Hydroenergetyka w Unii Europejskiej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Hydroenergetyka w Unii Europejskiej"

Transkrypt

1 Hydroenergetyka w Unii Europejskiej Autor: dr inŝ. Tadeusz Zbigniew Leszczyński (Biuletyn Urzędu Regulacji Energetyki nr 6/2009) Zasoby paliw kopalnych, wskutek nadmiernego zuŝycia, ulegają stopniowemu wyczerpaniu 1). Zgodnie z powszechnie panującym przekonaniem niewyczerpane są natomiast, a zdaniem niektórych wręcz utrzymują się na stałym poziomie 2 ), zasoby energii odnawialnej. W niniejszym artykule autor unika polemiki z powyŝszą tezą. Do odnawialnych źródeł energii zalicza się m.in. energię: wiatru 3), Słońca 4) i wody, przy czym ostatnia z wymienionych moŝe być pierwotnym źródłem energii (podczas naturalnych procesów przemiany energii takich jak: parowanie, topnienie lodu i śniegu, opady), bądź jej nośnikiem (prądy oceaniczne, źródła geotermalne, czy np. pływy wód wywołane grawitacją). Obecnie hydroenergia najczęściej jest utoŝsamiana z siłą płynącej wody wykorzystywanej do produkcji energii elektrycznej, która w przypadku wielkich hydroelektrowni, takich jak np. zbudowane wraz z Zaporą Trzech Przełomów w Chinach, moŝe słuŝyć do zaspokajania potrzeb znacznych obszarów kraju. Wspomnieć wypada, Ŝe juŝ staroŝytni Grecy wykorzystywali energię rzek do obracania kół wodnych, które z kolei słuŝyły do mielenia pszenicy na mąkę. Zaś początki współczesnego wykorzystania energii wody łączone są z produkcją energii elektrycznej przez Wodospad Niagara (1881 r.), którą stosowano do oświetlania ulic oraz z pierwszą hydroelektrownią na rzece Fox w stanie Wisconsin w USA (1882 r.). Natomiast pierwszą firmą wykorzystującą turbiny wodne do produkcji energii elektrycznej była Michigan's Grand Rapids Electric Light and Power Company, która uczyniła to w 1880 r. Hydroenergetyka jest współcześnie najbardziej rozwiniętym spośród działów energetyki wykorzystujących źródła energii odnawialnej i produkuje ok. 16% światowej energii elektrycznej (rys. 1). 6,70% 2,10% 39,80% 15,70% Węgiel Gaz ziemny 16,10% Woda E. jądrowa Ropa naftowa Pozostałe odnawialne źródła energii 19,60% Rysunek 1. Globalny energy mix w 2005 r. (Źródło: opracowanie własne) 1) Por. T.Z. Leszczyński, Bezpieczeństwo energetyczne Unii Europejskiej do 2030 roku, Prezes URE Biblioteka Regulatora, Warszawa ) Por. W.M. Lewandowski, Proekologiczne odnawialne źródła energii, WNT, Warszawa 2007, s ) Por. T.Z. Leszczyński, Rozwój energetyki wiatrowej w Unii Europejskiej, Biuletyn URE Nr 2/2009, s ) Por. T.Z. Leszczyński, Perspektywy energetyki słonecznej w Unii Europejskiej, Biuletyn URE Nr 5/2009, s

2 Jest to najtańszy sposób produkcji energii, gdyŝ po wybudowaniu tamy paliwo jest prawie za darmo. Wielkie elektrownie rzeczne produkują ok. 80% energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych, ale pokrywają jedynie 2% globalnego zapotrzebowania na energię. Do największych producentów energii elektrycznej z energii wodnej na świecie naleŝą: Chiny, Brazylia, Kanada, USA i Rosja. Niektóre kraje, jak np. Norwegia, produkcją energii elektrycznej w elektrowniach wodnych pokrywają prawie 100% swojego zapotrzebowania w tym zakresie. Rozwój energetyki wodnej na świecie Wiele krajów na świecie wykorzystuje energię wody do produkcji energii elektrycznej. Głównym powodem uŝycia energii rzek jest jej odnawialność, natomiast często podnoszonym przez ekologów argumentem przeciw stosowaniu elektrowni wodnych jest ich negatywny wpływ na zmiany środowiska naturalnego, w tym zmiany biegu rzek oraz utrudnienia dla rozwoju wodnej fauny i flory. Światowy potencjał energetyki wodnej, którego wykorzystanie jest ekonomicznie uzasadnione, oceniany jest na GW, z których obecnie wykorzystuje się jedynie ok. 850 GW, przy czym w latach energetyka wodna produkowała po ok TWh energii elektrycznej (tab. 1). Ze względu na niską emisję dwutlenku węgla i niskie koszty operacyjne eksploatacji, elektrownie wodne są najwaŝniejszym składnikiem energy mix, spośród przyjaznych klimatowi źródeł energii odnawialnej. Dotychczasowy roczny przyrost mocy w światowej hydroenergetyce rzędu 1-2% nie jest imponujący, zwłaszcza w porównaniu z przyrostem mocy w elektrowniach wiatrowych (20% rocznie) i elektrowniach słonecznych (ok. 30%/rok). Światowy Fundusz Ochrony Przyrody (WWF World Wide Fund for Nature) szacuje jednak, Ŝe do 2050 r. na całej Ziemi, bez negatywnego wpływu na środowisko naturalne, wybudowane zostaną dodatkowo wielkie, średnie i małe elektrownie wodne o łącznej mocy 370 GW. Tabela 1. Hydroenergetyka globalna w 2007 r. Kontynent Udział Moc Energia w produkcji zainstalowana wytworzona globalnej [w [w GW] [w TWh] %] Afryka 21,5 95,6 3,13 Ameryka Południowa 137,9 650,6 21,28 Ameryka Północna 167,1 660,8 21,61 Australia i Oceania 13,5 41,9 1,37 Azja 271,3 891,0 29,15 Europa 178,8 516,0 16,88 Rosja 47,0 177,2 5,80 Środkowy Wschód 11,5 23,8 0,78 Świat 848, ,9 100,00 Źródło: opracowanie własne. 2

3 Obecnie ponad połowa światowego potencjału energetyki wodnej eksploatowana jest w Azji i Ameryce Południowej. Nie jest on jednak w pełni wykorzystywany, np. Chiny, gdzie zlokalizowane są najbogatsze źródła słodkiej wody, obejmujące 17,6% zasobów globalnych, zagospodarowały ok. 1/3 z zasobów wodnych dostępnych w tym kraju mogących dostarczać energię 450 GW (tab. 2). Tabela 2. Udział energetyki wodnej w produkcji energii elektrycznej w wybranych państwach w 2006 r. Lp. Kraj Moc zainstalowana [w GW] Energia wytworzona [w TWh] Udział w produkcji energii elektrycznej [w %] 1 Chiny 171,5 563,3 17,2 2 Kanada 89,0 368,2 61,1 3 USA 79,5 250,8 5,7 4 Brazylia 69,1 371,5 90,0 5 Rosja 45,0 179,0 17,6 6 Indie 36,9 122,4 15,8 7 Norwegia 27,5 135,3 98,3 8 Japonia 27,2 83,6 7,2 9 Francja 25,3 63,6 11,2 10 Szwecja 16,2 66,2 44,3 Źródło: opracowanie własne. Chiny są największym światowym producentem energii elektrycznej w elektrowniach wodnych. Planują one do 2020 r. zwiększyć swoje moce w tym zakresie do 300 GW. Wymaga to budowy kaŝdego roku elektrowni wodnych o mocy 12 GW. Aktualnie realizowane na świecie projekty hydroenergetyczne zwiększą moc generatorów zainstalowanych w tym dziale energetyki o ponad 107 GW, z czego blisko o 95 GW (ok. 90%) w samych Chinach (tab. 3). Największe spośród realizowanych elektrowni wodnych budowane są wraz z Zaporą Trzech Przełomów (rys. 2). Tabela 3. Największe chińskie projekty hydroenergetyczne Lp. Nazwa projektu Moc maksymalna [w Rok Rok GW] rozpoczęcia zakończenia 1 Trzy Przełomy 22, Xiluodu 12, Xiangjiaba 6, Longtan 6, Nuozhadu 5, Jinping 4, Laxiwa 4, Xiaowan 4, Jinping 3, Pubugou 3, Źródło: opracowanie własne. 3

