESU DYWERSYFIKACJI DOSTAW GAZU ZIEMNEGO DO POLSKI Jak wiadomo transport morski LNG stanowi bardzo wa ne, a przy du ych odleg³oœciach najwa niejsze ogniwo w ca³ym ³añcuchu skroplonego gazu ziemnego rozpoczynaj¹cego siê na z³o u gazu, dalej przeróbka i przesy³, nastêpnie skraplanie i wysy³ka; po drugiej stronie ogniwa transportu wystêpuje odbiór i regazyfikacja LNG, a nastêpnie oddanie 343

12 do sieci. Argumentem, który móg³by przemawiaæ za zastosowaniem technologii wy³adunku regazyfikowanego LNG w Polsce jest problem czasu, to jest mo liwoœci realizacji przyspieszonych dostaw LNG a przez to rozpoczêcia wczeœniejszej dywersyfikacji dostaw gazu ziemnego i w ten sposób poprawienia bezpieczeñstwa gazo-energetycznego kraju. Dodatkow¹ korzyœci¹ by³oby te wprowadzenie nowej technologii, oraz nowej filozofii gazowniczej. Z tym mo e wi¹zaæ siê te stworzenie nowych miejsc pracy na tej czêœci Wybrze a. Wa nym argumentem przemawiaj¹cym za jej zastosowaniem jest obecnoœæ niedaleko Gdañska struktur solnych w Kosakowo umo liwiaj¹cych stworzenie podziemnego zbiornika magazynowego kawernowego o pojemnoœci roboczej oko³o 250 milionów m 3. Taki zbiornik uczyni³by bardziej op³acalnymi dostawy regazyfikowanego na metanowcu LNG. Przy realizacji wprowadzenia nowej technologii pochodzenia amerykañskiego istniej¹ mo liwoœci uzyskania œrodków finansowych z amerykañskich organizacji pomocowych, takich jak na przyk³ad USAID. Równie Unia Europejska mo e tak¹ pomoc udzielaæ poprzez swój Europejski Bank Inwestycyjny EBI w Luksemburgu, tym bardziej, e w ramach programu TEN-Gas (Trans European Energy Network Gas). Tak jak to ju powiedziano atrakcyjnoœæ dla nas tej technologii to u ycie jej w okresie pocz¹tkowym czyli w okresie zwanym start-up a póÿniej ewentualne przejœcie do normalnych dostaw do zbudowanego w miêdzyczasie terminala importowego l¹dowego. Nale y te zaznaczyæ, i dodatkow¹ zalet¹ technologii wy³adunku regazyfikowanego LNG bez l¹dowego terminala jest stworzenie mo liwoœci wy³adunku sprê onego gazu ziemnego tzw. CNG Compressed Natural Gas, przy u yciu prawie tej samej infrastruktury wy³adowczej jak dla LNG. W ten sposób mo na by mieæ dostêp do taniego gazu ziemnego ze z³ó marginalnych na Morzu Pó³nocnym i uczyniæ dostawy gazu jeszcze bardziej zdywersyfikowanymi i tañszymi a przez to bardziej atrakcyjnymi. Przy planach dywersyfikacji dostaw gazu ziemnego nale- y braæ pod uwagê nie tylko aspekt polityczny, bezpieczeñstwa gazo-energetycznego, ale równie op³acalnoœæ rozwa anych dostaw i ceny gazu ziemnego, czynniki tak wa ne w procesie przysz³ej pe³nej liberalizacji rynku gazowego. 10. TECHNOLOGIA DOSTAW DROG MORSK SPRÊ ONEGO GAZU ZIEMNEGO CNG [3, 6, 7] Transport morski CNG jest technologi¹ umo liwiaj¹c¹ dostawy gazu ziemnego specjalnymi tankowcami CNG. System transportowy jest przygotowany do przewo enia gazu pod ciœnieniem do 250/276 bar, zwykle w temperaturze otoczenia (rys. 3). Wszystkie dostêpne rozwi¹zania zak³adaj¹ zat³aczanie gazu do specjalnych modu³ów sk³adaj¹cych siê z pojedynczych cylindrów przystosowanych do utrzymania odpowiedniego ciœnienia gazu. Za³adunek i roz³adunek tankowców CNG mo e siê odbywaæ zarówno w przypadku cumowania przy nabrze u jak równie wykorzystaniem boji za³adunkowych/roz³adunkowych umieszczonych w pewnej odleg³oœci od brzegu. W chwili obecnej dostêpne s¹ technologie 344

13 transportu morskiego CNG posiadaj¹ce certyfikaty bezpieczeñstwa wydane przez uznane towarzystwa klasyfikacyjne. Technologia CNG jest dedykowana przede wszystkim do transportu gazu ze Ÿróde³ takich jak: z³o a marginalne (Stranded Gas Reserves) z³o a, które cechuj¹ siê œredni¹ lub ma³¹ iloœci¹ gazu ziemnego od 15 do 100 mld m 3. Dla CNG planowane jest wykorzystywanie z³ó, dla których brak uzasadnienia ekonomicznego dla eksploatacji w sposób tradycyjny, z³o a na terenach tzw. dojrza³ych (mature areas) to jest z³o a, które by³y ju eksploatowane, ale dalsza ich eksploatacja sta³a siê nie op³acalna, gaz ziemny towarzysz¹cy ropie naftowej, inne Ÿród³a, np. odbiór gazu z istniej¹cej infrastruktury sieciowej. Rys. 3. Makieta tankowca CNG (PNG TM ) firmy norweskiej Knutsen OAS Shipping [3, 7] Obecnie na œwiecie dzia³a szeœciu deweloperów technologii transportu morskiego CNG: EnerSea Transport LLC z siedzib¹ w Houston z partnerami Mitsui, Hyundai Tanker Pacific Shipping, Knutsen OAS Shipping, korzystaj¹cy z doœwiadczeñ EuroPipe/Mannesmann i DNV, CETech Marine z partnerami Statoil, Teekay Shipping i Höegh, SEA NG Management Corporation (pionier tej technologii, dawna firma Cran & Stenning z Calgary) z partnerem Marubeni, Trans CNG International z partnerami Overseas Shipholding Group, Artumas Group i TransCanada Pipelines, Trans Ocean Gas z Nowej Funlandii, Kanada. Za ekonomicznie uzasadnione uznaje siê transportowanie CNG na trasach do 2000 mil morskich. Nie wyklucza to jednakowo mo liwoœci wiêkszych odleg³oœci w zale noœci od 345

