Zachorowalność na nowotwory złośliwe u kobiet w 2010 r.: 1. rak sutka - 22,4% (15784) 2. rak jelita grubego 10,1% 3. rak płuca 8,6% Zgony: 1.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zachorowalność na nowotwory złośliwe u kobiet w 2010 r.: 1. rak sutka - 22,4% (15784) 2. rak jelita grubego 10,1% 3. rak płuca 8,6% Zgony: 1."

Transkrypt

1 RAK SUTKA

2 Zachorowalność na nowotwory złośliwe u kobiet w 2010 r.: 1. rak sutka - 22,4% (15784) 2. rak jelita grubego 10,1% 3. rak płuca 8,6% Zgony: 1. rak płuca 15,1% (6161) 2. rak sutka 12,8% (5226) 3. rak jelita grubego 11,9%

3 Rak sutka przewidywana zachorowalność w latach wzrost zachorowalności we wszystkich grupach wiekowych 2. niewielki wzrost przed menopauzą (z 16 na 19/10 5 ) 3. największy wzrost pomiędzy 50 i 69 rŝ. 4. wolniejszy wzrost po 70 rŝ.

4 Rak sutka przewidywana umieralność w latach tendencja ogólna stabilizacja 2. spadek umieralności do 49 rŝ. 3. utrzymanie obecnego wskaźnika w wieku rŝ. 4. niewielki wzrost po 70 rŝ.

5 Czynniki ryzyka: A. Genetyczne B. Hormonalne (raki sporadyczne)

6 Czynniki genetyczne Dziedziczenie genów podatności 12% raków sutka 3% raków sutka - AD BRCA1 i BRCA2 Ponadto: wzrost ryzyka raka jajnika (dla BRCA1 o 20-40%, dla BRCA2 o 10-20%), raka jelita grubego, prostaty i trzustki BRCA2 - rak męskiego sutka

7 Raki BRCA1- nisko zróŝnicowane, wzrost syncytialny, wyraźne granice, naciek limfocytarny, ER, PR i HER-2(-) zespół Li-Fraumeni zespół Cowdena zespół Peutza-Jeghersa ataxia-teleangiectasia

8 Czynniki hormonalne płeć wiek choroba proliferacyjna sutka rak drugiego sutka, endometrium wczesna I miesiączka, późna menopauza

9 CiąŜe - rola ochronna, ale pierwsza ciąŝa po 30 rŝ zwiększa ryzyko Karmienie piersią Otyłość (otyłe przed 40 - ryzyko zmniejszone, po menopauzie - ryzyko zwiększone) HTZ 1,2-1,7x (raki ER+), doustna antykoncepcja raczej nie (zmniejsza ryzyko raka jajnika i endometrium)

10 róŝnice geograficzne napromienianie (leczenie ziarnicy) dieta (alkohol zwiększa ryzyko, kawa i papierosy- nie) korzystny wpływ wysiłku fizycznego toksyny środowiskowe

11 Rak sutka u rasy czarnej jest rzadszy, ale rokuje gorzej: - więcej raków przed 40 rŝ. - raki o wyŝszym NG - częściej brak receptorów hormonalnych - róŝne typy sporadycznych mutacji p53

12 L : P = 110 : 100 obustronne - 4% kwadrant górny zewnętrzny - 50% część centralna - 20% pozostałe kwadranty po 10%

13 KLASYFIKACJA I. Raki in situ 15-30% - przewodowy DCIS - 80% - zrazikowy LCIS - 20% II. Raki naciekające 70-85%

14 KLASYFIKACJA Raki naciekające - przewodowy NOS - 79% - zrazikowy - 10% - cewkowy / sitowaty - 6% -śluzowy - 2% - rdzeniasty - 2% - brodawkowaty - 1% - metaplastyczny < 1%

15 Rak przewodowy in situ (DCIS) Prekursor raka inwazyjnego Heterogenny pod względem biologii i morfologii Wiek lat (średnio 55) Atypowy rozrost nabłonka obejmujący co najmniej 2 przewody lub obszar średnicy 2-3 mm

16 DCIS vs ADH - ADH zmiana poniŝej 2 mm, brak atypii duŝego stopnia i martwicy - ADH o większych rozmiarach gdy towarzyszy bliźnie promienistej lub brodawczakowi - wygląd komórek, układy, nieliczne mitozy

17 W 80% są wykrywane przy badaniu mammograficznym ( podejrzane zwapnienia, zaburzenie architektoniki) W 20% są klinicznie jawne: - badalny torbielowaty guz (carcinoma papillare intracysticum) - choroba Pageta - wyciek z brodawki (papilloma intraductale cum DCIS lub DCIS papillare apocrinale) - badalna zmiana gwiaździsta (tumor- forming DCIS)

18 DCIS: - comedocarcinoma (high grade) - noncomedocarcinoma

19 Comedocarcinoma: % DCIS - martwice, atypia, obniŝona kohezja - okołoprzewodowe włóknienie i nacieki limfoplazmocytarne - róŝny zasięg w gruczole - moŝe być zachowana warstwa komórek mioepitelialnych

20 Noncomedocarcinoma: A. typ sitowaty bez martwicy - mała atypia, rzadko mitozy, zwapnienia B. typ mikropapilarny - jednorodna populacja komórek, zachowane komórki mioepitelialne - częściej wieloogniskowy niŝ inne typy DCIS

21 C. typ apokrynowy D. typ jasnokomórkowy E. typ sygnetowatokomórkowy (G3) Postaci mieszane

22 DCIS grading wg AFIP Grade Polimorfizm / Atypia Martwica / /

23 Grade 1: raki sitowate i mikropapilarne bez martwicy Grade 2: raki sitowate, mikropapilarne i lite z martwicą bez atypii lub z atypią bez martwicy oraz rzadkie postaci (jasnokomórkowy, wrzecionowatokomórkowy z martwicą lub bez) Grade 3: comedocarcionoma, raki sygnetowatokomórkowe i apokrynowe

24 Indeks prognostyczny Van Nuys Wielkość guza : 1 = do 15 mm, 2 = mm, 3 = powyŝej 40 mm Grade: 1 = NG1 bez martwicy, 2 = NG1 lub NG2 z martwicą, 3 = NG3 Marginesy: 1 = powyŝej 10 mm, 2 = 1-9 mm, 3 = poniŝej 1 mm Wiek: 1 = powyŝej 60, 2 = 40-60, 3 = poniŝej 40

25 DCIS obustronne: 2,2 22% - wieloogniskowe: 12 45,5% (do 80% w materiale z mastektomii) - ukryty rak inwazyjny: 6 21% - przerzuty w węzłach pachowych: do 4,5% DCIS z mikroinwazją (TNM): - ognisko(a) naciekania poza błoną podstawną do 1 mm śr.