4 Rysunek 2. Jeden z elementów Zapory Trzech Przełomów, Chiny (Źródło: Google Earth, 2009) TakŜe poza Chinami w najbliŝszej perspektywie planowane są wielkie projekty hydroenergetyczne, w tym np. elektrownia Wielka Inga w Demokratycznej Republice Kongo (tab. 4), która ma być niemal dwukrotnie większa (40 GW) od największej hydroelektrowni chińskiej. Tabela 4. Wybrane projekty hydroenergetyczne poza Chinami 4 Lp. Nazwa projektu (kraj) Moc maksymalna [w GW] Rok rozpoczęcia Rok zakończenia 1 Wielka Inga (D.R. Kongo) 40, b.d. 2 Górny Siang (Indie) 11, b.d. 3 Jirau (Brazylia) 3, Boguchan (Rosja) 3, Chapetón (Argentyna) 3,0 b.d. b.d. 6 Dolny Churchill (Kanada) 2, Górna Subansiri (Indie) 2, b.d. 8 Tocoma (Wenezuela) 2, Bureja (Rosja) 2, Dolna Subansiri (Indie) 2, Źródło: opracowanie własne. W USA wybudowano na rzekach ok. 80 tys. tam (ponad 75 tys. o progu wodnym ponad 1,8 m, z których ponad 6 tys. przekracza 15 m), jednak turbiny do produkcji energii elektrycznej zainstalowano jedynie przy 2,4 tys. z nich. Ok. 860 spośród ww. wielkich tam jest wykorzystywanych do generacji energii elektrycznej, przy czym dla 612 jest to zadanie zasadnicze, a dla 248 zadanie dodatkowe. Teoretyczny potencjał hydroenergetyki w USA szacowany jest na 512 GW, co umoŝliwiałoby produkcję przez ten rodzaj energetyki odnawialnej ponad 4 tys. TWh energii elektrycznej rocznie. Techniczne moŝliwości szacowane są natomiast na 146,7 GW (ok. 528,5 TWh energii elektrycznej rocznie, z których ekonomicznie uzasadnione jest ok 376,0 TWh/rok). Administracja Białego Domu (U.S.

5 Department of Energy) zapowiedziała wydanie w 2010 r. 32 mln USD na modernizację istniejącej infrastruktury hydroenergetycznej, zwiększenie jej efektywności oraz redukcję negatywnego wpływu na środowisko naturalne. Dodać naleŝy, Ŝe w USA ponad 90% energii elektrycznej wytwarzanej w hydroelektrowniach produkowana jest przez niezaleŝnych od państwa producentów energii. W sektorze energetyki zawodowej elektrownie wodne wykorzystywane są do produkcji niewielkich ilości energii jedynie w stanach: Nowy Jork, Massachusetts, Wisconsin, Północna i Południowa Karolina, Waszyngton i Kalifornia. Kanada ponad połowę produkowanej u siebie energii elektrycznej wytwarza w hydroelektrowniach. W kraju tym jest aktualnie ok. 2 GW mocy zainstalowanej w małych elektrowniach wodnych, co stanowi ok. 3% wszystkich mocy, którymi dysponuje energetyka (67 GW). W prowincji Ontario funkcjonuje 67 hydroelektrowni, z których prawie połowa wyposaŝona jest w turbiny o mocy poniŝej 10 MW. W prowincji Quebec funkcjonują jeszcze mniejsze elektrownie. W prowincjach Nowa Szkocja i Brunszwik działa po ok. 40 małych elektrowni wodnych, które dostarczają odpowiednio 11% i 20% mocy zainstalowanych w ww. prowincjach. W Kanadzie zidentyfikowano ok. 5,5 tys. miejsc, w których potencjalnie mogłyby zostać zbudowane małe elektrownie wodne o łącznym potencjale ok. 11 GW. Potencjał brazylijskich elektrowni wodnych w 2008 r. sięgał 261 GW, zaś moc zainstalowana w 706 czynnych hydroelektrowniach przekroczyła 78 GW, co pozwoliło Brazylii wysunąć się pod tym względem na drugie miejsce na świecie po Chinach, a przed USA i Kanadę. Hydroenergetyka produkuje 85,5% wytwarzanej w kraju energii elektrycznej (w 2007 r. 370,275 TWh drugie miejsce, za Chinami, a przed Kanadą i USA). Rosyjska hydroenergetyka w 2003 r. generowała 157,7 TWh energii elektrycznej, w tym: 61,1 TWh (39%) w części europejskiej Rosji, 86,8 TWh (55%) na Syberii oraz 9,8 TWh (6%) na Dalekim Wschodzie. Stanowiło to 20,7% dostępnego na terenie Rosji potencjału elektrowni wodnych (część europejska 48,2%, Syberia 24,8%, Daleki Wschód 3,3%). Obecnie Rosja posiada 102 wielkie elektrownie wodne, o mocy ponad 100 MW, które w 2008 r. posiadały moc zainstalowaną 45 GW oraz dostarczały 21% (165 TWh) wyprodukowanej w kraju energii elektrycznej. Do największych w Rosji elektrowni wodnych naleŝą: Sajano- Szuszenskaja (8,68 GW), Krasnojarskaja (6,0 GW), Bratskaja (4,5 GW) i Ust-Ilimskaja (4,32 GW). Budowane są aktualnie elektrownie o łącznej mocy 5,6 GW, a planowane kolejne o mocy sumarycznej 8,0 GW. Hydroenergetyka wytwarza w Indiach ponad 10% całkowitej produkcji energii elektrycznej. Większość tej energii pochodzi z wielkich elektrowni wodnych, budowanych na wielkich rzekach: Brahmaputrze, Indusie i Gangesie. Ich potencjał szacowany jest odpowiednio na: 66,1 GW, 33,8 GW i 20,7 GW, zaś rzek w całym kraju na 148,7 GW. Największe z dotychczas funkcjonujących indyjskich hydroelektrowni mają moc: Bhakara (stan PendŜab) 1,1 GW, Nagarjuna (Andra Pradesh) 0,96 GW, Koya (Maharashtra) 0,92 GW, Dehar (Himachal Pradesh) 0,9 GW, Sharavathy (Karnataka) 0,89 MW. W zakresie małej energetyki wodnej potencjał Indii szacowany jest na ok. 15 GW. Według stanu na r. w 674 małych elektrowniach wodnych (z turbinami o mocy do 25 MW) zainstalowana była moc 2,4 GW, a w 188 realizowanych nowych projektach hydroenergetycznych planowano uruchomić turbiny o łącznej mocy 0,5 GW. Do duŝych indyjskich elektrowni wodnych naleŝą takŝe: Kamataka 563,5 MW, Himachal Pradesh 230,9 MW, Maharashtra 211,3 MW, Andra Pradesh 180,8 MW, Kerala 133,9 MW i Uttarakhand 127,9 MW. Ostatnio, w 2008 r. oddano do uŝytku hydroelektrownie Dul Hasti (390 MW) i Omkareshwar (520 MW). Po zakończeniu aktualnie realizowanych projektów 5