14 kosztów poszczególnych elementów ³añcucha dostaw, w tym m.in. ceny gazu. Do ww. elementów ³añcuchu technologicznego nale ¹: gazoci¹g doprowadzaj¹cy gaz do terminala, sprê anie gazu i pomiar iloœci i jakoœci, terminal eksportowy na morzu lub przy nabrze u, transport morski tankowcami CNG, system wy³adowczy na morzu lub przy nabrze u, gazoci¹g podmorski lub l¹dowy, przet³ocznia i pomiarownia, gazoci¹g podmorski lub l¹dowy do podziemnego magazynu gazu PMG, po³¹czony z systemem przesy³owym lub z sieci¹ dystrybucyjn¹. G³ówne zalety technologii dostaw CNG drog¹ morsk¹: ³atwe dostosowanie projektu dostaw do nie zdefiniowanego jeszcze rynku gazowego ³atwa lokalizacja, krótki czas uzyskania zezwoleñ, znacznie krótszy realizacji ani eli gazoci¹g podmorski i terminal LNG, mo liwoœæ szybkiego demonta u i przeniesienia instalacji wy³adowczych w inne miejsce, walory ekologiczne, op³acalnoœæ ekonomiczna dostaw gazu, pomimo wysokich kosztów ogniwa transportu morskiego, konkurencyjnoœæ, generaln¹ zalet¹ tej metody jest brak zmian stanu skupienia gazu i nie wystêpowania potrzeby jego skraplania czy te regazyfikacji, co daje lepsz¹ sprawnoœæ energetyczn¹ ca³ego ³añcucha dostaw. Ogólne nak³ady inwestycyjne na ³añcuch dostaw CNG s¹ kilkakrotnie ni sze (nawet szeœciokrotnie) od nak³adów na ³añcuch dostaw LNG. Przy stosunku zawartoœci energii przewo onej LNG/CNG równej 2,5:1, teoretyczne op³acalne odleg³oœci pomiêdzy Ÿród³em gazu a rynkiem gazu s¹ zawarte w przedziale od oko³o 500 do 1500/2000 mil morskich, czasem nawet powy ej 2000 mil morskich. Technologia transportu morskiego pozwala na transport iloœci gazu ziemnego od przyk³adowo 1,5 mln m 3 (np. bark¹ przybrze n¹) do oko- ³o 30 mln m 3 gazu, statkiem, porównywalnym ju ze œredniej wielkoœci metalowcem. Natomiast, w naszym przypadku, ze wzglêdu na ci¹gle s³ab¹ recepcyjnoœæ naszego systemu przesy³owego, wystêpuje potrzeba posiadania podziemnego magazynu gazu w pobli u miejsca dostaw. 11. PODSUMOWANIE Problem atrakcyjnoœci dostaw gazu ziemnego w postaci regazyfikowanego LNG oraz w postaci CNG powinien byæ rozpatrywany, nie tylko z punktu widzenia samej dywersyfi- 346

15 kacji dostaw zwiêkszj¹cej bezpieczeñstwo gazoenergetyczne kraju, ale równie z punktu widzenia biznesowego. Projekty te powinny byæ racjonalne ekonomicznie oraz spe³niaæ podstawowe kryteria bezpieczeñstwa dostaw gazu ziemnego, które zosta³y ujête w unijnej definicji bezpieczeñstwa gazoenergetycznego, mówi¹cej, e jest nim zdolnoœæ gazowego systemu przesy³owego zapewnienia ci¹g³ych i niezawodnych dostaw gazu do odbiorców na zasadach ekonomicznych oraz zdolnoœæ do stawiania czo³a przerwom w dostawach gazu ziemnego. Obok tradycyjnej technologii dostaw gazu ziemnego w postaci LNG istniej¹ obecnie metody dostaw gazu ziemnego drog¹ morsk¹, mniej uci¹ liwe pod wzglêdem administracyjnym, szybsze do wdro enia, mniej kapita³och³onne i bardziej przyjazne dla œrodowiska. Pod uwagê wziête zosta³y poni sze technologie dostaw gazu ziemnego, a mianowicie: metoda dostaw metanowcem wyposa onym w instalacjê do regazyfikacji na pok³adzie; gaz z kolektora jest wysy³any pod ciœnieniem do gazoci¹gu podmorskiego (off-shore) albo do sieci l¹dowej (alongside moored ship); tutaj mo na te do³¹czyæ metodê przy u yciu technologii p³ywaj¹cego magazynu z instalacj¹ do regazyfikacji LNG (FSRU Floating Storage Regasification Unit), metoda dostaw gazu ziemnego sprê onego rzêdu 250/276 bar CNG, zaadresowana do przewo enia gazu ze z³ó ma³ej i œredniej wielkoœci, typu gas stranded reserves i z³ó w tzw. mature areas i w ten sposób do przyczyniania siê do ich waloryzacji; gaz mo e te pochodziæ z klasycznych Ÿróde³ zaopatrywania. Te obie technologie dostaw morskich gazu ziemnego, w zasadzie nie s¹ konkurencyjne dla konwencjonalnych dostaw LNG poniewa stosuj¹ inne kryteria op³acalnoœci, odleg³oœci transporto-wych i iloœci dostarczanego gazu ziemnego. Posiadaj¹ one na ogó³ charakter komplementarny. Pierwsza technologia, regazyfikowanego LNG na metanowcu lub na FSRU mo e okazaæ siê pomocn¹ dla odebrania przez jakiœ okres czasu, zakontraktowanego LNG w przypadku, gdyby dosz³o do nieprzewidzianego opóÿnienia w oddaniu do eksploatacji krajowego, l¹dowego terminala LNG. Omówione projekty dostaw morskich CNG oraz LNG regazyfikowanego na metanowcu lub na FSRU mog¹ i powinny, przy dobrej organizacji projektów, byæ sposobem na poprawê bezpieczeñstwa gazoenergetycznego, co najmniej w czêœci naszego kraju. LITERATURA [1] Piwowarski A.J.: Technologia transportu morskiego sprê onego gazu ziemnego w s³u bie dywersyfikacji dostaw gazu do Polski. GAZTERM 2004, maja 2004, Miêdzyzdroje 2004 [2] Informacja firmy norweskiej Höegh LNG: Floating Midstream Solutions new marine transportation and terminal concepts for natural gas. 22 lipca

16 [3] Piwowarski A.J.: Shipping Natural Gas to Poland; Compressed Natural Gas from the North Sea Region and Liquefied Natural Gas. Œwiatowy Kongres Naftowy, 27 wrzeœnia 2005, Johannesburg (RPA) 2005 [4] Tveitnes Trym: An expanding fleet of regas vessels. Middle East LNG Shipping Forum, 9 10 maja 2006, Doha (Katar) 2006 [5] Piwowarski A.J.: Innowacyjna technologia dostaw skroplonego gazu ziemnego. GAZTERM 2006, maja 2006, Miêdzyzdroje 2006 [6] Proceedings 2007 International Marine CNG Forum paÿdziernika 2007, St. John s Newfoundland (Kanada) 2007 [7] Hanrahan M., Young C.: Marine CNG The New Stranded Gas Solution. GASTECH 2008, Bangkok (Tajlandia)

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

DCT GDAŃSK BRAMA DLA EUROPY CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ WRZESIEŃ 2011

DCT GDAŃSK BRAMA DLA EUROPY CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ WRZESIEŃ 2011 DCT GDAŃSK BRAMA DLA EUROPY CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ WRZESIEŃ 2011 Konteneryzacja w Polsce Około 90% ładunków niemasowych na świecie jest przewoŝonych w kontenerach, trend ten będzie utrzymany: 1) Konteneryzacja

Bardziej szczegółowo

Group Silesian Seaplane Company Sp. z o.o. Kloska Adam -Prezes

Group Silesian Seaplane Company Sp. z o.o. Kloska Adam -Prezes KAMA eco Group Silesian Seaplane Company Sp. z o.o. Kloska Adam -Prezes Kama eco Group Firma zajmuje siê produkcj¹,monta em i serwisem stacji do monitoringu œcieków i wód opadowych. Stacje wspó³pracuj¹

Bardziej szczegółowo

Ciepło systemowe na rynku energii w przyszłości skutki pakietu energetyczno-klimatycznego

Ciepło systemowe na rynku energii w przyszłości skutki pakietu energetyczno-klimatycznego Ciepło systemowe na rynku energii w przyszłości skutki pakietu energetyczno-klimatycznego Bogusław Regulski Wiceprezes Zarządu IGCP Sosnowiec 17 listopada 2009 Zawartość prezentacji 1. Implikacje pakietowe

Bardziej szczegółowo

revati.pl Drukarnia internetowa Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych rozwi¹zania dla poligrafii Na 100% procent wiêcej klientów

revati.pl Drukarnia internetowa Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych rozwi¹zania dla poligrafii Na 100% procent wiêcej klientów revati.pl rozwi¹zania dla poligrafii Systemy do sprzeda y us³ug poligraficznych w internecie Drukarnia Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych Na 100% procent wiêcej klientów drukarnia drukarnia

Bardziej szczegółowo

Jerzy Stopa*, Stanis³aw Rychlicki*, Pawe³ Wojnarowski* ZASTOSOWANIE ODWIERTÓW MULTILATERALNYCH NA Z O ACH ROPY NAFTOWEJ W PÓ NEJ FAZIE EKSPLOATACJI

Jerzy Stopa*, Stanis³aw Rychlicki*, Pawe³ Wojnarowski* ZASTOSOWANIE ODWIERTÓW MULTILATERALNYCH NA Z O ACH ROPY NAFTOWEJ W PÓ NEJ FAZIE EKSPLOATACJI WIERTNICTWO NAFTA GAZ TOM 24 ZESZYT 1 2007 Jerzy Stopa*, Stanis³aw Rychlicki*, Pawe³ Wojnarowski* ZASTOSOWANIE ODWIERTÓW MULTILATERALNYCH NA Z O ACH ROPY NAFTOWEJ W PÓ NEJ FAZIE EKSPLOATACJI 1. WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe Lublin, 19.07.2013 Zapytanie ofertowe na wyłonienie wykonawcy/dostawcy 1. Wartości niematerialne i prawne a) System zarządzania magazynem WMS Asseco SAFO, 2. usług informatycznych i technicznych związanych

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r.

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz postanowienia przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE

SPRAWOZDANIE FINANSOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Za okres: od 01 stycznia 2013r. do 31 grudnia 2013r. Nazwa podmiotu: Stowarzyszenie Przyjaciół Lubomierza Siedziba: 59-623 Lubomierz, Plac Wolności 1 Nazwa i numer w rejestrze: Krajowy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 Cel zadania: Zaplanować 20-letni plan rozwoju energetyki elektrycznej w Polsce uwzględniając obecny

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH

KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH ZMIANY NR 3/2012 do CZĘŚCI II KADŁUB 2011 GDAŃSK Zmiany Nr 3/2012 do Części II Kadłub 2011, Przepisów klasyfikacji i budowy statków morskich, zostały zatwierdzone

Bardziej szczegółowo

Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko

Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko Dofinansowanie projektów związanych z inwestycjami w OZE w ramach Polskich Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia na lata 2007 2013 moŝe

Bardziej szczegółowo

Przyłączenie podmiotów do sieci gazowej

Przyłączenie podmiotów do sieci gazowej Dziennik Ustaw Nr 93-3348 - Poz. 588 Rozdział 1 Przepisy ogólne 1. Rozporządzenie określa szczegółowe warunki: 1) przyłączenia podmiotów do sieci gazowych, 2) pokrywania kosztów przyłączenia, 3) obrotu

Bardziej szczegółowo

Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok

Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok 1. KONTAKT DO AUTORA/AUTORÓW PROPOZYCJI ZADANIA (OBOWIĄZKOWE) UWAGA: W PRZYPADKU NIEWYRAŻENIA ZGODY PRZEZ

Bardziej szczegółowo

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice J. Bargiel, H. Grzywok, M. Pyzik, A. Nowak, D. Góralski Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice Streszczenie W artykule przedstawiono główne elektroenergetyczne innowacyjne realizacje

Bardziej szczegółowo

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Cechy: Kolorowy i intuicyjny wyœwietlacz LCD Czujnik wysokiej jakoœci Inteligentne rozpoznawanie przeszkód Przedni i tylni system wykrywania

Bardziej szczegółowo

wêgiel 19 28 38 48 59 70 79 88 drewno 15 21 28 36 44 52 60 68

wêgiel 19 28 38 48 59 70 79 88 drewno 15 21 28 36 44 52 60 68 wêgiel drewno 19 28 38 48 59 70 79 88 15 21 28 36 44 52 60 68 Kocio³ SOLID EKO jest eliwnym, automatycznym kot³em na paliwa sta³e wyposa onym w dodatkowe rusztowe palenisko sta³e do spalania drewna kawa³kowego,

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny BM Medical S.A.

Raport kwartalny BM Medical S.A. Raport kwartalny BM Medical S.A. IV kwartał 2011r. Warszawa, 14 lutego 2012r. ZAWARTOŚĆ RAPORTU KWARTALNEGO: 1. PODSTAWOWE DANE O EMITENCIE 2. WYBRANE DANE FINANSOWE Z BILANSU ORAZ RACHUNKU ZYSKÓW I STRAT

Bardziej szczegółowo

Zagospodarowanie magazynu

Zagospodarowanie magazynu Zagospodarowanie magazynu Wymagania wobec projektu magazynu - 1 jak najlepsze wykorzystanie pojemności związane z szybkością rotacji i konieczną szybkością dostępu do towaru; im większa wymagana szybkość

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do Stanowiska nr 2/2/2016 WRDS w Katowicach z 26.02.2016 r.

Załącznik nr 3 do Stanowiska nr 2/2/2016 WRDS w Katowicach z 26.02.2016 r. Załącznik nr 3 do Stanowiska nr 2/2/2016 WRDS w Katowicach z 26.02.2016 r. w zakresie zmian do procedowanego obecnie projektu Ustawy o efektywności energetycznej 1. Uzasadnienie proponowanych zmian legislacyjnych

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII NA TLE WYZWAŃ ENERGETYCZNYCH POLSKI. Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki

PRZYSZŁOŚĆ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII NA TLE WYZWAŃ ENERGETYCZNYCH POLSKI. Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki PRZYSZŁOŚĆ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII NA TLE WYZWAŃ ENERGETYCZNYCH POLSKI Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki ENERGIA WARUNKIEM WZROSTU GOSPODARCZEGO W XX wieku liczba ludności świata wzrosła 4-krotnie,

Bardziej szczegółowo

Jerzy Stopa*, Stanis³aw Rychlicki*, Piotr Kosowski* PROGNOZA EKONOMIKI PODZIEMNEGO MAGAZYNOWANIA GAZU W POLSCE

Jerzy Stopa*, Stanis³aw Rychlicki*, Piotr Kosowski* PROGNOZA EKONOMIKI PODZIEMNEGO MAGAZYNOWANIA GAZU W POLSCE WIERTNICTWO NAFTA GAZ TOM 24 ZESZYT 1 2007 Jerzy Stopa*, Stanis³aw Rychlicki*, Piotr Kosowski* PROGNOZA EKONOMIKI PODZIEMNEGO MAGAZYNOWANIA GAZU W POLSCE 1. WSTÊP Podziemne magazynowanie gazu odgrywa coraz

Bardziej szczegółowo

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Zarys finansowania RPO WL 2014-2020 Na realizację Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 przeznaczono łączną kwotę

Bardziej szczegółowo

PL 215455 B1. PRZEMYSŁOWY INSTYTUT MOTORYZACJI, Warszawa, PL 25.05.2009 BUP 11/09

PL 215455 B1. PRZEMYSŁOWY INSTYTUT MOTORYZACJI, Warszawa, PL 25.05.2009 BUP 11/09 PL 215455 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 215455 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 383749 (51) Int.Cl. B62M 23/02 (2006.01) B62M 6/60 (2010.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju miasta

Uwarunkowania rozwoju miasta AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE Część 06 Uwarunkowania rozwoju miasta W 880.06 2/9 SPIS TREŚCI 6.1 Główne czynniki

Bardziej szczegółowo

Firma NUKON jeden z czo³owych producentów wycinarek laserowych typu fiber. Wieloletnie doœwiadczenie w dziedzinie produkcji urz¹dzeñ do ciêcia stali

Firma NUKON jeden z czo³owych producentów wycinarek laserowych typu fiber. Wieloletnie doœwiadczenie w dziedzinie produkcji urz¹dzeñ do ciêcia stali FIBER LASER 2013 Firma NUKON jeden z czo³owych producentów wycinarek laserowych typu fiber. Wieloletnie doœwiadczenie w dziedzinie produkcji urz¹dzeñ do ciêcia stali przyczyni³o siê do stworzenia niezawodnego,

Bardziej szczegółowo

Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 11.11.2011 KOM(2011) 710 wersja ostateczna 2011/0327 (COD) C7-0400/11 Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY zmieniająca dyrektywę 2006/126/WE Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI RADY NADZORCZEJ SPÓŁKI PATENTUS S.A. ZA OKRES 01.01.2010 31.12.2010.

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI RADY NADZORCZEJ SPÓŁKI PATENTUS S.A. ZA OKRES 01.01.2010 31.12.2010. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI RADY NADZORCZEJ SPÓŁKI PATENTUS S.A. ZA OKRES 01.01.2010 31.12.2010. 1. Informacja dotycząca kadencji Rady Nadzorczej w roku 2010, skład osobowy Rady, pełnione funkcje w Radzie,

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 1217/2003 z dnia 4 lipca 2003 r. ustanawiające powszechne specyfikacje dla krajowych programów kontroli jakości w zakresie ochrony lotnictwa cywilnego (Tekst mający znaczenie

Bardziej szczegółowo

GAZ-3. Sprawozdanie o działalności przedsiębiorstw gazowniczych. za okres od początku roku do końca miesiąca:... 2006 r 1) za rok 2005 1)

GAZ-3. Sprawozdanie o działalności przedsiębiorstw gazowniczych. za okres od początku roku do końca miesiąca:... 2006 r 1) za rok 2005 1) MINISTERSTWO GOSPODARKI, pl. Trzech Krzyży 3/5, 00-507 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej Numer identyfikacyjny - REGON 1) Niepotrzebne skreślić. GAZ-3 Sprawozdanie o działalności przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe Instalacja do pirolitycznego przetwarzania (opony i tworzywa sztuczne) z metodą bezpośredniego frakcjonowania

Zapytanie ofertowe Instalacja do pirolitycznego przetwarzania (opony i tworzywa sztuczne) z metodą bezpośredniego frakcjonowania Zapytanie ofertowe Instalacja do pirolitycznego przetwarzania (opony i tworzywa sztuczne) z metodą bezpośredniego frakcjonowania Environmental Solutions Poland sp. z o.o. Ul. Traktorowa 196 91-218, Łódź,

Bardziej szczegółowo

Automatyzacja pakowania

Automatyzacja pakowania Automatyzacja pakowania Maszyny pakuj¹ce do worków otwartych Pe³na oferta naszej firmy dostêpna jest na stronie internetowej www.wikpol.com.pl Maszyny pakuj¹ce do worków otwartych: EWN-SO do pakowania

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA DOSTĘPU. Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu: e-administracja, e-zdrowie)

KRYTERIA DOSTĘPU. Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu: e-administracja, e-zdrowie) Załącznik nr 1 do Uchwały nr / II / 2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego na lata 201-2020 KRYTERIA DOSTĘPU Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu:

Bardziej szczegółowo

kot³y serii MAX KOT Y SERII MAX

kot³y serii MAX KOT Y SERII MAX kot³y serii MAX KOT Y SERII MAX Nowoœci¹ w ofercie PW DEFRO s¹ kot³y du ych mocy EKOPELL MAX zaprojektowane do spalania biomasy i spe³niaj¹ce wszystkie wymagania znowelizowanej normy PN-EN 303-5. W kot³ach

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Produkcją II

Zarządzanie Produkcją II Zarządzanie Produkcją II Dr Janusz Sasak Poziomy zarządzania produkcją Strategiczny Taktyczny Operatywny Uwarunkowania decyzyjne w ZP Poziom strategiczny - wybór strategii - wybór systemu produkcyjnego

Bardziej szczegółowo

Niniejszy dokument obejmuje: 1. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata, 2. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata oraz o rachunek

Niniejszy dokument obejmuje: 1. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata, 2. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata oraz o rachunek Niniejszy dokument obejmuje: 1. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata, 2. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata oraz o rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy. Umowa zintegrowana o rachunek

Bardziej szczegółowo

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Portal Klimatyczny Ko³obrzeg www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Ko³obrzegu widz¹c koniecznoœæ zmiany wizerunku oraz funkcjonalnoœci turystycznej

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

Dynamika wzrostu cen nośników energetycznych

Dynamika wzrostu cen nośników energetycznych AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE Część 13 Dynamika wzrostu cen nośników energetycznych W 880.13 2/24 SPIS TREŚCI 13.1

Bardziej szczegółowo

Polityka prywatności strony internetowej wcrims.pl

Polityka prywatności strony internetowej wcrims.pl Polityka prywatności strony internetowej wcrims.pl 1. Postanowienia ogólne 1.1. Niniejsza Polityka prywatności określa zasady gromadzenia, przetwarzania i wykorzystywania danych w tym również danych osobowych

Bardziej szczegółowo

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Jerzy Kowalczyk Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Zasady doskonalenia systemu zarządzania oraz podstawowe procedury wspomagające Zarządzanie jakością VERLAG DASHÖFER Wydawnictwo VERLAG

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

1 Postanowienia ogólne

1 Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XXXV/494/2014 Rady Miejskiej w Miechowie z dnia 19 lutego 2014 r. Regulamin określający zasady udzielania dotacji celowych z budżetu Gminy i Miasta Miechów do inwestycji służących

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Mo liwoœci rozwoju podziemnych magazynów gazu w Polsce

Mo liwoœci rozwoju podziemnych magazynów gazu w Polsce POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 11 Zeszyt 2 2008 PL ISSN 1429-6675 Bogdan FILAR*, Tadeusz KWILOSZ** Mo liwoœci rozwoju podziemnych magazynów gazu w Polsce STRESZCZENIE. Artyku³ przedstawia przyczyny wzrostu

Bardziej szczegółowo

Krajowa Rada Zarządów Dróg Powiatowych

Krajowa Rada Zarządów Dróg Powiatowych Krajowa Rada Zarządów Dróg Powiatowych KRAJOWA RADA ZARZ DÓW DRÓG POWIATOWYCH Przy cza. Wsparcie udzielone przez Norwegi poprzez dofinansowanie ze rodków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 1 USTAWA z dnia

Bardziej szczegółowo

CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015

CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015 CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015 Najwyższy wzrost od Q2 2005 Poziom zadowolenia polskich konsumentów w Q3 15 wyniósł 80 punktów, tym samym wzrósł o 10 punktów względem

Bardziej szczegółowo

Prezentacja tematów konkursów przeznaczonych dla miast w programie H2020 ENERGIA

Prezentacja tematów konkursów przeznaczonych dla miast w programie H2020 ENERGIA Warszawa, 10 maja 2016 Prezentacja tematów konkursów przeznaczonych dla miast w programie H2020 ENERGIA dr Maria Śmietanka Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych UE Instytut Podstawowych Problemów

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie 1. 5.3.4 Oś 4 Leader Poziom wsparcia Usunięcie zapisu. Maksymalny

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

1) w 1 pkt 4 otrzymuje brzmienie:

1) w 1 pkt 4 otrzymuje brzmienie: Źródło: http://bip.mswia.gov.pl/bip/projekty-aktow-prawnyc/2005/481,projekt-rozporzadzenia-ministra-spraw-wewnetrznych-i -Administracji-z-dnia-2005-r.html Wygenerowano: Czwartek, 28 stycznia 2016, 20:27

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawa, 16 maja 2016 r. Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie

Bardziej szczegółowo

(Akty, których publikacja nie jest obowiązkowa) KOMISJA

(Akty, których publikacja nie jest obowiązkowa) KOMISJA 27.7.2004 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 251/9 II (Akty, których publikacja nie jest obowiązkowa) KOMISJA DECYZJA KOMISJI z dnia 7 lipca 2004 r. zmieniająca jej regulamin wewnętrzny (2004/563/WE,

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity)

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity) Załącznik do Uchwały Nr 1226/2015 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 3 grudnia 2015 r. Szczegółowe zasady obliczania wysokości i pobierania opłat giełdowych (tekst jednolity)

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju OZE w świetle ustawy z 20 lutego 2015 roku

Perspektywy rozwoju OZE w świetle ustawy z 20 lutego 2015 roku II Międzynarodowe Forum Ekologiczne Kołobrzeg, 17.09 2015 roku Panel Legislacyjne warunki rozwoju OZE Perspektywy rozwoju OZE w świetle ustawy z 20 lutego 2015 roku Grzegorz Wiśniewski Instytut Energetyki

Bardziej szczegółowo

Rudniki, dnia 10.02.2016 r. Zamawiający: PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE

Rudniki, dnia 10.02.2016 r. Zamawiający: PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE Zamawiający: Rudniki, dnia 10.02.2016 r. PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE W związku z planowaną realizacją projektu pn. Rozwój działalności

Bardziej szczegółowo

CONSTRUCTOR. Kompaktowy magazyn z u yciem rega³ów wjezdnych. Deepstor P90 DRIVE -IN

CONSTRUCTOR. Kompaktowy magazyn z u yciem rega³ów wjezdnych. Deepstor P90 DRIVE -IN CONSTRUCTOR Kompaktowy magazyn z u yciem rega³ów wjezdnych Deepstor P90 CONSTRUCTOR Magazyn w miejsce korytarzy Rega³y wjezdne P90 daj¹ mo liwoœæ zwiêkszenia powierzchni magazynowania nawet o 90% w porównaniu

Bardziej szczegółowo

PL 205289 B1 20.09.2004 BUP 19/04. Sosna Edward,Bielsko-Biała,PL 31.03.2010 WUP 03/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 205289

PL 205289 B1 20.09.2004 BUP 19/04. Sosna Edward,Bielsko-Biała,PL 31.03.2010 WUP 03/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 205289 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 205289 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 359196 (51) Int.Cl. B62D 63/06 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 17.03.2003

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI. z dnia... 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI. z dnia... 2010 r. projekt z dnia 19.05.2010 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia... 2010 r. w sprawie przekazywania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe funkcjonariuszy Służby Więziennej zwolnionych

Bardziej szczegółowo

Podstawy realizacji LEEAP oraz SEAP

Podstawy realizacji LEEAP oraz SEAP Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej oraz Plan działań na rzecz zrównoważonej energii jako elementy planowania energetycznego w gminie Łukasz Polakowski Podstawy realizacji LEEAP

Bardziej szczegółowo

System nagłośnieniowy i dźwiękowy system ostrzegawczy Bosch Praesideo

System nagłośnieniowy i dźwiękowy system ostrzegawczy Bosch Praesideo System nagłośnieniowy i dźwiękowy system ostrzegawczy Bosch Praesideo 2 Systemy nagłośnieniowe i dźwiękowe systemy ostrzegawcze Bosch Praesideo Bosch Praesideo przekaże Twoją wiadomość zawsze i wszędzie

Bardziej szczegółowo

Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2?

Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2? Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2? Autor: prof. dr hab. inŝ. Władysław Mielczarski, W zasadzie kaŝdy dziennikarz powtarza znaną formułę, Ŝe nie ma darmowych obiadów 1. Co oznacza, Ŝe kaŝde podejmowane

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

WIELOLETNI PLAN ROZWOJU I MODERNIZACJI URZ

WIELOLETNI PLAN ROZWOJU I MODERNIZACJI URZ Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Spółka z o.o. w Koninie 62-510 Konin, ul. Poznańska 49 WIELOLETNI PLAN ROZWOJU I MODERNIZACJI URZĄDZEŃ WODOCIĄGOWYCH I URZĄDZEŃ KANALIZACYJNYCH BĘDĄCYCH W POSIADANIU

Bardziej szczegółowo

UMOWA SPRZEDAŻY NR. 500 akcji stanowiących 36,85% kapitału zakładowego. AGENCJI ROZWOJU REGIONALNEGO ARES S.A. w Suwałkach

UMOWA SPRZEDAŻY NR. 500 akcji stanowiących 36,85% kapitału zakładowego. AGENCJI ROZWOJU REGIONALNEGO ARES S.A. w Suwałkach Załącznik do Uchwały Nr 110/1326/2016 Zarządu Województwa Podlaskiego z dnia 19 stycznia 2016 roku UMOWA SPRZEDAŻY NR 500 akcji stanowiących 36,85% kapitału zakładowego AGENCJI ROZWOJU REGIONALNEGO ARES

Bardziej szczegółowo

Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY

Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 19.5.2014 r. COM(2014) 283 final 2014/0148 (NLE) Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY zmieniające rozporządzenie (UE) nr 1387/2013 zawieszające cła autonomiczne wspólnej taryfy

Bardziej szczegółowo

Jak zostać przedsiębiorcą, czyli własna firma za unijne pieniądze Anna Szymańska Wiceprezes Zarządu DGA S.A. Poznań, 20 kwietnia 2016 r.

Jak zostać przedsiębiorcą, czyli własna firma za unijne pieniądze Anna Szymańska Wiceprezes Zarządu DGA S.A. Poznań, 20 kwietnia 2016 r. Jak zostać przedsiębiorcą, czyli własna firma za unijne pieniądze Anna Szymańska Wiceprezes Zarządu DGA S.A. Poznań, 20 kwietnia 2016 r. UWAGA w obecnej perspektywie UE maksymalna kwota dotacji nie przekracza

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Program dla przedsięwzięć w zakresie odnawialnych źródeł energii Cel programu Dofinansowanie dużych inwestycji wpisujących się w cele: Zobowiązań

Bardziej szczegółowo

Regulamin oferty Taniej z Energą

Regulamin oferty Taniej z Energą Regulamin oferty Taniej z Energą ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Niniejszy Regulamin określa zasady i warunki skorzystania z oferty Taniej z Energą (zwanej dalej Ofertą) dla Odbiorców, którzy w okresie

Bardziej szczegółowo

Realizacja poszczególnych zadań wariant minimalny

Realizacja poszczególnych zadań wariant minimalny Realizacja poszczególnych zadań wariant minimalny Zmiana profili startu samolotów F16 Zmiana profili startów samolotów F-16 (stacjonujących na lotnisku wojskowym w Krzesinach) w przypadku startów w kierunku

Bardziej szczegółowo

L A K M A R. Rega³y DE LAKMAR

L A K M A R. Rega³y DE LAKMAR Rega³y DE LAKMAR Strona 2 I. KONSTRUKCJA REGA ÓW 7 1 2 8 3 4 1 5 6 Rys. 1. Rega³ przyœcienny: 1 noga, 2 ty³, 3 wspornik pó³ki, 4pó³ka, 5 stopka, 6 os³ona dolna, 7 zaœlepka, 8 os³ona górna 1 2 3 4 9 8 1

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie inwestycji w odnawialne źródła energii w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko.

Dofinansowanie inwestycji w odnawialne źródła energii w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Dofinansowanie inwestycji w odnawialne źródła energii w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Dr inŝ. Dariusz Wojtasik Oś priorytetowa IX Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 Warszawa, 26 czerwca 2012 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 W końcu 2011 r. na polskim rynku finansowym funkcjonowały 484 fundusze inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+

Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+ Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+ Projekt: wersja β do konsultacji społecznych Opracowanie: Zarząd Dróg i Transportu w Łodzi Ul. Piotrkowska 175 90-447 Łódź Spis treści

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG LP Działanie Poprzednie brzmienie Aktualne brzmienie 1. 1.4-4.1 Projekt obejmuje badania przemysłowe i/lub prace rozwojowe oraz zakłada wdroŝenie

Bardziej szczegółowo

Projekty uchwał XXIV Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia POLNORD S.A.

Projekty uchwał XXIV Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia POLNORD S.A. Projekty uchwał POLNORD S.A. w sprawie zatwierdzenia sprawozdania Zarządu z działalności Spółki za rok 2014 oraz zatwierdzenia sprawozdania finansowego Spółki za rok obrotowy 2014 Na podstawie art. 393

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia..2008 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia..2008 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia..2008 r. PROJEKT w sprawie sposobu prowadzenia dokumentacji obrotu detalicznego produktami leczniczymi weterynaryjnymi i wzoru tej dokumentacji

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1

USTAWA. z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1 USTAWA z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1 (wybrane artykuły regulujące przepisy o cenach transferowych) Dział IIa Porozumienia w sprawach ustalenia cen transakcyjnych

Bardziej szczegółowo

Uchwały podjęte przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Zakładów Lentex S.A. z dnia 11 lutego 2014 roku

Uchwały podjęte przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Zakładów Lentex S.A. z dnia 11 lutego 2014 roku Uchwały podjęte przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Zakładów Lentex S.A. z dnia 11 lutego 2014 roku Uchwała Nr 1 z dnia 11 lutego 2014 roku w sprawie wyboru przewodniczącego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia.

Bardziej szczegółowo

II.2) CZAS TRWANIA ZAMÓWIENIA LUB TERMIN WYKONANIA: Okres w miesiącach: 7.

II.2) CZAS TRWANIA ZAMÓWIENIA LUB TERMIN WYKONANIA: Okres w miesiącach: 7. Warszawa: Organizacja cyklu wyjazdów informacyjnych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego (RPO WM) w roku 2010 Numer ogłoszenia: 34595-2010; data zamieszczenia: 19.02.2010

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php? 1 z 6 2013-10-03 14:58 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?id=221 Szczecin: Usługa zorganizowania szkolenia specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

V zamówienia publicznego zawarcia umowy ramowej ustanowienia dynamicznego systemu zakupów (DSZ) SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA

V zamówienia publicznego zawarcia umowy ramowej ustanowienia dynamicznego systemu zakupów (DSZ) SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Kraków: Dostawa paliw do pojazdów służbowych i agregatów prądotwórczych Straży Miejskiej Miasta Krakowa Numer ogłoszenia: 326484-2015; data zamieszczenia: 01.12.2015 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Zamieszczanie

Bardziej szczegółowo

MAKSYMALNA WYDAJNOŚĆ MŁOTY HYDRAULICZNE TYPU TXH

MAKSYMALNA WYDAJNOŚĆ MŁOTY HYDRAULICZNE TYPU TXH MAKSYMALNA WYDAJNOŚĆ MŁOTY HYDRAULICZNE TYPU TXH MŁOTY HYDRAULICZNE TYPU TXH SKONCENTROWANA MOC Solidność i precyzja Wysokowydajne młoty hydrauliczne Terex, poszerzające wszechstronność koparko-ładowarek,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR L 160/8 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 21.6.2012 ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 523/2012 z dnia 20 czerwca 2012 r. zmieniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201 INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: PZ-41SLB-E PL 0101872HC8201 2 Dziękujemy za zakup urządzeń Lossnay. Aby uŝytkowanie systemu Lossnay było prawidłowe i bezpieczne, przed pierwszym uŝyciem przeczytaj niniejszą

Bardziej szczegółowo

Licencję Lekarską PZPN mogą uzyskać osoby spełniające następujące wymagania:

Licencję Lekarską PZPN mogą uzyskać osoby spełniające następujące wymagania: Uchwała nr III/46 z dnia 19 marca 2014 roku Zarządu Polskiego Związku Piłki Nożnej w sprawie zasad przyznawania licencji dla lekarzy pracujących w klubach Ekstraklasy, I i II ligi oraz reprezentacjach

Bardziej szczegółowo

NAJWAŻNIEJSZE ZALETY LAMP DIODOWYCH

NAJWAŻNIEJSZE ZALETY LAMP DIODOWYCH NAJWAŻNIEJSZE ZALETY LAMP DIODOWYCH Pozwalają zaoszczędzić do 80% energii elektrycznej i więcej! Strumień światła zachowuje 100% jakości w okresie eksploatacji nawet do 50.000 do 70.000 h tj. w okresie

Bardziej szczegółowo

Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA

Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA Zarządy spółek ATM Grupa S.A., z siedzibą w Bielanach Wrocławskich oraz ATM Investment Spółka z o.o., z siedzibą

Bardziej szczegółowo

Tomice, dnia 15 lutego 2012 r.

Tomice, dnia 15 lutego 2012 r. WSPÓLNA METODA OCENY CAF 2006 W URZĘDZIE GMINY TOMICE PLAN DOSKONALENIA Sporządził: Ryszard Góralczyk Koordynator CAF Cel dokumentu: Przekazanie pracownikom i klientom Urzędu informacji o przyjętym planie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne.

ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne. ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne. (Dz. U. Nr 75, poz. 866, z dnia 15 wrzeœnia 2000 r.) Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Wysogotowo, sierpień 2013

Wysogotowo, sierpień 2013 Wysogotowo, sierpień 2013 O Grupie DUON (1) Kim jesteśmy Jesteśmy jednym z wiodących niezależnych dostawców gazu ziemnego i energii elektrycznej w Polsce Historia 2001 początek działalności w segmencie

Bardziej szczegółowo

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Białystok, 19 grudzień 2012 r. Seminarium współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia Druk Nr Projekt z dnia UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia w sprawie ustalenia stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych na cele nie związane z budową,

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA Kocie Życie. Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław

FUNDACJA Kocie Życie. Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław FUNDACJA Kocie Życie Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław Sprawozdanie finansowe za okres 01.01.2012 do 31.12.2012 1 SPIS TREŚCI: WSTĘP OŚWIADCZENIE I. BILANS I. RACHUNEK WYNIKÓW II. INFORMACJA DODATKOWA

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny z działalności emitenta

Raport kwartalny z działalności emitenta CSY S.A. Ul. Grunwaldzka 13 14-200 Iława Tel.: 89 648 21 31 Fax: 89 648 23 32 Email: csy@csy.ilawa.pl I kwartał 2013 Raport kwartalny z działalności emitenta Iława, 14 maja 2013 SPIS TREŚCI: I. Wybrane

Bardziej szczegółowo