26 DCIS G1 marker podwyŝszonego ryzyka raka inwazyjnego w tym samym sutku, po kilku latach; rokowanie korzystne DCIS G3 z reguły wysoce agresywna zmiana z duŝą tendencją do nawrotów (nawet po radykalnym wycięciu); rokowanie niekorzystne

27 CHOROBA PAGETA SUTKA 1-2% raków sutka, 6-7 dekada Ŝycia, owrzodzenie, wciągnięcie brodawki, wyciek z brodawki, wyprysk, zmiana jednostronna, teŝ u męŝczyzn Towarzyszący DCIS (prawie zawsze) i w 30 80% rak naciekający (obie składowe high-grade) Amplifikacja genu HER-2; ekspresja receptorów steroidowych: AR 88%, ER 5-44%, PR 0-32% Produkcja hereguliny-α przez komórki naskórka

28 Histogeneza: 1. z nabłonka przewodów piersi, wtórne zajęcie naskórka 2. z komórek przydatków skóry 3. z ektopowych komórek gruczołowych sutka (komórki Tokera brodawki sutkowej) lub ektopowych komórek gruczołów potowych 4. ze stransformowanych komórek macierzystych w naskórku

29 Rak zrazikowy in situ (LCIS) Rozrost komórek nabłonka zrazików, który wypełnia całkowicie co najmniej 50% pęcherzyków i szerzy się pagetoidnie w przewodach Nie tworzy guza, nie zawiera zwapnień, mammograficznie niemy 20-40% obustronny; wieloogniskowy 80-90% przed menopauzą Brak ekspresji E-kadheryny ER(+), PR(+), HER-2(-)

30 Rak przewodowy naciekający NOS - obraz makroskopowy - klasyfikacja Blooma-Richardsona 1. tworzenie cewek 2. polimorfizm komórek 3. liczba mitoz I = 3-5, II = 6-7, III = 8-9

31 Klasyfikacja molekularna raków sutka 1. Typ luminalny A % raków NOS, ER(++), HER-2(-) - wysoko i pośrednio zróŝnicowane - po menopauzie, dobry efekt HT 2. Typ luminalny B % - ER(+), często HER-2(+), triple positive - nisko zróŝnicowane, wysoki indeks Ki-67 - przerzuty do węzłów, ograniczony efekt HT, chemioterapia (+)

32 3. Typ normal breast-like %; ekspresja genów komórek nienabłonkowych, silna ekspresja genów komórek warstwy podstawnej, słaba - luminalnej - dobrze zróŝnicowane, ER(+), HER-2(-) - odrębny typ raka? 4. Raki z nadekspresją HER % - ER(-), HER-2(+) - nisko zróŝnicowane, wysoki indeks Ki-67 - częste przerzuty do mózgu

33 5. Typ podstawny (basal-like) %; ER, PR, HER-2, CK8/18/19 (-) - (+) markery komórek mioepitelialnych (Pkadheryna, CK5/6, SMA, p63) oraz EGFR i c-kit - nisko zróŝnicowane, martwice, wysoki indeks Ki-67 - BRCA1, młodszy wiek - agresywny przebieg, przerzuty częściej do płuc i mózgu, rzadziej do węzłów, kości i wątroby % reaguje na chemioterapię

34 Immunofenotyp podstawny: 1. raki przewodowe NOS G3 2. raki metaplastyczne 3. raki o róŝnicowaniu mioepitelialnym (carcinoma adenoides cysticum, carcinoma mioepitheliale) 4. raki rdzeniaste

35 Cechy histologiczne: - rozpręŝający typ wzrostu - tworzenie układów litych lub syncytialnych, a nie cewek - wysoki stopień złośliwości histologicznej - obszary martwicy geograficznej - wysoki indeks mitotyczny i wskaźnik N:C - w części przypadków naciek z komórek limfatycznych w podścielisku

36 1. Raki typu podstawnego mutacja w najmniej zróŝnicowanej komórce macierzystej lub progenitorowej o fenotypie ER(-) / CK5/6(+) / CK8/18(-). 2. Raki o pośrednim stopniu zróŝnicowania [ER(+) w 6-100% komórek] mutacja w komórce macierzystej (progenitorowej) ER(-), ale z moŝliwością róŝnicowania się w komórki ER(+). 3. Raki wysoko zróŝnicowane mutacja w komórce prekursorowej częściowo zróŝnicowanej o fenotypie ER(+) / CK8/18(+) / CK5/6(-).

37 RAKI ZRAZIKOWE NACIEKAJĄCE Makroskopowo jak rak przewodowy lub rozlany wzrost bez tworzenia guza, w mammografii zaburzenie architektoniki miąŝszu Obustronny 5-10% Wzrost częstości u kobiet po menopauzie (HTZ) Wysoko i pośrednio zróŝnicowane diploidalne, ER+, PR+, rzadko HER-2(+), typ luminalny A, często towarzyszy LCIS

38 Kryteria klasyfikacji: - indiańskie ścieŝki grubości 1-2 komórek - komórki małe, jednorodne, często wakuole w cytoplazmie Wariant pleomorficzny: - indiańskie ścieŝki ale komórki większe, bardziej polimorficzne, bez wakuolek Wariant histiocytoidny Wariant sygnetowatokomórkowy

39 1. Typ klasyczny ( indiańskie ścieŝki, typowe komórki) 2. Wariant lity (typowe komórki rosnące w postaci duŝych litych guzków) 3. Wariant alweolarny (typowe komórki rosnące w małych gniazdach po komórek) 4. Wariant tubulo-lobularny (typowe komórki, częściowo indiańskie ścieŝki, częściowo struktury cewkowe) 5. Typ mieszany

40 Brak ekspresji E-kadheryny Częściej niŝ inne typy raka sutka przerzutują do otrzewnej i przestrzeni zaotrzewnowej, opon mózgowych, przewodu pokarmowego (rak sygnetowatokomórkowy), jajnika, macicy, szpiku, rzadziej do płuc i opłucnej Rokowanie jak w raku przewodowym

41 RAK RDZENIASTY Młodsza grupa wiekowa, lepsze rokowanie U kobiet z mutacją BRCA1 stanowią 13% raków Dobrze odgraniczone, układy syncytialne, jąderka, mitozy, naciek limfoplazmatyczny, wzrost ekspansywny Niski stopień zróŝnicowania, aneuploidia, triple negative, wysoki indeks proliferacyjny, na ogół brak DCIS i inwazji naczyniowej, rzadko przerzuty do węzłów

42 RAK ŚLUZOWY Starszy wiek Powolny wzrost, guz dobrze odgraniczony, miękki Co najmniej 90% utkania śluzowego Diploidalne, receptory hormonalne (+), nieco częściej u kobiet z BRCA1 Przerzuty poniŝej 20% Lepsze rokowanie

