CHIRURGIA PORADNIK DLA OSÓB LECZONYCH Z POWODU RAKA PIERSI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "CHIRURGIA PORADNIK DLA OSÓB LECZONYCH Z POWODU RAKA PIERSI"

Transkrypt

1

2

3 Radosław Tarkowski, Marek Bębenek CHIRURGIA PORADNIK DLA OSÓB LECZONYCH Z POWODU RAKA PIERSI

4 ISBN Skład, druk i oprawa: K&K reklama poligrafia ul. Kasprowicza 8A/5 Kraków tel./fax

5 Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu składa na państwa ręce biuletyn opracowany przez specjalistów z Centrum. W świecie kolorowych billboardów oraz uśmiechniętych beztrosko reklam umykają często sprawy i rzeczy dla każdego człowieka najważniejsze. Zapominamy, że aby w pełni cieszyć się miłością, rodziną, przyjaźnią, mieć chęć i siły do spełniania własnych marzeń, konieczny jest zdrowy organizm. Wszyscy chcemy i powinniśmy być zdrowi. Dlatego profilaktyka zdrowotna związana z chorobami nowotworowymi oraz świadomość możliwości powszechnego skorzystania z osiągnięć nowoczesnej medycyny w tym zakresie jest bardzo istotna dla wszystkich bez wyjątku. Dyrekcja Dolnośląskiego Centrum Onkologii we Wrocławiu Zapraszamy do kontaktów Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu pl. Hirszfelda Wrocław Sekretariat: fax: Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Programy Profilaktyczne pl. Hirszfelda Wrocław fax:

6

7 Okazało się, że guzek w Pani piersi jest rakiem. W Pani umyśle pojawia się wiele pytań, ale często trudno je zadać z powodu stresu, może skrępowania, braku czasu na rozmowę. Na pewno warto zwrócić się z nimi do lekarza, ale jeśli umkną podczas wizyty odpowiemy na nie w tekście, który Pani czyta. Przedstawimy odpowiedzi na najczęściej zadawane nam pytania. Część z nich sformułowaliśmy sami, aby uwypuklić niektóre aspekty życia po rozpoznaniu choroby przed zabiegiem operacyjnym i po zakończeniu leczenia chirurgicznego. Rozumiemy Pani stres i zdenerwowanie. Dotknęła Panią poważna i niebezpieczna choroba. Wiemy jednak, że u osoby chorej na raka piersi można uzyskać pełne wyzdrowienie i wyleczenie. Co więcej, jest to możliwe w większości przypadków. Drogą prowadzącą do celu jest leczenie, którym się zajmujemy i w którego skuteczność głęboko wierzymy. Dlatego pragniemy, żeby po potężnym stresie, jaki pojawił się po usłyszeniu informacji o Pani chorobie, zobaczyła Pani szanse na uniknięcie zagrożenia i pełny powrót do aktywnego życia. 1. Dlaczego rak pojawił się właśnie u mnie? Rak piersi jest najczęstszym nowotworem występującym u kobiet w Europie (w tym także w Polsce), Ameryce Północnej i Australii. Do czynników zwiększających ryzyko zachorowania należą: wiek powyżej 50 roku życia, pojawienie się przypadków raka piersi u osób z najbliższej rodziny. Ponadto wymienia się czynniki hormonalne (wczesny wiek pierwszej miesiączki, późne zakończenie miesiączkowania, nierodzenie dzieci, długotrwałe przyjmowanie hormonoterapii zastępczej w okresie menopauzy, oraz otyłość w okresie pomenopauzalnym). Poza kontrolowaniem wagi ciała i unikaniem niektórych leków (oczywiście, o ile ich stosowanie nie 5

8 jest zdecydowanie wskazane) niewiele możemy zmienić w swoim życiu, by uniknąć zachorowania na raka piersi. Pojawienie się nowotworu nie jest jego zatem konsekwencją stylu życia ani tym bardziej karą. Ten akurat nowotwór nie ma związku z paleniem tytoniu (ale taki związek wykazano dla raka płuc, nerki, trzustki, pęcherza moczowego tak czy inaczej, zawsze jest czas na rzucenie palenia. Przyniesie to korzyść już w okresie okołooperacyjnym w postaci szybszego gojenia rany). Wiemy, jak zwiększyć szanse powodzenia leczenia u osób dotkniętych przez raka piersi. Kwestia to zostanie omówiona w dalszej części tekstu. 2. Czy rak piersi jest dziedziczny? Rodzinną predyspozycję do zachorowania na opisywany nowotwór stwierdza się u około 5 do 10% zachorowań. Wynika ona z dziedziczenia zmienionych (zmutowanych) genów. Geny te zostały zidentyfikowane i nazwane (BRCA 1, BRCA 2, CHEK, p53). Dziedziczne predyspozycje podejrzewamy u osób, w których rodzinie występowały zachorowania na raka piersi i/lub jajnika. Dotyczy to osób w pierwszej linii pokrewieństwa (rodzice, rodzeństwo, dzieci) tak więc na przykład zachorowanie kuzynki babci nie zwiększa ryzyka zachorowania u jej wnuczki. Zwiększone ryzyko istnieje u osób, których najbliżsi chorowali na raka piersi i/lub jajnika nawet, jeżeli nie stwierdzono u nich mutacji. 3. Czy warto było pójść na przesiewową mammografię, jeżeli w badaniu wykryto raka? Tak, zdecydowanie warto! Niekiedy słyszy się Gdybym nie poszła, nie wiedziałabym o chorobie i żyłabym spokojnie dalej. Co ma być i tak będzie. To błędne rozumowanie, ponieważ wiadomo, że im wcześniej wykryjemy nowotwór, tym wyższe są szanse na jego wyleczenie (im mniejszy guz tym mniejsze ryzyko wystąpienia przerzutów). Czyli korzysta ta osoba, która w odpowiedzi na zaproszenie przyjdzie na badanie mammograficzne. 6

9 4. Skoro raka znaleziono u mnie wykonując mammografię, czy moja 19-letnia córka również powinna pójść na mammografię? Dlaczego tylko kobiety między 50 a 69 rokiem życia dostają zaproszenia? W odpowiednio zaplanowanych i przeprowadzonych badaniach wykazano ( w ten właśnie sposób wykazuje się skuteczność kreślonych procedur badań, leków, operacji), że wykonywanie mammografii obniża umieralność wywołaną rakiem piersi w grupie kobiet między 50 a 69 rokiem życia. Podobnego efektu nie stwierdzono ani u kobiet młodszych, ani starszych (objęcie programem przesiewowym, czyli mammografią na zaproszenie kobiet poniżej 50 roku życia nie zostało jednoznacznie wyjaśnione). Dlatego eksperci Unii Europejskiej zalecają wykonywanie badania przesiewowego właśnie u kobiet bez objawów choroby w grupie wiekowej lat. Oczywiście nie znaczy to, że rak nie pojawia się nigdy przed 50 ani po 70 roku życia określa jedynie brak wskazań do tzw. profilaktycznej mammografii w tej właśnie grupie kobiet. Wskazania do wykonania badań mammograficznych u tych kobiet obejmują rodzinną predyspozycję do zachorowania oraz obecność objawów choroby. 5. To była moja kolejna mammografia a dopiero ostatnio stwierdzono obecność zmiany. Czy świadczy to o nieskuteczności badania? Nie, utkanie stwierdzono w kolejnej mammografii, ponieważ wcześniej zmiana była niewidoczna na mammogramie. Poza tym mammografia nie jest szczepionką czyli nie zapobiega pojawieniu się choroby. Pozwala na wczesne jej wykrycie, zwiększając szanse wyleczenia. 6. Od kilku lat obserwowano łagodne zmiany w moich piersiach (torbiele, cysty). Czy fakt pojawienia się raka ma związek z ich obecnością? Lekarz twierdził, że torbiele nie złośliwieją. Miał rację. Torbiele i włókniaki nie złośliwieją, pojawienie się raka jest zupełnie niezależne od ich obecności. 7

10 Zamykamy temat przeszłości. Nie warto obwiniać się o spowodowanie choroby. Zajmijmy się wyjściem z opresji za pomocą skutecznego leczenia. 6. Czy rak zawsze jest złośliwy? Rak jest z definicji nowotworem złośliwym, czyli ma potencjalną zdolność przerzutowania. To, że w piersi pojawił się inwazyjny (czyli złośliwy) rak nie oznacza automatycznie obecności przerzutów: ich pojawienie się jest tym bardziej prawdopodobne, im większe są wymiary guza, świadczą o tym także pewne cechy widoczne po mikroskopem. Nigdy jednak nie można powiedzieć: skoro pojawił się rak, obecne są przerzuty. Oznacza to zatem możliwość pełnego wyleczenia. Dlatego znalazła się Pani w szpitalu i dlatego spotyka Pani nas. 7. Co oznacza określenie rak przedinwazyjny (DCIS)? Jest to wczesne stadium raka, w którym nie dochodzi do pojawienia się przerzutów zarówno drogą chłonki, jak i krwi. W związku z tym rokowanie jest bardzo dobre, a wykonywane zabiegi mniej okaleczające. O rodzaju postępowania decyduje rozpoznanie histopatologiczne (postać LCIS wymaga ścisłej obserwacji, postać DCIS leczenia skojarzonego) wszystkie wątpliwości wyjaśni chirurg onkolog. Postać przedinwazyjna jest wykrywana w danej populacji tym częściej, im większa liczba kobiet zapraszanych na przesiewową mammografię korzysta z zaproszeń Rozpoznano u mnie raka piersi. Które metody leczenia będą stosowane w moim przypadku? W terapii osób chorych na raka piersi stosuje się leczenie operacyjne, napromienianie (czyli radioterapię), chemoterapię, hormonoterapię i leczenie celowane za pomocą przeciwciał (trastuzumabem). Liczba stosowanych metod oraz kolejność ich stosowania zależą od stopnia zaawansowania choroby (czyli wielkości guza, stopnia jego agresywności, stanu pachowych węzłów chłonnych oraz innych cech), stanu ogólnego Pacjentki, chorób towarzyszących oraz jej preferencji (na przykład w kwestii