6 najbardziej wzrośnie moc hydroelektrowni: Kamataka o 85,25 MW, West Bengal o 79, 25 MW i Uttarakhand o 40,35 MW. W Norwegii ponad 98% energii elektrycznej wytwarzane jest w elektrowniach wodnych. Zarówno agencje rządowe, jak i firmy prywatne wdraŝają obecnie programy redukcji kosztów i rozwoju technologii, które pozwolą Norwegii zachować pozycję światowego lidera w hydroenergetyce. W 2008 r. na świecie oddano do uŝytku małe elektrownie wodne o mocy ok. 8 GW i wielkie elektrownie wodne o mocy łącznej ok. 30 GW. W związku z powyŝszym, łączne moce zainstalowane w energetyce wodnej na koniec 2008 r. osiągnęły odpowiednio: 85 GW i 860 GW oraz łącznie 945 GW. Stan i perspektywy energetyki wodnej w Unii Europejskiej Hydroenergetyka jest aktualnie liderem spośród odnawialnych źródeł energii w produkcji energii elektrycznej w Unii Europejskiej. W tym celu wykorzystuje ona energię wody płynącej w rzekach, bądź wód spadających w dół z wysoko połoŝonych zbiorników. Wyodrębnia się trzy główne typy elektrowni wodnych: zaporowe, przepływowe, szczytowo-pompowe. W elektrowniach zaporowych tama gromadzi wodę w zbiorniku, która następnie spadając w dół napędza turbiny i generatory. Elektrownie przepływowe wykorzystują naturalną siłę biegu rzek. W obu powyŝszych przypadkach woda wykorzystana do napędzania turbin odprowadzana jest z powrotem do rzeki. Elektrownie szczytowo-pompowe do pracy potrzebują dwóch zbiorników wodnych. W czasie małego zapotrzebowania na energię elektryczną (zwykle w nocy) jest ona wykorzystywana do pompowania wody ze zbiornika dolnego do górnego, zaś w czasie wzrostu zapotrzebowania przepływa w kierunku odwrotnym, poruszając turbiny siłą swojego spadku. MoŜna stwierdzić, Ŝe elektrownie szczytowo-pompowe nie słuŝą do produkcji energii, tylko do jej magazynowania. Dlatego najlepsze efekty dają we współpracy w parze z inną elektrownią (np. jądrową, wiatrową lub słoneczną). Podczas małego zapotrzebowania na moc prąd z tych elektrowni słuŝy do pompowania wody do górnego zbiornika, zaś gdy zapotrzebowanie na energię elektryczną rośnie lub spada moc elektrowni (wiatrowej/słonecznej), elektrownia szczytowo-pompowa spuszcza wodę i pracuje jak elektrownia przepływowa. Podstawowym elementem elektrowni wodnych są turbiny wodne, w których następuje zamiana energii potencjalnej wody w energię kinetyczną. Turbiny, wraz z przyłączonymi do nich generatorami, stanowią tzw. turbozespoły. Podstawowe typy powszechnie obecnie wykorzystywanych turbin wodnych to turbiny: Kaplana (dla małych spadków wód, stosowana głównie w małych elektrowniach wodnych), Francisa (dla średnich spadków) i Peltona (przy duŝych spadkach) (rys. 3). Wykorzystywane są równieŝ inne typy turbin, jak np. turbiny: Banki-Michella (akcyjna turbina przepływowa) i Deriaza (stosowana w elektrowniach szczytowo-pompowych). Wydobywana z wody energia kinetyczna poruszając łopatki turbiny wprowadzające w ruch wirnik, przetwarzana jest w energię mechaniczną. Turbiny obracając się z duŝą prędkością napędzają generatory, które z kolei dokonują konwersji energii mechanicznej na energię elektryczną. 6

7 Rysunek 3. Turbiny wykorzystywane w energetyce (Źródło: G.L.T. Filho, An Overview on Small Hydro in Brazil, Global Renewable Energy Forum, Foz do Iguaçu Brazylia, 2008) Elektrownie wodne, zwłaszcza duŝych mocy, zwykle są dołączone do systemu sieci przesyłowych, mogą jednak być takŝe wykorzystywane jako część wyodrębnionego systemu zasilania. W pierwszym przypadku wytworzona energia elektryczna jest sprzedawana dystrybutorom energii, którzy dostarczają ją do konsumentów, zaś w systemach wyodrębnionych wytworzona energia elektryczna moŝe bezpośrednio zasilać systemy uŝytkownika końcowego lub być magazynowana w zespołach baterii i akumulatorów. Całkowity teoretyczny potencjał energetyczny rzek płynących w państwach członkowskich Unii Europejskiej szacowany jest na TWh/rok (tab. 5). Realny potencjał techniczny unijnych zasobów hydroenergetycznych moŝliwy do wykorzystania to ok. 650 TWh/rok, a szacowany potencjał ekonomiczny wynosi ok. 470 TWh/rok. Tabela 5. Potencjał hydroenergetyki w Unii Europejskiej Kraj Całkowity potencjał teoretyczny* Potencjał dostępny technicznie* Potencjał opłacalny ekonomicznie* Produkcja energii elektrycznej** Produkcja elektrowni wodnych** Udział elektrowni wodnych Austria 150,0 53,7 53,7 63,505 37,664 59,31% Belgia 0,6 0,4 0,4 85,617 1,628 1,90% Bułgaria 26,4 15,0 12,0 45,843 4,579 9,99% Cypr 2,3 2,3 0,0 4,651 0,000 0,00% Czechy 13,1 3,4 3,4 84,361 3,257 3,86% Dania 0,1 0,1 0,1 45,716 23,000 0,05% Estonia 1,5 0,2 0,1 9,731 13,000 0,13% Finlandia 46,5 19,7 19,7 82,304 11,494 13,97% Francja 270,0 100,0 71,5 574,473 61,112 10,64% Grecja 80,0 15,0 12,0 60,789 6,475 10,65% Hiszpania 138,0 70,0 41,0 303,051 29,503 9,74% Holandia 0,7 0,2 0,1 98, ,000 0,11% Irlandia 1,4 1,2 1,0 28,046 1,088 3,88% Litwa 5,1 2,6 1,5 12, ,000 6,43% Luksemburg 0,1 0,1 0,1 4, ,000 21,16% Łotwa 7,2 4,0 3,9 4,891 2,698 55,16% 7

8 Malta 0,0 0,0 0,0 2,296 0,000 0,00% Niemcy 120,0 25,0 20,0 636,761 27,304 4,29% Polska 25,0 12,0 7,0 161,742 3,020 1,87% Portugalia 32,5 24,5 19,8 49,041 11,467 23,38% Rumunia 70,0 40,0 30,0 62,697 18,356 29,28% Słowacja 10,0 7,4 6,0 31,418 4,566 14,53% Słowenia 12,5 8,8 6,1 15,115 3,591 23,76% Szwecja 200,0 130,0 90,0 143,299 61,738 43,08% Węgry 10,0 8,0 4,0 35, ,000 0,52% W. Brytania 40,0 3,0 1,0 398,327 8,458 2,12% Włochy 340,0 105,0 65,0 314,121 43,425 13,82% UE 1 603,0 651,6 469, , ,470 10,23% * Potencjał w 2007 r. w TWh/rok, bez elektrowni szczytowo-pompowych. ** Produkcja energii elektrycznej w 2006 r. w GWh. Źródło: opracowanie własne. Największym teoretycznym potencjałem energetycznym rzek spośród państw Wspólnoty dysponują: Włochy, Francja, Szwecja, Austria, Hiszpania i Niemcy, a najmniejszym: Malta, Luksemburg, Dania, Belgia i Holandia. Realny potencjał techniczny zasobów hydroenergetycznych moŝliwych do wykorzystania największy jest w: Szwecji, we Włoszech i Francji, a najmniejszy na Malcie oraz w: Luksemburgu, Danii i Estonii. Natomiast szacowany potencjał, którego eksploatacja jest uzasadniona ekonomicznie największy jest w: Szwecji, we Włoszech i Austrii, a najmniejszy na Malcie i Cyprze oraz w: Danii, Estonii, Holandii i Luksemburgu. Hydroenergetyka w Unii Europejskiej w 2006 r. odpowiedzialna była za 64% produkcji energii elektrycznej przez odnawialne źródła energii, podczas gdy w 2000 r. było to 85% (rys. 4). Udział hydroenergetyki w produkcji energii elektrycznej wynosił wówczas w Unii Europejskiej ponad 10%, przy czym największy był w: Austrii, na Łotwie i w Szwecji, zaś najmniejszy na Malcie i Cyprze oraz w: Danii, Holandii, Estonii i na Węgrzech. Rysunek 4. Udział energetyki wodnej w produkcji energii elektrycznej w latach (Źródło: opracowanie własne, na podstawie The impact of renewable energy policy on economic growth and employment in the European Union Final report) 8

9 Liczne instalacje hydroenergetyczne we Francji charakteryzują się wielką róŝnorodnością. Ok. 52% elektrowni wodnych wykorzystuje energię biegu rzek, energię spadku wód z zapory 21%, a 27% skojarzonych jest z jeziorami i innymi zbiornikami wodnymi. Teoretyczny potencjał niemieckiej hydroenergetyki umoŝliwia produkcję 120 TWh energii elektrycznej rocznie. Potencjał techniczny szacowany jest na 25 TWh/rok, zaś moŝliwości ekonomicznie uzasadnione na 20 TWh/rok. Francja wykorzystuje ponad 90% potencjału energetycznego swoich rzek, a Niemcy ok. 70%. W Wielkiej Brytanii największe moŝliwości rozwoju energetyki wodnej występują w Szkocji, która posiada dwie sprzyjające temu cechy: górzysty teren oraz duŝą roczną ilość opadów, które sprzyjają eksploatacji wielkich elektrowni wodnych. Podobne warunki panują w Walii. Natomiast Anglia i Irlandia Północna posiadają warunki do budowy i wykorzystywania wielu małych elektrowni wodnych. Hydroenergetyka dostarcza w Wielkiej Brytanii ok. 2% energii elektrycznej, z której większość generowana jest w Szkocji. Wynika to z proporcji mocy turbin zainstalowanych w Szkocji (pięć wielkich hydroelektrowni o mocy łącznej MW oraz trzy elektrownie szczytowo-pompowe o łącznej mocy 830 MW) oraz w całym kraju (1 349 MW, nie licząc elektrowni szczytowo-pompowych). Rząd wspiera rozwój hydroenergetyki, zwłaszcza budowę małych elektrowni wodnych. Niedawno rozpoczęte projekty to: Glendoe w Wielkiej Brytanii (100 MW) i Blanca w Słowenii (42,5 MW). Według przewidywań European Small Hydropower Association (ESHA) moc zainstalowana w małych elektrowniach wodnych w 2020 r. sięgnie 16 GW, czyli o 4 GW powyŝej obecnego poziomu. Małe elektrownie wodne w warunkach europejskich cechują się efektywnością i bezpieczeństwem, długim cyklem Ŝycia oraz łatwością obsługi i wysoką niezawodnością, przy czym są zdolne do współpracy zarówno w zakresie obciąŝeń podstawowych, jak i szczytowych. Choć jeszcze nadal najpowszechniejsze są hydroelektrownie wykorzystujące siłę spadku wód spiętrzonych na zaporze rzecznej, to obecnie inwestorzy, w tym w Unii Europejskiej, coraz śmielej próbują wdraŝać nowe technologie. Równolegle z elektrowniami wodnymi naukowcy rozwijają inne sposoby generacji energii ze światowych zasobów wodnych. Do najbardziej znanych naleŝą wielkie, choć nieliczne projekty falowe i pływowe, których łączna moc zainstalowana na całym świecie w 2008 r. wynosiła zaledwie 0,3 GW, ale pozytywne doświadczenia wskazywały na duŝy potencjał wzrostu. Próby w zakresie moŝliwości konwersji cieplnej mórz takŝe pozwalają przypuszczać, Ŝe juŝ wkrótce będzie moŝliwe na skalę przemysłową wykorzystanie róŝnicy temperatur pomiędzy powierzchnią (ok. 30ºC), a głębią oceanu, szczególnie w klimacie tropikalnym (juŝ na głębokości m temperatura spada do ok. 7ºC). Fale morskie mogą pewnego dnia stać się jednym z waŝniejszych źródeł energii, gdyŝ energia, którą oferują, oceniana jest na GW i wedle szacunków moŝe zaspokajać ok. 12,5% światowego zapotrzebowania. Obecnie technologia ta, której rozwój wymaga rozwiązania jeszcze wielu problemów technicznych, rozwijana jest zaledwie w kilku miejscach na świecie, m.in. na farmie Agucadora wzdłuŝ wybrzeŝy Portugalii, na której zainstalowano trzy tubowe systemy hydrauliczne o mocy 750 kw kaŝdy. Metalowe węŝe morskie, w systemie o nazwie Pelemis, mają długość m i średnicę ok. 3,5 m (rys. 5). W Wielkiej Brytanii testowany jest system Anakonda, w którym wykorzystywane są wytwarzane z gumy węŝe (rury) o długość 200 m oraz średnicy ok. 7 m. 9

10 Rysunek 5. Elektrownia falowa u wybrzeŝy Portugalii (Źródło: Największy projekt pływowy funkcjonuje w Unii Europejskiej w okolicach St. Malo w północnej Francji (La Rance, o mocy 240 MW rys. 6). Natomiast w Wielkiej Brytanii u wybrzeŝy Walii (na Kanale Bristolskim koło Cardiff), kosztem 15 mld, rozwaŝana jest budowa zespołu elektrowni tego typu (rys. 7). Przy ujściu rzeki Severn wpadającej do Kanału Bristolskiego występują znaczne zmiany poziomu wody między przypływami i odpływami (do 15 m), co w przypadku zbudowania tam elektrowni wodnej mogłaby zapewnić generację 8,64 GW mocy. Rysunek 6. Elektrownia pływowa La Rance we Francji (Źródło: Rysunek 7. Elektrownia na Kanale Bristolskim (Źródło: 10

11 Aktualnie najbardziej efektywnym rozwiązaniem dla większości państw członkowskich Unii Europejskiej ze względów na ekonomikę jest wykorzystywanie małych elektrowni wodnych, o spadzie niskim i bardzo niskim, które mają znaczny udział w europejskich zasobach hydroenergetycznych. MoŜliwość taką potwierdza róŝnica pomiędzy ekonomicznie uzasadnioną wartością potencjału hydroenergetycznego, a rzeczywistym jego wykorzystaniem, która wynosi ok. 250 TWh/a, co odpowiada wartości 55 GW mocy zainstalowanej. Hydroenergetyka w Polsce Hydroenergetyka nie odgrywa w Polsce znaczącej roli, gdyŝ w kraju brak jest dobrych warunków hydrologicznych do jej rozwoju, w szczególności sprzyjających budowie wielkich elektrowni wodnych. Wynika to z nizinnego ukształtowania większości terytorium kraju, niewielkiego spadku koryta rzek, małej ilości opadów oraz duŝej przepuszczalności gruntów. Ograniczone zasoby wody wiąŝą się z jej niewielką energią, której potencjał szacuje się na 13,65 TWh/rok, a zasoby techniczne na 11,95 TWh/rok. Potencjał energetyki wodnej nie jest równomiernie rozłoŝony na terenie Polski, gdyŝ w ok. 77,6% (9,27 TWh/rok) skupiają się na Wiśle i jej dopływach, w 20,1% (2,4 TWh/rok) na Odrze wraz z dopływami, zaś w 2,3% (280 GWh/rok) na pozostałych rzekach (głównie Pomorza i Pojezierza Mazurskiego). Oprócz 128 elektrowni wodnych w hydroenergetyce zawodowej funkcjonuje w Polsce duŝa, szacowana aktualnie na ), liczba małych elektrowni wodnych, których moc nie przekracza zwykle 100 kw, a łączny potencjał wynosi w przybliŝeniu 1,7 TWh/rok. W elektrowniach wodnych zainstalowane jest jedynie nieco ponad 2,2 GW, co stanowi niespełna 6,5% mocy zainstalowanej w elektrowniach oraz ok. 15% naturalnych zasobów technicznych polskich rzek. Ponad połowę mocy zainstalowanej we wszystkich krajowych hydroelektrowniach (1,37 GW) skupiają w sobie trzy elektrownie szczytowo-pompowe: śarnowiec (716 MW rys. 8), Porąbka (500 MW) i śydowo (150 MW). Elektrownie szczytowo-pompowe nie naleŝą do odnawialnych źródeł energii. Świadczą one usługi regulacyjne, umoŝliwiając reakcję w sytuacji gwałtownego wzrostu obciąŝenia systemu elektroenergetycznego oraz dostarczając energii w szczytach obciąŝenia. Rysunek 8. Elektrownia szczytowo-pompowa w śarnowcu (Źródło: Google Earth) 5) Hydroenergetyka w Polsce, proekologia.pl, Szczecin

12 Największa z elektrowni szczytowo-pompowych połoŝona jest w śarnowcu na PobrzeŜu Kaszubskim. WyposaŜona jest ona w cztery hydrozespoły, kaŝdy o nominalnej mocy 179 MW (w systemie pracy generatorowej). Poszczególne zespoły stanowią niezaleŝne ciągi technologiczne, które są całkowicie zautomatyzowane, a ich uruchamianie i wyłączanie jest realizowane bezpośrednio z Krajowej Dyspozycji Mocy w Warszawie. Górny zbiornik posiada 122 ha powierzchni całkowitej oraz 13,6 mln m 3 pojemności uŝytkowej i umoŝliwia ciągłą pracę systemu elektroenergetycznego przez ok. 5,5 godzin dwa razy na dobę (technologia wymaga ok. 6,5 godzin pracy wszystkich hydrozespołów w ruchu pompowym, w celu napełnienia zbiornika). Pozostała łączna moc 899 MW zainstalowana jest w małych i średnich elektrowniach przepływowych i zbiornikowych (840 MW), spośród których do największych naleŝą hydroelektrownie w: Solinie (o mocy 200 MW rys. 9), Włocławku (162 MW), Czorsztynie (92 MW) i Wychowie (90 MW) oraz małych elektrowniach wodnych (59 MW). Rysunek 9. Elektrownia przepływowa w Solinie (Źródło: Google Earth) Zgodnie z zobowiązaniami wynikającymi z dyrektywy 2001/77/WE w zakresie osiągnięcia przez Polskę 7,5% udziału źródeł odnawialnych w produkcji energii elektrycznej do 2010 r., na najbliŝsze lata przewidywana jest m.in. intensyfikacja wykorzystania małej energetyki wodnej, do rozwoju której dogodne warunki istnieją np. w Karpatach, Sudetach i na Roztoczu. Ze względu na obecny kryzys ekonomiczny hydroenergetyka nie moŝe liczyć na znaczące wsparcie, choć nowe wodne elektrownie przepływowe mogłyby przyczynić się do realizacji ww. zadań. Planowana jest jednak budowa zapory na Wiśle w Nieszawie, poniŝej tamy we Włocławku, której zadaniem będzie przede wszystkim odciąŝenie i umoŝliwienie modernizacji tej ostatniej. Wnioski Hydroenergetyka jest zaliczana do odnawialnych źródeł energii, poniewaŝ wykorzystuje cykl obiegu wody na Ziemi. Energia kinetyczna przepływu lub spadku wód wykorzystywana jest głównie do produkcji energii elektrycznej, której ok TWh jest generowanych rocznie. W co trzecim kraju na świecie (66) energia wodna wytwarza ponad 50% produkowanej energii elektrycznej, a w 24 z nich ponad 90%. Energia płynących rzek wykorzystywana jest od bardzo wielu lat. Często budowa zapór na rzekach odgrywa takŝe inną pozytywną rolę, zabezpieczając tereny znajdujące się poniŝej jej przed zalaniem. 12

13 Zgodnie z przewidywaniami IEA (International Energy Agency) udział hydroenergetyki w produkcji energii elektrycznej, w związku z dynamicznym rozwojem innych rodzajów energetyki odnawialnej, w tym w szczególności wiatrowej, zmaleje w perspektywie średniookresowej z obecnych 16% (w 2009 r.) do 13% w 2030 r. Większość starych zapór wodnych będzie wkrótce musiała zostać zmodernizowanych lub rozbudowanych, co w związku z wymianą turbin na bardziej wydajne umoŝliwi częściowe wyhamowanie spadku udziału hydroenergetyki (o 30 GW) w globalnym energy mix. Hydroelektrownie nie tylko produkują czystą ekologicznie energię, ale dzięki tamom umoŝliwiają równieŝ regulowanie zaopatrzenia w wodę, poprzez gromadzenie jej i wykorzystanie w okresie suszy, a takŝe pozwalają powstrzymywać fale powodziowe. Aktualnie spośród technologii hydroenergetycznych największe znaczenie ma wykorzystanie spadku wód. Wykorzystuje się jednak takŝe energię pływów morza, fal morskich oraz energię cieplną mórz, a niedługo prawdopodobnie równieŝ energię prądów oceanicznych. Ze względu na duŝą róŝnicę pomiędzy ilością produkowanej energii elektrycznej, a potencjałem ekonomicznie opłacalnym, istnieją w Unii Europejskiej dotychczas niewykorzystane moŝliwości rozwoju energetyki wodnej. dr inŝ. Tadeusz Zbigniew Leszczyński Pracownik słuŝby cywilnej w Komendzie Głównej Policji, ekspert bezpieczeństwa narodowego i zarządzania kryzysowego Literatura: 1. Annual Energy Outlook Early Release Overview, EIA, Waszyngton Energy and environment report 2008, EEA, Kopenhaga Key World Energy Statistics 2008, OECD/IEA, ParyŜ Leszczyński T.Z., Bezpieczeństwo energetyczne Unii Europejskiej do 2030 roku, Prezes URE Biblioteka Regulatora, Warszawa Lewandowski W.M., Proekologiczne odnawialne źródła energii, WNT, Warszawa Survey Energy Resources Interim Update 2009, WEC, Londyn

Produkcja energii elektrycznej. Dział: Przemysł Poziom rozszerzony NPP NE

Produkcja energii elektrycznej. Dział: Przemysł Poziom rozszerzony NPP NE Produkcja energii elektrycznej Dział: Przemysł Poziom rozszerzony NPP NE Znaczenie energii elektrycznej Umożliwia korzystanie z urządzeń gospodarstwa domowego Warunkuje rozwój rolnictwa, przemysłu i usług

Bardziej szczegółowo

Hydroenergetyka. liwości intensyfikacji wykorzystania potencjału hydroenergetycznego w ramach gospodarki wodnej kraju.

Hydroenergetyka. liwości intensyfikacji wykorzystania potencjału hydroenergetycznego w ramach gospodarki wodnej kraju. Hydroenergetyka Ocena możliwo liwości intensyfikacji wykorzystania potencjału hydroenergetycznego w ramach gospodarki wodnej kraju mgr inż.. Mariusz Gajda Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej Nasze

Bardziej szczegółowo

ELEKTROWNIE WODNE. Wykonały: Patrycja Musioł Ewelina Kriener

ELEKTROWNIE WODNE. Wykonały: Patrycja Musioł Ewelina Kriener ELEKTROWNIE WODNE Wykonały: Patrycja Musioł Ewelina Kriener Elektrownia Wodna: zakład przemysłowy zamieniający energię potencjalną wody na elektryczną. Elektrownie wodne są najintensywniej wykorzystywanym

Bardziej szczegółowo

www.edusun.pl Energia wody

www.edusun.pl Energia wody Energia wody Na świecie istnieje około 1,4 mld km3 wody. Jest ona niezbędna do życia, które zresztą zaczęło się właśnie w niej. Człowiek potrzebuje jej na każdym kroku: w gospodarstwie domowym, w rolnictwie,

Bardziej szczegółowo

Zielony Telefon Alarmowy OZE. http://zielonytelefon.eco.pl

Zielony Telefon Alarmowy OZE. http://zielonytelefon.eco.pl Zielony Telefon Alarmowy OZE Energia Wody : Projekt dofinansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Energetyka wodna Energetyka wodna (hydroenergetyka) zajmuje się pozyskiwaniem

Bardziej szczegółowo

Czas wypełnienia ankiety: 5-10 min.

Czas wypełnienia ankiety: 5-10 min. CIRCE Niniejsza ankieta została opracowana na potrzeby projektu SWIP (Nowe innowacyjne, rozwiązania, elementy i narzędzia dla upowszechnienia energetyki wiatrowej na obszarach miejskich i podmiejskich).

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r.

PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r. PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r. Ameryka Północna http://www.travelplanet.pl/przewodnik/ameryka-polnocna-i-srodkowa/ Ameryka Południowa

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Alternatywne źródła energii. Elektrownie wiatrowe

Alternatywne źródła energii. Elektrownie wiatrowe Alternatywne źródła energii Elektrownie wiatrowe Elektrownia wiatrowa zespół urządzeń produkujących energię elektryczną wykorzystujących do tego turbiny wiatrowe. Energia elektryczna uzyskana z wiatru

Bardziej szczegółowo

Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył)

Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył) Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył) dr Robert Zajdler Warszawa, 3.10.2013 r. Kierunki zmian regulacyjnych 1. Przemysł energochłonny

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r.

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Ogólnopolska Konferencja

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU Według przepisów prawa UE i Polski inż. Bartłomiej Asztemborski basztemborski@kape.gov.pl dr inż. Ryszard Wnuk Zmień odpady na zysk - Biogazownia w Twojej gminie Rozwój

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

Praca kontrolna semestr IV Przyroda... imię i nazwisko słuchacza

Praca kontrolna semestr IV Przyroda... imię i nazwisko słuchacza Praca kontrolna semestr IV Przyroda.... imię i nazwisko słuchacza semestr 1. Ilustracja przedstawia oświetlenie Ziemi w pierwszym dniu jednej z astronomicznych pór roku. Uzupełnij zdania brakującymi informacjami,

Bardziej szczegółowo

*Woda biały węgiel. Kazimierz Herlender, Politechnika Wrocławska

*Woda biały węgiel. Kazimierz Herlender, Politechnika Wrocławska *Woda biały węgiel Kazimierz Herlender, Politechnika Wrocławska Wrocław, Hotel JPII, 18-02-2013 MEW? *Energia elektryczna dla *Centralnej sieci elektroen. *Sieci wydzielonej *Zasilania urządzeń zdalnych

Bardziej szczegółowo

Sulechów, 18 Listopad 2011 r. Podłączenie do sieci elektroenergetycznych jako główna bariera w rozwoju odnawialnych źródeł energii w Polsce

Sulechów, 18 Listopad 2011 r. Podłączenie do sieci elektroenergetycznych jako główna bariera w rozwoju odnawialnych źródeł energii w Polsce Podłączenie do sieci elektroenergetycznych jako główna bariera w rozwoju odnawialnych źródeł energii w Polsce Pełnomocnik Wojewody Zachodniopomorskiego ds. Bezpieczeństwa Energetycznego Witold KĘPA 2020

Bardziej szczegółowo

Europejski rynek energetyki wiatrowej

Europejski rynek energetyki wiatrowej Europejski rynek energetyki wiatrowej W 2014 roku globalny rynek energii wiatrowej powrócił na ścieżkę wzrostu po wcześniejszym okresie spowolnienia w 2013 roku. Ponad 52 GW mocy zostało zainstalowanych

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII Filip Żwawiak WARTO WIEDZIEĆ 1. Co to jest energetyka? 2. Jakie są konwencjonalne (nieodnawialne) źródła energii? 3. Jak dzielimy alternatywne (odnawialne ) źródła

Bardziej szczegółowo

Woda bezcenny skarb. Czy elektrownie wodne to inwestycja. w lepszą przyszłość? Autorzy projektu:

Woda bezcenny skarb. Czy elektrownie wodne to inwestycja. w lepszą przyszłość? Autorzy projektu: Woda bezcenny skarb Czy elektrownie wodne to inwestycja w lepszą przyszłość? Autorzy projektu: - Dominik Król - Michał Wójcik - Piotr Salwa - Dominik Wąs - Piotr Włodarz Opiekun projektu: - mgr inż. Piotr

Bardziej szczegółowo

Alternatywne źródła energii (surowce odnawialne)

Alternatywne źródła energii (surowce odnawialne) Alternatywne źródła energii (surowce odnawialne) 1. Energia wód płynących biały węgiel Wykorzystuje się ją przede wszystkim na obszarach o dużych różnicach wysokości, czyli tam gdzie rzeki mają duży spadek

Bardziej szczegółowo

Energetyka na świecie

Energetyka na świecie Zmiany w bilansie energetycznym świata Energetyka na świecie Poziom podstawowy Ropa Naftowa Węgiel kamienny Gaz ziemny Energia elektryczna 1 Produkcja elektrycznej w przeliczeniu na 1 mieszkańca Produkcja

Bardziej szczegółowo

POTRZEBY INWESTYCYJNE SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH

POTRZEBY INWESTYCYJNE SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH ZYGMUNT MACIEJEWSKI Prof. Politechniki Radomskiej POTRZEBY INWESTYCYJNE SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH Warszawa 31 marca 2010 r. KRAJOWA SIEĆ PRZESYŁOWA DŁUGOŚCI LINII NAPOWIETRZNYCH: 750 kv 114 km; 400 kv

Bardziej szczegółowo

Z BIEGIEM RZEK, CZY POD PRĄD? stan prac nad Ustawą o Odnawialnych Źródłach Energii oraz Prawem Wodnym

Z BIEGIEM RZEK, CZY POD PRĄD? stan prac nad Ustawą o Odnawialnych Źródłach Energii oraz Prawem Wodnym Konferencja Z BIEGIEM RZEK, CZY POD PRĄD? stan prac nad Ustawą o Odnawialnych Źródłach Energii oraz Prawem Wodnym ZNACZENIE MAŁYCH ELEKTROWNI WODNYCH W SYSTEMIE ENERGETYCZNYM KRAJU Poznań, dnia 28 maja

Bardziej szczegółowo

ENERGIA WIATRU. Dr inŝ. Barbara Juraszka

ENERGIA WIATRU. Dr inŝ. Barbara Juraszka ENERGIA WIATRU. Dr inŝ. Barbara Juraszka Prognozy rozwoju energetyki wiatrowej Cele wyznacza przyjęta w 2001 r. przez Sejm RP "Strategia rozwoju energetyki odnawialnej". Określa ona cel ilościowy w postaci

Bardziej szczegółowo

POLSKI SYSTEM WSPRACIA OZE

POLSKI SYSTEM WSPRACIA OZE POLSKI SYSTEM WSPRACIA OZE MARLENA BALLAK DOKTORANTKA NA WYDZIALE PRAWA I ADMINISTRACJI UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO SZCZECIN, 28 MARCA 2014 ROK SYSTEM WSPARCIA OZE W OBECNYCH REGULACJACH ODNAWIALNE ŹRÓDŁA

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

Czy to już kryzys roku 2013? Stan i kierunki rozwoju elektroenergetyki w Brazylii

Czy to już kryzys roku 2013? Stan i kierunki rozwoju elektroenergetyki w Brazylii MACIEJ M. SOKOŁOWSKI WPIA UW K a t o w i c e 2 6. 0 3. 2 0 1 3 r. Czy to już kryzys roku 2013? Stan i kierunki rozwoju elektroenergetyki w Brazylii MIX ENERGETYCZNY W produkcji energii elektrycznej dominują

Bardziej szczegółowo

ALTERNATYWNE SPOSOBY POZYSKIWANIA ENERGII

ALTERNATYWNE SPOSOBY POZYSKIWANIA ENERGII ALTERNATYWNE SPOSOBY POZYSKIWANIA ENERGII KLAUDIA ROGULSKA Zadanie edukacyjne realizowane w ramach projektu pt. Naukowy zawrót głowy - czyli co chemia i geografia ma wspólnego z fizyką? Konie mechaniczne

Bardziej szczegółowo

Energetyka, a odnawialne źródła energii.

Energetyka, a odnawialne źródła energii. Energetyka, a odnawialne źródła energii. DR INŻ.WIESŁAW GOLKA Wyższe ceny energii, zagrożenia dla bezpieczeństwa dostaw energii i zmiany klimatu Europy bezpośrednio dotyczą nas wszystkich. Energia stała

Bardziej szczegółowo

HYDROENERGETYKA EW ZŁOTNIKI

HYDROENERGETYKA EW ZŁOTNIKI HYDROENERGETYKA EW ZŁOTNIKI Ryszard Myhan WYKŁAD 1 HYDROENERGETYKA - BIBLOGRAFIA Dąbkowski L., Skibiński J., Żbikowski A.: Hydrauliczne podstawy projektów wodno melioracyjnych. Państwowe Wydawnictwa Rolnicze

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona.

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. - omówienie wpływu nowych technologii energetycznych na środowisko i na bezpieczeństwo energetyczne gminy. Mgr inż. Artur Pawelec Seminarium w Suchej Beskidzkiej

Bardziej szczegółowo

ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim

ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim Marian Magdziarz WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE Powierzchnia 9.412 km² Ludność - 1.055,7 tys Stolica Opole ok. 130 tys. mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Elektrownie możemy podzielić na: Odnawialne

Elektrownie możemy podzielić na: Odnawialne Elektrownie Rozwój techniki w drugiej połowie XIX wieku i powstanie ogromnej ilości urządzeń elektrycznych wymusił rozwój elektrowni, których zadaniem jest dostarczać prąd elektryczny do poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Bydgoszcz, 16.06.2015r. Ustawa o odnawialnych źródłach energii Stan obecny i perspektywy wykorzystania OZE. Ustawa o OZE

Bydgoszcz, 16.06.2015r. Ustawa o odnawialnych źródłach energii Stan obecny i perspektywy wykorzystania OZE. Ustawa o OZE 12 Międzynarodowe Targi Urządzeń, Technologii do Wytwarzania i Zastosowania Pelletu i Brykietu PELLETS-EXPO & BRYKIET-EXPO Konferencja Rynek pelet i brykietów możliwości rozwoju Bydgoszcz, 16.06.2015r.

Bardziej szczegółowo

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ Kraje dynamicznie rozwijające produkcję kraje Azji Południowo-wschodniej : Chiny, Indonezja, Indie, Wietnam,. Kraje o niewielkim wzroście i o stabilnej produkcji USA, RPA,

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju OZE w Polsce

Perspektywy rozwoju OZE w Polsce Perspektywy rozwoju OZE w Polsce Beata Wiszniewska Polska Izba Gospodarcza Energetyki Odnawialnej i Rozproszonej Warszawa, 15 października 2015r. Polityka klimatyczno-energetyczna Unii Europejskiej Pakiet

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Polityka UE oraz Polski w zakresie promowania odnawialnych źródeł energii

Spis treści: Polityka UE oraz Polski w zakresie promowania odnawialnych źródeł energii Siła odnawialnej energii. Jak nie zmarnować polskiego potencjału? Warszawa, 15 maja 2008 roku Spis treści: Polityka UE oraz Polski w zakresie promowania odnawialnych źródeł energii Energetyka odnawialna

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Kraków, 4 lutego 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY ROZWOJU INSTALACJI FOTOWOLTAICZNYCH W KRAJU

PERSPEKTYWY ROZWOJU INSTALACJI FOTOWOLTAICZNYCH W KRAJU PERSPEKTYWY ROZWOJU INSTALACJI FOTOWOLTAICZNYCH W KRAJU Światowy potencjał energii odnawialnej i nieodnawialne Roczny strumień energii promieniowania słonecznego docierający do powierzchni Ziemi przekracza

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w tys. UE (27) 495 292 497 683 499 703 501 103 Strefa euro (17) 326 561 328 484

Bardziej szczegółowo

EKOLOGIA GLOBALNA KLIMAT CO 2 ENERGIA

EKOLOGIA GLOBALNA KLIMAT CO 2 ENERGIA EKOLOGIA GLOBALNA KLIMAT CO 2 ENERGIA FAKTY BEZSPORNE Ludzi jest coraz więcej Aspiracje (potrzeby) kaŝdego człowieka rosną Zapotrzebowanie na energię rośnie Zapasy surowców energetycznych się

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce. Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz

Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce. Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz Małopolska Agencja Energii i Środowiska Jesteśmy pierwszą w

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

POLEKO POZNAŃ 25.11.2010

POLEKO POZNAŃ 25.11.2010 POLEKO POZNAŃ 25.11.2010 Agenda TRMEW historia i cele działania Obecny stan energetyki wodnej w Polsce Perspektywy rozwoju energetyki wodnej w Polsce Efekty wykorzystania potencjału wodnego Hidroenergia

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Notatka prezentuje wybrane informacje statystyczne o działalności zagranicznych zakładów

Bardziej szczegółowo

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze ("Energia Gigawat" - 9/2015) Wydawany od 64 lat Raport BP Statistical Review of World Energy jest najbardziej wyczekiwanym

Bardziej szczegółowo

Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego?

Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego? Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego? Adam Szurlej Jacek Kamiński Tomasz

Bardziej szczegółowo

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Projekt Integracji?

Dlaczego Projekt Integracji? Integracja obszaru wytwarzania w Grupie Kapitałowej ENEA pozwoli na stworzenie silnego podmiotu wytwórczego na krajowym rynku energii, a tym samym korzystnie wpłynie na ekonomiczną sytuację Grupy. Wzrost

Bardziej szczegółowo

Potencjał i ścieżki rozwoju polskiej energetyki wiatrowej

Potencjał i ścieżki rozwoju polskiej energetyki wiatrowej Warszawa, 18 czerwca 2013 Potencjał i ścieżki rozwoju polskiej energetyki wiatrowej Grzegorz Skarżyński Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej doradca zarządu Tundra Advisory sp. z o. o. dyrektor

Bardziej szczegółowo

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne Zastrzeżenia prawne Zawartośd dostępna w prezentacji jest chroniona prawem autorskim i stanowi przedmiot własności. Teksty, grafika, fotografie, dźwięk, animacje i filmy, a także sposób ich rozmieszczenia

Bardziej szczegółowo

Przemiany w przemyśle i usługach

Przemiany w przemyśle i usługach Przemiany w przemyśle i usługach Grupa A Ropa naftowa jest powszechnie wykorzystywanym surowcem mineralnym, szczególnie w energetyce i transporcie. Zapisz trzy inne przykłady zastosowania ropy naftowej.

Bardziej szczegółowo

Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki

Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki Schemat systemu planowania Poziom kraju Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju opublikowana MP 27.04.2012 Program zadań rządowych Poziom województwa

Bardziej szczegółowo

Struktura sektora energetycznego w Europie

Struktura sektora energetycznego w Europie Struktura sektora energetycznego w Europie seminarium Energia na jutro 15-16, września 2014 źródło: lion-deer.com 1. Mieszkańcy Europy, 2. Struktura wytwarzania energii w krajach Europy, 3. Uzależnienie

Bardziej szczegółowo

Energetyka wodna. Polska wobec świata

Energetyka wodna. Polska wobec świata Energetyka wodna. Polska wobec świata Autor: Jakub Niechciał ("Energia Gigawat" - 9/2014) Elektrownie wodne pozyskują energię elektryczną na skutek zamiany energii potencjalnej wody na energię mechaniczną

Bardziej szczegółowo

Rozwój energetyki wiatrowej w Polsce w kontekście planów przekształcenia polskiej gospodarki z wysokoemisyjnej na niskoemisyjną

Rozwój energetyki wiatrowej w Polsce w kontekście planów przekształcenia polskiej gospodarki z wysokoemisyjnej na niskoemisyjną Rozwój energetyki wiatrowej w Polsce w kontekście planów przekształcenia polskiej gospodarki z wysokoemisyjnej na niskoemisyjną Polska energetyka wiatrowa szybki rozwój i duży potencjał dalszego wzrostu

Bardziej szczegółowo

Magazynowanie lub komplementarne wykorzystywanie energii elektrowni wiatrowych. Leszek Katkowski Bogdan Płaneta

Magazynowanie lub komplementarne wykorzystywanie energii elektrowni wiatrowych. Leszek Katkowski Bogdan Płaneta Magazynowanie lub komplementarne wykorzystywanie energii elektrowni wiatrowych Leszek Katkowski Bogdan Płaneta 1 Plan prezentacji Zmienność wiatru (i sposoby unikania jej wpływu na energetykę wiatrową)

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 I PLANETA ZIEMIA. ZIEMIA JAKO CZĘŚĆ WSZECHŚWIATA 1. Pierwotne wyobrażenia o kształcie Ziemi i ich ewolucja 11 2. Wszechświat. Układ Słoneczny 12 3. Ruch obrotowy Ziemi i jego konsekwencje

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W2 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska W2. Zasoby i zużycie gazu ziemnego w świecie i Polsce

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Lądowe elektrownie wiatrowe

Lądowe elektrownie wiatrowe Lądowe elektrownie wiatrowe F army wiatrowe stanowią przedsięwzięcia, które ze względu na swoją złożoność mogą oddziaływać na wiele elementów środowiska naturalnego. W związku z dynamicznym rozwojem energetyki

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Uzyskując dochody z tytułu pracy najemnej wykonywanej za granicą, w większości przypadków należy pamiętać o rozliczeniu się z nich także w

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA PROSUMENCKA AKTUALNY STAN I KIERUNKI ROZWOJU W ŚWIETLE USTAWY O OZE

ENERGETYKA PROSUMENCKA AKTUALNY STAN I KIERUNKI ROZWOJU W ŚWIETLE USTAWY O OZE ENERGETYKA PROSUMENCKA AKTUALNY STAN I KIERUNKI ROZWOJU W ŚWIETLE USTAWY O OZE Marlena Ballak Szczecin, 15 maja 2015 r. OZE w regulacjach Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23

Bardziej szczegółowo

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Konferencja FORUM WYKONAWCY Janusz Starościk - KOMFORT INTERNATIONAL/SPIUG, Wrocław, 21 kwiecień 2015 13/04/2015 Internal Komfort

Bardziej szczegółowo

CNG ekologiczne paliwo dla transportu. Dariusz Dzirba

CNG ekologiczne paliwo dla transportu. Dariusz Dzirba CNG ekologiczne paliwo dla transportu Dariusz Dzirba Ekologiczne aspekty CNG Dla pojazdów NGV (Natural Gas Vehicle) dla których paliwem jest CNG moŝliwe jest osiągnięcie następujących redukcji zanieczyszczeń:

Bardziej szczegółowo

Lokalne systemy energetyczne

Lokalne systemy energetyczne 2. Układy wykorzystujące OZE do produkcji energii elektrycznej: elektrownie wiatrowe, ogniwa fotowoltaiczne, elektrownie wodne (MEW), elektrownie i elektrociepłownie na biomasę. 2.1. Wiatrowe zespoły prądotwórcze

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Elektrownie wodne (J. Paska)

Elektrownie wodne (J. Paska) 1. Ogólna charakterystyka elektrowni wodnych Rys. 1. Cykl przemian energetycznych, realizowanych w elektrowni wodnej i uproszczony obraz strat energii. Moc i energia elektrowni wodnych Rys.. Przekrój koryta

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku Plan prezentacji 2 1. Sytuacja demograficzna w woj. podlaskim na tle trendów światowych.

Bardziej szczegółowo

Jak w krajach nadbałtyckich pozyskiwana jest energia ze źródeł odnawialnych?

Jak w krajach nadbałtyckich pozyskiwana jest energia ze źródeł odnawialnych? Jak w krajach nadbałtyckich pozyskiwana jest energia ze źródeł odnawialnych? Wybraliśmy ten temat, ponieważ interesowała nas energia odnawialna. Skład grupy: Oskar Wilda, Jakub Treder, Kacper Plicht, Seweryn

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Stabilizacja sieci - bezpieczeństwo energetyczne metropolii - debata Redakcja Polityki, ul. Słupecka 6, Warszawa 29.09.2011r. 2 Zagadnienia bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE. mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski

Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE. mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski Zadania stawiane przed polską gospodarką Pakiet energetyczny 3x20 - prawne wsparcie rozwoju odnawialnych źródeł

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PL PL PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2010 KOM(2009)713 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Monitorowanie emisji CO 2 z nowych samochodów osobowych w UE:

Bardziej szczegółowo

ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE. Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014

ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE. Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014 ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014 DLACZEGO POTRZEBNA JEST DYSKUSJA? wyczerpywanie się stosowanych dotychczas źródeł energii problem ekologiczny (efekt cieplarniany)

Bardziej szczegółowo

Gdzie zaczyna się OZE Energia odnawialna w rybactwie

Gdzie zaczyna się OZE Energia odnawialna w rybactwie Gdzie zaczyna się OZE Energia odnawialna w rybactwie Energia odnawialna uzyskiwana jest z naturalnych, powtarzających się procesów przyrodniczych Definicja rekomendowaną przez Międzynarodową Agencję Energetyczną

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE Paweł Bućko Konferencja Rynek Gazu 2015, Nałęczów, 22-24 czerwca 2015 r. Plan prezentacji KATEDRA ELEKTROENERGETYKI Stan

Bardziej szczegółowo

Mała energetyka wiatrowa

Mała energetyka wiatrowa Energetyka Prosumencka-Korzyści dla Podlasia" Białystok, 8/04/2014 Mała energetyka wiatrowa Katarzyna Michałowska-Knap Instytut Energetyki Odnawialnej ; kmichalowska@ieo.pl Moc zainstalowana (kolor niebieski)

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Szkoleniowo-Badawczy w Zakresie Energii Odnawialnej w Ostoi

Ośrodek Szkoleniowo-Badawczy w Zakresie Energii Odnawialnej w Ostoi Ośrodek Szkoleniowo-Badawczy w Zakresie Energii Odnawialnej w Ostoi Odnawialne źródła energii jako szansa zrównoważonego rozwoju regionalnego 09.10.2014 1 1. Zrównoważony rozwój 2. Kierunki rozwoju sektora

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

Implementacja dyrektyw UE wymagania w zakresie stosowania OZE stawiane obiektom użyteczności publicznej

Implementacja dyrektyw UE wymagania w zakresie stosowania OZE stawiane obiektom użyteczności publicznej Festiwal Słoneczny Forum Energetyki Solarnej, Ostoja 11 maja 2012 r. Implementacja dyrektyw UE wymagania w zakresie stosowania OZE stawiane obiektom użyteczności publicznej Karolina Kurtz Katedra Dróg,

Bardziej szczegółowo

Wiek rozpoczynania edukacji obowiązkowej w Europie Opracował Zespół Polskiego Biura Eurydice

Wiek rozpoczynania edukacji obowiązkowej w Europie Opracował Zespół Polskiego Biura Eurydice Polskie Biuro Eurydice Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji ul. Mokotowska 43 Warszawa Warszawa, 6 lipca 2011 roku Wiek rozpoczynania edukacji obowiązkowej w Europie Opracował Zespół Polskiego Biura Eurydice

Bardziej szczegółowo

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gliwice, 25 września 2012 r. prof. dr hab. inż. Maciej KALISKI dr hab. inż. Stanisław NAGY, prof. AGH prof. zw. dr hab. inż. Jakub SIEMEK dr inż. Andrzej SIKORA

Bardziej szczegółowo

Elementy systemu podatkowego

Elementy systemu podatkowego Elementy systemu podatkowego I. ogólne prawo podatkowe 1. zobowiązania podatkowe i postępowanie podatkowe ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa 1 2. kontrola skarbowa -ustawa z dnia 28 września

Bardziej szczegółowo

Zużycie energii elektrycznej w Norwegii (2008)

Zużycie energii elektrycznej w Norwegii (2008) Produkcja energii elektrycznej w Norwegii. Zużycie energii elektrycznej w Norwegii. Energia elektryczna produkowana w Norwegii stanowi znaczącą część całkowitej produkcji energii (około 50 %). Powoduje

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii w Gminie Kisielice. Doświadczenia i perspektywy. Burmistrz Kisielic Tomasz Koprowiak

Odnawialne źródła energii w Gminie Kisielice. Doświadczenia i perspektywy. Burmistrz Kisielic Tomasz Koprowiak Odnawialne źródła energii w Gminie Kisielice. Doświadczenia i perspektywy. Burmistrz Kisielic Tomasz Koprowiak Kisielice 2009 Ogólna charakterystyka gminy. Gmina Kisielice jest najbardziej wysuniętą na

Bardziej szczegółowo

ELEKTROENERGETYKA W POLSCE 2011 WYNIKI WYZWANIA ZIELONA GÓRA 18 LISTOPADA 2011. wybrane z uwarunkowań zewnętrznych i wewnętrznych!

ELEKTROENERGETYKA W POLSCE 2011 WYNIKI WYZWANIA ZIELONA GÓRA 18 LISTOPADA 2011. wybrane z uwarunkowań zewnętrznych i wewnętrznych! ELEKTROENERGETYKA W POLSCE 2011 WYNIKI WYZWANIA ZIELONA GÓRA 18 LISTOPADA 2011 wybrane z uwarunkowań zewnętrznych i wewnętrznych! ELAEKTROENERGETYKA UE W POLSCE sytuację elektroenergetyki w Polsce wyznaczają

Bardziej szczegółowo

Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie

Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie 30/03/2011 Natalia Matyba PLAN PREZENTACJI I. Strategia Europa 2020 nowe kierunki działao Unii

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo