NOWE TECHNOLOGIE WOLNOŚĆ? ZNIEWOLENIE?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "NOWE TECHNOLOGIE WOLNOŚĆ? ZNIEWOLENIE?"

Transkrypt

1 Wanda Krzemińska Dolnośląska Szkoła Wyższa Edukacji TWP NOWE TECHNOLOGIE WOLNOŚĆ? ZNIEWOLENIE? 1. O czym będziemy mówić? W tytule niniejszego wystąpienia figurują trzy pojęcia: nowe technologie, wolność i zniewolenie. Pierwsze i trzecie skwituję krótko, drugiemu zaś poświęcę więcej uwagi, bowiem warunkuje ono dwa pozostałe i stanowi jednocześnie główną oś refleksji niniejszego wystąpienia. Pod pojęciem nowych technologii rozumieć będę dalej technologie cyfrowe know how współczesnego świata, sprzężone z cyfrowymi urządzeniami medialnymi. Co się zaś tyczy zniewolenia, znaczenie to zdefiniuje się samoistnie, po objaśnieniu pojęcia wolności, jako jego negacja i antyteza. W tym miejscu zasygnalizuję jednak, że znaczenie to zaświadcza słowotwórczy mechanizm języka polskiego. Rzeczownik zniewolenie pochodzi mianowicie w prostej linii od niewoli czyli stanu pozbawienia wolności. Z kolei czasownik zniewolić kogoś w języku polskim oznacza wywarcie przemocy na kimś, zmuszenie [kogoś do czegoś], wywarcie nacisku [na kogoś]. Przyrostek z- informuje ponadto, że poza aktem przemocy lub nacisku, zachodzi proces stopniowego zniewalania, czyli prowadzenia kogoś od stanu wolności do stanu niewoli, potwierdzając w ten sposób jedną z przytoczonych koncepcji wolności, która polega na jej rozumieniu jako stopniowaniu stanu wolności lub dozowaniu stanu zniewolenia. Rozpocznę refleksję od komentarza pewnego aspektu symulacji przyszłości. Otóż, gdy badacze przyszłości próbują przewidzieć kierunki rozwoju społeczeństwa ponowoczesnego, roztaczają zazwyczaj przed swymi odbiorcami dwa scenariusze. Pierwszy z nich przynosi wizję cywilizacyjnego eldorado, które umożliwia powszechne spełnienie ludzkich pragnień; drugi narzuca wizję katastroficzną, wieszcząc zagładę cywilizacyjną na skutek utraty kontroli nad urządzeniami technicznymi. Jeden i drugi scenariusz ma długą historię i wielu zwolenników. W moim odczuciu odpowiedź na tytułowe pytanie nie jest alternatywna, jednoznacznie pozytywna lub negatywna; mamy tu raczej do czynienia z całym splotem aspektów i czynników, które się nakładają i wzajemnie warunkują. Konsument nowych technologii z jednej strony ulega mirażom pokonywania kolejnych progów na drodze do spełnienia marzeń o wolności, a z drugiej strony wystawiony jest on na działanie całego syndromowi presji, przeszkód i ograniczeń, które owe technologie generują. 1

2 Tak więc, hipotezą implicite niniejszego wystąpienia jest przekonanie, że nowe technologie bynajmniej nie stwarzają sytuacji alternatywnej pomiędzy wolnością i zniewoleniem, zarówno jednostki jak i społeczeństw 1, ale że stanowią one klucz dostępu do nowych, nieznanych dotychczas obszarów wolności, i to klucz, którym powinniśmy się nauczyć posługiwać. Ponieważ używanie tego klucza niesie z sobą nie tylko obietnicę spełnienia marzeń, ale i niebezpieczeństwa, groźne w skutkach, wymaga ono również przyswojenia sobie wiedzy na ich temat, po to, by uniknąć szkód, strat i katastrof, które owe niebezpieczeństwa potencjalnie zawierają. Wracając do pytania O czym będziemy mówić? odpowiem, że proponuję Państwu refleksję na temat tego, które spośród nowych technologii generują nowe obszary wolności i zniewolenia, a także jakiego są one rodzaju, czym nas one wzbogacają i czym nam grożą? Nie zakładam systematycznego i wyczerpującego przeglądu tytułowego zagadnienia; celem moim jest raczej ukazanie bogactwa i złożoności nowych form wolności i zagrożeń, następnie wskazanie na niektóre z nich, a na końcu także i uwrażliwienie na konieczność kontroli tych aspektów i funkcji technologii cyfrowych, z których korzystamy na co dzień. 2. Interpretacje pojęcia wolności Pytanie, czym jest wolność, interesowało ludzi od dawna. Mówili i mówią o niej filozofowie, teolodzy, socjolodzy, politycy, prawnicy, historycy, a także poeci i pisarze. Powstało na jej temat wiele rozpraw, teorii i traktatów. Najpierw przypomnę niektóre jej interpretacje, a następnieprzetestuję, jak przekładają się one na nowe realia cywilizacyjne, obecne w strukturze społeczeństwa informacyjnego, dzięki działaniu technologii cyfrowych. Rozpocznę od chwilowego cofnięcia się w przeszłość, by następnie poświęcić więcej miejsca autorom współczesnym i bliskości pojęcia wolności i nowych technologii. David Hume, szkocki filozof i czołowy przedstawiciel empiryzmu genetycznego (XVIII w), zaproponował rozumienie wolności jako możności działania lub niedziałania stosownie do determinacyi i woli 2. Przeciwieństwem wolności według Hume a jest przymus, bowiem człowiek nie może się uwolnić od wpływu środowiska. W miarę, jak ludzie rozszerzają zakres swojego działania i wchodzą w bardziej skomplikowane stosunki z innymi ludźmi 3, ich własne 1 Dlatego też niniejszego tekstu nie zatytułowałam: NT wolność czy zniewolenie lub NT wolność i zniewolenie 2 HUME David, 2001: Badania dotyczące rozumu ludzkiego, De Agostini Polska s tamże, s. 88 2

3 czyny i decyzje w coraz większym stopniu są określane przez presję okoliczności i zasady społecznego współżycia. Koncepcja Hume a jest na tyle ważna, że wprowadza podstawowe kryterium akceptacji lub odrzucenia działania, na którym później inni budowali bardziej finezyjne interpretacje wolności. Wprowadza też element stopniowania. [W pełni przylega ona i do nowych technologii, bowiem można je zaakceptować, bądź odrzucić.] W rozważaniach socjologicznych Zygmunta Baumana (1996) spotykamy ujęcie wolności jako możliwości decydowania i wyboru. Oznacza to, że dajemy pierwszeństwo jednym działaniom przed innymi lub rezygnujemy z pewnych działań. Wolność wyboru, twierdzi Bauman, stanowi esencję bytu. [Ta koncepcja również pasuje do świata cyfrowego, bowiem oferuje on nieskończone bogactwo wariantów wyboru.] Autor podkreśla paradoks związany z realizacją wolności, stwierdza mianowicie że zarazem jesteśmy i nie jesteśmy wolni. Świadomość tego stanu należy do naszych najczęstszych doświadczeń, a jednocześnie i najbardziej nieprzyjemnych doznań 4. Jeśli bowiem przyjmiemy, że podejmowanie decyzji poświadcza naszą wolność, to z takiego stwierdzenia wynika również wniosek, na zasadzie implikacji negatywnej, że brak możliwości podejmowania decyzji poświadcza naszą niewolę. Bauman zauważa również, że, aby działać w sposób swobodny, musimy mieć nie tylko wolność, ale także odpowiednie środki do jej osiągnięcia (Aby działać w sposób swobodny, muszę mieć nie tylko wolność, ale także odpowiednie środki 5 ). Wskazuje zatem nie tylko na istotę wolności, ale również na jedno z jej ograniczeń 6. Według Romana Ingardena (1987) wolność ma wymiar wewnętrzny; rozumiana jest ona jako niezależność sprawy od czynników zewnętrznych 7. W niezależności tej Ingarden dopuszcza co prawda możliwość ulegania pewnym zewnętrznym naciskom, pod warunkiem jednak odpowiedzialnego działania i brania odpowiedzialności za swoje działanie. Za wolnością wewnętrzną opowiadał się również Jean Paul Sartre, który twierdził jednak, że każdy człowiek jest absolutnie i bezwarunkowo wolny, że jest on wręcz skazany na wolność (comdamne a la liberte), a jednocześnie każdą decyzją wpływa on na losy świata, przez co jest odpowiedzialny za innych, nawet za całą ludzkość 8. 4 BAUMAN Zygmunt, 1996: Socjologia, Zysk i S-ka, s tamże, s Według Baumana jednak, wolność działania nie zależy wyłącznie od zasobów finansowych, rozumianych jako środek. Zależy ona często od tego kim jesteśmy obecnie i co robiliśmy poprzednio. Często jest tak, że nasze przeszłe wybory decydują o zakresie obecnie posiadanej wolności. Brak określonych umiejętności, sprawności, dyplomu czy doświadczenia zawodowego, będące skutkiem dawnych wolnych poczynań, nie pozwalają na swobodny wybór, ograniczają nasze obecne możliwości i aktualną wolność. 7 INGARDEN Roman, 1987: Książeczka o człowieku, Wydawnictwo Literackie, s ANDRZEJEWSKI Bolesław, (red.), 1996: Słownik filozofów, s