11 wyboru rodzaju leczenia operacyjnego). W większości przypadków pierwszą w kolejności metodą jest chirurgia. W sytuacji wyższego stopnia zaawansowania zabieg jest poprzedzony indukcyjną chemioterapią. Po zabiegu i badaniu histopatologicznym (mikroskopowym) preparatu podejmowana jest decyzja o włączeniu pozostałych metod. 9. Jaki rodzaj operacji zostanie przeprowadzony? Leczenie chirurgiczne raka piersi obejmuje kilka rodzajów zabiegów operacyjnych. Wybór rodzaju operacji zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania choroby, ale również lokalizacji guza, budowy piersi (jej wielkości, kształtu, które decydują o efekcie kosmetycznym), preferencji Pacjentki. Najczęściej wykonywany w Polsce zabieg to amputacja piersi połączona z wycięciem pachowych węzłów chłonnych. W przypadkach o niskim zaawansowaniu coraz częściej wykonywaną operacją jest wycięcie guza z marginesem zdrowych tkanek, połączone z usunięciem pachowych węzłów chłonnych. Po zabiegu pierś jest poddawana radioterapii. Jest to tzw. leczenie oszczędzające pierś. Coraz częściej odstępuje się od usuwania węzłów chłonnych pachy dzięki wykonywaniu biopsji węzła wartowniczego (szerzej opisanej w dalszej części rozdziału). W przypadku raka przedinwazyjnego w części przypadków wystarczające jest wycięcie choroby z marginesem zdrowych tkanek. Ponieważ ta postać choroby nie przerzutuje, nie ma potrzeby wycinania węzłów chłonnych. Jako leczenie uzupełniające stosuje się napromienianie operowanej piersi. W niektórych przypadkach raka przedinwazyjnego (kilka ognisk), konieczne jest odjęcie piersi ale nadal z zaoszczędzeniem węzłów chłonnych. 10. Czy leczenie oszczędzające jest bardziej ryzykowne od amputacji piersi? Czy ceną za zachowanie piersi jest zwiększone ryzyko? Należy podkreślić, że leczenie oszczędzające jest równie bezpieczne i skuteczne jak mastektomia (czyli odjęcie piersi). Odsetek przeżyć odległych po obu zabiegach jest zbliżony. Oczywiście kluczowa jest prawidło- 9

12 wa kwalifikacja do tego rodzaju leczenia innymi słowy, nie można obu sposobów wykonywać zamiennie. Leczenie oszczędzające jest skuteczne w przypadkach wcześnie rozpoznanych. Nie można więc w sposób oszczędzający operować kobiety, u której guz osiągnął średnicę 4 cm. Jest przeciwwskazane w przypadku przewidywalnego złego efektu kosmetycznego (wielkość i kształt piersi nie pozwalają niekiedy na uzyskanie dobrego efektu wówczas zamiast pozostawienia zdeformowanej piersi warto zastanowić się nad jej odtworzeniem po wykonaniu amputacji). W sytuacji wystąpienia nawrotu choroby w zaoszczędzonej piersi dokonuje się jej amputacji: wyniki odległe (przeżywalność) są w tej sytuacji zbliżone do obserwowanych po wykonaniu odjęcia piersi jako pierwszego zabiegu. 11. Czym leczenie oszczędzające różni się od amputacji piersi? Oprócz pozostawienia piersi czasem trwania terapii. Obowiązkowym elementem leczenia oszczędzającego jest napromienianie, nie zawsze stosowane po amputacji. Zwykle radioterapia trwa około 5 tygodni. Może być wykonywana ambulatoryjnie czyli bez potrzeby leżenia w szpitalu przez cały czas leczenia. Wystarczą codzienne wizyty, podczas których napromienia się pierś. 12. W jakim celu usuwane są węzły chłonne pachy? Ponieważ wiemy, że rak piersi szerzy się drogą chłonki najczęściej właśnie do pachowych węzłów chłonnych oraz drogą krwi. Usuwamy guz wraz odpowiednim marginesem zdrowych tkanek i węzłami, ponieważ mogą znajdować się w nich komórki nowotworowe. Co więcej, informacja, czy w badaniu mikroskopowym węzłów znaleziono utkanie raka jest kluczowa podczas podejmowania decyzji o dalszym leczeniu uzupełniającym Ile węzłów pachowych usuwa się podczas zabiegu? Wszystkie węzły położone w pasze po stronie piersi zajętej przez guz. Różnice w liczbie zbadanych węzłów w Pani wyniku i wyniku Pacjentki leżącej na łóżku obok nie zależą od chirurga. Operujemy wycinając tkanki

13 położone w określonych granicach anatomicznych. Ile węzłów zostanie odnalezionych przez patologa i następnie zbadanych, tyle pojawi się na opisie badania mikroskopowego. W każdym razie ich liczba nie powinna być mniejsza od Czy zawsze wycina się pachowe węzły chłonne? Pachowych węzłów chłonnych nie usuwa się w przypadku raka przedinwazyjnego. Poza tym w wybranych przypadkach wykonywana jest biopsja węzła wartowniczego. 15. Co to jest biopsja węzła wartowniczego? Oznaczenie za pomocą limfoscyntygrafii (badanie układu chłonnego) węzła chłonnego, który jako pierwszy spośród wszystkich węzłów zostaje/zostałby zajęty przez przerzuty nowotworu. Wykazano, że jeżeli jest on wolny od zmian, pozostałe węzły są także niezajęte (ryzyko pojawienia się zmian w pozostałych węzłach jest akceptowalnie niskie). Oznakowany węzeł jest podczas zabiegu odnajdywany i wycinany. Jeżeli w badaniu mikroskopowym nie stwierdza się utkania raka w węźle wartowniczym, można zaoszczędzić pozostałe węzły chłonne pachy. 16. Czy biopsję węzła można wykonać u każdej kobiety chorej na raka piersi? Nie. Możemy wykonać ją w przypadkach o niskim zaawansowaniu, w których węzły chłonne nie są zmienione (opcjonalnie: w badaniu dotykiem również w badaniu USG, stosowanym w tej wybranej sytuacji do wstępnej oceny węzłów chłonnych). Procedura ta może być wykonywana jedynie w Oddziałach Chirurgii Onkologicznej, dysponujących oprócz niezbędnego sprzętu odpowiednim doświadczeniem w stosowaniu metody. O wyborze postępowania decyduje chirurg onkolog, który przedstawi Pani najbardziej optymalne postępowanie. 11

14 17. Czy amputacja piersi jest zabiegiem niebezpiecznym? Jest zabiegiem bezpiecznym. Jest wykonywana w znieczuleniu ogólnym, czyli podczas zabiegu nie odczuwa się bólu; pozostaje się w stanie snu, nie odbierając bodźców wzrokowych ani słuchowych. Przed zabiegiem Pacjentki są konsultowane przez internistę i anestezjologa ryzyko powikłań w okresie okołooperacyjnym jest niskie. 18. Jakie powikłania mogą wystąpić po operacji? Czym są powikłania? Powikłania, czyli niekorzystne następstwa zabiegu są niezależne od chirurga i od Pacjentki. Mogą zdarzyć się w każdym przypadku. Występują rzadko znakomita większość operowanych przechodzi operację bez jakichkolwiek problemów. Na szczęście zazwyczaj są niegroźne, nie stwarzają zagrożenia dla życia i zdrowia. Jest Pani w rękach zespołu osób, które poświęciły wiele lat intensywnej pracy na zdobycie umiejętności pozwalających pomóc chorym dotkniętym przez raka. Najczęściej spotykane powikłania to: krwawienie wymagające kolejnego, krótszego tym razem zabiegu i zahamowania. Łatwo je stwierdzić, a z pewnością nie doprowadzi do wykrwawienia. Kolejne powikłanie to zakażenie leczone antybiotykami. Przed zabiegiem, podczas rozmowy z chirurgiem ten temat jest zawsze poruszany. Inne możliwe powikłanie to obrzęk chłonny ręki Czym jest obrzęk chłonny kończyny górnej i kiedy się pojawia? Obrzęk może pojawić się jako następstwo wycięcia węzłów chłonnych pachy w sytuacji pojawienia się wywołujących go czynników. Takim czynnikiem może być przeciążenie kończyny (na przykład dźwiganie walizki, wiadra z wodą w ogrodzie), ale także mierzenie ciśnienia lub noszenie biżuterii ciasno opinającej rękę. Obrzęk pojawia się częściej u kobiet, które przestały wykonywać zalecone ćwiczenia ręki. Niekiedy pojawia się nagle w wyniku zakażenia, na przykład po skaleczeniu lub ukąszeniu przez owada. Oprócz poszerzenia obwodu kończyny pojawia się zaczerwienienie napiętej skóry, ból, gorączka należy wówczas jak najszybciej zgłosić się