43 RAK CEWKOWY Wykrywalność rośnie (10% raków poniŝej 1 cm) Młodsza grupa wiekowa Wieloogniskowe i obustronne >90% utkania cewkowego, 1 warstwa komórek = brak komórek mioepitelialnych 95% diploidalne, receptory hormonalne (+) Przerzuty poniŝej 10%, dobre rokowanie

44 RAKI METAPLASTYCZNE Raki o immunofenotypie podstawnym I. Rak płaskonabłonkowy: - z duŝych komórek, rogowaciejący i nierogowaciejący - z róŝnicowaniem wrzecionowatokomórkowym II. Rak gruczołowo-płaskonabłonkowy: - high grade, low grade

45 III. Rak gruczołowy z róŝnicowaniem wrzecionowatokomórkowym IV. Rak z róŝnicowaniem chrzęstnym: - zwykły rak naciekający z ogniskowym róŝnicowaniem chrzęstnym - chondroid carcinoma V. Rak z róŝnicowaniem kostnym

46 ZMIANY MAMMOGRAFICZNE Zagęszczenia miąŝszu (nieregularne, kolczaste, naciekające otoczenie) Zaburzenia architektury (częściej raki zrazikowe) Zwapnienia liczne, drobne, nieregularne

47 WSPÓLNE CECHY RAKÓW NACIEKAJĄCYCH naciekanie we wszystkich kierunkach skórka pomarańczowa, zaciąganie brodawki przerzuty do węzłów chłonnych (zaleŝnie do lokalizacji) przerzuty z krwią do płuc, kości, wątroby, nadnerczy, mózgu, opon

48 Główne czynniki rokownicze: 1. rak in situ vs naciekający 2. przerzuty odległe 3. przerzuty do węzłów chłonnych 4. wielkość guza 5. zaawansowanie miejscowe (naciek skóry, mięśni) 6. rak zapalny

49 Przerzuty do węzłów chłonnych - najwaŝniejszy niezaleŝny czynnik prognostyczny przy braku przerzutów odległych - bez przerzutów 10-letnie przeŝycie do 80% węzły zajęte % - ponad 10 węzłów zajętych % - wielkość przerzutu (2 mm), inwazja torebki - węzeł wartowniczy

50 Wielkość guza: - drugi co do znaczenia czynnik rokowniczy, niezaleŝny od stanu węzłów chłonnych - guz < 1 cm, bez przerzutów w węzłach chłonnych 10-letnie przeŝycie około 90%

51 ZAAWANSOWANIE KLINICZNE Stage 0 - DCIS i LCIS- 5-letnie przeŝycie 92% Stage I - rak naciekający poniŝej 2 cm bez przerzutów węzłowych i odległych - 87% Stage II - rak poniŝej 5 cm i do 3 węzłów zajętych, albo rak powyŝej 5 cm z wolnymi węzłami, bez przerzutów odległych - 75%

52 Stage III - rak powyŝej 5 cm z zajętymi węzłami, lub kaŝdy rak z węzłami tworzącymi pakiety, zajęciem skóry, raki zapalne, ale bez przerzutów odległych - 46% Stage IV - kaŝdy rak z przerzutami odległymi - 13%

53 Pozostałe czynniki rokownicze: 1. Typ histologiczny 2. Grading (klasyfikacja Blooma- Richardsona) - 10-letnie przeŝycia dla G1-85%, 60% dla G2, 15% dla G3 3. Obecność receptorów hormonalnych

54 4. ekspresja receptora HER2/neu (Herceptyna) 5. inwazja naczyniowa 6. indeks proliferacyjny 7. zawartość DNA 8. odpowiedź na chemioterapię przedoperacyjną 9. profil genetyczny

55 RAK SUTKA U MĘśCZYZN 1% raków sutka Czynniki ryzyka: - podwyŝszony poziom estradiolu i in. estrogenów, orchitis po śwince, uraz jądra, niepłodność, prolactinoma - zespół Klinefeltera (ryzyko 50x) - rodzinny rak sutka - niejasny związek z ginekomastią - choroby wątroby (Egipt), otyłość, naparstnica, napromienianie

56 - germinalna mutacja genu BRCA1 i 2, receptora androgenu, polimorfizm CYP17, zespół Cowdena, Lyncha Klinicznie: śr. wiek 61 lat (bez wywiadu rodzinnego; 58 lat przy raku rodzinnym) - centralny guz, w 3% obustronny, surowiczy lub krwisty wyciek z brodawki, typowa mammografia, 9-30% mikrozwapnienia % raki in situ (głównie przewodowe) - rak Pageta

57 - raki przewodowe naciekające NOS 85% - róŝnicowanie lobularne bardzo rzadko - raki rdzeniaste, śluzowe, neuroendokrynne, typu śliniankowego i in. - ekspresja HER-2 w 17-81%, ER 81%, PR 75%, AR 34-95% - naciekanie skóry i ściany klatki piersiowej - czynniki rokownicze i tor przerzutowania jak u K - 5-letnie przeŝycie u rasy czarnej - 57%, białej 66%, u mieszkańców Azji i wysp Pacyfiku 75%

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Standaryzowane według wieku współczynniki zachorowalności na nowotwory złośliwe piersi w skali

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY NABŁONKOWE

NOWOTWORY NABŁONKOWE NOWOTWORY NABŁONKOWE RAK SUTKA W 2010 r w Polsce rak sutka stanowił 22,4% ogółu zachorowań na nowotwory złośliwe u kobiet i 12,8% zgonów Od 1975 do 2005 trzykrotny wzrost zachorowalności Powolny spadek

Bardziej szczegółowo

Rak piersi (carcinoma mammae, breast cancer)

Rak piersi (carcinoma mammae, breast cancer) Rak piersi 39 kach konieczna jest operacja (ewakuacja krwiaka, przywrócenie ciągłości osłonek). Piśmiennictwo Fibak J., Chirurgia. Podręcznik dla studentów, wyd. 3, PZWL, Warszawa 2002. Noszczyk W., Chirurgia,

Bardziej szczegółowo

Patologia sutka zmiany zapalne i proliferacyjne. Molekularne podstawy kancerogenezy w raku sutka.