4 Wolność ta wcale nie jest łatwa, wręcz przeciwnie, jest dla niego brzemieniem i katorgą 9. Wewnętrzne rozumienie wolności szybko okazało się niewystarczające, zatem pojawiło się pojęcie wolności zewnętrznej, sytuujące je w kontekście społecznym, kulturowym i narodowym. Obecnie w powszechnym użyciu jest interpretacja jako wolności od i wolności do. Gdy mówimy o wolności od mamy na myśli uwolnienie od nakazów, zakazów, konwencji, konwenansów, zamknięcia, ograniczenia, itd; gdy mówimy o wolności do zakładamy takie treści jak: swobodny, nieskrępowany rozwój jednostki ludzkiej we wszystkich jej wymiarach (cielesnym, intelektualnym, emocjonalnym i duchowym), swobodę form spędzania czasu wolnego, wolne wybory i decyzje, przynależność do różnych wspólnot i inne. Zewnętrzne rozumienie wolności może być dowolnie poszerzane, w zależności od aktualnych przedmiotów ludzkiego działania. Mówi się więc również o wolności od nędzy, bezrobocia, prześladowań, o wolności zrzeszania, zamieszkania, poruszania. Intelektualnych korzeni zachodniej idei wolności szukać należy w początkach filozofii starożytności i w świecie chrześcijańskim. Według niej wszyscy ludzie są równi wobec Boga, co implikuje, że są oni obdarzeni jednakową godnością. Jan XXIII (1963) usytuował pojęcie wolności i godności w kontekście walki o prawa człowieka, a Jan Paweł II już od roku 1979 z wolności i godności człowieka 10 uczynił najistotniejszy składnik nauczania chrześcijańskiego, nowego w kościele katolickim, i rozwijanego następnie w cały spójny system 11. Jeszcze inny aspekt wolności podjął Amartya Sen, ekonomista, laureat Nagrody Nobla (1998), który skupił się na środkach materialnych, służących do jej osiągnięcia. Uważa on, że wolność jest głównym probierzem jakości życia; proponuje on dwie kategorie wolności 12 : wolności konstytutywne (tj. systemy wartości i priorytety) i instrumentalne. Druga określa, w jaki sposób i w jakim stopniu prawa społeczne, czyli narzędzia, przyczyniają się do zwiększenia ogólnej ludzkiej wolności. Sen wyróżnia wśród nich: 1. swobody polityczne, 2. możliwości ekonomiczne, 3. sposobności społeczne, 4. gwarancje jawności oraz 5. zabezpieczenia. Sposobności społeczne odnosi Sen do organizacji 9 Sartre stwierdza, że inni ludzie stwarzają piekło decyzji. Ujmuje to dosadnie: Piekło to inni (L enfer ce sont les autres) w nieprzetłumaczonej na język polski sztuce pt. Huit clos ( Zamknięte drzwi ). 10 rozumianego jako człowieka w ogóle, każdego człowieka, nie tylko katolika i chrześcijanina 11 Aczkolwiek uznawał, że wolność jest bytem ponadreligijnym. 12 SEN Amartya, 2002: Rozwój i wolność, Zysk i S-ka Wydawnictwo, s

5 takich dziedzin jak ochrona zdrowia, edukacja, które w decydujący sposób wpływają na możliwość lepszego życia i wpływają na efektywne uczestnictwo w życiu społecznym. Gwarancje jawności to zasady pozwalające na utrzymanie zaufania w życiu społecznym, na relacje zachodzące z zachowaniem przejrzystości partnerów. To ochrona przed korupcją, nieodpowiedzialnością finansową, czy też medialną manipulacją. I wreszcie ostatnia kategoria wolności instrumentalnych, tj. zabezpieczenia społeczne, reprezentuje stałe rozwiązania instytucjonalne, chroniące jednostki i grupy przed stratami. Odnosząc się do granic wolności, Amartya Sen wskazuje głównie na jej ekonomiczne ograniczenia. Roman Ingarden dopuszcza różne stopnie i sposoby wolności i niewoli, od pełnej wolności aż do zupełnej niewoli, w przeciwieństwie do tradycyjnego poglądu, zgodnie z którym mogą istnieć albo absolutnie wolne, albo absolutnie pozbawione wolności decyzje i działania 13. Zdaniem autora, zdecydowana większość działań, pozornie wolnych, jest jednak zależna od kontekstów, w jakich mają miejsce, a egocentryczna definicja wolności, nie zawierająca w sobie pojęcia wolności dla innych, nie jest możliwa, bowiem granice wolności jednostki wyznacza wolność innych. To przekonanie wyrażali również John Locke i Immanuel Kant - przedstawiciele klasycznego liberalizmu 14. Uznawali oni, że wolność człowieka nie jest nieograniczona, że nie można poszerzać swojej wolności kosztem niewoli innego człowieka. Nie można też zapewniać sobie przywileju wolności większej od wolnosci innych, zaś od tych innych wymagać, by swą wolność ograniczyli. Ludzie bowiem są sobie równi i każdy ma prawo do takiego samego zakresu wolności. Rozważając różne aspekty pojęcia wolność warto zaznaczyć, że w społeczeństwie ponowoczesnym pojawiło się pewne zmęczenie jego roztrząsaniem. Thomas Gauly 15, badacz Uniwersytetu w Cambridge, stwierdza, że obecnie ludzie uchylają się od refleksji na ten temat. Jeżeli w intelektualnych i politycznych dyskusjach w ogóle pojawia się kwestia wolności, to dotyczy to wyłącznie sposobu korzystania z praw i możliwości, jakie ona nam daje. Kończąc, dodajmy do tego, co już zostało powiedziane, że wolność jest również regulowana prawem. Prawo ogranicza wolność jednostki, po to, by innym dać możliwość jej zachowania. Wiąże się to ściśle z tworzeniem nowych wartości. Jak twierdzi Alvin Toffler, Niektóre pokolenia rodzą się, by two- 13 INGARDEN Roman, 1987: Książeczka o człowieku, Wydawnictwo Literackie, s PACHOLSKI Arkadiusz, 2002: Święte prawo do wolności, w: Gazeta Wyborcza, Nr , AGORA S.A., s GAULY Thomas, 2000: Wolność, Prószyńki i S-ka, s. 8 5

6 rzyć, inne by podtrzymywać zastaną cywilizację 16. Wolność jest warunkiem tworzenia każdej cywilizacji. Przykładając to zdanie do obecnych czasów, stwierdzić wypada, że dzisiejsze pokolenie należy zdecydowanie do pokolenia twórców nowej jakości cywilizacyjnej, a nie do pokolenia, które podtrzymuje zastany system. Osiąga to nie bezwarunkowo, ale za cenę, niekiedy bardzo wysoką, którą płaci za zmiany. 3. Wolność i niewola jednocześnie... Przenieśmy teraz omówione wyżej rozumienia natury wolności do świata nowych technologii i poszukajmy odpowiedzi na pytanie, które z nich sprawdzają się w cyfrowym świecie, a także, które z nich napotykają na przeszkody, i jakiego są one rodzaju... Już samo wstępne rozpoznanie przynosi bogate wyniki; pokazuje ono, że użytkowanie nowych technologii dostarcza w wielkiej obfitości materiału dowodowego, i ilustracyjnego, dla wszelkich interpretacji pojęcia wolności, a także dla udokumentowania wszelkiego rodzaju ograniczeń, które towarzyszą osobie poruszającej się w tym świecie. Technologie cyfrowe umożliwiają spełnienie postulatów wolności wewnętrznej i zewnętrznej, realizację wolności od i do, jej pojawienie się w środowisku wspólnotowym, narodowym, czy społecznym; są przyczyną i skutkiem stopniowania tej wolności, a także świadkiem jej rozwoju (lub, na odwrót, zaniku). Stanowią one z jednej strony cel sam w sobie do osiągnięcia którego dążą jednostki i społeczeństwa, a z drugiej strony również i środek do jego osiągnięcia. Żaden jednak przejaw, ani aspekt funkcjonowania wolności w świecie nowych technologii nie jest bezwarunkowy. Każdy z nich obwarowany jest mniej lub bardziej rozbudowaną siecią uwarunkowań, która ogranicza pole jej działania. Dlatego jawi się ona jako specyficzny typ wolności, który nazwałabym wolnością preprogramowaną, skadrowaną i skanalizowaną. Jakże prawdziwe, w świecie cyfrowym, jest stwierdzenie Baumana, że zarazem jesteśmy i nie jesteśmy wolni! Jakże prawdziwe jest stwierdzenie Ingardena, że mamy i osiągamy (lub otrzymujemy) mniej lub więcej wolności i niewoli! Jakże trafna jest refleksja Jana Pawła II, że godność stanowi samo jądro człowieczeństwa, we wszystkich jego wymiarach! Im większy udział w naszym życiu technologii cyfrowych, tym większy jest i bardziej odległy obszar wolności i tym więcej pojawia się uzależnień od narzędzi, które pozwalają nam do niej dotrzeć. Wolność cyfrowa jest kosztowna; płacimy za nią monetą wyrzeczeń i kompromisu, rezygnacją z wyznawanych wartości i uznawanych 16 TOFFLER Alvin, 2001: Trzecia fala, Warszawa, PIW, s. 652, s