15 do lekarza. Stosowanie zaleconego leczenia powoduje zazwyczaj wycofanie się objawów. 20. Jak zapobiegać obrzękowi? Wykonując ćwiczenia pokazane podczas pobytu w szpitalu przez fizjoterapeutów. Zestaw ćwiczeń powinien być wykonywany codziennie. Należy unikać przeciążenia kończyny (dźwiganie, powtarzalne ruchy z obciążeniem). Należy unikać mierzenia ciśnienia na ramieniu po stronie operowanej, a szczepienia przyjmować w drugie ramię. 21. Czy zbieranie się płynu w ranie po zabiegu jest nieprawidłowością? Czy istnieje norma ilości płynu, powyżej której pojawia się patologia? Zbieranie się płynu w ranie po zabiegu (odjęciu piersi lub zabiegu oszczędzającym) jest naturalnym następstwem zabiegu. Płyn przestaje być wytwarzany po upływie około 4 tygodni. Niekiedy płyn pojawia się w późniejszym okresie, trudno jednak mówić w tym przypadku o patologii. Jest wówczas niedogodnością, ale nie jest nieprawidłowością. 22. Jak wygląda postępowanie z płynem zbierającym się w ranie? Podczas zabiegu do rany wkładany jest dren plastikowa rurka odprowadzająca zbierającą się w ranie chłonkę do specjalnego pojemnika. Dren jest skutecznie przymocowany do skóry, nie ma więc obawy jego wypadnięcia (np. podczas zmiany pozycji w nocy). Dren usuwamy w czasie 2-3 dni po zabiegu z pewnością do czasu wypisania do domu. Po wypisaniu do domu będzie Pani zgłaszać się na zmiany opatrunków i usuwanie płynu poprzez nakłuwanie i aspirowanie strzykawką (ponieważ czucie w obrębie skóry jest zniesione przez kilka- kilkanaście tygodni od zabiegu, powtarzane wkłucia nie są bolesne). 23. Czy warto zgłaszać się na punkcje? Co stanie się, jeżeli ktoś nie chce przychodzić na zmiany opatrunków (na przykład z powodu odległości do gabinetu lekarza)? 13

16 Warto. Jeżeli unikamy wizyt - zalegający w ranie płyn może ulec w takiej sytuacji zakażeniu. Pojawia się gorączka, zaczerwienienie skóry w okolicy rany. Należy zgłosić się do lekarza. 24. Kiedy usuwamy szwy (szew śródskórny) z rany? O ile rana nie została zamknięta szwem wchłanialnym, szwy usuwane są około 10 do 14 dni od daty zabiegu. 25. Po zabiegu odczuwam zdrętwienie w okolicy pod pachą, towarzyszy mu wrażenie uwierania. Czy oznacza to nieprawidłowe gojenie rany? Nie. Uczucie opisywane przez Pacjentki jako zdrętwienie, opuchnięcie, palenie, odczucie nieswojego ciała w opisanej wyżej lokalizacji, jak również na skórze nad mięśniem trójgłowym ramienia są konsekwencją zabiegu zaburzeń unerwienia czuciowego we wspomnianych miejscach. W odróżnieniu od zaburzeń w okolicy blizny odczucia te nie znikają, jednak z upływem czasu przestają być problemem. Warto wiedzieć, że towarzyszą zabiegowi i nie świadczą o nieprawidłowym gojeniu rany. 26. Dlaczego leczenia uzupełniającego (radioterapii i/lub chemioterapii) nie włącza się natychmiast po operacji? Czy oczekiwanie nie ma szkodliwych następstw? Czas między zabiegiem a otrzymaniem wyniku jest poświęcony rekonwalescencji i rehabilitacji. Oczekujemy na wynik badania histopatologicznego usuniętych tkanek, który jest niezbędny do ustalenia dalszej terapii. Leczenia uzupełniającego nie można włączyć do czasu wygojenia się rany. Czas przerwy 3-5 tygodni nie pogarsza rokowania Czy radioterapia jest stosowana zawsze po leczeniu operacyjnym? Po leczeniu oszczędzającym w każdym przypadku. Po amputacji piersi w części przypadków. O włączeniu napromieniania po mastektomii

17 decyduje zespół onkologów, biorąc pod uwagę przede wszystkim stopień zaawansowania choroby, ale także stan ogólny Pacjentki i choroby towarzyszące. 28. O czym mówi ocena ekspresji receptorów ER, PgR i Her2 neu? O rokowaniu, ale także o skuteczności proponowanego leczenia hormonalnego (które jest celowe wobec dodatnich receptorów) i leczenia celowanego trastuzumabem (Herceptyną) wobec dodatniej ekspresji receptora Her2 neu (+++). 29. Jaki rodzaj chemioterapii będzie stosowany w moim przypadku? O wyborze programu chemioterapii decyduje specjalista onkologii klinicznej (chemioterapii nowotworów). Udzieli Pani informacji na temat liczby kursów, trybu przyjmowania leków (ambulatoryjny, szpitalny) i możliwych działań niepożądanych. 30. Kiedy należy wykonać rekonstrukcję piersi? Pierwszym warunkiem jest wola Pacjentki chęć poddania się rekonstrukcji. Odtworzenie piersi jest wykonywane podczas zabiegu amputacji lub po pewnym czasie po mastektomii. Oba rozwiązania mają swoje plusy, ale również i minusy. Za jednoczasowym wykonaniem rekonstrukcji przemawia zmniejszenie urazu psychicznego oraz możliwość wykonania amputacji oraz odtworzenia podczas tego samego zabiegu bez potrzeby kolejnej hospitalizacji. Minus to możliwość uszkodzenia zrekonstruowanej piersi podczas leczenia uzupełniającego radioterapii (a w części przypadków podczas amputacji piersi nie wiemy, czy będzie ono potrzebne w przyszłości, po operacji) i w efekcie gorszy wynik kosmetyczny. Zalety odroczonej rekonstrukcji to możliwość przeprowadzenia leczenia uzupełniającego bez obawy o uszkodzenie odtworzonej piersi. Minus kolejna hospitalizacja, stres związany z zabiegiem dlatego warunkiem jest zdecydowana chęć poddania się zabiegowi. 15

18 Trudno jednoznacznie wskazać najlepszą opcję zdania lekarzy są również podzielone. 31. Czy po zakończeniu leczenia żegnam się ze szpitalem i nigdy nie wracam do onkologa? Po zakończeniu leczenia istnieje potrzeba regularnej kontroli. W części przypadków choroba może powrócić celem kontroli jest rozpoznanie nawrotu i włączenie odpowiedniego leczenia. Poza tym ryzyko zachorowania na drugiego, niezależnego raka piersi jest wyższe u kobiet leczonych w przeszłości z powodu raka piersi. Dlatego ważne jest również badanie zdrowej piersi. Zalecenia dotyczące postępowania po zakończeniu leczenia obejmują: badanie dotykiem blizny i piersi (lub obu piersi po leczeniu oszczędzającym) oraz coroczną mammografię. Równie ważna jest rozmowa warto podzielić się swoimi wątpliwościami i zgłosić istniejące dolegliwości. Wykonywanie innych badań w sytuacji braku dolegliwości (np. zdjęcie Rtg klatki piersiowej, USG jamy brzusznej, badania krwi i moczu, ocena stężenia markera Ca 15.3 w surowicy) nie jest obecnie zalecane (bynajmniej nie z powodów czysto ekonomicznych w odpowiednio przeprowadzonych badaniach oceniających rezultaty ich stosowania wykazano, że ich wykonywanie u bezobjawowych chorych w żaden sposób nie zmienia ich sytuacji, niejednorodnie narażając na niepotrzebny stres). 32. Do kogo przychodzić do kontroli? Do chirurga, radioterapeuty czy chemioterapeuty? Niektórzy uważają, że kontrolę powinien prowadzić lekarz, który kończy proces leczenia. Najważniejsze jest zaufanie proszę wybrać lekarza, do którego odczuwa je Pani w największym stopniu. To pomaga! Czy po zabiegu oraz po zakończeniu leczenia powinnam stosować określoną dietę? Czy są pokarmy, które osoba leczona z powodu raka piersi powinna unikać? Czy istnieje specjalna dieta dla osób chorujących na tę właśnie chorobę? Nie istnieje specyficzna diety dla osób leczonych z powodu raka piersi.