Patologia sutka zmiany zapalne i proliferacyjne. Molekularne podstawy kancerogenezy w raku sutka. Patologia sutka zmiany zapalne i proliferacyjne. Molekularne podstawy kancerogenezy w raku sutka. Sutek Gruczoł mlekowy Gruczoł sutkowy Pierś Gruczoł piersiowy Zaburzenia rozwojowe Zapalenia Zmiany włókniste

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY NABŁONKOWE

NOWOTWORY NABŁONKOWE NOWOTWORY NABŁONKOWE RAK SUTKA W 2002 r w Polsce rak sutka stanowił 21,3% ogółu zachorowań na nowotwory złośliwe i 12,9% zgonów 12132 nowych zachorowań i 4825 zgonów Czynniki genetyczne: rak sutka w rodzinie,

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO. dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska

NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO. dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska wprowadzenie Nowotwór jest chorobą o podłożu genetycznym, czyli procesem spowodowanym nakładającym się zaburzeniami struktury DNA.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

(Carcinoma of the Adrenal Gland)

(Carcinoma of the Adrenal Gland) RAK KORY NADNERCZA (dotyczy pacjentów>20 roku Ŝycia) (Carcinoma of the Adrenal Gland) Barbara Górnicka, Łukasz Koperski 1. Materiał chirurgiczny: nadnercze, nadnercze z tkankami otaczającymi (określ) Inne

Bardziej szczegółowo

GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus)

GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus) NOWOTWORY PIERSI NOWOTWORY ŁAGODNE SUTKA: GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) TORBIEL (cystis mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus) BRODAWCZAK

Bardziej szczegółowo

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII Spis treści CHIRURGIA NARZĄDOWA... 1005 51. Nowotwory układu pokarmowego... 1007 51.1. Nowotwory przełyku Andrzej W. Szawłowski... 1007 51.1.1. Wstęp... 1007 51.1.2. Patologia... 1008 51.1.3. Rozpoznanie...

Bardziej szczegółowo

Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa

Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa Marcin Ligaj Zakład Patologii Centrum Onkologii w Warszawie Planowanie postępowania onkologicznego???

Bardziej szczegółowo

Leczenie nowotworów tarczycy Dr hab. n. med. Sylwia Grodecka-Gazdecka 2007

Leczenie nowotworów tarczycy Dr hab. n. med. Sylwia Grodecka-Gazdecka 2007 Leczenie nowotworów tarczycy Dr hab. n. med. Sylwia Grodecka-Gazdecka 2007 Klasyfikacja guzów tarczycy wg WHO Guzy nabłonkowe 1. Łagodne 2. Złośliwe Gruczolak pęcherzykowy Inne gruczolaki 2.1. Rak pęcherzykowy

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYBŁONIAK OPŁUCNEJ (Malignant Pleural Mesothelioma) Renata Langfort

MIĘDZYBŁONIAK OPŁUCNEJ (Malignant Pleural Mesothelioma) Renata Langfort MIĘDZYBŁONIAK OPŁUCNEJ (Malignant Pleural Mesothelioma) Renata Langfort 1. Rodzaj materiału chirurgicznego: opłucna inne brak moŝliwości określenia 2. Procedura chirurgiczna: dekortykacja opłucnej pleurektomia

Bardziej szczegółowo

1. Materiał chirurgiczny: brodawka Vatera, Ŝołądek, głowa trzustki, dwunastnica, przewód Ŝółciowy wspólny, pęcherzyk Ŝółciowy, inne (wymień)

1. Materiał chirurgiczny: brodawka Vatera, Ŝołądek, głowa trzustki, dwunastnica, przewód Ŝółciowy wspólny, pęcherzyk Ŝółciowy, inne (wymień) RAK BRODAWKI VATERA (carcinoma of the ampullary region) Krzysztof A. Bardadin 1. Materiał chirurgiczny: brodawka Vatera, Ŝołądek, głowa trzustki, dwunastnica, przewód Ŝółciowy wspólny, pęcherzyk Ŝółciowy,

Bardziej szczegółowo

(Carcinomas of the Salivary Glands)

(Carcinomas of the Salivary Glands) NOWOTWORY ŚLINIANEK (Carcinomas of the Salivary Glands) Monika Durzyńska 1. Materiał chirurgiczny: ślinianka, ślinianka z tkankami otaczającymi (określ) 2. Procedura chirurgiczna: Typ procedury: Resekcja

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA SCHORZEŃ PIERSI

PROFILAKTYKA SCHORZEŃ PIERSI PROFILAKTYKA SCHORZEŃ PIERSI Lek. Dominika Jasińska-Stasiaczek www.domhome.pl http://www.echirurgia.pl/sutek/koliste_ruchy.htm CO TO JEST ZMIANA W PIERSI? Pierś zbudowana jest z tkanki gruczołowej, tłuszczowej

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM: RAK PIERSI. Epidemiologia raka piersi Zachorowania/rok 15800 u kobiet 22% nowotworów (1. miejsce) 110 u mężczyzn 0.15%

SEMINARIUM: RAK PIERSI. Epidemiologia raka piersi Zachorowania/rok 15800 u kobiet 22% nowotworów (1. miejsce) 110 u mężczyzn 0.15% SEMINARIUM: RAK PIERSI Epidemiologia raka piersi Zachorowania/rok 15800 u kobiet 22% nowotworów (1. miejsce) 110 u mężczyzn 0.15% Zgony/rok 5200 u kobiet 13% zgonów (2.miejsce) 60 u mężczyzn 0.11% Etiologia

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

RAPORT SYNOPTYCZNY GRUCZOŁU PIERSIOWEGO

RAPORT SYNOPTYCZNY GRUCZOŁU PIERSIOWEGO 1. Rodzaj materiału operacyjnego 2. Procedura chirurgiczna 3. Badanie makroskopowe 4. Badanie mikroskopowe (cechy oceniane obowiązkowo) RAPORT SYNOPTYCZNY GRUCZOŁU PIERSIOWEGO Rak naciekający piersi a/

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY. Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa

DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY. Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa 1 PROBLEMY DIAGNOSTYCZNE Wady rozwojowe Wole Guzki tarczycy Nowotwory tarczycy Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

RAK WĄTROBOWOKOMÓRKOWY (hepatocellular carcinoma HCC) Barbara Górnicka

RAK WĄTROBOWOKOMÓRKOWY (hepatocellular carcinoma HCC) Barbara Górnicka RAK WĄTROBOWOKOMÓRKOWY (hepatocellular carcinoma HCC) Barbara Górnicka 1. Materiał chirurgiczny: wątroba, pęcherzyk Ŝółciowy, inne, brak moŝliwości określenia 2. Procedura chirurgiczna: klinowa resekcja

Bardziej szczegółowo

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz Sformatowano GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz 1. Materiał chirurgiczny: przełyk, Ŝołądek, jelito

Bardziej szczegółowo

Działania niepożądane radioterapii

Działania niepożądane radioterapii Działania niepożądane radioterapii Powikłania po radioterapii dzielimy na wczesne i późne. Powikłania wczesne ostre występują w trakcie leczenia i do 3 miesięcy po jego zakończeniu. Ostry odczyn popromienny

Bardziej szczegółowo

RAK PĘCHERZYKA śółciowego (Carcinoma of the Gallbladder) Krzysztof A. Bardadin

RAK PĘCHERZYKA śółciowego (Carcinoma of the Gallbladder) Krzysztof A. Bardadin RAK PĘCHERZYKA śółciowego (Carcinoma of the Gallbladder) Krzysztof A. Bardadin 1. Materiał chirurgiczny: pęcherzyk Ŝółciowy, wątroba, drogi Ŝółciowe zewnątrzwątrobowe, inne (wymień): 2. Procedura chirurgiczna:

Bardziej szczegółowo

Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny

Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny POZAGONADALNE I POZACZASZKOWE GUZY GERMINALNE (EXTRAGONADAL GERM CELL TUMOR) Ewa IŜycka-Świeszewska Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny 1.