7 praw, czy po prostu ciężko zapracowanymi pieniędzmi. A także mając świadomość, że poruszamy się po polu minowym, które, poza atrakcjami, kryje niebezpieczne niespodzianki. 4. Wymiary wolności cyfrowej Jak wspomniałam wyżej, wolność cyfrowa przybiera różne formy. Ponieważ ich wyszczególnienie i omówienie zajęłoby dużo czasu, zdecydowałam się na obranie nietypowej formy prezentacji. Proponuję mianowicie Państwu najpierw ogląd zaobserwowanych aspektów wolności z lotu ptaka, w formie zbiorczego diagramu, wspomaganego krótkim komentarzem, a następnie bardziej szczegółową prezentację kilku wybranych składników. Podobnie postąpię z prezentacją zjawiska cyfrowego zniewolenia. Diagram nr 1: Wymiary wolności cyfrowej 7

8 Powyższy diagram uwidacznia, że technologie cyfrowe oferują uwolnienie od czasu i przestrzeni, niosą z sobą komfort mobilności (ludzi, programów i urządzeń), umożliwiają swobodę decyzji, wolność wyboru z wielości, niosą obietnicę wolności słowa i przekonań, podsuwają formy medialnej interaktywności, dają środki do budowania wspólnot sieciowych, oferują wygodę pracy, nauki i rozrywki w domowych pieleszach, podsuwają łatwość kopiowania produktów cyfrowych, gwarantują środki do realizacji niczym nieskrępowanej ekspresji i kreacji, zarzucają nas bogactwem standardów i formatów gromadzenia i przekazu danych, wprowadzają nowe formy obcowania ze sztuką i literaturą, otwierają zupełnie nowe, dawniej nieznane obszary poznania... Można znaleźć wiele przykładów na zilustrowanie każdego z powyższych stwierdzeń. Jestem przekonana, że każdy z nas korzysta z wielu dobrodziejstw technologii cyfrowych i zna je z własnego doświadczenia, dlatego poświęcę więcej uwagi obszarom trudności i zniewolenia. 8

9 5. Wymiary cyfrowego zniewolenia Diagram nr 2: Wymiary zniewolenia cyfrowego 9

10 Zobaczmy teraz, jakie rodzaje trudności, przeszkód i ograniczeń wprowadzają w nasze życie technologie cyfrowe. Wyliczmy na początek ich rodzaje, by następnie skupić się na bliższej prezentacji kilku z nich. Trudności i ograniczenia nowych technologii to przede wszystkim wielość urządzeń technicznych, formatów i programów, które pojawiają się na rynku w takiej ilości i z taką szybkością, że przestajemy je kontrolować; to stres będący skutkiem nadmiaru i wynikłych zeń przeciążeń, to cały syndrom uzależnień od przyjemności (lub obowiązków) cyfrowych, począwszy od uzależnienia od pracy, od telefonu komórkowego, od SMS-ów, poprzez uzależnienia od różnych form działania internetu, a skończywszy na grach komputerowych; to także, wyliczając dalej, plaga plagiatów skutek zbytniej łatwości dostępu do własności innych, to bariery dostępu do informacji, to utrata prywatności i rozmycie tożsamości, to konieczność ochrony własnych zasobów informacyjnych przed zakusami innych, to akceptacja przymusu stałego uczenia się, to zagrożenia wirusami, trojanami, spamem, przemocą i pornografią, to bariery języka komunikacji wizualnej, takich jak sprzężenie tekstu z obrazem, naruszanie tradycyjnych norm, pułapki percepcji; a także języka tekstu, takie jak skróty, kody i symbole, ikonki i emotikony, nowe żargony nowych wspólnot; to zależność od cyfrowej, rozproszonej pamięci zewnętrznej, niewidocznej, lecz skutecznej, działającej poprzez bazy i rejestry danych, na których szczelność i poufność nie mamy wpływu; to w końcu zanik społecznych więzi międzyludzkich i poczucie Samotności w sieci (jak to trafnie ujął, w tytule swojej książki, R. Wiśniewski). Rozpatrzmy na koniec dwa przykłady; pierwszy dotyczy ochrony prywatności, drugi - instrukcji. Komunikowanie się osób przebiegające za pośrednictwem mediów cyfrowych stwarza okazję do naruszania prawa do prywatności i postępującej utraty prywatności. Składa się na to wiele rozwiązań, których wprowadzenie umożliwiły technologie cyfrowe, i których twórcy operują swoistą pamięcią zewnętrzną o obywatelach. Są to: - bazy danych różnego przeznaczenia (np. ewidencji ludności, przepływu informacji między bankami, podejmowania decyzji administracyjnych przez urzędy i instytucje), które zawierają dane o obywatelach, - karty plastikowe (płatnicze, kredytowe, dowody osobiste, itd.), zawierające również owe dane, - izometryczne metody identyfikacji, stopniowo legalizowane, - systemy nawigacji satelitarnej, pozwalające na precyzyjną lokalizację obiektów Amerykański system nawigacji satelitarnej GPS oraz europejski system GALILEO pozwalają nie tylko na wytyczenie najbardziej ekonomicznej trasy dla poruszających się pojazdów, na precyzyjne ustalenie miejsca 10

11 Naruszanie sfery prywatności powoduje określone skutki w świadomości obywateli, a następnie zmiany w zachowaniach osób komunikujących się. Zyskują one stopniowo świadomość zagrożeń dla ich prywatności, które płyną ze strony nowych technologii, następnie uruchamiają środki zapobiegawcze, mające na celu jej ochronę. Klasyczny przykład stanowią działania, podejmowane w celu ochrony zasobów informacyjnych w komputerach domowych (np. regulowanie dostępu do poszczególnych sektorów peceta, instalacja routerów, ukrywanie wybranych aplikacji, stosowanie oprogramowania antywirusowego, antyspamowego i antyszpiegowskiego, szyfrowanie plików i folderów, szyfrowanie transferu maili, a ostatnio nawet zacieranie śladów nawigacji w Internecie, rejestru odwiedzanych stron i wprowadzanych haseł wyszukiwania) a także, w dziedzinie kontaktów międzyludzkich, narzucanie sobie przez partnerów interakcji cenzury wewnętrznej (tzw. autocenzury), w obawie, by odnośne informacje, udostępnione rozmówcy, nie przedostały się dalej, w niepożądane ręce. W służbie ochrony zasobów informacji rozwinęła się już nowa dziedzina wiedzy, to jest informatyka śledcza. Konieczność ochrony dotyczy nie tylko indywidualnych konsumentów dóbr elektronicznych, ale również ich twórców i dystrybutorów. Problem ten jest szczególnie newralgiczny w odniesieniu do Internetu, w którym ma miejsce proces kopiowania zachodzący na masową skalę. Zasady prawa autorskiego dotyczące produktów cyfrowych nie są jeszcze do końca opracowane, a prawo cyberprzestrzeni rozwija się, co jest zresztą zrozumiałe, z pewnym opóźnieniem w stosunku do rozwoju nowych usług i produktów sieci. Innym problemem jest egzekwowalność owych praw, na drodze procesów sądowych lub windykacji, trudna chociażby ze względu na powszechność zjawiska. W związku z tym równolegle do rozwoju systemu ochrony prawnej dóbr cyfrowych rodzą się na naszych oczach, wymuszone przez realia sieci, inne formy ochrony i obrony przed nieuczciwością użytkowników. Firmy działające w sieci stosują mianowicie techniczne utrudnienia korzystania z dóbr cyfrowych, które proponują. Pułapki są różnego typu: duży nakład czasu dla czynności kopiowania, zła jakość transferowanego produktu, ukryty znak własności ujawniający się po skopiowaniu. Jedną z najczęściej stosowanych technik spotkania, ale także lokalizują, i to z wielką dokładnością, miejsce aktualnego przebywania każdej osoby, jeśli tylko ma ona włączone urządzenie nawigacyjne (np. telefon komórkowy). Pozwala to na kontrolę lokalizacji każdego z nas. Zdaniem prof. Wolańskiego, przewodniczącego Komitetu Badań Kosmicznych i Satelitarnych PAN, technologie kosmiczne generują duże przedsięwzięcia na ziemi i duży rynek produktów tych technologii; uważa on też, że w przyszłości każdy obywatel społeczeństwa medialnego będzie korzystał z nawigacji satelitarnej, nie tylko dla celów zawodowych, ale również dla rozrywki i wypoczynku (np. w wyprawie na grzyby, w czasie której system GPS lub GALILEO nie pozwoli grzybiarzom zgubić się w lesie!) [PR Pr I, ]. 11

12 mających zniechęcić internautów do kopiowania materiałów graficznych (np. zdjęć) jest zaprogramowanie ich transferu w sieci w trybie niskiej rozdzielczości, a więc w konsekwencji, złej jakości (taką metodę stosują między innymi agencje fotograficzne, np. studio Gamma ); inny sprytny i skuteczny sposób polega na rozbiciu obrazu (również dla potrzeb transferu), generowanego jako całość na ekranie komputera przez przeglądarkę, na wiele drobnych puzzli. Kopiowanie całości jest więc bardzo czaso- i pracochłonne. Inne jeszcze firmy (np. firma Digimark ) stosują niewidoczne znaki graficzne, tak zwane mory, funkcjonujace jako swoisty podpis elektroniczny twórcy i właściciela produktu, który to podpis ujawnia się po wczytaniu do przeglądarki skradzionego pliku graficznego. A jakie trudności niesie z sobą wielość urządzeń i nauka instrukcji? W społeczeństwie medialnym, nasyconym urządzeniami technicznymi, instrukcji jest wiele. Powodują one liczne trudności. Wyliczmy kilka z nich. Po pierwsze, z powodu ich wielości nie jesteśmy w stanie ich ogarnąć ani czasowo, ani treściowo 18 ; po drugie - są one redagowane przez specjalistów, w ich żargonie zawodowym, co oznacza, że ich nie rozumiemy 19 ; po trzecie - język instrukcji, niezależnie od nacechowania zawodowego, jest często zbyt skomplikowany i niejednoznaczny, co z kolei ma ten skutek, że zastanawiamy się, o co chodzi w objaśnieniu, a także, która z możliwych, dopuszczonych przez nas interpretacji treści jest właściwa; po czwarte z punktu widzenia percepcji przekazu często jest tak, że instrukcje są niezgodne z typem naszej percepcji. Przy czym warto zaznaczyć, że dla słuchowców mniejszą trudność stanowią pod tym względem instrukcje pisane, niż dla wzrokowców instrukcje głosowe, bowiem ci pierwsi mają do dyspozycji już gotowy tekst, a ci drudzy sami muszą zrekonstruować wizualną ramę pojęciową Skutkiem tego używamy urządzeń wielofunkcyjnych w jednej tylko, podstawowej funkcji. Klasyczny przykład stanowią tu wielofunkcyjne telefony komórkowe nowej generacji UMTS, w których, jak wykazują badania wykonane na zlecenie operatorów, większość funkcji u wielu użytkowników leży odłogiem. 19 Przyczyna trudności rozumienia instrukcji często nie leży po stronie odbiorcy, lecz nadawcy, bowiem problemy z rozumieniem instrukcji mają nie tylko ludzie prości, ale również ludzie światli, wykształceni. Przytoczę przykład z roku Otóż menu głosowe wprowadzone przez TP S.A. było tak niejasne i skomplikowane, że zdenerwowani abonenci zaczęli komentować ten fakt w mediach, a także domagać się zwrotu kosztów niepotrzebnych połączeń i przenosić się do innych sieci. Skutkiem tego przedstawiciel TP S.A. musiał publicznie i medialnie (na łamach Gazety Wyborczej) przeprosić abonentów Tepsy za brak profesjonalizmu operatora. Inną trudność instrukcji ilustruje fakt jej zagubienia. Jeśli na przykład posiadacz odtwarzacza samochodowego przebrnął przez wszystkie zawiłości instrukcji jego obsługi i zaprogramował sobie z radia model odbioru, a następnie miał pecha zagubić instrukcję, to tym samym osobiście skazał się na stałą powtarzalność tego samego komunikatu, przestarzałego i irytującego, a niemożliwego do usunięcia. 20 Na przykład rozbudowane, strukturalne, wielopoziomowe menu głosowe stosowane w telefonach kontaktowych dużych firm lub operatorów telefonii dla wzrokowców tak długo nie jest dostępne treściowo, 12

13 6. Podsumowanie Podsumowując dotychczasowe rozważania, powiem, co następuje: 1) Odpowiedź na tytułowe pytanie nie jest ani alternatywna (pozytywna lub negatywna), ani jednoznaczna. Nie jest tak, jak już wspomniałam wyżej, że technologie cyfrowe dostarczają nam wyłącznie nowych obszarów i nowych form wolności, ani też tak, że wywierają na nas działanie wyłącznie ograniczające. Mamy tu raczej, a właściwie z całą pewnością, do czynienia z wielością aspektów wolności cyfrowej i wielością typów zniewolenia cyfrowego. Są one tak ściśle i tak różnorako splecione z sobą, że często staje się niemożliwe wypreparowanie, dla celów obserwacji naukowej, poszczególnych ich składników. 2) Nowe wymiary wolności, które generują (lub też intensyfikują) technologie cyfrowe, to przede wszystkim: wolność decyzji (jednostki, grup społecznych i całych społeczności), swoboda wyborów, dokonywanych przez powyższe podmioty (bezpośrednio i elektronicznie), uwolnienie od ograniczeń czasu i przestrzeni, niczym nieograniczona kreacja (zarówno w dziedzinie słowa, jak i obrazu), niczym nieograniczona sfera interakcji, to również nowe wspólnoty komunikacyjne, przede wszystkim sieciowe, które funkcjonują jako katalizator zmian kulturowych, z bardzo wyraźnie obecnym komponentem rozrywki. Ponadto technologie cyfrowe umożliwiają realizację (lub/i promocję, ochronę i obronę) absolutnie wszystkich praw osoby ludzkiej, począwszy od prawa do wolności słowa, poprzez prawo do nauki, do pracy, do wypoczynku, do szeroko rozumianego rozwoju indywidualnego i uczestnictwa w kulturze, a skończywszy na prawie do życia w ogóle. 3) Nowe wymiary zniewolenia, pojawiające się i rozwijające pod wpływem technologii cyfrowych, to przede wszystkim cała grupa nowych uzależnień (takich jak np. uzależnienie od telefonu komórkowego, od SMS-ów, od poszczególnych aspektów internetu, od pracy, od cyberseksu, od zakupów, od gier on lub off line, od konieczności kontroli nowych obszarów wolności) oraz stała konieczność (dla osób i instytucji), najpierw uświadomiona, a następnie wyuczona, ochrony i obrony przed zagrożeniami płynącymi z sieci i komunikatorów elektronicznych. Składają się na nie stała ochrona kodów, haseł i kluczy dostępowych, indywidualne i zbiorowe, prawnie usankcjonowane, strategie ochrony danych osobowych, następnie stała, aktywna i wielostronna prewencja antywirusowa, antyspamowa, czy antyspyware owa. Odrębnym typem zniewolenia jest uwikłanie użytkowników technologii cyfrowych w sieć jak długo oni sami, na drodze wielokrotnego odtwarzania komunikatu głosowego (a więc połączeń i kosztów), nie zrekonstruują go graficznie. Znam wzrokowców, którzy dzwoniąc do swojego banku i mając za partnera menu głosowe, kładą przed sobą ściągę z wyrysowanym drzewem wspomnianego menu. 13

14 kodowych tożsamości zewnętrznych, które stanowią przynętę dla twórców malware u, złośliwego oprogramowania, hakerów i crakerów, chętnych do ich przejęcia lub rozciągnięcia nad nimi kontroli. Co się tyczy uzależnień, należy mocno podkreślić fakt, że różne postacie infoholizmu są o wiele groźniejsze od uzależnień tradycyjnych, bowiem po pierwsze - rozwijają się one błyskawicznie, po drugie - dotyczą od razu dużych i natychmiast szybko powiększających się grup, po trzecie - narastają w warunkach swoistej próżni profilaktycznej i terapeutycznej, bowiem przyrost wiedzy na ich temat postępuje wolniej i ma stałe opóźnienie w stosunku do tempa rozwoju uzależnień, po czwarte - towarzyszy im złudne poczucie bezpieczeństwa, spowodowane niską świadomością społeczną negatywnych skutków, które mogą one spowodować, ponieważ świadomość ta dotychczas nie miała ani czasu, ani okazji, aby się rozwinąć. 4) Wszystkie przytoczone rozumienia pojęcia wolności, a także, pośrednio, wynikłe z niej ograniczenia, znalazły swoje uzasadnienie w dokonanej analizie (chociaż nie wszystkie miały szanse pojawić się z równą wyrazistością w tekście lub nawet zaznaczyć tylko swą obecność), począwszy od hume owskiej akceptacji działania i niedziałania, poprzez bardzo płodne interpretacyjnie, kantowskie i baumanowskie pojęcie wolności decyzji i wolności wyboru, poprzez papieskie (Jana Pawła II) rozumienie praw osoby ludzkiej, a kończąc na ingardenowskim stopniowaniu wolności. Świadczy to nie tylko o przenikliwości i wszechogarnianiu praw rządzących rozwojem cywilizacji przez wspomnianych autorów, ale również o rozległości i wielości aspektów wpływu, wywieranego na nasze życie przez technologie cyfrowe. 5) Udział wszystkich wymiarów wolności cyfrowej i cyfrowego zniewolenia reprezentuje, moim zdaniem, stan kruchej równowagi, która może trwać, w postaci niezmienionej, lub która w każdej chwili może być naruszona. To, czy, i kiedy, zostanie ona zakłócona, zależy w mniejszej mierze od nas samych, licznych, ale rozproszonych, a więc słabych, członków społeczeństwa cyfrowego, w większej mierze od zewnętrznych w stosunku do nas, i funkcjonujących ponad naszymi głowami, lobby władzy informacyjnej. Jeśli ich przedstawiciele uruchomią scenariusz totalitarny, to doprowadzi on niechybnie do naruszenia lub wręcz unicestwienia wielu lub nawet wszystkich obszarów wolności. I to nie tylko nowej wolności cyfrowej, ale także wolności w sensie tradycyjnym. Jeśli jednak zachowany zostanie scenariusz demokratyczny, to, jako obywatele społeczeństwa informacyjnego, mamy szansę zachowania niektórych (nie wszystkich!) obszarów wolności, a także zachowania ich w pewnym stopniu (nie w całości!), pod następującymi warunkami: po pierwsze - daleko idącego kompromisu z medialnymi, silniejszymi 14

15 organizacyjnie i manipulującymi nami menadżerami informacji cyfrowej 21, po drugie - stałego wysiłku ochrony i obrony naszych praw, a także, po trzecie akceptacji niekończącej się nauki kolejnych, nowych funkcji nowych narzędzi cyfrowych. 7. Bibliografia 7.1. Źródła dotyczące interpretacji pojęcia wolności ANDRZEJEWSKI Bolesław (red.), 1996: Słownik filozofów BAUMAN Zygmunt, 1996: Socjologia, Poznań, Wyd. Zysk i S-ka BAUMAN Zygmunt, 2000: Globalizacja. I co z tego dla ludzi wynika, Warszawa, PWN GAULY Thomas, 2000: Wolność, Warszawa, Prószyński i S-ka HUME David, 2001: Badania dotyczące rozumu ludzkiego, Warszawa, De Agostini Polska INGARDEN Roman, 1987: Książeczka o człowieku, Kraków, Wyd. Literackie Jan XXIII, 1963: Pacem in terris, Encyklika. Roma Jan Paweł II, 1979: Redemptor Hominis, Encyklika. Roma Jan Paweł II, 1979: Przemówienie na temat wolności i praw człowieka, wygłoszone w ONZ, dn , Waszyngton. PACHOLSKI Arkadiusz, 2002: Święte prawo do wolności, Gazeta Wyborcza, Nr 215 SARTRE Jean Paul,....: Huit clos, Paris, Flammarion SEN Amartya, 2002: Rozwój i wolność, Poznań, Zysk i S-ka TOFFLER Alvin, 2001: Trzecia fala, Warszawa, PIW WOLAŃSKI Piotr, 2005, wywiad z przewodniczącym Polskiego Komitetu Badań Kosmicznych, z okazji wystrzelenia pierwszego satelity europejskiego systemu nawigacyjnego GALILEO; Program I PR, , 7.2. Źródła towarzyszące BENDYK Edwin, 2002: Internet i reszta świata, w: Res Publica Nova, Nr 10(169), Warszawa, Polityka Spółdzielnia Pracy, s którym już się udało zmienić wiele z naszych zachowań komunikacyjnych, zgodnie z naszą wolą, ale i wbrew niej, 15

16 CHOŁAJ Henryk, 1991: Globalny świat wyzwania i spory, Wstęp do globalistyki, cz.ii i III, Warszawa, Wektory Gospodarki GREEN John O., 1999: Nowa era komunikacji, Warszawa, Prószyński i S-ka KRZEMIŃSKI Adam, 2002: Kosmopolityczny makroświat, Gazeta Wyborcza, Nr , Warszawa MIELCZAREK Alfred, 2002: Turbokapitalizm, w: Dziś, Przegląd Społeczny, Nr 10(145), Warszawa, Wyd. KIER POPKIN Richard H., STROLL Avrum, 1994: Filozofia, Poznań, Zysk i S-ka ROSNAY de Joël, 1982: Makroskop, próba wizji globalnej, Warszawa, PIW WOJNAR Irena (red.), 2001: Dylematy etyczne dnia dzisiejszego i przyszłości. Warszawa, ELIPSA ZNANIECKI Florian, 1974: Ludzie teraźniejsi a cywilizacja przyszłości, Warszawa, PWN 7.3. Źródła dotyczące nowych technologii DUTKO Marcin, 2004: Typografia WWW a prawo autorskie. Wydawca, nr 7-8, s Czasopisma: CHARAKTERY. Magazyn psychologii dla każdego. Miesięcznik CHIP. Miesięcznik informatyczny. COMPUTER World. Miesięcznik informatyczny COMPUTER Świat. Dwutygodnik informatyczny Inne źródła: Encyklopedie on line: Wolna Encyklopedia Wikipedia Encyklopedia Interia Wielka Internetowa Encyklopedia Multimedialna Adresy stron WWW, poświęconych problematyce bezpieczeństwa i ochronie danych: Adresy stron WWW, poświęconych technologii VoiP w telefonii komórkowej: 16

PROGRAM AUTORSKI KOŁA INFORMATYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM

PROGRAM AUTORSKI KOŁA INFORMATYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM PROGRAM AUTORSKI KOŁA INFORMATYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM opracowała: mgr Celina Czerwonka nauczyciel informatyki - Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w Tarnawatce Spis treści Wstęp...3 Zadania szkoły...

Bardziej szczegółowo

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach 1 2 Spis treści Wstęp......5 Rozdział I: Komunikacja interpersonalna......7 Rozdział II: Komunikacja niewerbalna.... 16 Rozdział III: Analiza transakcyjna.... 24 Rozdział IV: Jak rozmawiać z dzieckiem....

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Godnośd dziecka. oprac. Ewa Frołow w oparciu o materiały dostępne w Internecie

Godnośd dziecka. oprac. Ewa Frołow w oparciu o materiały dostępne w Internecie Godnośd dziecka 1 Dziecko oznacza każdą istotę ludzką w wieku poniżej osiemnastu lat, chyba że zgodnie z prawem odnoszącym się do dziecka uzyska ono wcześniej pełnoletniośd. Art.1 Konwencji o prawach dziecka

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

Wirtualna tożsamość w realnym świecie w obliczu nowych usług zaufania i identyfikacji elektronicznej 26.09.2013

Wirtualna tożsamość w realnym świecie w obliczu nowych usług zaufania i identyfikacji elektronicznej 26.09.2013 Wirtualna tożsamość w realnym świecie w obliczu nowych usług zaufania i identyfikacji elektronicznej 26.09.2013 Agenda 1. Wprowadzenie do wirtualnej tożsamości 2. Wirtualna tożsamość z perspektywy PKI

Bardziej szczegółowo

InteractiveVision. agencja interaktywna. www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3

InteractiveVision. agencja interaktywna. www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3 InteractiveVision agencja interaktywna www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3 WWW Agencja InteractiveVision zajmuje się tworzeniem stron internetowych oraz ich zarządzaniem dla klientów indywidualnych

Bardziej szczegółowo

13. Plan rozwoju programu Cyfrowa Przyszłość

13. Plan rozwoju programu Cyfrowa Przyszłość 13. Jarosław Lipszyc współpraca: Katarzyna Sawko Projekt Cyfrowa przyszłość jest realizowany przez Fundację Nowoczesna Polska od października 2011. Jednym z celów projektu, zrealizowanym w pierwszym etapie

Bardziej szczegółowo

ATAKI NA SYSTEMY KOMPUTEROWE POZNAJ SWOJEGO WROGA. opracował: Krzysztof Dzierbicki

ATAKI NA SYSTEMY KOMPUTEROWE POZNAJ SWOJEGO WROGA. opracował: Krzysztof Dzierbicki ATAKI NA SYSTEMY KOMPUTEROWE POZNAJ SWOJEGO WROGA. opracował: Krzysztof Dzierbicki I. Wstęp Przez Internet przepływa coraz więcej pieniędzy. A, tam gdzie są miliardy, nie brakuje też przestępców. Drogą

Bardziej szczegółowo

Własny program profilaktyczny, którego celem jest ochrona uczniów przed negatywnymi

Własny program profilaktyczny, którego celem jest ochrona uczniów przed negatywnymi PROGRAM PROFILAKTYKI BEZPIECZEŃSTWA UCZNIÓW W INTERNECIE BEZPIECZNY INTERNET Własny program profilaktyczny, którego celem jest ochrona uczniów przed negatywnymi społecznymi, etycznymi i prawnymi konsekwencjami

Bardziej szczegółowo

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów: ADMINISTRACJA Poziom kształcenia: studia I stopnia profil kształcenia: praktyczny SYMBOLE EFEKTÓW DLA KIERUNKU ADMINISTR ACJA OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ODNIESIENIE EFEKTÓW

Bardziej szczegółowo

Jestem etyczny. o uczciwości w pracy

Jestem etyczny. o uczciwości w pracy Jestem etyczny Etyczny pracownik, czyli Etyczny pracownik, czyli o uczciwości w pracy Czy zastanawialiście się: Co oznacza pojęcie etyczny pracownik? Czy opłaca się być w pracy bezwzględnie uczciwym? Jak

Bardziej szczegółowo

Studia niestacjonarne: Europeistyka Rok akademicki 2007 / 2008. Przedmiot: Socjologia Wykładowca: dr Adam DrąŜek. Wykład obligatoryjny

Studia niestacjonarne: Europeistyka Rok akademicki 2007 / 2008. Przedmiot: Socjologia Wykładowca: dr Adam DrąŜek. Wykład obligatoryjny Studia niestacjonarne: Europeistyka Przedmiot: Socjologia 1. Poznanie socjologii w czasie jako dyscypliny naukowej. 2. Przedmiot nauczania socjologii i korelacje z innymi naukami. 3. NajwaŜniejsi przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Pojęcie wychowania Wychowanie w szerokim znaczeniu wszelkie zjawiska związane z oddziaływaniem środowiska społ. i przyr. na człowieka, kształtujące jego tożsamość,

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5 Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU INFORMACJE OGÓLNE Klub Europejski EURO5 istnieje od września 2001 roku. Spotkania odbywają się raz w tygodniu.

Bardziej szczegółowo

Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania. dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński

Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania. dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński plan spotkania Trzy części spotkania: podstawowe pojęcia i problemy wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Technologie Informacyjne Mediów - składowa tożsamości Nauk o Mediach. Włodzimierz Gogołek Instytut Dziennikarstwa UW www.gogolek.

Technologie Informacyjne Mediów - składowa tożsamości Nauk o Mediach. Włodzimierz Gogołek Instytut Dziennikarstwa UW www.gogolek. Technologie Informacyjne Mediów - składowa tożsamości Nauk o Mediach Włodzimierz Gogołek Instytut Dziennikarstwa UW www.gogolek.pl Zmiany liczby odbieranych umownych słów http://hmi.ucsd.edu/pdf/hmi_2009_consumerreport_dec9_2009.pdf

Bardziej szczegółowo

Colorful B S. Autor: Alicja Wołk-Karaczewska. Wydawca: Colorful Media. Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-4-2

Colorful B S. Autor: Alicja Wołk-Karaczewska. Wydawca: Colorful Media. Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-4-2 Autor: Alicja Wołk-Karaczewska Wydawca: Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-4-2 Copyright by COLORFUL MEDIA Poznań 2012 Okładka: Skład i łamanie: Colorful B S O OK Alicja Wołk-Karaczewska Cyberprzemoc

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja studia I stopnia.

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja studia I stopnia. Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja studia I stopnia. Objaśnienie oznaczeń w symbolach: K kierunkowe efekty kształcenia W

Bardziej szczegółowo

Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych. dla Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów

Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych. dla Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych 2013/0027(COD) 2.9.2013 PROJEKT OPINII Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA Kierunek studiów: INFORMATYKA Stopień studiów: STUDIA II STOPNIA Obszar Wiedzy/Kształcenia: OBSZAR NAUK TECHNICZNYCH Obszar nauki: DZIEDZINA NAUK TECHNICZNYCH Dyscyplina

Bardziej szczegółowo

Zasady upowszechniania informacji. Zagadnienia wybrane.

Zasady upowszechniania informacji. Zagadnienia wybrane. NATALIA DUDEK Zasady upowszechniania informacji. Zagadnienia wybrane. Moja praca podejmuje dość złożoną problematykę udostępniania informacji publicznych na tle ochrony danych osobowych. W wielu przypadkach

Bardziej szczegółowo

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego , Siła woli potrafi zaskakiwać rozmachem wizji i zdumiewać osiągnięciami po jej urzeczywistnieniu. To właśnie na motywacji, chęci

Bardziej szczegółowo

Szkoła Przyjaciół Szkoła

Szkoła Przyjaciół Szkoła Załącznik nr 7 Program wychowawczy Szkoły Podstawowej nr 1 w Puszczykowie Szkoła Przyjaciół Szkoła przyjaznych kontaktów dzieci, rodziców i pracowników szkoły, sprzeciwu dla brutalności, agresji i nietolerancji,

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja II stopnia

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja II stopnia Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja II stopnia Objaśnienie oznaczeń w symbolach: K kierunkowe efekty kształcenia W kategoria

Bardziej szczegółowo

SI BIG InfoMonitor. Instrukcja instalacji oprogramowania do obsługi systemu informatycznego. 2012-01-20 BIG InfoMonitor S.A.

SI BIG InfoMonitor. Instrukcja instalacji oprogramowania do obsługi systemu informatycznego. 2012-01-20 BIG InfoMonitor S.A. SI BIG InfoMonitor Instrukcja instalacji oprogramowania do obsługi systemu informatycznego 2012-01-20 BIG InfoMonitor S.A. 2 Niniejszy dokument stanowi własność Biura Informacji Kredytowej S.A. Informacje

Bardziej szczegółowo

uplook z modułem statlook program do audytu oprogramowania i kontroli czasu pracy

uplook z modułem statlook program do audytu oprogramowania i kontroli czasu pracy uplook z modułem statlook program do audytu oprogramowania i kontroli czasu pracy Jaka część oprogramowania w firmie jest legalna? Gdzie zostało zainstalowane zakupione oprogramowanie? Czy jest ono w ogóle

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

Temat: Zróbmy sobie flash mob!

Temat: Zróbmy sobie flash mob! Temat: Zróbmy sobie flash mob! Jak wykorzystać globalnej sieci do korzystania z prawa do zgromadzeń? ZWIĄZEK Z PODSTAWĄ PROGRAMOWĄ Podstawa programowa przedmiotu wiedza o społeczeństwie, IV etap edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych.

Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych. Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych. W szerszym znaczeniu termin "demokracja elektroniczna" obejmuje również elektroniczny

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów: Liczba punktów ECTS za zaliczenie przedmiotu: 4

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów: Liczba punktów ECTS za zaliczenie przedmiotu: 4 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce

Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce Autor: Ewelina Brzyszcz Studentka II roku II stopnia Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Uniwersytet Jana Kochanowskiego Kielce Wraz z upowszechnieniem Internetu narodziło się nowe pokolenie. Świat

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne narzędzia w relacjach z klientami

Nowoczesne narzędzia w relacjach z klientami Nowoczesne narzędzia w relacjach z klientami Jak robić to dobrze? Plan prezentacji o o o o o Wprowadzenie Co lubią internauci Kilka ważnych zasad projektowania Różne narzędzia ale taki sam proces Postępujące

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach)

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach) Załącznik nr 42 do Uchwały Nr 54/2012 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 20 czerwca 2012 r. Nazwa wydziału: Wydział Filologiczny Nazwa kierunku studiów: informacja naukowa i bibliotekoznawstwo Obszar

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia 1. Nazwa kierunku: SOCJOLOGIA 2. Stopień studiów: pierwszy 3. Profil: ogólnoakademicki 4. Obszar: nauki społeczne 5. Sylwetka absolwenta Absolwent posiada ogólną wiedzę o rodzajach struktur, więzi i instytucji

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Sylabus modułu e-urzędnik

Sylabus modułu e-urzędnik Sylabus modułu e-urzędnik Wymagania konieczne: Zakłada się, że przystępując do egzaminu modułu e-urzędnik, zdający będzie miał opanowany blok umiejętności i wiadomości podstawowych w zakresie zgodnym z

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia Załącznik nr 2 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia drugiego stopnia Profil

Bardziej szczegółowo

Przełom w koncepcjach rejestrów państwowych MSWiA

Przełom w koncepcjach rejestrów państwowych MSWiA Przełom w koncepcjach rejestrów państwowych MSWiA Michał MŁOTEK Wydział Bezpieczeństwa Infrastruktury Teleinformatycznej MSWiA BEZPIECZEŃSTWO Czym jest bezpieczeństwo, a czym nie jest? BEZPIECZEŃSTWO Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Naśladować Rynek Użytkownik Pomysł Koncepcja Ocena. Czy określiliśmy potrzeby użytkownika, tak samo jak on by określił?

Naśladować Rynek Użytkownik Pomysł Koncepcja Ocena. Czy określiliśmy potrzeby użytkownika, tak samo jak on by określił? Potrzeba Czy określiliśmy potrzeby użytkownika, tak samo jak on by określił? Użytkownicy nie sądzą, że tego potrzebują, czekają aż inni użytkownicy ich do tego przekonają. Użytkownicy nie czują potrzeby,

Bardziej szczegółowo

PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA Z INFORMATYKI II. Uczeń umie: Świadomie stosować się do zasad regulaminów (P).

PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA Z INFORMATYKI II. Uczeń umie: Świadomie stosować się do zasad regulaminów (P). PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA Z INFORMATYKI II DZIAŁ I: KOMPUTER W ŻYCIU CZŁOWIEKA. 1. Lekcja organizacyjna. Zapoznanie uczniów z wymaganiami edukacyjnymi i PSP. 2. Przykłady zastosowań komputerów

Bardziej szczegółowo

Por. P. Kotler, H. Kartajaya, I. Setiawan, Marketing 3.0, MT Biznes, Warszawa 2010, s. 20. 2

Por. P. Kotler, H. Kartajaya, I. Setiawan, Marketing 3.0, MT Biznes, Warszawa 2010, s. 20. 2 Inicjatywy społeczne młodzieży poprzez nowe media Tomasz Zacłona W połowie drugiej dekady XXI w. jesteśmy świadkami przemian społecznych zapowiadanych od końca ostatniego stulecia. W turbulentnym otoczeniu

Bardziej szczegółowo

Uzyskanie tych informacji potrzebne jest do wdrożenia i modyfikowania programu profilaktycznego Szkoła Bezpiecznego Internetu.

Uzyskanie tych informacji potrzebne jest do wdrożenia i modyfikowania programu profilaktycznego Szkoła Bezpiecznego Internetu. Bezpieczeństwo mojego dziecka w Internecie Opis i analiza wyników ankiety skierowanej do rodziców uczniów Gimnazjum nr 3 im. Jana Pawła II w Płocku w ramach programu Szkoła Bezpiecznego Internetu. Przeprowadzona

Bardziej szczegółowo

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wprowadzenie......5 Rozdział I: Rodzaje uzależnień...... 7 Uzależnienia od substancji......8 Uzależnienia od czynności i zachowań.... 12 Cechy wspólne uzależnień.... 26 Rozdział II: Przyczyny

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych Wzorem lat ubiegłych Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide de Gasperi

Bardziej szczegółowo

Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWC Scenariusz zgodny z podstaw programow (Rozporz

Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWC Scenariusz zgodny z podstaw programow (Rozporz Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWCĄ Godzina z wychowawcą. Scenariusz lekcji z wykorzystaniem nowych mediów i metody debata* (90 min) Scenariusz zgodny z podstawą programową (Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą.

Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą. OKLADKA Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą. PLACET słowo niegdyś używane w naszym języku a zapożyczone z łaciny oznaczało: przyzwolenie, zgodę, a też,,podobać się. To

Bardziej szczegółowo

Rozdział 6 - Z kim się kontaktować - 199 - Spis treści. Wszelkie prawa zastrzeżone WiedzaTech sp. z o.o. 2012. Kopiowanie bez zezwolenia zabronione.

Rozdział 6 - Z kim się kontaktować - 199 - Spis treści. Wszelkie prawa zastrzeżone WiedzaTech sp. z o.o. 2012. Kopiowanie bez zezwolenia zabronione. Rozdział 6 - Z kim się kontaktować - 199 - Spis treści - 200 - Rozdział 6 - Z kim się kontaktować Spis treści Rozdział 1: Podstawy bezpiecznego użytkowania komputera... - 3 - Dlaczego należy aktualizować

Bardziej szczegółowo

I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o

I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o Założenia ogólne 1. Nazwa kierunku studiów: Administracja 2. Nazwy specjalności kształcenia tworzonych w ramach kierunku: administracja publiczna i administracja

Bardziej szczegółowo

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na Pan Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Aleje Ujazdowskie 1/3 00-071 Warszawa W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na dzień 26 stycznia 2012 r. podpisaniu przez Polskę

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Dokumenty List od Premiera Czasy, w których żyjemy, to czasy komputerów, telefonów komórkowych, SMSów, czatów, Internetu i serwisów społecznościowych.

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014. Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych

PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014. Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych 21.11.2013 2013/0165(COD) PROJEKT OPINII Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

Oferta produktów i usług w zakresie monitorowania pojazdów firmy Monitoring Wielkopolski. Oferta handlowa. www.monitoringwielkopolski.

Oferta produktów i usług w zakresie monitorowania pojazdów firmy Monitoring Wielkopolski. Oferta handlowa. www.monitoringwielkopolski. Firma Monitoring Wielkopolski działa na rynku od 1998 roku w zakresie ochrony osób i mienia poprzez monitorowanie sygnałów alarmowych i wysyłanie grup interwencyjnych na miejsce zdarzenia. Firma Monitoring

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

edistro.pl Spis treści

edistro.pl Spis treści Spis treści 1 Spis treści 1 Spis treści... 2 2 Obsługa systemu... 3 2.1 Wymagania... 3 2.2 Uzyskiwanie dostępu do edistro... 3 2.3 Sprawdzenie czy mam włączony JavaScript... 4 2.3.1 Internet Explorer...

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

1. Termin: 20-21 czerwca 2013r.

1. Termin: 20-21 czerwca 2013r. Informacja na temat udziału w krajowych i międzynarodowych konferencjach naukowych w latach 2007-2014 udział w 32 konferencjach; wygłoszonych 27 referatów 1. Termin: 20-21 czerwca 2013r. Organizator: Wydział

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI Autorki: Agnieszka Błyszczek, Magdalena Gołębiewska INFORMACJE O AUTORKACH Doktorantki I roku Pedagogiki, na Wydziale Nauk

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA ZAJĘCIA KOMPUTEROWE

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA ZAJĘCIA KOMPUTEROWE PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA ZAJĘCIA KOMPUTEROWE Szkoła podstawowa I etap kształcenia: Klasy I-III Opracowanie: Justyna Tatar Zajęcia komputerowe w Szkole Podstawowej w Bukowie realizowane są wg programu

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Tytuł: Zarządzanie ryzykiem finansowym w polskich przedsiębiorstwach działających w otoczeniu międzynarodowym Ostatnie dziesięciolecia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

FONOHOLIZM W NASZEJ SZKOLE

FONOHOLIZM W NASZEJ SZKOLE FONOHOLIZM W NASZEJ SZKOLE FONOHOLIZM syndrom uzależnienia od telefonu komórkowego. Może doprowadzić do: osłabienia więzi z rodziną, przyjaciółmi, zubożenia języka, trudności w nawiązywaniu bezpośrednich

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Paweł Grygiel O pracach domowych czyli, czy więcej znaczy lepiej?

Paweł Grygiel O pracach domowych czyli, czy więcej znaczy lepiej? Paweł Grygiel O pracach domowych czyli, czy więcej znaczy lepiej? Dlaczego zadawać? 1. utrwalanie w pamięci nabytej wiedzy, 2. lepsze zrozumienia materiału 3. kształtują umiejętność krytycznego myślenia

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

Zaufanie i bezpieczeństwo w Europejskiej Agendzie Cyfrowej. Od idei do wdrożenia. Sesja Europejska droga do nowego ładu informacyjnego

Zaufanie i bezpieczeństwo w Europejskiej Agendzie Cyfrowej. Od idei do wdrożenia. Sesja Europejska droga do nowego ładu informacyjnego Zaufanie i bezpieczeństwo w Europejskiej Agendzie Cyfrowej. Od idei do wdrożenia XVII Forum Teleinformatyki Sesja Europejska droga do nowego ładu informacyjnego 22-23 września 2011 r. Miedzeszyn Nota:

Bardziej szczegółowo

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Małgorzata Joanna Adamczyk Kolegium MISH UW Collegium Invisibile m.adamczyk@ci.edu.pl Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Ewolucja czy rewolucja? Zdobywanie przez osoby

Bardziej szczegółowo

OKucIA MEMO BUDOWLANE OZnAcZOne ce

OKucIA MEMO BUDOWLANE OZnAcZOne ce MEMO OKUCIA BUDOWLANE OZNACZONE CE Oznakowanie CE: Dlaczego? GŁÓWNE CELE Oznakowanie CE definiuje jasne i konkretne cele bezpieczeństwa. Cele które są korzystne zarówno dla producentów, pośredników jak

Bardziej szczegółowo

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Recenzja: prof. dr hab. Jan W. Wiktor Redakcja: Leszek Plak Projekt okładki: Aleksandra Olszewska Rysunki na okładce i w rozdziałach Fabian Pietrzyk Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 31.10.2012. Do Komisji Ustawodawczej

Warszawa, 31.10.2012. Do Komisji Ustawodawczej Warszawa, 31.10.2012 Do Komisji Ustawodawczej First Data Polska, właściciel marki POLCARD i największy polski agent rozliczeniowy, w załączeniu przekazuje swoje uwagi do projektu Ustawy w sprawie zmian

Bardziej szczegółowo

Tomorrow Sp. z o.o. SCENARIUSZ WIDEOWYKŁADU. Na początku wideowykładu pojawia się na ekranie informacja z tytułem: Zagrożenia w Internecie.

Tomorrow Sp. z o.o. SCENARIUSZ WIDEOWYKŁADU. Na początku wideowykładu pojawia się na ekranie informacja z tytułem: Zagrożenia w Internecie. SCENARIUSZ WIDEOWYKŁADU Na początku wideowykładu pojawia się na ekranie informacja z tytułem: Zagrożenia w Internecie. Opis ekranu: Na środku napis wykładu: : Zagrożenia w Internecie. Treść ekranu: Osobą

Bardziej szczegółowo

Szkoła środowisko lokalne samorządność uczniowska

Szkoła środowisko lokalne samorządność uczniowska Szkoła środowisko lokalne samorządność uczniowska Strona 311, to tekst autorstwa Romana Dorczaka pt. Modele współpracy szkoły z organizacjami w środowisku lokalnym. Współpraca jako konieczność (czynniki

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO INFORMACJI JAWNYCH I NIEJAWNYCH

BEZPIECZEŃSTWO INFORMACJI JAWNYCH I NIEJAWNYCH BEZPIECZEŃSTWO INFORMACJI JAWNYCH I NIEJAWNYCH Dr hab. Grażyna Szpor Profesor na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Problem ochrony informacji jawnych

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechatronika Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy Rodzaj zajęć: wykład, ćwiczenia ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE Organization and Management Forma studiów: studia stacjonarne Poziom kwalifikacji:

Bardziej szczegółowo

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE Co to jest patriotyzm? Zgodnie z definicją podaną w słowniku Władysława Kopalińskiego patriotyzm oznacza: miłość ojczyzny, własnego narodu, połączoną z gotowością do ofiar

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK:

ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK: ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK: 1. PEDAGOGIKA studia I stopnia, profil praktyczny, specjalność: a) EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA Z WYCHOWANIEM

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Edukacja elastyczna flexischooling

Edukacja elastyczna flexischooling Edukacja elastyczna flexischooling James Hemming Jon Holt Roland Meighan Philip Toogood 1 Edukacja elastyczna Pedagogika skoncentrowana na uczniu, proces nauczania odpowiada potrzebom dzieci i młodzieży

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do PKI. 1. Wstęp. 2. Kryptografia symetryczna. 3. Kryptografia asymetryczna

Wprowadzenie do PKI. 1. Wstęp. 2. Kryptografia symetryczna. 3. Kryptografia asymetryczna 1. Wstęp Wprowadzenie do PKI Infrastruktura klucza publicznego (ang. PKI - Public Key Infrastructure) to termin dzisiaj powszechnie spotykany. Pod tym pojęciem kryje się standard X.509 opracowany przez

Bardziej szczegółowo

World Wide Web? rkijanka

World Wide Web? rkijanka World Wide Web? rkijanka World Wide Web? globalny, interaktywny, dynamiczny, wieloplatformowy, rozproszony, graficzny, hipertekstowy - system informacyjny, działający na bazie Internetu. 1.Sieć WWW jest

Bardziej szczegółowo

Firmowe media społecznościowe dla pracowników

Firmowe media społecznościowe dla pracowników Firmowe media społecznościowe dla pracowników Raport z badania Maciej Dymalski, Szymon Góralski Wrocław, 2012 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania

Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania Raport z badania przeprowadzonego w sierpniu 2007 roku O badaniu Badanie zostało przeprowadzone w sierpniu bieżącego roku na podstawie ankiety internetowej Ankieta

Bardziej szczegółowo

Kręć Wrocław! Jak zrobić to lepiej?

Kręć Wrocław! Jak zrobić to lepiej? Kręć Wrocław! Jak zrobić to lepiej? ZANIM POWSTANIE REKLAMA ZANIM POWSTANIE DOBRA REKLAMA Analiza Synteza Kreacja Realizacja Marka (jaka jest, do czego dąży, ambicje, problemy) Do kogo mówimy (grupa docelowa

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia i korzyści wynikające z rozwoju technologii informacyjno - komunikacyjnej

Zagrożenia i korzyści wynikające z rozwoju technologii informacyjno - komunikacyjnej Zagrożenia i korzyści wynikające z rozwoju technologii informacyjno - komunikacyjnej Co to jest TIK? Stosowanie TIK w różnych dziedzinach życia: Korzyści wynikające z rozwoju TIK: Łatwy i prosty dostęp

Bardziej szczegółowo

Ochrona Danych Osobowych. Poradnik Dla Przedsiębiorców

Ochrona Danych Osobowych. Poradnik Dla Przedsiębiorców Ochrona Danych Osobowych. Poradnik Dla Przedsiębiorców Niniejsza publikacja chroniona jest prawami autorskimi. Dystrybucja publikacji, a także jej powielanie, wypożyczanie, wystawienie, wyświetlenie, nadawanie,

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZESPOLE SZKÓŁ im. Jana Pawła II w Smrokowie na lata szkolne 2014/15-201

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZESPOLE SZKÓŁ im. Jana Pawła II w Smrokowie na lata szkolne 2014/15-201 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZESPOLE SZKÓŁ im. Jana Pawła II w Smrokowie na lata szkolne 2014/15-201 2019/20 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

Kodeks Etyki Pracowników Urzędu Gminy Gorlice

Kodeks Etyki Pracowników Urzędu Gminy Gorlice Kodeks Etyki Pracowników Urzędu Gminy Gorlice Celem Kodeksu Etyki jest określenie katalogu wartości i zasad, którymi powinni kierować się pracownicy Urzędu Gminy Gorlice przy wykonywaniu obowiązków służbowych

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA

PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA Prawa człowieka Prawa i wolności człowieka występują wyłącznie w relacjach jednostki z państwem. Gdy mówimy o prawach człowieka ograniczamy się do stosunków między

Bardziej szczegółowo