19 Warto odżywiać się w sposób racjonalny czyli taki, który dostarcza organizmowi składników niezbędnych do funkcjonowania. Czyli warto stosować zdroworozsądkową dietę, odpowiednią dla wszystkich. Dietą godną polecenia jest dieta śródziemnomorska duże ilości warzyw i owoców, gruboziarniste pieczywo, makaron, białko pochodzące z ryb (szczególnie tłustych ryb morskich, bogatych w tłuszcze omega 3) i drobiu. Czerwone mięso nie jest przeciwwskazane, ale powinno być spożywane rzadziej jeden, dwa razy w tygodniu. Nadmiar tłuszczu zwierzęcego, białe pieczywo i cukier nie prowadzą do zdrowia i warto ograniczyć ich ilość w diecie. Nie poleca się natomiast diet eliminacyjnych (np. żywienia się jedynie kapustą lub winogronami), diety bogatotłuszczowej itp. Dotyczy to również głodówek wyczerpujących organizmy rekonwalescentek. Osoby zainteresowane korzyściami stosowania zielonej herbaty, niektórych rodzajów grzybów i poszczególnych warzyw w oparciu o wiarygodne badania kliniczne zachęcam do sięgnięcia do ksiązki p.t. Antyrak autorstwa Davida Servana-Schreibera (lekarza, który chorując na nowotwór szukał możliwości zwiększenia szans na przezwyciężenie choroby w wiarygodnych źródłach informacji medycznej, publikowanych w czasopismach medycznych. Odpowiednio skonstruowane badania oceniające skuteczność poszczególnych metod leczenia są źródłem standardów terapii, w odróżnieniu od forów internetowych i poglądów prezentowanych przez osoby niezwiązane z medycyną). 34. Czy warto sięgnąć po suplementy (preparaty witaminowe, mikroelementy itp.)? Prawidłowa dieta zapobiega niedoborom pokarmowym. O ile nie stwierdzono u Pani awitaminozy (sytuacji rzadko spotykana w rozwiniętych państwach Europy, zwłaszcza u osób odżywiających się w prawidłowy sposób), przyjmowanie suplementów witamin i mikroelementów nie zmieni sytuacji. Niektórzy uważają, że stosowanie niektórych witamin może pobudzić wzrost komórek nowotworowych u osoby, u której rozpoznano nowotwór. 17

20 wa kwalifikacja do tego rodzaju leczenia innymi słowy, nie można obu sposobów wykonywać zamiennie. Leczenie oszczędzające jest skuteczne w przypadkach wcześnie rozpoznanych. Nie można więc w sposób oszczędzający operować kobiety, u której guz osiągnął średnicę 4 cm. Jest przeciwwskazane w przypadku przewidywalnego złego efektu kosmetycznego (wielkość i kształt piersi nie pozwalają niekiedy na uzyskanie dobrego efektu wówczas zamiast pozostawienia zdeformowanej piersi warto zastanowić się nad jej odtworzeniem po wykonaniu amputacji). W sytuacji wystąpienia nawrotu choroby w zaoszczędzonej piersi dokonuje się jej amputacji: wyniki odległe (przeżywalność) są w tej sytuacji zbliżone do obserwowanych po wykonaniu odjęcia piersi jako pierwszego zabiegu. 11. Czym leczenie oszczędzające różni się od amputacji piersi? Oprócz pozostawienia piersi czasem trwania terapii. Obowiązkowym elementem leczenia oszczędzającego jest napromienianie, nie zawsze stosowane po amputacji. Zwykle radioterapia trwa około 5 tygodni. Może być wykonywana ambulatoryjnie czyli bez potrzeby leżenia w szpitalu przez cały czas leczenia. Wystarczą codzienne wizyty, podczas których napromienia się pierś. 12. W jakim celu usuwane są węzły chłonne pachy? Ponieważ wiemy, że rak piersi szerzy się drogą chłonki najczęściej właśnie do pachowych węzłów chłonnych oraz drogą krwi. Usuwamy guz wraz odpowiednim marginesem zdrowych tkanek i węzłami, ponieważ mogą znajdować się w nich komórki nowotworowe. Co więcej, informacja, czy w badaniu mikroskopowym węzłów znaleziono utkanie raka jest kluczowa podczas podejmowania decyzji o dalszym leczeniu uzupełniającym Ile węzłów pachowych usuwa się podczas zabiegu? Wszystkie węzły położone w pasze po stronie piersi zajętej przez guz. Różnice w liczbie zbadanych węzłów w Pani wyniku i wyniku Pacjentki leżącej na łóżku obok nie zależą od chirurga. Operujemy wycinając tkanki

21 położone w określonych granicach anatomicznych. Ile węzłów zostanie odnalezionych przez patologa i następnie zbadanych, tyle pojawi się na opisie badania mikroskopowego. W każdym razie ich liczba nie powinna być mniejsza od Czy zawsze wycina się pachowe węzły chłonne? Pachowych węzłów chłonnych nie usuwa się w przypadku raka przedinwazyjnego. Poza tym w wybranych przypadkach wykonywana jest biopsja węzła wartowniczego. 15. Co to jest biopsja węzła wartowniczego? Oznaczenie za pomocą limfoscyntygrafii (badanie układu chłonnego) węzła chłonnego, który jako pierwszy spośród wszystkich węzłów zostaje/zostałby zajęty przez przerzuty nowotworu. Wykazano, że jeżeli jest on wolny od zmian, pozostałe węzły są także niezajęte (ryzyko pojawienia się zmian w pozostałych węzłach jest akceptowalnie niskie). Oznakowany węzeł jest podczas zabiegu odnajdywany i wycinany. Jeżeli w badaniu mikroskopowym nie stwierdza się utkania raka w węźle wartowniczym, można zaoszczędzić pozostałe węzły chłonne pachy. 16. Czy biopsję węzła można wykonać u każdej kobiety chorej na raka piersi? Nie. Możemy wykonać ją w przypadkach o niskim zaawansowaniu, w których węzły chłonne nie są zmienione (opcjonalnie: w badaniu dotykiem również w badaniu USG, stosowanym w tej wybranej sytuacji do wstępnej oceny węzłów chłonnych). Procedura ta może być wykonywana jedynie w Oddziałach Chirurgii Onkologicznej, dysponujących oprócz niezbędnego sprzętu odpowiednim doświadczeniem w stosowaniu metody. O wyborze postępowania decyduje chirurg onkolog, który przedstawi Pani najbardziej optymalne postępowanie. 11

22 17. Czy amputacja piersi jest zabiegiem niebezpiecznym? Jest zabiegiem bezpiecznym. Jest wykonywana w znieczuleniu ogólnym, czyli podczas zabiegu nie odczuwa się bólu; pozostaje się w stanie snu, nie odbierając bodźców wzrokowych ani słuchowych. Przed zabiegiem Pacjentki są konsultowane przez internistę i anestezjologa ryzyko powikłań w okresie okołooperacyjnym jest niskie. 18. Jakie powikłania mogą wystąpić po operacji? Czym są powikłania? Powikłania, czyli niekorzystne następstwa zabiegu są niezależne od chirurga i od Pacjentki. Mogą zdarzyć się w każdym przypadku. Występują rzadko znakomita większość operowanych przechodzi operację bez jakichkolwiek problemów. Na szczęście zazwyczaj są niegroźne, nie stwarzają zagrożenia dla życia i zdrowia. Jest Pani w rękach zespołu osób, które poświęciły wiele lat intensywnej pracy na zdobycie umiejętności pozwalających pomóc chorym dotkniętym przez raka. Najczęściej spotykane powikłania to: krwawienie wymagające kolejnego, krótszego tym razem zabiegu i zahamowania. Łatwo je stwierdzić, a z pewnością nie doprowadzi do wykrwawienia. Kolejne powikłanie to zakażenie leczone antybiotykami. Przed zabiegiem, podczas rozmowy z chirurgiem ten temat jest zawsze poruszany. Inne możliwe powikłanie to obrzęk chłonny ręki Czym jest obrzęk chłonny kończyny górnej i kiedy się pojawia? Obrzęk może pojawić się jako następstwo wycięcia węzłów chłonnych pachy w sytuacji pojawienia się wywołujących go czynników. Takim czynnikiem może być przeciążenie kończyny (na przykład dźwiganie walizki, wiadra z wodą w ogrodzie), ale także mierzenie ciśnienia lub noszenie biżuterii ciasno opinającej rękę. Obrzęk pojawia się częściej u kobiet, które przestały wykonywać zalecone ćwiczenia ręki. Niekiedy pojawia się nagle w wyniku zakażenia, na przykład po skaleczeniu lub ukąszeniu przez owada. Oprócz poszerzenia obwodu kończyny pojawia się zaczerwienienie napiętej skóry, ból, gorączka należy wówczas jak najszybciej zgłosić się

23 do lekarza. Stosowanie zaleconego leczenia powoduje zazwyczaj wycofanie się objawów. 20. Jak zapobiegać obrzękowi? Wykonując ćwiczenia pokazane podczas pobytu w szpitalu przez fizjoterapeutów. Zestaw ćwiczeń powinien być wykonywany codziennie. Należy unikać przeciążenia kończyny (dźwiganie, powtarzalne ruchy z obciążeniem). Należy unikać mierzenia ciśnienia na ramieniu po stronie operowanej, a szczepienia przyjmować w drugie ramię. 21. Czy zbieranie się płynu w ranie po zabiegu jest nieprawidłowością? Czy istnieje norma ilości płynu, powyżej której pojawia się patologia? Zbieranie się płynu w ranie po zabiegu (odjęciu piersi lub zabiegu oszczędzającym) jest naturalnym następstwem zabiegu. Płyn przestaje być wytwarzany po upływie około 4 tygodni. Niekiedy płyn pojawia się w późniejszym okresie, trudno jednak mówić w tym przypadku o patologii. Jest wówczas niedogodnością, ale nie jest nieprawidłowością. 22. Jak wygląda postępowanie z płynem zbierającym się w ranie? Podczas zabiegu do rany wkładany jest dren plastikowa rurka odprowadzająca zbierającą się w ranie chłonkę do specjalnego pojemnika. Dren jest skutecznie przymocowany do skóry, nie ma więc obawy jego wypadnięcia (np. podczas zmiany pozycji w nocy). Dren usuwamy w czasie 2-3 dni po zabiegu z pewnością do czasu wypisania do domu. Po wypisaniu do domu będzie Pani zgłaszać się na zmiany opatrunków i usuwanie płynu poprzez nakłuwanie i aspirowanie strzykawką (ponieważ czucie w obrębie skóry jest zniesione przez kilka- kilkanaście tygodni od zabiegu, powtarzane wkłucia nie są bolesne). 23. Czy warto zgłaszać się na punkcje? Co stanie się, jeżeli ktoś nie chce przychodzić na zmiany opatrunków (na przykład z powodu odległości do gabinetu lekarza)? 13

24 Warto. Jeżeli unikamy wizyt - zalegający w ranie płyn może ulec w takiej sytuacji zakażeniu. Pojawia się gorączka, zaczerwienienie skóry w okolicy rany. Należy zgłosić się do lekarza. 24. Kiedy usuwamy szwy (szew śródskórny) z rany? O ile rana nie została zamknięta szwem wchłanialnym, szwy usuwane są około 10 do 14 dni od daty zabiegu. 25. Po zabiegu odczuwam zdrętwienie w okolicy pod pachą, towarzyszy mu wrażenie uwierania. Czy oznacza to nieprawidłowe gojenie rany? Nie. Uczucie opisywane przez Pacjentki jako zdrętwienie, opuchnięcie, palenie, odczucie nieswojego ciała w opisanej wyżej lokalizacji, jak również na skórze nad mięśniem trójgłowym ramienia są konsekwencją zabiegu zaburzeń unerwienia czuciowego we wspomnianych miejscach. W odróżnieniu od zaburzeń w okolicy blizny odczucia te nie znikają, jednak z upływem czasu przestają być problemem. Warto wiedzieć, że towarzyszą zabiegowi i nie świadczą o nieprawidłowym gojeniu rany. 26. Dlaczego leczenia uzupełniającego (radioterapii i/lub chemioterapii) nie włącza się natychmiast po operacji? Czy oczekiwanie nie ma szkodliwych następstw? Czas między zabiegiem a otrzymaniem wyniku jest poświęcony rekonwalescencji i rehabilitacji. Oczekujemy na wynik badania histopatologicznego usuniętych tkanek, który jest niezbędny do ustalenia dalszej terapii. Leczenia uzupełniającego nie można włączyć do czasu wygojenia się rany. Czas przerwy 3-5 tygodni nie pogarsza rokowania Czy radioterapia jest stosowana zawsze po leczeniu operacyjnym? Po leczeniu oszczędzającym w każdym przypadku. Po amputacji piersi w części przypadków. O włączeniu napromieniania po mastektomii

25 decyduje zespół onkologów, biorąc pod uwagę przede wszystkim stopień zaawansowania choroby, ale także stan ogólny Pacjentki i choroby towarzyszące. 28. O czym mówi ocena ekspresji receptorów ER, PgR i Her2 neu? O rokowaniu, ale także o skuteczności proponowanego leczenia hormonalnego (które jest celowe wobec dodatnich receptorów) i leczenia celowanego trastuzumabem (Herceptyną) wobec dodatniej ekspresji receptora Her2 neu (+++). 29. Jaki rodzaj chemioterapii będzie stosowany w moim przypadku? O wyborze programu chemioterapii decyduje specjalista onkologii klinicznej (chemioterapii nowotworów). Udzieli Pani informacji na temat liczby kursów, trybu przyjmowania leków (ambulatoryjny, szpitalny) i możliwych działań niepożądanych. 30. Kiedy należy wykonać rekonstrukcję piersi? Pierwszym warunkiem jest wola Pacjentki chęć poddania się rekonstrukcji. Odtworzenie piersi jest wykonywane podczas zabiegu amputacji lub po pewnym czasie po mastektomii. Oba rozwiązania mają swoje plusy, ale również i minusy. Za jednoczasowym wykonaniem rekonstrukcji przemawia zmniejszenie urazu psychicznego oraz możliwość wykonania amputacji oraz odtworzenia podczas tego samego zabiegu bez potrzeby kolejnej hospitalizacji. Minus to możliwość uszkodzenia zrekonstruowanej piersi podczas leczenia uzupełniającego radioterapii (a w części przypadków podczas amputacji piersi nie wiemy, czy będzie ono potrzebne w przyszłości, po operacji) i w efekcie gorszy wynik kosmetyczny. Zalety odroczonej rekonstrukcji to możliwość przeprowadzenia leczenia uzupełniającego bez obawy o uszkodzenie odtworzonej piersi. Minus kolejna hospitalizacja, stres związany z zabiegiem dlatego warunkiem jest zdecydowana chęć poddania się zabiegowi. 15

26 Trudno jednoznacznie wskazać najlepszą opcję zdania lekarzy są również podzielone. 31. Czy po zakończeniu leczenia żegnam się ze szpitalem i nigdy nie wracam do onkologa? Po zakończeniu leczenia istnieje potrzeba regularnej kontroli. W części przypadków choroba może powrócić celem kontroli jest rozpoznanie nawrotu i włączenie odpowiedniego leczenia. Poza tym ryzyko zachorowania na drugiego, niezależnego raka piersi jest wyższe u kobiet leczonych w przeszłości z powodu raka piersi. Dlatego ważne jest również badanie zdrowej piersi. Zalecenia dotyczące postępowania po zakończeniu leczenia obejmują: badanie dotykiem blizny i piersi (lub obu piersi po leczeniu oszczędzającym) oraz coroczną mammografię. Równie ważna jest rozmowa warto podzielić się swoimi wątpliwościami i zgłosić istniejące dolegliwości. Wykonywanie innych badań w sytuacji braku dolegliwości (np. zdjęcie Rtg klatki piersiowej, USG jamy brzusznej, badania krwi i moczu, ocena stężenia markera Ca 15.3 w surowicy) nie jest obecnie zalecane (bynajmniej nie z powodów czysto ekonomicznych w odpowiednio przeprowadzonych badaniach oceniających rezultaty ich stosowania wykazano, że ich wykonywanie u bezobjawowych chorych w żaden sposób nie zmienia ich sytuacji, niejednorodnie narażając na niepotrzebny stres). 32. Do kogo przychodzić do kontroli? Do chirurga, radioterapeuty czy chemioterapeuty? Niektórzy uważają, że kontrolę powinien prowadzić lekarz, który kończy proces leczenia. Najważniejsze jest zaufanie proszę wybrać lekarza, do którego odczuwa je Pani w największym stopniu. To pomaga! Czy po zabiegu oraz po zakończeniu leczenia powinnam stosować określoną dietę? Czy są pokarmy, które osoba leczona z powodu raka piersi powinna unikać? Czy istnieje specjalna dieta dla osób chorujących na tę właśnie chorobę? Nie istnieje specyficzna diety dla osób leczonych z powodu raka piersi.

27 Warto odżywiać się w sposób racjonalny czyli taki, który dostarcza organizmowi składników niezbędnych do funkcjonowania. Czyli warto stosować zdroworozsądkową dietę, odpowiednią dla wszystkich. Dietą godną polecenia jest dieta śródziemnomorska duże ilości warzyw i owoców, gruboziarniste pieczywo, makaron, białko pochodzące z ryb (szczególnie tłustych ryb morskich, bogatych w tłuszcze omega 3) i drobiu. Czerwone mięso nie jest przeciwwskazane, ale powinno być spożywane rzadziej jeden, dwa razy w tygodniu. Nadmiar tłuszczu zwierzęcego, białe pieczywo i cukier nie prowadzą do zdrowia i warto ograniczyć ich ilość w diecie. Nie poleca się natomiast diet eliminacyjnych (np. żywienia się jedynie kapustą lub winogronami), diety bogatotłuszczowej itp. Dotyczy to również głodówek wyczerpujących organizmy rekonwalescentek. Osoby zainteresowane korzyściami stosowania zielonej herbaty, niektórych rodzajów grzybów i poszczególnych warzyw w oparciu o wiarygodne badania kliniczne zachęcam do sięgnięcia do ksiązki p.t. Antyrak autorstwa Davida Servana-Schreibera (lekarza, który chorując na nowotwór szukał możliwości zwiększenia szans na przezwyciężenie choroby w wiarygodnych źródłach informacji medycznej, publikowanych w czasopismach medycznych. Odpowiednio skonstruowane badania oceniające skuteczność poszczególnych metod leczenia są źródłem standardów terapii, w odróżnieniu od forów internetowych i poglądów prezentowanych przez osoby niezwiązane z medycyną). 34. Czy warto sięgnąć po suplementy (preparaty witaminowe, mikroelementy itp.)? Prawidłowa dieta zapobiega niedoborom pokarmowym. O ile nie stwierdzono u Pani awitaminozy (sytuacji rzadko spotykana w rozwiniętych państwach Europy, zwłaszcza u osób odżywiających się w prawidłowy sposób), przyjmowanie suplementów witamin i mikroelementów nie zmieni sytuacji. Niektórzy uważają, że stosowanie niektórych witamin może pobudzić wzrost komórek nowotworowych u osoby, u której rozpoznano nowotwór. 17

28 35. Czy warto sięgać po tzw. metody niekonwencjonalne? ( vilcacora, koci pazur, aktywny krzem, mumio itp.) Lekarz szanuje dążenie Pacjenta do znalezienia wszystkich możliwych metod umożliwiających wyleczenie. Zwłaszcza w tak stresującej sytuacji, jaką bez wątpienia jest choroba nowotworowa. Stosowanie poszczególnych metod jest indywidualnym wyborem chorego. Warto zwrócić jednak uwagę na dwa aspekty takiego postępowania: pierwszy to zawartość rozmaitych substancji, mogących zakłócać farmakodynamikę stosowanego leczenia (leków, cytostatyków). Ponadto w żadnym z badań nie udowodniono skuteczności metod reklamowanych szeroko jako naturalne, pozbawione działań ubocznych i nadzwyczaj skuteczne (natomiast wyraźne efekty wykazano w badaniach oceniających skuteczność chirurgii, napromieniania, chemioterapii i hormonoterapii). Dyskredytowanie metod wspomnianych w pytaniu nie wynika bynajmniej z opisywanego przez propagujących je osób spisku lekarzy i firm farmaceutycznych: po prostu nie udowodniono ich skuteczności, a historia z ulotki zaczynająca się od słów U Pani C.Z. rozpoznano raka z przerzutami, które zniknęły 2 miesiące po stosowaniu naszego preparatu nie jest dowodem na ich skuteczność Czy tryb życia (i ewentualna jego zmiana) może wpłynąć na jakość życia i zwiększenie szans na wyleczenie? Z pewnością tak. Celem leczenia jest wyleczenie i powrót do pełnej aktywności we wszystkich jej aspektach. Wart pozostać przy swoich zainteresowaniach i rozwijać kolejne. Warto uprawiać sport zwiększa wydolność organizmu, powoduje wydzielanie endorfin i związane z nimi pozytywne odczucia, zapobiega obrzękowi i zaburzeniom funkcji ręki. Jest źródłem przyjemności. Nadwaga (wynikająca często z siedzącego trybu życia) jest natomiast jednym z czynników zwiększających ryzyko zachorowania na raka piersi, ponadto prowadzi do innych niekorzystnych następstw (cukrzyca, nadciśnienie, choroba niedokrwienna serca) warto zadbać o prawidłową wagę, a sport pomaga w doskonały sposób. Szczególnie godne polecenia jest pływanie nie obciąża stawów, świetnie

29 wzmacnia mięśnie, układ krążeniowy i oddechowy. Jeżeli nie umie Pani pływać, nic nie stoi na przeszkodzie, by nauczyć się pod okiem instruktora. Problem związany z blizną po amputacji piersi może rozwiązać odpowiednio dobrana proteza i kostium kąpielowy o kroju przeznaczonym specjalnie dla Pani. Przeciwwskazane są jedynie sporty prowadzące do przeciążenia ręki po operowanej stronie. Gama pozostałych do wyboru dyscyplin jest nadal bardzo szeroka. 37. Czy rak piersi jest chorobą zakaźną? Czy przebywając z moimi bliskimi nie narażam ich na bezpieczeństwo? Absolutnie nie. Rak piesi nie jest chorobą zakaźną. Nie naraża Pani nikogo na niebezpieczeństwo ani po zabiegu, ani w trakcie którejkolwiek z metod leczenia uzupełniającego (dziecku siedzącemu na kolanach nie zagraża w żaden osób napromienianie, które stosowano u Pacjentki). Wsparcie i obecność bliskich są z pewnością bardzo korzystne i niezbędne w przezwyciężeniu trudności związanych z chorobą. 38. U kogo mogę uzyskać odpowiedzi na pojawiające się wraz z nowymi sytuacjami pytania? Pani lekarz odpowie na większość z nich. Jeżeli szuka Pani wsparcia, może je Pani odnaleźć w Stowarzyszeniu Kobiet Po Mastektomii Femina Feniks. Osoby znajdujące się w sytuacji podobnej do tej, w której znalazła się Pani, spotykają się regularnie. Dzielą się swoimi doświadczeniami, wspólnie uczestniczą w zajęciach rehabilitacyjnych, rekreacyjnych i poszerzających wiedzę przydatną po rozpoznaniu choroby nowotworowej. Korzystają ze wsparcia psychologa i konsultującego onkologa. Emanująca od nich energia może udzielić się również i Pani. Koła Amazonek działają w większości miast Dolnego Śląska. Spotkania Koła Wrocławskiego odbywają się we wtorki o godz. 15 przy ulicy Ruskiej 46 A na I piętrze. 39. Czy jest szansa na wyleczenie? Zdecydowanie tak. 19

30 Zdajemy sobie sprawę, że pojawi się wiele innych pytań. Trudno w sposób wyczerpujący odpowiedzieć na wszystkie z nich na łamach wydawnictwa, które trzyma Pani w rękach. W skład zespołu zajmującego się Pani leczeniem wchodzą lekarze, pielęgniarki, fizjoterapeuci, psychologowie kliniczni, technicy. Proszę nie wahać się pytać na bieżąco. I proszę pamiętać: wyleczenie jest możliwe. 20

31

32

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu?

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Wiele czynników na które mamy bezpośredni wpływ, zwiększa ryzyko zachorowania

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Kilka ważnych porad dla kobiet chorych na raka piersi Konsultacja merytoryczna: dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Warto wiedzieć więcej o swojej

Bardziej szczegółowo

diagnostyka raka piersi

diagnostyka raka piersi diagnostyka raka piersi Jedyne w Polsce badanie genetyczne połączone z badaniem obrazowym piersi 1 Czy jesteś pewna, że nie grozi Ci zachorowanie na raka piersi? Aktualny stan wiedzy medycznej umożliwia

Bardziej szczegółowo

Kurs dla studentów i absolwentów

Kurs dla studentów i absolwentów Kurs dla studentów i absolwentów Profilaktyka, rozpoznanie i leczenie raka piersi. Etapy postępowania fizjoterapeutycznego u pacjentek po mastektomii Cel główny kursu: Przygotowanie do praktycznej pracy

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych.

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych. EDUKACYJNO-INFORMACYJNY PROGRAM PROFILAKTYKI NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH SKÓRY SKÓRA POD LUPĄ MATERIAŁ EDUKACYJNY DLA NAUCZYCIELI SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH 2014 Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane

Bardziej szczegółowo

Rozdział 5. Zabieg ortopedyczny, rekonwalescencja i rehabilitacja W TYM ROZDZIALE: W dniu zabiegu. Samoopieka pacjenta po zabiegu

Rozdział 5. Zabieg ortopedyczny, rekonwalescencja i rehabilitacja W TYM ROZDZIALE: W dniu zabiegu. Samoopieka pacjenta po zabiegu 61 Rozdział 5 Zabieg ortopedyczny, rekonwalescencja i rehabilitacja W TYM ROZDZIALE: W dniu zabiegu Samoopieka pacjenta po zabiegu Objawy, które należy natychmiast zgłosić Fizjoterapia po zabiegu Wypis

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA..,WWW.MONEY.PL ( 00:00:00) www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/warszawscy;lekarze;zastosowali;nowa;metode;leczenia;raka;j

Bardziej szczegółowo

DZIEŃ. 50-69 lat. 20-49 lat EUROPEJSKI. Walki z Rakiem Piersi

DZIEŃ. 50-69 lat. 20-49 lat EUROPEJSKI. Walki z Rakiem Piersi Europejski Dzień (Breast Health Day) to ustanowione 15 października święto, którego istotą jest przypominanie i uświadamianie o tym jak zapobiegać występowaniu nowotworów piersi oraz o olbrzymim znaczeniu

Bardziej szczegółowo

RAK PIERSI, CHOROBA CZĘSTO WYSTĘPUJĄCA! Na terenie Niemiec choruje co 10 kobieta, jednakże

RAK PIERSI, CHOROBA CZĘSTO WYSTĘPUJĄCA! Na terenie Niemiec choruje co 10 kobieta, jednakże RAK PIERSI, CHOROBA CZĘSTO WYSTĘPUJĄCA! Na terenie Niemiec choruje co 10 kobieta, jednakże RAK PIERSI JEST ULECZALNY! Szczególnie jeśli zostanie wcześnie rozpoznany oraz konsekwentnie i właściwie leczony.

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 05.09.2014 07.09.2014 Data Godziny Tematy zajęć Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 05.09.14

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja Rak piersi Najczęściej występujący nowotwór złośliwy u kobiet w Polsce 2004 r. ponad12 000 nowych zachorowań na raka piersi

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry.

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry. NOWOTWORY SKÓRY Nowotwory skóry są zmianami zlokalizowanymi na całej powierzchni ciała najczęściej w miejscach, w których nastąpiło uszkodzenie skóry. Najważniejszym czynnikiem etiologicznym jest promieniowanie

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

Cykl kształcenia 2013-2016

Cykl kształcenia 2013-2016 203-206 SYLABUS Nazwa Fizjoterapia kliniczna w chirurgii, onkologii i medycynie paliatywnej. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

Część A Programy lekowe

Część A Programy lekowe Wymagania wobec świadczeniodawców udzielających z zakresu programów zdrowotnych (lekowych) Część A Programy lekowe 1.1 WARUNKI 1. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B 1.1.1 wymagania formalne Wpis w rejestrze

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Cel wykonywania badań przesiewowych Jak powinna postępować każda kobieta? U jakich

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe piersi - ryzyko zachorowania, zaawansowanie, przeŝycia pięcioletnie. Dolny Śląsk, Dolnośląskie Centrum Onkologii.

Nowotwory złośliwe piersi - ryzyko zachorowania, zaawansowanie, przeŝycia pięcioletnie. Dolny Śląsk, Dolnośląskie Centrum Onkologii. Nowotwory złośliwe piersi - ryzyko zachorowania, zaawansowanie, przeŝycia pięcioletnie. Dolny Śląsk, Dolnośląskie Centrum Onkologii. Przygotowali: Komitet ds. Epidemiologii Beata Hawro, Maria Wolny-Łątka,

Bardziej szczegółowo

Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku

Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku Tegoroczna konferencja ESMO zaowocowała nowo przedstawionymi wytycznymi, dotyczącymi zarówno diagnostyki, jak

Bardziej szczegółowo

Podstawowe wiadomości o nowotworach nerki, pęcherza moczowego i prostaty

Podstawowe wiadomości o nowotworach nerki, pęcherza moczowego i prostaty Podstawowe wiadomości o nowotworach nerki, pęcherza moczowego i prostaty Człowiek najlepsza inwestycja Projekt pn. Opracowanie i wdrożenie programu profilaktycznego w zakresie wczesnego wykrywania nowotworów

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Załącznik do OPZ nr 8

Załącznik do OPZ nr 8 Załącznik do OPZ nr 8 Lista raportów predefiniowanych Lp. Tytuł raportu Potencjalny użytkownik raportu 1. Lista chorych na raka stercza w zależności od poziomu antygenu PSA (w momencie stwierdzenia choroby)

Bardziej szczegółowo

BREAST CANCER UNIT W ZACHODNIOPOMORSKIM

BREAST CANCER UNIT W ZACHODNIOPOMORSKIM ZACHODNIOPOMORSKIE CENTRUM ONKOLOGII BREAST CANCER UNIT W ZACHODNIOPOMORSKIM CENTRUM ONKOLOGII Małgorzata Talerczyk 17.01.2014 WSKAŹNIKI DZIAŁALNOŚCI 2013 r. Liczba hospitalizowanych pacjentów: 11 194

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Raki: rak podstawnokomórkowy rak kolczystokomórkowy rak płakonabłonkowy Czerniak Nowotwory złośliwe skóryrak podstawnokomórkowy

Bardziej szczegółowo

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu Wnioski naukowe Uwzględniając sprawozdanie oceniające PRAC w sprawie okresowych raportów o bezpieczeństwie (PSUR) dotyczących

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych 2015-02-03 1 opracowała: Agnieszka Podlaszczak Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo

Diagnoza. Zdiagnozowano raka piersi - i co dalej? Dr med. A.H. Wasylewski

Diagnoza. Zdiagnozowano raka piersi - i co dalej? Dr med. A.H. Wasylewski Diagnoza Zdiagnozowano raka piersi - i co dalej? Dr med. A.H. Wasylewski Zdiagnozowanie raka piersi początkowo budzi u większości kobiet przerażenie. Dlaczego ja? Co mam teraz zrobić i jakie czekają mnie

Bardziej szczegółowo

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu Rak piersi dr drn. n.med. med.agnieszka AgnieszkaIgnatowicz Ignatowicz-Pacyna - Pacyna Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu Dolnośląskie Centrum Onkologii

Bardziej szczegółowo

Rak gruczołu krokowego

Rak gruczołu krokowego Rak gruczołu krokowego Rak stercza (PCa - prostatic cancer) należy do najczęściej występujących nowotworów złośliwych u mężczyzn. W Polsce pod względem zapadalności ustępuje jedynie rakowi płuca i wyprzedza

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE SPOŚRÓD CHORYCH NA RAKA JELITA GRUBEGO UDAJE SIĘ POKONAĆ CHOROBĘ POD WARUNKIEM JEJ WCZESNEGO WYKRYCIA. Rak jelita grubego jest trzecim najczęściej

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia raka piersi

Epidemiologia raka piersi Dr n. med. Rafał Matkowski specjalista chirurgii onkologicznej Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Plac Hirszfelda 12, 53-413 Wrocław tel./fax 0048 71 3619111 tel. 0048 71 3689391 Epidemiologia

Bardziej szczegółowo

LECZENIE OSZCZĘDZAJĄCE W RAKU PIERSI Z PROCEDURĄ BIOPSJI WĘZŁA WARTOWNICZEGO

LECZENIE OSZCZĘDZAJĄCE W RAKU PIERSI Z PROCEDURĄ BIOPSJI WĘZŁA WARTOWNICZEGO LECZENIE OSZCZĘDZAJĄCE W RAKU PIERSI Z PROCEDURĄ BIOPSJI WĘZŁA WARTOWNICZEGO Co to jest leczenie oszczędzające? Rozpoznanie raka piersi jest jednoznacznym wskazaniem do leczenia. Podstawowym sposobem leczenia

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 88/2013 z dnia 15 kwietnia 2013 r. o projekcie programu Rak jajnika cichy zabójca. Program badań dla wczesnego

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008

Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008 Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008 W latach 2004-2008 w Dolnośląskim Rejestrze Nowotworów zarejestrowaliśmy 6.125 zachorowań na inwazyjne

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

Część A Programy lekowe

Część A Programy lekowe Wymagania wobec świadczeniodawców udzielających z zakresu programów zdrowotnych (lekowych) Część A Programy lekowe 1.1 WARUNKI WYMAGANE 1. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B 1.1.1 wymagania formalne Wpis

Bardziej szczegółowo

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Jadwiga Zapała CHOROBY CYWILIZACYJNE Nowotwory Choroby układu krążenia Choroby metaboliczne Schorzenia układu nerwowego EUROPEJSKI

Bardziej szczegółowo

[logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk. Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy

[logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk. Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy [logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy Co to jest rak szyjki macicy? Ten typ raka rozwija się w

Bardziej szczegółowo

LECZENIE RAKA PIERSI ICD-10 C

LECZENIE RAKA PIERSI ICD-10 C załącznik nr 5 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE RAKA PIERSI ICD-10 C 50 nowotwór złośliwy sutka Dziedzina medycyny: onkologia kliniczna I. Cel

Bardziej szczegółowo

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną chemioterapię z udziałem cisplatyny? Jacek Jassem Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego ń Uniwersytetu t Medycznego Jaka jest siła

Bardziej szczegółowo

W dniu 09.01.2004 odbyło się posiedzenie grupy ekspertów powołanych przez Zarząd

W dniu 09.01.2004 odbyło się posiedzenie grupy ekspertów powołanych przez Zarząd W dniu 09.01.2004 odbyło się posiedzenie grupy ekspertów powołanych przez Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego wraz z reprezentantami genetyków polskich. W wyniku dwudniowej dyskusji opracowano

Bardziej szczegółowo

pierwiastek promieniotwórczy jest umieszczany wewnątrz zmiany nowotworowej z dużą dokładnością

pierwiastek promieniotwórczy jest umieszczany wewnątrz zmiany nowotworowej z dużą dokładnością Dr n. med. Dariusz Kieszko lek. med. Justyna Podlodowska Brachyterapia Poradnik dla Pacjenta Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Brachyterapia jest to metoda radioterapii

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

leczenie miejscowe leczenie systemowe leczenie skojarzone Leczenie chirurgiczne wznowy miejscowej leczenie radykalne

leczenie miejscowe leczenie systemowe leczenie skojarzone Leczenie chirurgiczne wznowy miejscowej leczenie radykalne Leczenie W terapii raka jelita grubego stosuje się trzy podstawowe metody leczenia onkologicznego: chirurgię, radioterapię oraz chemioterapię. Dwie pierwsze określa się jako leczenie miejscowe, ostania

Bardziej szczegółowo

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Zachorowania i zgony na nowotwory złośliwe narzadu płciowego u kobiet w Polsce w latach 1987, 1996, 3 i szacunkowe na 1 r. 1987 1996 3 1 Zachorowania

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia

Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia Polish translation of Cervical screening: the colposcopy examination (January 2013) Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia Poradnik zaktualizowany Page 2 Dlaczego powinnam

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET: http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 12.09.2014 13.09.2014 Data Godziny Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 12.09.14 (piątek ) 9.00-12.45

Bardziej szczegółowo

Rak piersi Czy można przewidzieć, która z nas zachoruje? dr n. med. Małgorzata Kubasiewicz - radiolog

Rak piersi Czy można przewidzieć, która z nas zachoruje? dr n. med. Małgorzata Kubasiewicz - radiolog Rak piersi Czy można przewidzieć, która z nas zachoruje? dr n. med. Małgorzata Kubasiewicz - radiolog W 2010 r. w Polsce wykryto 15 784 przypadków raka piersi u kobiet, ale na raka piersi chorują też mężczyźni,

Bardziej szczegółowo

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Standaryzowane według wieku współczynniki zachorowalności na nowotwory złośliwe piersi w skali

Bardziej szczegółowo

25 maja 2013 Piknik. Zdrowa Mama to szczęśliwa rodzina!

25 maja 2013 Piknik. Zdrowa Mama to szczęśliwa rodzina! Tematyka: Profilaktyka choroby nowotworowej piersi Dlaczego postanowiliśmy poruszyć temat raka piersi u kobiet? Rak piersi jest jednym z najważniejszych problemów zdrowotnych u kobiet w Polsce. Z obecnie

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM Europejski Kodeks Walki z Rakiem Zawiera 11 zaleceń,, których stosowanie może przyczynić się do: zmniejszenia ryzyka zachorowania na nowotwory

Bardziej szczegółowo

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH Załącznik nr 1 opis programu MINISTERSTWO ZDROWIA DEPARTAMENT POLITYKI ZDROWOTNEJ Nazwa programu: NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH Nazwa zadania: OGRANICZENIE NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI U DZIECI

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Pomoc na Raka w ofercie AXA?

Dlaczego Pomoc na Raka w ofercie AXA? 1 Dlaczego Pomoc na Raka w ofercie AXA? Dlaczego Pomoc na Raka w ofercie AXA? 1 2 Z perspektywy klienta i rynku Nowotwory są obecnie uznawane za chorobę cywilizacyjną: z roku na rok wzrasta liczba zachorowań.

Bardziej szczegółowo

Walczymy z rakiem buuu rakiem! Pod honorowym patronatem Rzecznika Praw Dziecka

Walczymy z rakiem buuu rakiem! Pod honorowym patronatem Rzecznika Praw Dziecka Walczymy z rakiem buuu rakiem! Pod honorowym patronatem Rzecznika Praw Dziecka Drodzy Rodzice! W ostatnich latach wyleczalność nowotworów u dzieci i młodzieży wzrosła aż do 70-80%, a w przypadku ostrej

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku:

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku: Epidemiologia Rak jelita Szkolenie dla lekarzy rodzinnych 2007 Igor Madej Oddział Chirurgii Onkologicznej II Dolnośląskiego Centrum Onkologii Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Onkologicznej Akademii

Bardziej szczegółowo

DEKA SMARTLIPO - LASER LIPOLISI - ADIPOCYTOLIZA LASEROWA IMIĘ I NAZWISKO PACJENTA. Osoba kontaktowa TEL. TEL. KOM.

DEKA SMARTLIPO - LASER LIPOLISI - ADIPOCYTOLIZA LASEROWA IMIĘ I NAZWISKO PACJENTA. Osoba kontaktowa TEL. TEL. KOM. DEKA SMARTLIPO - LASER LIPOLISI - ADIPOCYTOLIZA LASEROWA IMIĘ I NAZWISKO PACJENTA Data urodzenia Wiek Waga kg Wzrost cm Leczony obszar.. Wymiary dotyczące obszaru- obwód.. Osoba kontaktowa Zawód ADRES

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

Dr n. med. Maria Dudek Mgr Małgorzata Matczuk. Poradnik. dla Pacjentów Onkologicznych. Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św.

Dr n. med. Maria Dudek Mgr Małgorzata Matczuk. Poradnik. dla Pacjentów Onkologicznych. Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Dr n. med. Maria Dudek Mgr Małgorzata Matczuk Poradnik dla Pacjentów Onkologicznych Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 CHOROBA NOWOTWOROWA to trudna i podstępna choroba

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego W TROSCE O PACJENTA CHOREGO NA RAKA GRUCZOŁU KROKOWEGO Ogólnopolski program edukacyjny Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego Program realizowany pod patronatem Polskiego Towarzystwa

Bardziej szczegółowo

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego może być stosowana łącznie z leczeniem operacyjnym chemioterapią. Na podstawie literatury anglojęzycznej

Bardziej szczegółowo

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Nefrektomia Nefrektomia jest metodą umożliwiającą całkowite wyleczenie

Bardziej szczegółowo

Czym jest nowotwór złośliwy?

Czym jest nowotwór złośliwy? Czym jest nowotwór złośliwy? Nowotwór złośliwy-nowotwór o małym zróżnicowaniu tkanek, za to o skłonności do odrywania się komórek. Nowotwór złośliwy często jest utożsamiany z rakiem, który jest tylko jedną

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej

Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej Resuscytacja Szpitale Uniwersyteckie Coventry i Warwickshire NHS Trust Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej Informacje przeznaczone dla pacjentów szpitali Coventry and Warwickshire, ich

Bardziej szczegółowo

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII PRZYKŁAD RAKA PIERSI V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY Ewelina Żarłok Revelva Concept Warszawa, 6 sierpnia 2015 1 CZYM JEST MODEL

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 25 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life.

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life. POWIKŁANIA Personal solutions for everyday life. Powikłania Cukrzyca występuje u osób, w przypadku których organizm nie potrafi sam kontrolować poziomu glukozy we krwi (określanego również jako poziom

Bardziej szczegółowo

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie Dziennik Ustaw Nr 52 3302 Poz. 271 2. Program profilaktyki raka szyjki macicy macicy etap podstawowy pobranie materiału z szyjki macicy do przesiewowego badania cytologicznego. macicy etap diagnostyczny

Bardziej szczegółowo

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH.

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. Załącznik nr 1a Opis programu Nazwa programu: NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. Nazwa zadania: PROGRAM OPIEKI NAD RODZINAMI WYSOKIEGO, DZIEDZICZNIE UWARUNKOWANEGO RYZYKA ZACHOROWANIA NA

Bardziej szczegółowo

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Wytyczne: POLANICA 1998 POZNAŃ 1999 KRAKÓW 2000 Wrocław 2006 Rozporządzenie ministra edukacji

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r.

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. w sprawie uchwalenia Programu Zdrowotnego ZDROWA GMINA na lata 2015-2016 oraz udzielenia dotacji dla Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej

Bardziej szczegółowo

GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus)

GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus) NOWOTWORY PIERSI NOWOTWORY ŁAGODNE SUTKA: GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) TORBIEL (cystis mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus) BRODAWCZAK

Bardziej szczegółowo

Krótki film o mammografii*. * z Centrum mammografii Central and East London

Krótki film o mammografii*. * z Centrum mammografii Central and East London Transkrypcja filmu Tytuł otwierający Krótki film o mammografii*. * z Centrum mammografii Central and East London Mam na imię Zohra i pracuję od półtorej roku w Central and East London Breast Screening

Bardziej szczegółowo

Poznaj swoje piersi. Wykrywanie zmian

Poznaj swoje piersi. Wykrywanie zmian Poznaj swoje piersi Wykrywanie zmian Poznaj swoje piersi: wykrywanie zmian Rak piersi jest najczęściej spotykanym typem nowotworu u kobiet w Irlandii Północnej 1 na 12 kobiet w Irlandii Północnej choruje

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Nowelizacja art. 7 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych (Dz. U. Nr 143, poz. 1200), zwana dalej,,ustawą,

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie raka piersi Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie raka piersi Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE RAKA PIERSI ICD-10 C 50 nowotwór złośliwy sutka Dziedzina medycyny: onkologia kliniczna I. Cel

Bardziej szczegółowo

(Nie)przychodzi Polka do lekarza

(Nie)przychodzi Polka do lekarza ()przychodzi Polka do lekarza Wyniki badania Kontakt: Aneta Jaworska Tel. +48 +48 (22) 592 63 00 e-mail: aneta.jaworska@grupaiqs.pl Z badania omnibusowego IQS96, przeprowadzonego przez instytut badawczy

Bardziej szczegółowo

Fundacja TAM I Z POWROTEM

Fundacja TAM I Z POWROTEM Fundacja TAM I Z POWROTEM NASZE ZADANIA Wspieranie finansowe polskiej onkologii poprzez rozmaite formy zbiórki pieniędzy i realizacje niezbędnych projektów. Szeroko pojęte działanie informacyjno promocyjne,

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Badanie piersi metodą rezonansu magnetycznego

Badanie piersi metodą rezonansu magnetycznego Badanie piersi metodą rezonansu magnetycznego MR Polska Badanie MR piersi, czyli mammografia metodą rezonansu magnetycznego Jest to jedna z podstawowych metod obrazowych stosowanych w diagnostyce gruczołu

Bardziej szczegółowo