Bardziej szczegółowo

RAK JAMY USTNEJ, WARG I JĘZYKA (Carcinomas of the Lip and Oral Cavity) Józef Kobos

RAK JAMY USTNEJ, WARG I JĘZYKA (Carcinomas of the Lip and Oral Cavity) Józef Kobos RAK JAMY USTNEJ, WARG I JĘZYKA (Carcinomas of the Lip and Oral Cavity) Józef Kobos 1. Opis umiejscowienia materiału (wycinka) Otrzymano Materiał świeŝy (nieutrwalony) Materiał utrwalony w formalinie Nieokreślono

Bardziej szczegółowo

RAK GARDŁA (GARDŁO ŚRODKOWE, GARDŁO DOLNE, NOSOGARDŁO) (Carcinomas of the Pharynx) Andrzej Marszałek

RAK GARDŁA (GARDŁO ŚRODKOWE, GARDŁO DOLNE, NOSOGARDŁO) (Carcinomas of the Pharynx) Andrzej Marszałek RAK GARDŁA (GARDŁO ŚRODKOWE, GARDŁO DOLNE, NOSOGARDŁO) (Carcinomas of the Pharynx) Andrzej Marszałek Rodzaj materiału: - biopsja, - biopsja wycinająca, - wycięcie topografia - gardło środkowe - nosogardło

Bardziej szczegółowo

RAK SROMU (Carcinoma of the Vulva) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz

RAK SROMU (Carcinoma of the Vulva) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz RAK SROMU (Carcinoma of the Vulva) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz (nieobowiązkowe składniki oznaczono +) 1. Rodzaj materiału Srom, inne (określ): 2. Procedura chirurgiczna

Bardziej szczegółowo

Biochemiczne markery nowotworowe

Biochemiczne markery nowotworowe Biochemiczne markery nowotworowe mgr Agnieszka Jeleń Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Analityka Medyczna IV rok Nowotwory przewodu pokarmowego zapadalności na nowotwory przewodu pokarmowego

Bardziej szczegółowo

Załącznik do OPZ nr 8

Załącznik do OPZ nr 8 Załącznik do OPZ nr 8 Lista raportów predefiniowanych Lp. Tytuł raportu Potencjalny użytkownik raportu 1. Lista chorych na raka stercza w zależności od poziomu antygenu PSA (w momencie stwierdzenia choroby)

Bardziej szczegółowo

RAK ZEWNĄTRZWYDZIELNICZEJ CZĘŚCI TRZUSTKI

RAK ZEWNĄTRZWYDZIELNICZEJ CZĘŚCI TRZUSTKI RAK ZEWNĄTRZWYDZIELNICZEJ CZĘŚCI TRZUSTKI (Carcinoma of the Exocrine Pancreas) Romana Tomaszewska 1. Dane kliniczne: rodzinne zapalenie trzustki rodzinny rak trzustki cukrzyca palenie tytoniu inne brak

Bardziej szczegółowo

Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku

Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku Nowe wytyczne w diagnostyce i leczeniu raka piersi w oparciu o doniesienia ESMO z 2007 roku Tegoroczna konferencja ESMO zaowocowała nowo przedstawionymi wytycznymi, dotyczącymi zarówno diagnostyki, jak

Bardziej szczegółowo

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu Rak piersi dr drn. n.med. med.agnieszka AgnieszkaIgnatowicz Ignatowicz-Pacyna - Pacyna Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu Dolnośląskie Centrum Onkologii

Bardziej szczegółowo

www.aotm.gov.pl Agencja Oceny Technologii Medycznych

www.aotm.gov.pl Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 84/2013 z dnia 22 czerwca 2013 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego Afinitor

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Nowotwory jajnika i piersi rzecz o wybrca-owanych (wybrakowanych) genach

Nowotwory jajnika i piersi rzecz o wybrca-owanych (wybrakowanych) genach Nowotwory jajnika i piersi rzecz o wybrca-owanych (wybrakowanych) genach Dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Klinika Onkologii Wojskowy Instytut Medyczny w Warszawie PORUSZANE TEMATY Dane epidemiologiczne Budowa

Bardziej szczegółowo

Nieprawidłowa masa stwierdzona podczas badania przedmiotowego. Dr n. med. Maciej Siński

Nieprawidłowa masa stwierdzona podczas badania przedmiotowego. Dr n. med. Maciej Siński Nieprawidłowa masa stwierdzona podczas badania przedmiotowego Dr n. med. Maciej Siński Podstawowe pytania Gdzie guz jest zlokalizowany? Jakie są jego wymiary i kształt? Kształt regularny, gładkie brzegi

Bardziej szczegółowo

Jacek Jassem, Maciej Krzakowski

Jacek Jassem, Maciej Krzakowski Rak piersi Redakcja: Jacek Jassem, Maciej Krzakowski Zespół autorski: Jacek Jassem, Maciej Krzakowski, Barbara Bobek-Billewicz, Renata Duchnowska, Arkadiusz Jeziorski, Wojciech Olszewski, Elżbieta Senkus-Konefka,

Bardziej szczegółowo

Rak piersi Czy można przewidzieć, która z nas zachoruje? dr n. med. Małgorzata Kubasiewicz - radiolog

Rak piersi Czy można przewidzieć, która z nas zachoruje? dr n. med. Małgorzata Kubasiewicz - radiolog Rak piersi Czy można przewidzieć, która z nas zachoruje? dr n. med. Małgorzata Kubasiewicz - radiolog W 2010 r. w Polsce wykryto 15 784 przypadków raka piersi u kobiet, ale na raka piersi chorują też mężczyźni,

Bardziej szczegółowo

RAK JAJOWODU (Carcinoma of the Fallopian Tube) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz

RAK JAJOWODU (Carcinoma of the Fallopian Tube) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz RAK JAJOWODU (Carcinoma of the Fallopian Tube) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz (nieobowiązkowe składniki oznaczono +) 1. Rodzaj materiału Prawy jajowód, lewy jajowód, prawy

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

Schorzenia gruczołu piersiowego. Dr n.med.anna Borowiecka Elwertowska

Schorzenia gruczołu piersiowego. Dr n.med.anna Borowiecka Elwertowska Schorzenia gruczołu piersiowego Dr n.med.anna Borowiecka Elwertowska Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem u kobiet Prawdopodobieństwo wystąpienia raka u kobiet USA 2001-2003 Ogółem 1/3 Rak

Bardziej szczegółowo

Patologia ginekologiczna. Część I

Patologia ginekologiczna. Część I Patologia ginekologiczna Część I Torbiel Bartholina Często związek z zapaleniem (m.in. rzeżączka) Objawy, wiek? Dyskomfort/ból, każdy wiek, zwykle 40 i więcej; może być bardzo duża Ryzyko raka? carcinoma

Bardziej szczegółowo

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy Rak prostaty męska sprawa Dr med. Piotr Machoy Wstęp Rocznie w Europie ok. 10% zgonów u mężczyzn z powodu chorób nowotworowych spowodowanych jest przez raka prostaty Rak prostaty (RS) jest jednym z trzech

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Raki: rak podstawnokomórkowy rak kolczystokomórkowy rak płakonabłonkowy Czerniak Nowotwory złośliwe skóryrak podstawnokomórkowy

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Cel wykonywania badań przesiewowych Jak powinna postępować każda kobieta? U jakich

Bardziej szczegółowo

Rak trzonu macicy. Małgorzata Gajewska

Rak trzonu macicy. Małgorzata Gajewska Rak trzonu macicy Małgorzata Gajewska Rozrosty endometrium Rozrost błony śluzowej trzonu macicy jest to zaburzenie stosunku tkanki gruczołowej do tkanki podścieliska endometrium. W wyniku niezrównoważonej

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 130/2013 z dnia 22 lipca 2013 w sprawie oceny leku Afinitor (ewerolimus), tabletki, 5 mg, 30 tabl., kod EAN 5909990711567

Bardziej szczegółowo

(Carcinoma of the Distal Extrahepatic Bile Ducts)

(Carcinoma of the Distal Extrahepatic Bile Ducts) RAK ZEWNATRZWĄTROBOWYCYH DRÓG śółciowych (Carcinoma of the Distal Extrahepatic Bile Ducts) Krzysztof. A. Bardadin 1. Materiał chirurgiczny: przewód Ŝółciowy wspólny, przewód wątrobowy prawy, przewód wątrobowy

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 05.09.2014 07.09.2014 Data Godziny Tematy zajęć Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 05.09.14

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia raka piersi

Epidemiologia raka piersi Dr n. med. Rafał Matkowski specjalista chirurgii onkologicznej Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Plac Hirszfelda 12, 53-413 Wrocław tel./fax 0048 71 3619111 tel. 0048 71 3689391 Epidemiologia

Bardziej szczegółowo

LECZENIE RAKA PIERSI ICD-10 C

LECZENIE RAKA PIERSI ICD-10 C załącznik nr 5 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE RAKA PIERSI ICD-10 C 50 nowotwór złośliwy sutka Dziedzina medycyny: onkologia kliniczna I. Cel

Bardziej szczegółowo

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym mgr Magdalena Brzeskwiniewicz Promotor: Prof. dr hab. n. med. Janusz Limon Katedra i Zakład Biologii i Genetyki Gdański Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

Przykładowe badania PET/CT wykonane w ZMN SCO

Przykładowe badania PET/CT wykonane w ZMN SCO Przykładowe badania PET/CT wykonane w ZMN SCO Pacjentka lat 47 ocena zmian w płucach w poszukiwaniu ogniska pierwotnego liczne zmiany meta w obu płucach, w układzie kostnym, wątrobie i węzłach chłonnych

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2006 roku

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2006 roku Nowotwory złośliwe u dzieci w 2006 roku Joanna Didkowska, Urszula Wojciechowska, Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów, Centrum Onkologii Instytut, Warszawa Krajowy Rejestr Nowotworów Niniejsze opracowanie

Bardziej szczegółowo

RAK JAJNIKA (Carcinoma of the Ovary) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz

RAK JAJNIKA (Carcinoma of the Ovary) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz RAK JAJNIKA (Carcinoma of the Ovary) Katarzyna Bednarek-Rajewska, Konstanty Korski, Jan Bręborowicz (nieobowiązkowe składniki oznaczono +) 1. Rodzaj materiału: Prawy jajnik, lewy jajnik, prawy jajowód,

Bardziej szczegółowo

Leczenie systemowe raka piersi

Leczenie systemowe raka piersi Leczenie systemowe raka piersi Marcin Napierała specjalista onkologii klinicznej Oddział Onkologii Ogólnej SP ZOZ Szpital Wojewódzki Zielona Góra Leczenie systemowe raka piersi Leczenie systemowe raka

Bardziej szczegółowo

Jacek Jassem, Maciej Krzakowski

Jacek Jassem, Maciej Krzakowski Rak piersi Redakcja: Jacek Jassem, Maciej Krzakowski Zespół autorski: Jacek Jassem, Maciej Krzakowski, Barbara Bobek-Billewicz, Renata Duchnowska, Arkadiusz Jeziorski, Wojciech Olszewski, Elżbieta Senkus-Konefka,

Bardziej szczegółowo

(Carcinoma of the Esophagus and Esophagogastric Junction) Justyna Szumiło

(Carcinoma of the Esophagus and Esophagogastric Junction) Justyna Szumiło RAK PRZEŁYKU I RAK POŁĄCZENIA PRZEŁYKOWOśOŁĄDKOWEGO (Carcinoma of the Esophagus and Esophagogastric Junction) Justyna Szumiło Wytyczne do raportu synoptycznego dotyczą raka przełyku i raka połączenia przełykowo-

Bardziej szczegółowo

RAK WEWNĄTRZWĄTROBOWYCH DRÓG śółciowych (Carcinoma of the Intrahepatic Bile Ducts) Krzysztof. A. Bardadin

RAK WEWNĄTRZWĄTROBOWYCH DRÓG śółciowych (Carcinoma of the Intrahepatic Bile Ducts) Krzysztof. A. Bardadin RAK WEWNĄTRZWĄTROBOWYCH DRÓG śółciowych (Carcinoma of the Intrahepatic Bile Ducts) Krzysztof. A. Bardadin 1. Materiał chirurgiczny: wątroba, pęcherzyk Ŝółciowy, inne nie wyszczególnione (wymień) 2. Procedury

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie raka piersi Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie raka piersi Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE RAKA PIERSI ICD-10 C 50 nowotwór złośliwy sutka Dziedzina medycyny: onkologia kliniczna I. Cel

Bardziej szczegółowo

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Sekwencyjność występowania zaburzeń molekularnych w niedrobnokomórkowym raku płuca

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA I PATOLOGIA SUTKÓW U DZIECI I MŁODZIEŻY W DIAGNOSTYCE ULTRASONOGRAFICZNEJ

