Praca socjalna. ku zmianie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Praca socjalna. ku zmianie"

Transkrypt

1 03 pod redakcją Marii Mendel Bohdana Skrzypczaka Praca socjalna jako edukacja ku zmianie Od edukacji do polityki

2

3 Praca socjalna jako edukacja ku zmianie Od edukacji do polityki Warszawa 2013

4

5 03 Słowo od redaktorów. Praca socjalna jako zmienianie rzeczywistości przez edukację...7 Maria Mendel, Bohdan Skrzypczak Edukacyjny wymiar pracy socjalnej...11 Edukacyjny charakter pracy socjalnej badanie i działanie...13 Barbara Smolińska-Theiss Edukacyjne konfrontacje rzeczywistości w pracy socjalnej asystenci rodzin wobec poczucia własnych kompetencji...25 Małgorzata Szpunar Wymiary edukacji instytucji pomocy społecznej i idea uczącej się organizacji...45 Jarosław Józefczyk Krytyczność jako refleksja o własnej praktyce o edukacyjnym współdziałaniu pracowników socjalnych...63 Marcin Boryczko Polityczność pracy socjalnej...79 Wymiary polityczności pracy socjalnej...81 Karolina Starego O użyteczności radykalnej pedagogiki dla pracy socjalnej Piotr Stańczyk

6 Edukacja ku zmianie w systemie świadczenia usług pomocy i integracji społecznej Krystyna Dominiczak Od badania i uczenia się do oddziaływania na politykę społeczną środowiskowa praca socjalna w doświadczeniach uczestników projektu Magdalena Popłońska-Kowalska, Barbara Bąbska, Paweł Jordan Noty o autorach Laboratorium Innowacji Społecznej...151

7

8

9 Słowo od redaktorów Praca socjalna jako zmienianie rzeczywistości przez edukację Maria Mendel, Bohdan Skrzypczak Praca socjalna raczej rzadko jest kojarzona z edukacją, jeszcze rzadziej zaś z polityką. Tymczasem teksty zebrane w niniejszym tomie dowodzą, że skojarzenia takie są słuszne i że praca socjalna nakierowana na zmianę sytuacji i warunków życia osób i grup pozostających w kryzysie i wymagających pomocy ma charakter edukacyjny i polityczny zarazem. Dążenie pracowników socjalnych do zmiany w podmiocie i miejscu, w jakim podmiot ten żyje, czyni z nich zarówno edukatorów, jak i polityków poszukujących strategicznych rozwiązań systemowych i w różnej skali te rozwiązania optymalizujących. Przy czym wspomniane edukacyjne i polityczne wymiary ich pracy bywają mocno splecione, kiedy na przykład pomagając, uczą nierzadko własnym przykładem jak artykułować swoje potrzeby i jednocześnie przyczyniać się do dobra wspólnego, stając się w ten sposób pełnoprawnym i aktywnym współuczestnikiem demokratycznie funkcjonujących wspólnot. Ogólnie spełniając jedno z założeń projektu Tworzenie i rozwijanie standardów usług pomocy i integracji społecznej poświęciliśmy w niniejszym opracowaniu sporo uwagi zagadnieniom związanym z edukacją (w tym samoedukacją) pracowników socjalnych, rozumianą jako oddziaływanie wpływające na proces zmiany (w tym zmiany o charakterze politycznym w zakresie polityki społecznej na szczeblu lokalnym i ponadlokalnym). Publikacja zawiera opis różnego rodzaju oddziaływań edukacyjnych stosowanych w ramach wspomnianego projektu (między innymi szkolenia, wsparcie mentorskie i superwizyjne, wizyty studyjne) oraz ich znaczenie dla wspierania zmiany zarówno w samych pracownikach socjalnych, jak i w społecznościach, w których działają. Najogólniej centrum zainteresowania pracy socjalnej można określić jako dążenie do zmiany rzeczywistości społecznej, jakie następuje w warunkach niezgody na tkwienie jednostek i grup w sytuacjach trudnych. Chodzi o sytuacje wynikające najczęściej ze społecznych nierówności i skutkujące wykluczeniem czy marginalizacją, szczególnie zaś o te z nich, które powstają z powodu ubóstwa i powiązanych z nim wymiarów jednostkowego oraz grupowego nieuspołecznienia, przejawiającego się w różnego rodzaju dysfunkcjach indywidualnych osób i środowisk. Jak stwierdzają badacze, najbardziej skuteczną drogą do zaistnienia wspomnianej zmiany jest czynienie kwestii politycznej ze wszystkich tych sytuacji, uogól- Maria Mendel, Bohdan Skrzypczak / Słowo od redaktorów // 7

10 nianych zwykle jako problemy społeczne 1. Praca socjalna, w znaczeniu przyjętym w przywołanym projekcie (który głosi między innymi postulat pracownika socjalnego jako mediatora, animatora i lokalnego polityka społecznego), podejmuje to wyzwanie i jest, z jednej strony, działaniem pomocowym i animacyjnym, z drugiej zaś strony politycznym. Jeśli praca socjalna ma być skutecznym sposobem na osiągnięcie zmiany, to w każdym z tych trzech aspektów musi być ona także działaniem edukacyjnym, w którym refleksja nad rzeczywistością i krytyczny jej ogląd umożliwiają konstruktywne tworzenie światów nowych. To proces edukacji, w ramach którego, ucząc się, zmienia się pracownik socjalny, ale zmieniają się także jednostki i grupy, z którymi i dla których on działa. Przyjmując pedagogikę społeczną jako metateorię dla pracy socjalnej 2, orientującą ją jako działanie, można stwierdzić, że szczególne znaczenie i preferencje ma w tym wypadku edukacja środowiskowa 3. Stąd przedstawiane przez nas opracowanie z tak dużą siłą akcentuje edukację, zwłaszcza edukację środowiskową edukację ku zmianie, ku pracy socjalnej jako działaniu pomocowemu, animacyjnemu oraz politycznemu. Tytuł niniejszego tomu Praca socjalna jako edukacja ku zmianie. Od edukacji do polityki ma oddawać jego zawartość także w znaczeniu struktury tekstów, które układają się w nim w pewną drogę, jaka jest pokonywana w różnych wersjach pracy socjalnej, które choć odbiegają od siebie szczegółowo rozumianymi treściami, metodami, formami i wymiarami spotykają się i splatają w następującym porządku: od edukacji do polityki, od uczenia (się) i zmian w sobie do politycznego działania (w rozumieniu osiągania strukturalnych zmian rzeczywistości). 1 R. Lister, Bieda, przeł. A. Stanaszek, Wydawnictwo Sic!, Warszawa E. Marynowicz-Hetka, Pedagogika społeczna. Podręcznik akademicki, t. 1, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, s. 355 i n. 3 W. Theiss, Mała ojczyzna w kręgu edukacji środowiskowej, [w:] Ośrodek kultury i aktywności lokalnej. W poszukiwaniu modelu instytucji społecznościowej, red. S. Mołda, B. Skrzypczak, Stowarzyszenie Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL, Warszawa 2003, s Zapowiedzianą w ten sposób zawartość niniejszego opracowania warto pokazać także w powiązaniu ze standardem środowiskowej pracy socjalnej, kształtowanym w ramach przywołanego projektu, i wspomniane zależności przedstawić następująco, tworząc tym samym strukturalne ramy opracowania osie, na których rozpina się podejmowana w nim problematyka: 1. Badanie polityka Badanie zjawisk społecznych, między innymi biedy, to jeden z możliwych sposobów oddziaływania na politykę społeczną 4. Zakładane w projekcie prace nad innowacyjnym standardem środowiskowej pracy socjalnej zorientowanym na aktywizujące wsparcie grup społecznych, środowisk i społeczności lokalnych zagrożonych marginalizacją i wykluczeniem społecznym mają doprowadzić do powstania rozwiązań, które będą stanowić wkład merytoryczny do projektów aktów prawnych, zwłaszcza w zakresie ustawy o pomocy społecznej. Laboratorium Innowacji Społecznej, powołane do realizacji wspomnianych prac, dokonuje tego w sześciu fazach. Krańcowe fazy można precyzyjnie identyfikować jako relację badanie polityka (pierwsza faza diagnozy to badanie, fazy piąta i szósta to polityka). 2. Badanie edukacja polityka W pracach Laboratorium Innowacji Społecznej relacja badanie polityka jest zapośredniczona przez edukację, która negocjuje między jej elementami. Na przykład z badania (w fazie pierwszej) czyni badanie w działaniu, czyli proces uczenia się w toku czynności badawczych, z kolei wnioskowanie oraz proponowanie i rekomendowanie rozwiązań (faza piąta) jest wyrazem uczenia się z wypracowanego standardu, przy czym ostatnia z faz upowszechnianie wyraża nauczanie, którego jest treścią. Po drodze to znaczy w fazach drugiej, trzeciej i czwartej edukacja jest wymiarem dokonywanych konfrontacji zastanej rzeczywistości z jej prognozą, ponadto jest działalnością 4 R. Lister, Bieda, op. cit. 8 // Praca socjalna jako edukacja ku zmianie

11 o charakterze informacyjnym i kształcącym testowaniem określonych rozwiązań w praktyce czterech grup szkoleniowych. Badanie przybrało więc w pracach Laboratorium Innowacji Społecznej kształt aktywności edukacyjnej i rzutując na treść kolejnych faz działania doprowadziło do myślenia o zmianach w polityce społecznej. Koncepcja struktury niniejszego zeszytu, budowana na osi edukacja polityka, wydaje się więc uzasadniona. Na co proponujemy zwrócić uwagę podczas lektury tekstów zebranych w niniejszym tomie? Przede wszystkim, zgodnie z naszymi intencjami, pełnią one określone funkcje w relacji z innymi, a także w związku z przedstawioną wyżej koncepcją tomu. Można zatem tutaj także w ramach rekomendacji stwierdzić coś w tym wymiarze o każdym z nich. Rozpoczynając od otwierającego niniejszy tom tekstu Barbary Smolińskiej-Theiss, uważamy, że tłumaczy on, jak praca socjalna zasadnie stanowiąca niekończące się badanie i działanie wykazuje edukacyjny charakter. To znakomite wprowadzenie w problematykę kolejnych artykułów, dla których jest ono gruntem, krytycznie ukierunkowującym dalszą refleksję. Po przeczytaniu tekstu Barbary Smolińskiej-Theiss nie sposób porzucić tę niezwykle cenną krytyczną perspektywę, dobrze służącą intencjom opracowania i szczegółowej percepcji treści poszczególnych wypowiedzi. Następny tekst to wypowiedź Małgorzaty Szpunar, która pokazuje edukacyjne konfrontacje rzeczywistości w pracy socjalnej, czyniąc to na przykładzie stosunkowo nowych w polskich warunkach doświadczeń asystentów rodzin. Ich poczucie własnych kompetencji wiąże się z nieustanną edukacyjną pracą nad sobą i nad środowiskiem, w którym przyszło im działać. Autorka dzieli się swoimi spostrzeżeniami badawczymi, nie pozostawiając wątpliwości co do tego, że nieustanne konfrontacje światów, jakie dokonują się w pracy socjalnej, służą osiąganiu ich zmiany, tworząc jednocześnie rzeczywistość wyzwań, które na co dzień podejmują pracownicy socjalni, rzecznicy i realizatorzy pracy socjalnej. Interesująco pokazując ośrodek pomocy społecznej w mieście jako uczącą się organizację, Jarosław Józefczyk uwrażliwia nas na doniosłość znaczenia relacji między edukacją i informacją, w ramach której dokonują się między innymi ważne dla skuteczności pracy socjalnej przełożenia tego, co wie i umie pracownik socjalny, na to, co wie i umie podmiot, z którym on pracuje (przy czym chodzi nie tylko o klienta pomocy społecznej, ale także o jego współpracownika, partnera w projekcie czy sąsiada). Marcin Boryczko edukacyjne współdziałanie pracowników socjalnych przedstawia z kolei przez pryzmat potrzeby zachowania krytyczności i postuluje ją jako szczególną formę refleksji pracownika socjalnego o własnej praktyce. Bez niej nie sposób doprowadzać do rzeczywistej zmiany do przemian strukturalnych, które umożliwiają upełnomocnienie i podmiotową tożsamość zarówno klienta pomocy, jak i pracownika socjalnego. Ten drugi może ją utracić, kiedy w toku jego służby (sic!) następuje instytucjonalna subordynacja i jego praca okazuje się pracą nie na rzecz drugiego podmiotu wymagającego wsparcia, ale na rzecz utrzymania istniejącego ładu strukturalnego. W warunkach krytyczności zagrożenie nadrzędnością celów chroniących status quo podlega redukcji i na przykład przy wykorzystaniu metod proponowanych przez autora za charyzmatycznym Paulem Freirem, prowadzącym ku emancypacji możliwe stają się autentyczna autokreacja i podmiotowe współistnienie tak pracowników socjalnych, jak osób i grup, z którymi oni pracują. Teksty Karoliny Starego i Piotra Stańczyka utrzymują bliską łączność z tymi tezami i przedstawiając polityczność pracy socjalnej wskazują jej różnorodne wymiary (Karolina Starego) i użyteczność radykalnej pedagogiki w myśleniu o niej (Piotr Stańczyk). Wypowiedź Karoliny Starego, stanowiąc pewne ramy dla Maria Mendel, Bohdan Skrzypczak / Słowo od redaktorów // 9

12 politycznie ukierunkowanej refleksji o pracy socjalnej, odgrywa w tej części tomu kluczową rolę, zarówno porządkując pojawiające się myśli, jak i inspirując dalsze i otwierając kolejne pola poszukiwań wokół politycznych aspektów tego obszaru myślenia i działania pomocowego. Jedno z nich wydaje się dobrze zagospodarowywać tekst Piotra Stańczyka, który w radykalnej odmianie pedagogiki, także dotyczącej koncepcji Paula Freirego, widzi sposób uprawiania pracy socjalnej, edukacyjnej i politycznej w jej istocie. Analizę edukacji ku zmianie, występującej w ujęciach systemowych, w systemie świadczenia usług pomocy i integracji społecznej, zawiera artykuł Krystyny Dominiczak. Autorka w porównawczym nawiązaniu do badań empirycznych przeprowadzonych w ramach wspomnianego projektu interesująco ukazuje walory zastanej rzeczywistości: realia systemowe, w których występuje nastawienie na edukację i zmianę, ale nie stanowi ono normy. Krystyna Dominiczak konstruktywnie przy tym rozważa uwarunkowania i prowadzi do zasadnych wniosków, których praktyczne przełożenia na zadania dla instytucji pomocy i integracji społecznej mogą zaowocować korzystnym, oddolnym przeformułowaniem struktur i elementów istniejącego systemu. Ostatnia część niniejszego tomu to wypowiedź skomponowana z fragmentów narracji pracowników socjalnych zaangażowanych w przywoływany projekt i w toku składających się na niego szkoleń zbierających doświadczenia w sferze edukacyjności i polityczności własnej pracy. Wybór tych refleksji oraz ich komentarz osadzony w problematyce projektu to wynik współpracy zespołu autorów z Magdaleną Popłońską-Kowalską, Barbarą Bąbską i Pawłem Jordanem. Dziękując im oraz wszystkim autorom tekstów zebranych w prezentowanej publikacji, pragniemy zwrócić uwagę na niebagatelną wartość, jaką miało wspólnie dzielone przeżycie podążania własną, ujętą na piśmie refleksją za fazami, w których rozwija się projekt poświęcony Tworzeniu standardów usług pomocy i integracji społecznej. W ten sposób, dzięki wkładowi poszczególnych autorów, zyskał on oryginalne pogłębienie, mogące skutkować licznymi inspiracjami dla teorii i praktyki pracy socjalnej. Z kolei każdy z autorów miał dość unikalną możliwość wpisywania swoich myśli w projekt i tym samym współtworzenia rozwiązań, jakie powstają właśnie w zakresie standardów usług pomocy i integracji społecznej w Polsce. Niech wszystkie one dobrze służą strukturalnej, podmiotowej i przedmiotowej zmianie na lepsze! 10 // Praca socjalna jako edukacja ku zmianie

13 Edukacyjny wymiar pracy socjalnej

14

15 Edukacyjny charakter pracy socjalnej badanie i działanie Barbara Smolińska-Theiss

16 Gdy stare modele i rozwiązania zawodzą Wkroczyliśmy w trudny etap dla pracy socjalnej i dla kształcenia pracowników socjalnych w Polsce. Załamał się dotychczasowy model czy może raczej: załamały się dotychczasowe modele rozwoju pracy socjalnej jako dyscypliny i profesji. W najnowszych raportach zgodnie pojawiają się terminy: regres, zawód, rozdarcie. Przeprowadzone badania, pokazujące, jak pracownicy socjalni widzą zmiany, jakie dokonały się w ich pracy, jednoznacznie wskazują, że w pracy socjalnej w Polsce zapanowała... procedura. Nastąpiło odejście od koncepcji zindywidualizowanej pracy z rodziną lub z dzieckiem na rzecz biurokratycznej, zunifikowanej procedury. Zjawisku temu towarzyszy zanikająca refleksyjność. Coraz mniejsze znaczenie ma indywidualna diagnoza oparta na badaniach, szukanie wspólnie z klientem możliwych działań i rozwiązań 1. Coraz bardziej dominujące procedury dają pracownikowi socjalnemu złudne poczucie bezpieczeństwa. Jednocześnie jednak oddalają go od refleksji nad sensem i skutecznością własnej pracy, nad doskonaleniem swoich kompetencji. Procedura stanowi zasłonę lub nawet przeszkodę w odkrywaniu nowych wyzwań, nowych rozwiązań. Jak pokazują badania, zmniejsza się pole decyzji pracownika socjalnego, a wraz z tym spada (rozmywa się) jego odpowiedzialność za swój zawód i za podejmowane działania 2. Gdzie w tej sytuacji szukać punktów odniesienia, teorii, interpretacji pośredniczących, które tłumaczyłyby dotychczasowy stan, a jednocześnie wyznaczały wektory zmian? Z jednej strony, słychać wyraźne głosy krytyczne samych pracowników socjalnych, polityków społecznych, administracji samorządowej, badaczy pracy socjalnej. Z drugiej strony, powszechnie się dostrzega rosnącą skalę zadań, oczekiwania na granicy nierealnych życzeń i myślenia mitycznego. Po latach doświadczeń coraz wyraźniej jesteśmy zgodni w ocenie, wskazującej przecenianie możliwości sprawczego działania pracy socjalnej i pracowników socjalnych, a także stałe i mało skuteczne próby realnej lub pozornej racjonalizacji zawodu pracownika socjalnego i samej pracy socjalnej. Trudno dziś jednoznacznie podpisać się pod amerykańskim modelem pracy socjalnej, zarówno w tradycyjnym psychologicznym, psychoanalitycznym czy terapeutycznym wydaniu, jak i w najnowszych wariantach pracy socjalnej, rozumianej jako racjonalna interwencja czy zarządzanie zasobami lub kapitałem społecznym. Trudno także z wielkim przekonaniem bronić europejskiego modelu pracy socjalnej związanej ściśle z pedagogiką. Ten społeczno-kulturowy wariant ukierunkowany na pracę indywidualną, z dzieckiem czy z rodziną, a także z grupami społecznie wykluczanymi, nie wytrzymywał konfrontacji z rosnącą rolą rynku pracy, z realiami lokalnych budżetów, ze strategiami rozwiązywania problemów społecznych. Praca socjalna coraz bardziej wkraczała na obszary polityki społecznej, ekonomii społecznej, profilaktyki i zarządzania. Stare mity o misji społecznej pracy socjalnej, o racjonalności działania socjalnego, zastępuje się kolejnymi mitami o społecznej partycypacji w rozwiązywaniu problemów społecznych, o nowych modelach 1 U. Otto, Usamodzielniające państwo (enabeling state) i praca socjalna. Zintegrowane formy pomocy jako mocna strona miękkiego zawodu, Problemy Polityki Społecznej 2006, nr 9. 2 M. Granosik, Mówię, jak jest, robię, co mi każą o interpretacyjnym rozdarciu pracownika socjalnego, [w:] Pracownicy socjalni i praca socjalna w Polsce. Między służbą a urzędem, red. M. Rymsza, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2012, s // Praca socjalna jako edukacja ku zmianie

17 społeczeństwa opartego na redefinicjach dawnych idei aktywizacji społecznej, społecznej równości i wspólnotowej sprawiedliwości. Można powiedzieć, że zmiany w pracy socjalnej nie dokonują się rewolucyjnie, skokowo, nie widać wśród nich kluczowych przełomów, wyraźnych nowych idei czy modeli działania, o których moglibyśmy powiedzieć, że znajdują społeczną akceptację, że są społecznie podzielane. Jest to jednak bardzo jednostronne i powierzchowne stanowisko daleko posunięty redukcjonizm, sprowadzający się do aktualistycznej diagnozy. Nie wystarczy tutaj prosta konstatacja stanu, w jakim znalazła się dziś praca socjalna. Trzeba spojrzeć na rozwój tej dyscypliny i profesji dynamicznie, dostrzec jej zmiany, jakie dokonują się w bardzo krótkim czasie. Przyjęcie perspektywy procesualnej pozwala odsłonić wyraźniej złożoność, niejednoznaczność sił i słabości pracy socjalnej, dostrzec kierunki tych zmian. Ortodoksja, heterodoksja i heterogeniczność pracy socjalnej Reaktywowana po 1989 roku praca socjalna w Polsce podzieliła w dużej mierze losy pedagogiki i innych nauk społecznych. Z jednej strony, wróciła do swojego pierwotnego, w dużej mierze przedwojennego nurtu. Z drugiej strony, otworzyła się na doświadczenia Europy i świata. Zmiany dokonujące się w pracy socjalnej można opisać za pomocą kategorii użytych przez Zbigniewa Kwiecińskiego wobec pedagogiki 3. Praca socjalna po 1989 roku przeszła przez trzy etapy, które za Zbigniewem Kwiecińskim są nazywane ortodoksją, heterodoksją i heterogenicznością. Pierwszy z tych etapów charakteryzował się jednostronnym naiwnym optymizmem społecznego posłannictwa, społecznej służby, misji, chrześcijańskiego miłosierdzia. Praca socjalna była rozumiana jako pomoc bliźniemu w potrzebie, dostarczenie przede wszystkim środków materialnych, podzielenie się dobrami doczesnymi. Towarzyszyła jej idea, lansowana przez Jacka Kuronia, solidarnego uwrażliwiania społeczeństwa na problemy społeczne, a jednocześnie rozwijania aktywności społecznej nastawionej na pomoc drugiemu człowiekowi i budowania wspólnoty lokalnej i społeczeństwa obywatelskiego. Znajdowała ona uznanie wśród działaczy lokalnych i w parafialnych zespołach charytatywnych. Dla wielu wchodzących wtedy do zawodu pracowników socjalnych wiązała się z zadaniem zaspokajania podstawowych potrzeb i łagodzenia braków. Ten model pracy socjalnej nastawionej na tropienie deficytów, z jakimi zmagają się jednostki i rodziny na długo zaciążył na polskiej pracy socjalnej i ukształtował obraz pracy socjalnej jako instytucji świadczeń materialnych. Ortodoksja sprowadziła myślenie i działanie socjalne do pytań o to, jakimi środkami pomocy dysponujemy i jak należy je dystrybuować. Nadała pracy socjalnej charakter administracyjno-prawny. Bardzo sformalizowała myślenie i działanie pracowników socjalnych do wypełniania lub reprodukowania norm, procedur, zasad. 3 Z. Kwieciński, Mimikra czy sternik? Dramat pedagogiki w okresie przesilenia formacyjnego, [w:] Ewolucja tożsamości pedagogiki, red. H. Kwiatkowska, Polskie Towarzystwo Pedagogiczne, Warszawa 1994, s Barbara Smolińska-Theiss / Edukacyjny charakter pracy socjalnej // 15

18 Drugi etap rozwoju pracy socjalnej pojawiający się obok ortodoksji, w miejsce ortodoksji lub jako synteza utartego myślenia i działania ortodoksyjnego z nowymi ideami można określić mianem heterodoksji. Charakteryzuje się ona odejściem od jednowymiarowego, sprawdzonego, niepodlegającego dyskusji modelu pracy socjalnej jako zaspokajania potrzeb w stronę różnych przyjętych wariantów oraz dróg pomocy i samopomocy. Inspiracją dla heterodoksji było i jest nadal przede wszystkim sięgnięcie do źródeł polskich i zagranicznych, przywołanie i propagowanie rozmaitych modeli pracy socjalnej zaczerpniętych z przeszłości lub sprawdzonych praktycznie w różnych rejonach Europy i świata. Heterodoksyjna praca socjalna na nowo odkrywa, definiuje i redefiniuje dziedzictwo Heleny Radlińskiej, sięga również do idei feministycznych okresu międzywojnia. Fascynuje się możliwościami działania terapeutycznego, ale także profesjonalną interwencją i specjalistycznym wsparciem, racjonalizacją praktyki pomocowej. Heterodoksyjna praca socjalna otwiera się, z jednej strony, na różne impulsy płynące z innych krajów, z międzynarodowego ruchu pracy socjalnej, z drugiej zaś strony traci swoją elastyczność, emancypuje się i izoluje od innych dyscyplin. Rozszerza repertuar zasad, środków, procedur, staje się coraz bardziej sformalizowana, zhierarchizowana i zróżnicowana. Prowadzi to do powstawania wąskich specjalności w pracy socjalnej (specjaliści w zakresie pracy z dziećmi, z osobami niepełnosprawnymi czy z uchodźcami). Nasila się tendencja standaryzowania kształcenia do pracy socjalnej i kształcenia w pracy socjalnej, standaryzowania usług socjalnych, standaryzowania kosztów, szukania wymiernych wskaźników efektywności pracy socjalnej nie tylko przez ewaluację. Heterodoksyjna praca socjalna dysponuje dużym dorobkiem i doświadczeniem, działa na wielu polach, uruchamia różne instytucje i środki. Charakteryzuje się jednak ogromnym poczuciem braku bezpieczeństwa zawodowego, braku sprawczości. Coraz szerszej standaryzacji, obejmującej różne pola pracy socjalnej, towarzyszy rosnący deficyt pewności działania. W tej sytuacji działania pracowników socjalnych koncentrują się na wypełnianiu formalnych zadań, reprodukowaniu przyjętych norm i rozwiązań. Praca socjalna coraz bardziej się różnicuje, jednocześnie jednak staje się mało wydajna, kostyczna, pochłania coraz więcej środków. Trzeci wyróżniony etap to heterogeniczność pracy socjalnej. Wprowadza on zmienność, wielość, różnorodność, pluralizm, demokrację różnych stylów, modeli myślenia i działania w pracy socjalnej. Zmienność i wielość są cechami immanentnymi pracy socjalnej, które istotnie ją zmieniają. W ten sposób praca socjalna i pracownik socjalny tracą swoją zawodową kotwicę. Nie mogą się już ukryć za paragrafami czy standardami. Są zdani na wciąż nowe nękające ich zadania i wymagania. Ich pracy towarzyszą sprzeczności, paradoksy, niepewność. Ustawicznie balansują na granicy prawa, wydolności ekonomicznej instytucji i systemu socjalnego, na granicy norm społecznych, kulturowych, etycznych i religijnych. Rodzi to poczucie niepewności, któremu towarzyszy rosnąca odpowiedzialność. Trywializując, można powiedzieć, że mamy do czynienia z paradoksalną sytuacją. Oczekuje się bowiem, że pracownik socjalny znajdzie się zawsze tam, gdzie pojawią się problemy społeczne, że będzie w stanie im zapobiec, odpowiednio zadziałać, że jest za nie odpowiedzialny. Jednocześnie pracownik socjalny nie ma takich środków prawnych, finansowych, komunikacyjnych, które pozwalałyby mu na sprawne i skuteczne działanie w każdej 16 // Praca socjalna jako edukacja ku zmianie

19 sytuacji. Heterogeniczność pracy socjalnej można opisać jako wielość stanowisk, założeń teoretycznych i praktycznych tak jak w wypadku pedagogiki uczynił to Zbigniew Kwieciński. Można ją także pokazać w perspektywie szukania i budowania indywidualnej koncepcji alternatywnej, wynikającej z innych prób odczytywania, czym jest praca socjalna i jak ją uprawiać jako dyscyplinę i profesję. Można także heterogeniczność postrzegać jako ciągły proces zadawania pytań, szukania indywidualnych i społecznych sensów pracy socjalnej. Zarówno akademik zajmujący się pracą socjalną, jak i praktyk pracy socjalnej stawia sobie pytania o to, jakie profesjonalne zasoby, kapitały, siły ma pracownik socjalny, co może mieć, co może uruchamiać, do czego może się odwołać w swoim działaniu socjalnym. W pierwszej kolejności są to przede wszystkim własne kompetencje zawodowe wiedza, umiejętności, kapitał osobowościowy i kulturowy. Składają się one zarówno na tożsamość zawodową pracownika socjalnego, jak i na jego biografię zawodową. Tożsamość i biografia zawodowa są ze sobą ściśle związane wzajemnie się pobudzają i rozwijają. Mają charakter dynamiczny i procesualny. Kształtują się i rozwijają w działaniu i w doświadczeniu. Ich fundamentem jest i wiedza profesjonalna, jaką pracownik socjalny zdobywa na studiach, i wiedza indywidualna, wiedza potoczna. Refleksyjna praktyka w pracy socjalnej Wiele badań pokazuje, że o powodzeniu zawodowym decydują różne czynniki, wśród których wiedza nie jest ani trwałym, ani nawet najważniejszym elementem. Donald Schön pokazał znaczenie, jakie dla pracy zawodowej ma specjalny proces myślowy refleksja 4. Refleksja jest powiązana z praktyką, ze zdobywaniem doświadczeń zapewniających podstawy zastanawiania się nad swoją pracą zawodową, nad własną rolą, nad klientem, nad instytucją, z jaką jest związany pracownik socjalny. Refleksja praktyczna jest procesem uczenia się, pobudza do uczenia się. Jej konsekwencją jest uczenie się z własnej biografii i z biografii innych, następnie zaś budowanie i projektowanie własnej linii zawodowej. Refleksyjne uczenie się z praktyki, przez praktykę i dla praktyki obejmuje, jak podaje Donald Schön, wiedzę milczącą, zwaną ukrytym rozumowaniem, niepewność skłaniającą do poszukiwań, do otwarcia się na innowację i zmiany, a także wiedzę i refleksję w działaniu oraz refleksję nad działaniem. Wiedza i refleksja w działaniu i nad działaniem jest namysłem nad zawodowymi zadaniami zarówno do wykonania, jak i wykonanymi. Może być powiązana z oceną skutków wynikających z podjętych działań. W tym wypadku refleksja dotyczy realnych zdarzeń (działań), które się pojawiły, są widoczne, możliwe do zbadania, często także poddają się pomiarowi. Refleksja praktyczna może być także wyrozumowaną projekcją przyszłych zadań (działań). Może się łączyć z oczekiwaniami, z wprowadzanymi w środowisko lokalne zmianami czy ulepszeniami. 4 A. Perkowska-Klejman, Refleksyjna praktyka jako kategoria edukacyjna, Pedagogika Społeczna 2011, nr 2. Barbara Smolińska-Theiss / Edukacyjny charakter pracy socjalnej // 17

20 Refleksyjna praktyka jest procesem trwającym przez całe życie. Można o niej powiedzieć, że jest strategią rozwoju i pewnym zarysem koncepcji, która tłumaczy rozwój w zawodzie i rolę praktyki w rozwiązywaniu problemów społecznych. Heleny Radlińskiej warsztat badawczy pracownika socjalnego Ten sam zamysł i tę samą ideę wiele lat wcześniej podjęła Helena Radlińska. W kształceniu pracowników społecznych w latach dwudziestych XX wieku pojawiło się bardzo wyraźnie pierwszoplanowe, niezbywalne zadanie budowania warsztatu badawczego pracownika socjalnego. Helena Radlińska uczyła tego swoich uczniów, egzekwowała od nich takie działania. Pracownik społeczny miał budować ten warsztat przez całe życie. Osią warsztatu była ciągle pogłębiana i rozszerzana diagnoza środowiska. Helena Radlińska mówiła o diagnozie dynamicznej, zmieniającej się i opisującej zmiany, jej ideą było bowiem uczynienie z pracownika społecznego, z bibliotekarza, agronoma czy pielęgniarki środowiskowej, głównych badaczy lokalnych, dokumentalistów życia w środowisku lokalnym. Aby osiągnąć ten cel, Helena Radlińska opracowała specjalną teorię i metodykę poznawania środowiska. Warsztat badawczy pracownika społecznego był, z jednej strony, bardzo scjentystyczny, pozytywistyczny, oparty na badaniu faktów i na pomiarach środowiskowych. Helena Radlińska była przekonana, że można stworzyć adekwatne diagnostyczne narzędzia pomiaru stanu środowiska, drzemiących w nim sił. Rozbudowana diagnoza miała pokazać dystans między tym, co jest w środowisku, a tym, co w nim może się pojawić. Kształcony przez Helenę Radlińską pracownik społeczny miał nieustannie stawiać sobie pytania o drzemiące siły społeczne, o kapitały, jakie można by uruchomić i włączyć do projektowanych przez wszystkie lokalne podmioty zmian środowiskowych. Proces poznawania środowiska Helena Radlińska opisała jako wżywanie w środowisko oraz badanie i mówiąc językiem współczesnym rozumienie środowiska. Wżywanie w środowisko oznaczało poznanie struktury środowiska, jego instytucji, ale także historii, wartości, sieci powiązań 5 i komunikacji. W drugim etapie, w badaniu psychiki środowiska jak to określała Helena Radlińska dąży się do jak najgłębszego poznania, buduje się ponadto więzi, kanały komunikacyjne. Wżywanie takie, jak dowodzi Stanisław Rychliński 6, to wpatrywanie się i wsłuchiwanie w miejscowe realia. Odsłania ono: statykę środowiska (struktury), dynamikę środowiska (relacje, procesy), środowiskowe siły społeczne wprowadzające zmiany (na tle istniejących struktur). Tak rozumiane wżywanie w środowisko jako proces poznania jest wstępnym warunkiem pracy społeczno-edukacyjnej w środowisku. 5 H. Radlińska, Stosunek wychowawcy do środowiska społecznego, Warszawa 1935, s S. Rychliński, Badanie środowiska społecznego. Podstawowe zagadnienia metodologiczne, Warszawa // Praca socjalna jako edukacja ku zmianie

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1 Spis treści Przedmowa 11 CZE ŚĆ I PODSTAWY EPISTEMOLOGICZNE, ONTOLOGICZNE I AKSJOLOGICZNE DYSCYPLINY ORAZ KATEGORIE POJE CIOWE PEDAGOGIKI

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ 1. Wspieranie dziecka w poznawaniu oraz wykorzystywaniu własnego potencjału rozwojowego i budowaniu pozytywnego obrazu własnego ja. 2. Tworzenie warunków umożliwiających dziecku

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia Załącznik nr 2 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia drugiego stopnia Profil

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY DYDAKTYKI DOROSŁYCH DYDAKTYKA TECHNOLOGICZNA DYDAKTYKA HUMANISTYCZNA DYDAKTYKA KRYTYCZNA

ELEMENTY DYDAKTYKI DOROSŁYCH DYDAKTYKA TECHNOLOGICZNA DYDAKTYKA HUMANISTYCZNA DYDAKTYKA KRYTYCZNA ELEMENTY DYDAKTYKI DOROSŁYCH DYDAKTYKA TECHNOLOGICZNA DYDAKTYKA HUMANISTYCZNA DYDAKTYKA KRYTYCZNA Warunki uczenia się Słuchacze odczuwają potrzebę uczenia się Zasady nauczania 1. Nauczyciel ujawnia studentom

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Sposób dokumentacji efektów kształcenia

Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Sposób dokumentacji efektów kształcenia Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Lp. K_W01 K_W02 K_W06 K_W08 K_W09 Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych zna terminologię używaną w pedagogice a w szczególności w oraz jej zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Lipnie

Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Lipnie Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Lipnie Plany dla pomocy społecznej Rzeczywistość i wyzwania pomocy społecznej Rafał Jaworski Rzeczywistość: Czym jest pomoc społeczna? wypłata zasiłków pomoc potrzebującym

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW

SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW Prezentacja przedstawiona podczas VIII Kongresu Zarządzania Oświatą, OSKKO, Warszawa 25-27.09.2013 www.oskko.edu.pl/kongres/ SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW DR ROMAN

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Tytuł: Młodzież wobec wyboru profilu kształcenia i zawodu na przykładzie licealistów z Podkarpacia

Tytuł: Młodzież wobec wyboru profilu kształcenia i zawodu na przykładzie licealistów z Podkarpacia Tytuł: Młodzież wobec wyboru profilu kształcenia i zawodu na przykładzie licealistów z Podkarpacia Autor: Małgorzata Dubis ISBN: 978-83-7587-469-3 Dane techniczne: Wydanie I, Kraków 2011, Format B5, Objętość

Bardziej szczegółowo

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent:

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent: Efekty kształcenia dla kierunku studiów ekonomia Studia pierwszego stopnia profil praktyczny 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze. Kierunek studiów ekonomia należy do dziedziny nauk ekonomicznych w ramach

Bardziej szczegółowo

Poziom 5 EQF Starszy trener

Poziom 5 EQF Starszy trener Poziom 5 EQF Starszy trener Opis Poziomu: Trener, który osiągnął ten poziom rozwoju kompetencji jest gotowy do wzięcia odpowiedzialności za przygotowanie i realizację pełnego cyklu szkoleniowego. Pracuje

Bardziej szczegółowo

ZMIANA W ŚRODOWISKU LOKALNYM URUCHOMIENIE POTENCJAŁU SPOŁECZNEGO

ZMIANA W ŚRODOWISKU LOKALNYM URUCHOMIENIE POTENCJAŁU SPOŁECZNEGO ZMIANA W ŚRODOWISKU LOKALNYM URUCHOMIENIE POTENCJAŁU SPOŁECZNEGO Kurs szkoleniowy: Liderzy Natury Irena Krukowska Szopa Fundacja Ekologiczna Zielona Akcja Kurs jest realizowany w ramach projektu pn.: Liderzy

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA - w ramach projektu Razem Blisko Krakowa zintegrowany rozwój podkrakowskiego obszaru

Bardziej szczegółowo

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia 1. Nazwa kierunku: SOCJOLOGIA 2. Stopień studiów: pierwszy 3. Profil: ogólnoakademicki 4. Obszar: nauki społeczne 5. Sylwetka absolwenta Absolwent posiada ogólną wiedzę o rodzajach struktur, więzi i instytucji

Bardziej szczegółowo

Zbiór efektów kształcenia dla specjalności studiów Pedagogika społeczna i terapia pedagogiczna, profil ogólnoakademicki

Zbiór efektów kształcenia dla specjalności studiów Pedagogika społeczna i terapia pedagogiczna, profil ogólnoakademicki Zbiór efektów kształcenia dla specjalności studiów Pedagogika społeczna i terapia pedagogiczna, profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń w symbolach: K (przed podkreślnikiem) - kierunkowe efekty kształcenia

Bardziej szczegółowo

1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia

1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia Załącznik do Uchwały nr 125/2014 Senatu UKSW z dnia 25 września 2014 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia Nazwa kierunku studiów i kod programu wg USOS Poziom

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Zapraszam na szkolenie on line prezentujące dwie nowoczesne metody pracy: coaching i mentoring. Idea i definicja coachingu Coaching,

Bardziej szczegółowo

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO?

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? Projekt edukacyjny jest to metoda nauczania, która kształtuje wiele umiejętności oraz integruje wiedzę z różnych przedmiotów. Istotą projektu jest samodzielna praca

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe Asystent Rodziny

Studia Podyplomowe Asystent Rodziny Studia Podyplomowe Asystent Rodziny I. Informacje ogólne II. III. IV. Rekrutacja Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych Program studiów V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne Czas trwania: 2 semestry

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Pedagogika Specjalizacja/specjalność. 15 godzin

OPIS PRZEDMIOTU. Pedagogika Specjalizacja/specjalność. 15 godzin OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Seminarium magisterskie nt. Organizacje pozarządowe i edukacja w perspektywie porównawczej. Wydział Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut/Katedra Instytut

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister Załącznik nr 2 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. Załącznik nr 2 do Uchwały nr 38/2012 Senatu UKSW z dnia 26 kwietnia 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Przygotowanie pedagogiczne Gdynia 2014 r. Podstawa prawna realizacji studiów. Ustawa Prawo

Bardziej szczegółowo

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili.

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. (Sokrates) Czym jest pomaganie? Pomaganie jest działaniem, w które

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU NIEPUBLICZNYCH SZKÓŁ SPECJALNYCH KROK ZA KROKIEM W ZAMOŚCIU

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU NIEPUBLICZNYCH SZKÓŁ SPECJALNYCH KROK ZA KROKIEM W ZAMOŚCIU KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU NIEPUBLICZNYCH SZKÓŁ SPECJALNYCH KROK ZA KROKIEM W ZAMOŚCIU Koncepcja pracy Zespołu Niepublicznych Szkół Specjalnych Krok za krokiem w Zamościu nakreśla podstawowe cele i zadania

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENY PRACY NAUCZYCIELA, WYCHOWAWCY, BIBLIOTEKARZA,

KRYTERIA OCENY PRACY NAUCZYCIELA, WYCHOWAWCY, BIBLIOTEKARZA, Zespół Szkół Integracyjnych w Siemianowicach Śląskich Strona 1 z 5 KRYTERIA OCENY PRACY NAUCZYCIELA, WYCHOWAWCY, BIBLIOTEKARZA, PEDAGOGA Kryteria oceny pracy nauczyciela, wychowawcy, bibliotekarza, pedagoga

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE Program Szkoła Promująca Zdrowie (SzPZ) realizowany jest obecnie w 47 krajach Europy w Polsce od 1991 r. Popularyzację idei SzPZ w Polsce rozpoczęto od trzyletniego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA MIASTA PŁOCKA NA LATA 2008-2013

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA MIASTA PŁOCKA NA LATA 2008-2013 Załącznik do Uchwały nr 345/XXIV/08 Rady Miasta Płocka z dnia 27 maja 2008 roku PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA MIASTA PŁOCKA NA LATA 2008-2013 P Ł O C K 1 PŁOCK, maj 2008 SPIS TREŚCI: I. WPROWADZENIE...3

Bardziej szczegółowo

Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy.

Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy. Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy. PROCES PLANOWANIA ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH MOŻE BYĆ ROZDZIELONY NA TRZY ETAPY:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYK PEDAGOGIKA ZAWODOWYCH NA KIERUNKU

PROGRAM PRAKTYK PEDAGOGIKA ZAWODOWYCH NA KIERUNKU PAŃSTWOWA SZKOŁA WYŻSZA IM. PAPIEŻA JANA PAWŁA II W BIAŁEJ PODLASKIEJ WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU I NAUK SPOŁECZNYCH KATEDRA NAUK HUMANISTYCZNYCH I SPOŁECZNYCH ZAKŁAD PEDAGOGIKI PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH NA

Bardziej szczegółowo

Potencjał absolwenta gimnazjum

Potencjał absolwenta gimnazjum Potencjał absolwenta gimnazjum Wprowadzenie, czyli o zasobach ucznia rozpoczynającego trzeci etap edukacji szkolnej Uczeń przekraczający próg szkoły gimnazjalnej posiada zasoby wykształcone w poprzednich

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 Spis treści Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 1.1. Wprowadzenie...11 1.2. System zarządzania jakością...11 1.3. Standardy jakości w projekcie

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

CERTYFIKAT JAKOŚCI CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ. Przyznawany przez Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL

CERTYFIKAT JAKOŚCI CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ. Przyznawany przez Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL CERTYFIKAT JAKOŚCI CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ Przyznawany przez Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL MISJA Certyfikat Jakości Centrum Aktywności Lokalnej (CAL) podkreśla sposób działania organizacji/instytucji

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo

wywiadu środowiskowego. 1

wywiadu środowiskowego. 1 1. DANE OSOBY Z KTÓRĄ PRZEPROWADZONO WYWIAD 1 Narzędzie pracy socjalnej nr 1 Wywiad Rozpoznanie sytuacji Przeznaczenie narzędzia: Etap 1 Diagnoza / Ocena Podetap 1a Rozeznanie sytuacji związanej z problemem

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA Oferta badawcza DLACZEGO WARTO? Nowa perspektywa finansowania PROW 2014-2020, w ramach której kontynuowane będzie wdrażanie działania LEADER. Zgodnie z przyjętymi

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDENCKICH PRAKTYK ZAWODOWYCH. studia uzupełniające II stopnia kierunek studiów: Pedagogika

PROGRAM STUDENCKICH PRAKTYK ZAWODOWYCH. studia uzupełniające II stopnia kierunek studiów: Pedagogika PROGRAM STUDENCKICH PRAKTYK ZAWODOWYCH studia uzupełniające II stopnia kierunek studiów: Pedagogika specjalność: Wychowanie przedszkolne i nauczanie początkowe I. Cele praktyk Praktyki studenckie z założenia

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD Załącznik do Uchwały nr XXIV/196/08 Rady Gminy Szemud z dnia 08 września 2008 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD NA LATA 2008 2013 Szemud 2008 SPIS TREŚCI: I. WSTĘP.. 3 II. III. IV. ZAŁOŻENIA

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKA PEDAGOGICZNA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA I DYDAKTYCZNA

PRAKTYKA PEDAGOGICZNA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA I DYDAKTYCZNA PRAKTYKA PEDAGOGICZNA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA I DYDAKTYCZNA Studia podyplomowe w zakresie: Edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej wraz z przygotowaniem psychologiczno pedagogicznym i dydaktycznym

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe. Socjoterapia

Studia Podyplomowe. Socjoterapia Studia Podyplomowe Socjoterapia I. Informacje ogólne II. III. IV. Rekrutacja Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych Program studiów V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne Czas trwania: 2 semestry

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia potrzeb Dr Monika Wróblewska Uniwersytet w Białymstoku 10 czerwca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL 1. Specyfika potrzeb

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKA PEDAGOGICZNA DYDAKTYCZNA

PRAKTYKA PEDAGOGICZNA DYDAKTYCZNA PRAKTYKA PEDAGOGICZNA DYDAKTYCZNA Studia podyplomowe w zakresie: Edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej Nabór: Imię i nazwisko słuchacza:. Nr albumu:. Rok akademicki:... Poznań, dnia... Szanowny/a Pan/i...

Bardziej szczegółowo

Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO.

Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO. Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO. Współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach osi 4 LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Rostkowo 2014. Kultura

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRAKTYK PEDAGOGICZNYCH DLA STUDIÓW PODYPLOMOWYCH

REGULAMIN PRAKTYK PEDAGOGICZNYCH DLA STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 8/IX/11-12 Rektora Pedagogium z dn. 27.09.2012 r. REGULAMIN PRAKTYK PEDAGOGICZNYCH DLA STUDIÓW PODYPLOMOWYCH 1 Postanowienia ogólne Praktyki na studiach podyplomowych (kwalifikacyjnych)

Bardziej szczegółowo

Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej

Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej Dr hab. Ryszard Szarfenberg Uniwersytet Warszawski Instytut Polityki Społecznej Pracownia Pomocy i Integracji Społecznej XXXIII Konferencja Polityków

Bardziej szczegółowo

Opis zakresu merytorycznego wdrożenia pilotażu Standardów Usług i Modeli Instytucji

Opis zakresu merytorycznego wdrożenia pilotażu Standardów Usług i Modeli Instytucji Załącznik nr 1 do Dokumentacji konkursowej (etap I) Faza edukacyjno-szkoleniowa na wykonanie pilotażowego wdrażania standardów usług i modeli instytucji pomocy i integracji społecznej ramach projektu Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Małgorzata Kosiorek Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Oicyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oicyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

ProNGO standardy III sektora Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

ProNGO standardy III sektora Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Standardy organizatora pieczy zastępczej wypracowane przez przedstawicieli organizacji pozarządowych i jednostek samorządu terytorialnego w województwie opolskim i śląskim przy wsparciu sieci SPLOT. 1

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA Specjalność międzynarodowe stosunki ekonomiczne skierowana jest do osób, które pragną aktywnie działać na rynkach międzynarodowych,

Bardziej szczegółowo

CELE I ZADANIA PRAKTYKI specjalność EDUKACJA ELEMENTARNA I TERAPIA PEDAGOGICZNA 2015/2016

CELE I ZADANIA PRAKTYKI specjalność EDUKACJA ELEMENTARNA I TERAPIA PEDAGOGICZNA 2015/2016 CELE I ZADANIA PRAKTYKI specjalność EDUKACJA ELEMENTARNA I TERAPIA PEDAGOGICZNA 2015/2016 W trakcie śródrocznej PRAKTYKI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJo charakterze hospitacyjno-asystenckim realizowanej

Bardziej szczegółowo

PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych wymagań klientów

PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych wymagań klientów Oferta szkoleniowa CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILIT Y S z k o l e n i a i t r e n i n g i d l a p r a c o w n i k ó w i z a r z ą d ó w PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki dla doktorantów rozpoczynających studia w roku akad. 2014/2015 1. Studia doktoranckie na Wydziale Fizyki prowadzone są w formie indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Co to jest tutoring?

Co to jest tutoring? + Co to jest tutoring? + Co to jest tutoring? Tutoring to praca z drugim człowiekiem, która pomaga mu w pełni zrealizować swój potencjał potrzebny do wprowadzenia zmiany. W trakcie cyklicznych spotkań

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

Załącznik do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia... 2009 r. (poz...) I. WYMAGANIA WOBEC EDUKACJI PRZEDSZKOLNEJ

Załącznik do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia... 2009 r. (poz...) I. WYMAGANIA WOBEC EDUKACJI PRZEDSZKOLNEJ Załącznik do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia... 2009 r. (poz....) I. WYMAGANIA WOBEC EDUKACJI PRZEDSZKOLNEJ 1. EFEKTY DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ, WYCHOWAWCZEJ I OPIEKUŃCZEJ ORAZ INNEJ

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r.

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PEDAGOGIKA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ I TYFLOPEDAGOGIKA WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego.

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Projekt to zespołowe, planowane działanie uczniów mające na celu rozwiązanie konkretnego problemu z zastosowaniem różnorodnych metod.

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Centrum Promocji i Rozwoju Inicjatyw Obywatelskich PISOP

Stowarzyszenie Centrum Promocji i Rozwoju Inicjatyw Obywatelskich PISOP Stowarzyszenie Centrum Promocji i Rozwoju Inicjatyw Obywatelskich PISOP 64-100 Leszno 61-815 Poznań ul. Pl. J. Metziga 26/6 ul. Ratajczaka 26/6/96 tel./fax 065/520 78 86 tel./fax 061/851 91 34 www.pisop.org.pl,

Bardziej szczegółowo

Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej

Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej JEDNOSTKA MODUŁOWA: 322[17].Z3.01 Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej Wymagania wstępne : Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Pedagogiki, Zakład Edukacji Osób z Niepełnosprawnością 4. Kod przedmiotu / modułu

Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Pedagogiki, Zakład Edukacji Osób z Niepełnosprawnością 4. Kod przedmiotu / modułu OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka niewidomego i słabowidzącego 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim Supporting

Bardziej szczegółowo

ma uporządkowaną wiedzę o istocie i zakresie bezpieczeństwa społecznego

ma uporządkowaną wiedzę o istocie i zakresie bezpieczeństwa społecznego Efekty kształcenia dla kierunku Bezpieczeństwo wewnętrzne Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych Profil kształcenia: praktyczny

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zarządzania projektami 11 1.1. Istota projektu 11 1.2. Zarządzanie projektami 19 1.3. Cykl życia projektu 22 1.3.1. Cykl projektowo realizacyjny 22 1.3.2.

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III/5 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30

Bardziej szczegółowo

I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1)

I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1) I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1) Wymaganie Charakterystyka wymagania na poziomie D Charakterystyka wymagania na poziomie B 1. Przedszkole realizuje koncepcję pracy ukierunkowaną na rozwój dzieci Przedszkole

Bardziej szczegółowo

3. Chorzy psychicznie, w rozumieniu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego

3. Chorzy psychicznie, w rozumieniu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Działania Klubu Integracji Społecznej od 2010 roku. TUTUŁ PROGRAMU Zwiększenie szans na zatrudnienie i podniesienie kompetencji społecznych poprzez stworzenie kompleksowego systemu wsparcia dla osób zagrożonych

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny.

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny. OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU Nazwa przedmiotu: Moduł kształcenia I- Psychologiczne podstawy rozwoju i wychowania - Psychologia ogólna Nazwa kierunku studiów: Nazwa specjalności

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim Early Facilitating Development

Bardziej szczegółowo

EWALUACJA A ROZWÓJ SZKÓŁ I PLACÓWEK WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, 13 kwietnia 2012 roku

EWALUACJA A ROZWÓJ SZKÓŁ I PLACÓWEK WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, 13 kwietnia 2012 roku EWALUACJA A ROZWÓJ SZKÓŁ I PLACÓWEK WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, 13 kwietnia 2012 roku SYLWIA JASKUŁA PEDAGOGIUM Wyższa Szkoła Nauk Społecznych w Warszawie AKREDYTACJA EWALUACJA etymolog ia określeń

Bardziej szczegółowo

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota)

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota) Ośrodek Rozwoju Edukacji Niepubliczny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Koninie wpisany w rejestr ewidencji Marszałka Województwa Wielkopolskiego Nr DE.III.1.5471.54/3/2014 działający przy Stowarzyszeniu

Bardziej szczegółowo

Wyróżniający Standard Obsługi Klienta (SOK)

Wyróżniający Standard Obsługi Klienta (SOK) (SOK) Zyskaj trwałą przewagę na konkurencyjnym rynku dzięki doskonałej obsłudze Klienta Oferta procesu wdrożenia SOK Kłopoty, koszty, utrata Klientów Brak standardów obsługi powoduje kłopoty, a potem dodatkowe

Bardziej szczegółowo

1. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROWADZONYCH STUDIÓW

1. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROWADZONYCH STUDIÓW 1. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROWADZONYCH STUDIÓW Nazwa kierunku studiów FILOLOGIA Poziom STUDIA I STOPNIA Profil OGÓLNOAKADEMICKI Forma studiów Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Zespołu Szkół Nr 60 w Warszawie na lata 2014-2019

Koncepcja pracy Zespołu Szkół Nr 60 w Warszawie na lata 2014-2019 1 Koncepcja pracy Zespołu Szkół Nr 60 w Warszawie na lata 2014-2019 2 * Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty z dn. 7 września 1991r (Dz. U. z 2004r. nr 256,

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów PEDAGOGIKA / Edukacja wczesnoszkolna z wychowaniem przedszkolnym NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia

Bardziej szczegółowo

PORADNICTWO ZAWODOWE W RAMACH PRZEDMIOTU WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE

PORADNICTWO ZAWODOWE W RAMACH PRZEDMIOTU WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE PORADNICTWO ZAWODOWE W RAMACH PRZEDMIOTU WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2001 roku 1 wprowadziło na III etapie edukacyjnym - gimnazjum- przedmiot wiedza

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI Autor: Stanisław Kasiewicz, Waldemar Rogowski, Wstęp Po ukazaniu się książek Płaski świat Thomasa L. Friedmana i Wędrujący świat Grzegorza Kołodki

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ NAUCZANIA. Zakres materiału konieczny do opanowania to:

MATERIAŁ NAUCZANIA. Zakres materiału konieczny do opanowania to: Centrum Nauki i Biznesu Żak ul. Sikorskiego 33 64-920 Piła Tel. (067) 2155352 www.zak.edu.pl pila@zak.edu.pl PRAKTYKA ZAWODOWA ASYSTENT OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNEJ MATERIAŁ NAUCZANIA Podczas jednego roku nauki

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja dla innowacji

Ewaluacja dla innowacji Program WARS i SAWA jako kluczowy element Warszawskiego Systemu Wspierania Uzdolnionych 7 kwietnia 2016 Ewaluacja dla innowacji Zespół w składzie: Agnieszka Fijałkowska Sylwia Jaskuła Cezary Kocon Leszek

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2 Spis treści Część I TEORIE WYCHOWANIA Wstęp (Bogusław Śliwerski) 12 Rozdział 1. Istota i przedmiot badań teorii wychowania

Bardziej szczegółowo

Specjalnościowe efekty kształcenia. dla kierunku. KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia Specjalność: edukacja artystyczna

Specjalnościowe efekty kształcenia. dla kierunku. KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia Specjalność: edukacja artystyczna Załącznik do Uchwały nr 46/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Specjalnościowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH PRAKTYCZNE WYKORZYSTANIE MODELU LBG W FUNDACJACH KORPORACYJNYCH Warszawa, 11 września 2014r. Małgorzata Greszta, SGS Polska NASZA EKSPERCKA WIEDZA W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

Wydział Przedsiębiorczości w Gryficach

Wydział Przedsiębiorczości w Gryficach Regulamin praktyki pedagogicznej na kierunku PEDAGOGIKA 1. Cele praktyki Praktyka stanowi integralną część kształcenia w Zamiejscowym Wydziale Przedsiębiorczości w Gryficach na kierunku PEDAGOGIKA Praktyka

Bardziej szczegółowo