FIZJOLOGIA I PATOLOGIA SUTKÓW U DZIECI I MŁODZIEŻY W DIAGNOSTYCE ULTRASONOGRAFICZNEJ FIZJOLOGIA I PATOLOGIA SUTKÓW U DZIECI I MŁODZIEŻY W DIAGNOSTYCE ULTRASONOGRAFICZNEJ A.JAKUBOWSKA, M.BRZEWSKI, M.GRAJEWSKA-FERENS, A.MARCIŃSKI, J.MĄDZIK ZAKŁAD RADIOLOGII PEDIATRYCZNEJ I KLINIKA ENDOKRYNOLOGII

Bardziej szczegółowo

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 40. nowotwory głowy i szyi VII

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 40. nowotwory głowy i szyi VII Spis treści CHIRURGIA NARZĄDOWA... 545 40. Nowotwory głowy i szyi... 547 40.1. Rak części ustnej języka Marcin Kozakiewicz... 547 40.1.1. Epidemiologia... 547 40.1.2. Etiologia i czynniki ryzyka... 547

Bardziej szczegółowo

Pozytronowa tomografia emisyjna PET zastosowanie kliniczne. CSK MSWiA i CMKP Warszawa

Pozytronowa tomografia emisyjna PET zastosowanie kliniczne. CSK MSWiA i CMKP Warszawa Pozytronowa tomografia emisyjna PET zastosowanie kliniczne Jarosław aw B. Ćwikła CSK MSWiA i CMKP Warszawa Podstawy PET w onkologii Główne wykorzystanie kliniczne - onkologia; Ocena pojedynczych zmian

Bardziej szczegółowo

RAK PRĄCIA (Carcinoma of the Penis) Krzysztof Okoń. 1. Rodzaj materiału: prącie, fragment prącia, wycinek, wycięty guz, napletek, inny

RAK PRĄCIA (Carcinoma of the Penis) Krzysztof Okoń. 1. Rodzaj materiału: prącie, fragment prącia, wycinek, wycięty guz, napletek, inny RAK PRĄCIA (Carcinoma of the Penis) Krzysztof Okoń 1. Rodzaj materiału: prącie, fragment prącia, wycinek, wycięty guz, napletek, inny 2. Procedura chirurgiczna - Biopsja - Wycięcie miejscowe - Obrzezanie

Bardziej szczegółowo

Rak jajnika. Małgorzata Gajewska

Rak jajnika. Małgorzata Gajewska Rak jajnika Małgorzata Gajewska Epidemiologia Zachorowalność POLSKA 3280/rok wiek, najczęściej 50 59. rok życia późna menopauza nierództwo niepłodność leczona metodą IVF gruczolistość stany zapalne w

Bardziej szczegółowo

Rak trzonu macicy. Epidemiologia i etiologia. Diagnostyka. Ocena stopnia zaawansowania klinicznego. Rozpoznanie. Patomorfologia

Rak trzonu macicy. Epidemiologia i etiologia. Diagnostyka. Ocena stopnia zaawansowania klinicznego. Rozpoznanie. Patomorfologia Rak trzonu macicy Epidemiologia i etiologia Rak trzonu macicy (rak endometrium) jest zaliczany do najlepiej rokujących nowotworów złośliwych narządu płciowego kobiety (przeżycie 5 letnie wynosi około 65%

Bardziej szczegółowo

FLUOROURACILUM. Załącznik C.26. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz.

FLUOROURACILUM. Załącznik C.26. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz. 42 Załącznik C.26. FLUOROURACILUM 1 FLUOROURACILUM C00 NOWOTWORY ZŁOŚLIWE WARGI 2 FLUOROURACILUM C00.0 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI GÓRNEJ 3 FLUOROURACILUM

Bardziej szczegółowo

HOT TOPICS 2014. W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r.

HOT TOPICS 2014. W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r. HOT TOPICS 2014 W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ WARSZAWA, 01 marzec 2014 r. NOWOTWORY TRZONU MACICY Przegląd publikacji w International Journal of Gynecological Cancer w 2013 roku Paweł Knapp Klinika Ginekologii

Bardziej szczegółowo

ULTRASONOGRAFIA SUTKÓW u dzieci

ULTRASONOGRAFIA SUTKÓW u dzieci ULTRASONOGRAFIA SUTKÓW u dzieci Katarzyna Czerwińska Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej WUM WSKAZANIA DO BADANIA USG SUTKÓW GINEKOMASTIA PRZEDWCZESNE POWIĘKSZENIE SUTKÓW ZNACZĄCA ASYMETRIA

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY JĄDRA (tumours of the testis)

NOWOTWORY JĄDRA (tumours of the testis) NOWOTWORY JĄDRA (tumours of the testis) Krzysztof Okoń 1. Rodzaj materiału: jądro, węzły chłonne zaotrzewnowe, inny 2. Procedura chirurgiczna: - orchidektomia radykalna, - lymfadenektomia zaotrzewnowa,

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 86/2014 z dnia 5 maja 2014 r. o projekcie programu Program profilaktyki i wczesnego wykrywania raka piersi gmina

Bardziej szczegółowo

RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ. Wprowadzenie do tematu. Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk

RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ. Wprowadzenie do tematu. Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ Wprowadzenie do tematu Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk 2006 DEFINICJA Rak piersi związany z ciążą to nowotwór rozpoznany w trakcie ciąży, w pierwszym roku po jej ukończeniu

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku:

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku: Epidemiologia Rak jelita Szkolenie dla lekarzy rodzinnych 2007 Igor Madej Oddział Chirurgii Onkologicznej II Dolnośląskiego Centrum Onkologii Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Onkologicznej Akademii

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE PET/CT W OKOLOGII

WYKORZYSTANIE PET/CT W OKOLOGII WYKORZYSTANIE PET/CT W OKOLOGII Jarosław B. Ćwikła CMKP Warszawa I CSK MSWiA Podstawy PET-CT w onkologii Główne wykorzystanie kliniczne - onkologia; Ocena pojedynczych zmian ogniskowych w płucach (cień

Bardziej szczegółowo

OBJAWY KLINICZNE. Guz Rak naciekający, FA, torbiele 10% złośliwych przed 40rż, 60% po 50rż

OBJAWY KLINICZNE. Guz Rak naciekający, FA, torbiele 10% złośliwych przed 40rż, 60% po 50rż NOWOTWORY PIERSI OBJAWY KLINICZNE Ból Cykliczny- rozlany Niecykliczny- zlokalizowany (pęknięta torbiel, uraz, infekcje, najczęściej brak zmian) 95% bolesnych zmian- łagodne, ale około 10% raków bolesne

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

OFERTA BADAŃ GENETYCZNYCH

OFERTA BADAŃ GENETYCZNYCH OFERTA BADAŃ GENETYCZNYCH Obowiązuje od stycznia 2014 ONKOLOGIA Załącznik nr 4 Kod badania Jednostka chorobowa Opis badania Materiał do badań Cena ONK-001 Genetyczna do raka piersi - panel Analiza mutacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści VII. Wprowadzenie. Prawidłowy gruczoł piersiowy: porównanie budowy makroskopowej z obrazami mammograficznymi... 1

Spis treści VII. Wprowadzenie. Prawidłowy gruczoł piersiowy: porównanie budowy makroskopowej z obrazami mammograficznymi... 1 Spis treści Wprowadzenie. Prawidłowy gruczoł piersiowy: porównanie budowy makroskopowej z obrazami mammograficznymi..................................... 1 Wprowadzenie. Prawidłowy gruczoł piersiowy: porównanie

Bardziej szczegółowo

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu?

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Wiele czynników na które mamy bezpośredni wpływ, zwiększa ryzyko zachorowania

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Przedmowa Mięsaki kości charakterystyka kliniczna i metody leczenia Objawy radiologiczne zmian nowotworowych kości Guzy z tkanki kostnej

SPIS TREŚCI Przedmowa Mięsaki kości charakterystyka kliniczna i metody leczenia Objawy radiologiczne zmian nowotworowych kości Guzy z tkanki kostnej SPIS TREŚCI Przedmowa... 7 1. Mięsaki kości charakterystyka kliniczna i metody leczenia... 9 Zbigniew I. Nowecki, Piotr Rutkowski 1.1. Wstęp... 9 1.2. Epidemiologia i etiologia...... 9 1.3. Objawy kliniczne

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

2. Wczesne wykrywanie raka piersi

2. Wczesne wykrywanie raka piersi 2. Wczesne wykrywanie raka piersi Rak piersi jest najczęstszym w Polsce kobiecym nowotworem złośliwym (blisko 22% wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe). Stanowi główną przyczynę zgonów kobiet wśród

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Kilka ważnych porad dla kobiet chorych na raka piersi Konsultacja merytoryczna: dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Warto wiedzieć więcej o swojej

Bardziej szczegółowo

Patomorfologia. Tarczyca - anatomia. rak tarczycy 25.04.2015. panel diagnostycznych badań patomorfologicznych w raku tarczycy DIAGNOSTYKA

Patomorfologia. Tarczyca - anatomia. rak tarczycy 25.04.2015. panel diagnostycznych badań patomorfologicznych w raku tarczycy DIAGNOSTYKA Patomorfologia panel diagnostycznych badań patomorfologicznych w raku tarczycy Wykład 16 prof hab. n. med. Andrzej Marszałek Tarczyca - anatomia masa u dorosłych 15-20g powyżej 60g (7g u noworodków) -

Bardziej szczegółowo

GEMCYTABINUM. Załącznik C.28. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1050 Poz.

GEMCYTABINUM. Załącznik C.28. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1050 Poz. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1050 Poz. 42 Załącznik C.28. GEMCYTABINUM 1 GEMCYTABINUM C11 NOWOTWÓR ZŁOŚLIWY CZĘŚCI NOSOWEJ GARDŁA (NASOPHARYNX) 2 GEMCYTABINUM C11.0 ŚCIANA GÓRNA CZĘŚCI NOSOWEJ GARDŁA

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

CHŁONIAKI ZŁOŚLIWE U DZIECI

CHŁONIAKI ZŁOŚLIWE U DZIECI Prof. dr hab.med. Jacek Wachowiak CHŁONIAKI ZŁOŚLIWE PODZIAŁ CHŁONIAKI ZŁOŚLIWE 1. CHŁONIAKI NIEZIARNICZE 2. CHOROBA HODGKINA (ZIARNICA ZŁOŚLIWA) EPIDEMIOLOGIA - OK. 10% NOWOTWORÓW Klinika Onkologii, Hematologii

Bardziej szczegółowo

Rak piersi. Redakcja: Maciej Krzakowski

Rak piersi. Redakcja: Maciej Krzakowski Redakcja: Maciej Krzakowski Zespó autorski: Maciej Krzakowski, Jacek Jassem, W odzimierz Olszewski, Tadeusz Pieƒkowski, Jan Steffen, Hanna Tchórzewska, Edward Towpik, Ewa Weso owska Spis treêci Epidemiologia

Bardziej szczegółowo

Opracował: A. Podgórski

Opracował: A. Podgórski Stan zdrowia i choroby Opracował: A. Podgórski Definicja zdrowia i choroby Zdrowie (WHO) określiła zdrowie jako stan pełnego, dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko jako

Bardziej szczegółowo

Onkologia ginekologiczna

Onkologia ginekologiczna RAK JAJNIKA 1. Etiopatogeneza: IV co do występowania nowotwór wśród w PL, stanowi 6% wszystkich nowotworów rozpoznanych u częściej rasa biała wiek: 40 74 lata I szczyt: 45 49 r.ż. II szczyt: 65 69 r.ż.

Bardziej szczegółowo

Macica, trzon, szyjka, prawy/lewy jajnik, prawy/lewy jajowód, sieć. Inne nadesłane do badania narządy (naleŝy wymienić)

Macica, trzon, szyjka, prawy/lewy jajnik, prawy/lewy jajowód, sieć. Inne nadesłane do badania narządy (naleŝy wymienić) RAK TRZONU MACICY/ENDOMETRIUM (Carcinoma of the Endometrium) Anna Nasierowska-Guttmejer, Szymon Wojtylak 1. Rodzaj materiału Macica, trzon, szyjka, prawy/lewy jajnik, prawy/lewy jajowód, sieć Inne nadesłane

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie raka piersi Załącznik nr 5 do zarządzenia 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie raka piersi Załącznik nr 5 do zarządzenia 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Załącznik nr 5 do zarządzenia 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Nazwa programu: LECZENIE RAKA PIERSI ICD-10 C 50 nowotwór złośliwy sutka Dziedzina medycyny: onkologia kliniczna I.

Bardziej szczegółowo

DZIEŃ. 50-69 lat. 20-49 lat EUROPEJSKI. Walki z Rakiem Piersi

DZIEŃ. 50-69 lat. 20-49 lat EUROPEJSKI. Walki z Rakiem Piersi Europejski Dzień (Breast Health Day) to ustanowione 15 października święto, którego istotą jest przypominanie i uświadamianie o tym jak zapobiegać występowaniu nowotworów piersi oraz o olbrzymim znaczeniu

Bardziej szczegółowo

INNOWACJE W LECZENIU CHORYCH NA RAKA PŁUCA Standaryzacja metod patomorfologicznych w diagnostyce raka płuca w Polsce i na świecie

INNOWACJE W LECZENIU CHORYCH NA RAKA PŁUCA Standaryzacja metod patomorfologicznych w diagnostyce raka płuca w Polsce i na świecie INNOWACJE W LECZENIU CHORYCH NA RAKA PŁUCA Standaryzacja metod patomorfologicznych w diagnostyce raka w Polsce i na świecie W.T. Olszewski Warszawa 21 03 2014 Złośliwe nowotwory nabłonkowe Squamous cell

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo