Projekt Konferencja naukowo-edukacyjna Warmia Mazury Senior Games 2014 zrealizowano przy wsparciu finansowym Samorządu Województwa

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Projekt Konferencja naukowo-edukacyjna Warmia Mazury Senior Games 2014 zrealizowano przy wsparciu finansowym Samorządu Województwa"

Transkrypt

1 1

2 Redakcja: Joanna Szymańska Bartłomiej Głuszak Recenzja dr Jarosław Marcinkowski Federacja Organizacji Socjalnych Województwa Warmińsko-Mazurskiego FOSa Olsztyn, ul. Marka Kotańskiego 1 Tel./fax (89) , tel. kom Olsztyn

3 Niniejsza publikacja ma zadanie przybliżyć i upowszechnić najnowszą wiedzę na temat aktywności fizycznej wieku późnej dorosłości oraz korzyści, które wynikają z jej podejmowania. Praca podsumowuje Konferencję Naukowo-Edukacyjną pod hasłem:,,aktywnie w każdym wieku, której organizatorami byli Urząd Marszałkowski w Olsztynie i Federacja Organizacji Socjalnych Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Biblioteka Uniwersytecka UWM w Olsztynie, w której odbyła się konferencję, stała się również miejscem inauguracji szerszego projektu: II edycji,,warmia Mazury Senior Games Ta koncepcja realizowana jest jako wydarzenie zarówno o wymiarze sportowym ukierunkowane na podejmowanie aktywności fizycznej przez osoby w wieku seniora, poprzez udział w zawodach sportowych, i o wymiarze promocyjnym przedstawiające Województwo Warmińsko-Mazurskie jako ważny i interesujący region turystyczny Polski o niezwykle bogatych i pięknych walorach przyrodniczo-kulturowych. Przygotowana praca składa się ze wstępu Joanny Szymańskiej i Bartłomieja Głuszaka przedstawicieli Federacji FOSa, jednej z głównych organizatorów tego przedsięwzięcia, w którym wyczerpująco przedstawiono założenia i cele konferencji. Na poszczególne rozdziały publikacji składają się treści wygłoszonych na konferencji czterech wykładów. Autorami są przedstawiciele różnych subdyscyplin nauk o kulturze fizycznej: pedagogiki kultury fizycznej prof. zw. dr hab. Andrzej Pawłucki z Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu wyjaśnił zagadnienie:,,sport jako modernizm olimpijski, pedagogiki kultury rekreacji i czasu wolnego dr Aneta Omelan z Uniwersytetu Warmińsko- Mazurskiego przedstawiła wyniki badań własnych o,,wpływie UTW na aktywność ruchową słuchaczy, pedagogiki kultury rehabilitacji ruchowej dr Ryszard Biernat z Centrum Rehabilitacji Ruchowej Olsztyńskiej Szkoły Wyższej poświęcił wykład na przybliżenie problemu:,,zapobieganie urazom wśród seniorów, mgr Alicja Rutecka dyrektor Departamentu Sportu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Warmińsko-Mazurskiego zaprezentowała założenia projektu:,,warmia Mazury Senior Games Publikację kończy artykuł M.A Joanny Szymańskiej i mgr Bartłomieja Głuszaka na temat:,,inicjatywa Silver Sharing. Podjęte w publikacji zagadnienia aktywności fizycznej seniorów wpisują się w szerszy kontekst ważnego dzisiaj problemu postępującego starzenia się społeczeństwa. To niezwykle istotne wyzwanie dla współczesnych społeczeństw cechujących się wysokim 3

4 stopniem rozwoju cywilizacyjnego. Demograficzne tendencje wydłużania się życia, cechujące nowoczesne i ponowoczesne społeczeństwa, skutkują nowymi problemami społecznymi, zwłaszcza w obszarze zdrowotności osób starszych. Pojawiają się problemy jakości życia osób tej grupy wiekowej. W perspektywie najbliższych lat ta tendencja będzie się nie tylko utrwalać, ale także pogłębiać. Wyzwaniem dla społeczeństwa obywatelskiego jest podniesienie jakości życia również tej grupy osób. We wstępie publikacji zwraca się uwagę, że głównym zadaniem społeczeństwa będzie,,( ) przełamywanie pejoratywnie nacechowanego stereotypu starości, poprzez przywracanie mu cech neutralności i systematyzowanie go z na równi z innymi fazami życia ( ).. Ważnym elementem jakości życia jest zdrowie człowieka, a zatem ruch fizyczny (ćwiczenie fizyczne) jawi się jako najprostsze i najbardziej dostępne lekarstwo opóźniające procesy starzenia się. Podejmowanie różnych form aktywności ruchowej, a przede wszystkim aktywności fizycznej będzie zabezpieczać i umacniać zdrowie. W pierwszej części pracy przedstawiono,,projekt Sportowo-Promocyjny Warmia Mazury Senior Games. Wyczerpująco opisano historię zawodów dla seniorów oraz jej współczesną koncepcję. Jest to ciekawa oferta aktywności fizycznej dla osób,,45+. W założeniach pomyślana jako stworzenie pola do aktywizacji tej grupy wiekowej w sferze rywalizacji sportowej. Projekt nie ogranicza się wyłącznie do aspektu wydarzenia sportowego jako międzynarodowych zawodów sportowych dla osób powyżej 45 roku życia. Obejmuje również liczne wydarzenia dla seniorów o charakterze sportowo-rekreacyjnym i edukacyjnym realizowane na terenie Województwa Warmińsko-Mazurskiego. Innym wymiarem tego przedsięwzięcia jest promocja regionu destynacji turystycznych jako kontynuacja kampanii,,mazury Cud Natury. Aktywizacja sportowa seniorów, za sprawą wykładu A. Pawłuckiego, została wpisana w teoretyczne ramy naukowości wyjaśniające zjawisko - sport jako modernizm olimpijski. W tej części pracy autor rozważa aspekt,,pierwszych sportowców oraz dylemat pierwszeństwa sportowca wobec trenera. W rozumowaniu sylogistycznym rozstrzyga podjęty problem. Pisze we wnioskach, że,,( ) sport jest zabawą, a zabawa jest rekreacją osoby pracującej (..). Za pierwotne źródło sportu uznaje zabawę. Problem wyjaśnia w kolejnym podrozdziale:,,o pracy jako praprzyczynie sportu. A. Pawłucki wyjaśnia również paradoks karnawału w sporcie. Poszerza pole rozważań o szczególny przypadek,,paradoksu zabawy przy pracy. Szuka odpowiedzi na pytanie: Jeżeli człowiek pracy przemienia się w człowieka zabawy to co pozostaje zabawą dla sportowca zawodowego? W kolejnych rozważaniach przedstawia moralny wymiar sytuacji sportowej. O paradoksie sportowego zwycięzcy w 4

5 człowieczeństwie pisze tak:,,( ) niezależnie od sportowego wyniku spotkania ostatecznie ważne jest, kto przegrał, a kto wygrał wyrażającym się powiedzeniem, że w sporcie nie ma pokonanych, odnaleźć można ukryty, a jakże interesowny egzystencjalnie, humanistyczny walor sportu widowiskowego i zawodowego''. Autor, kończąc rozważania o sporcie jako modernizmie olimpijskim, podejmuje się wyjaśnienia jeszcze jednego zagadnienia, a mianowicie przedstawia powody powstania i rozwijania się idei olimpizmu. W rozważaniach Profesora praprzyczyną powstania sportu olimpijskiego jest zło wojny. W kolejnej części publikacji przedstawiono praktyczne aspekty podejmowania aktywności fizycznej przez osoby późnej starości. Dr A. Omelan prezentuje wyniki badań na temat: wpływu Uniwersytetów Trzeciego Wieku (UTW) na aktywność ruchową słuchaczy. Wyniki badań wskazują, że sformalizowane instytucjonalnie struktury, a taką jest UTW, sprzyjają podejmowaniu aktywności ruchowej przez jej słuchaczy. We wnioskach stwierdza, że słuchacze UTW w większości wykazują się świadomością, jak ważne jest usprawnianie się ćwiczeniami fizycznymi, licznie i chętnie podejmują się uczestnictwa w zorganizowanych formach aktywności ruchowej i fizycznej proponowanej przez uniwersytet. Autorka podkreśla we wnioskach, że oferta tych zajęć jest przygotowywana pod konkretną grupę odbiorców seniorów. W odniesieniu do aspektu finansowego, co w przypadku osób starszych jest szczególnie ważne są to zajęcia bezpłatne, a w niektórych tylko przypadkach odpłatność za zajęcia jest symboliczna. UTW są zatem miejscem aktywizowania osób starszych w podejmowaniu aktywności ruchowej i spełniają pozytywnie funkcję dbania o zdrowie fizyczne, psychiczne i społeczne seniorów. W części końcowej publikacji przedstawione są przykłady praktycznych formuł podejmowania aktywności fizycznej przez osoby późnej dorosłości. W artykule,,zapobieganie urazom wśród seniorów dr Biernat zwraca uwagę na fakt, że osoby w wieku starszym powinny w sposób wzmożony zażywać ruchu. Motto autora jest następujące:,,( ) im jestem starszy, im słabsze mam mięsnie i kości, tym więcej (częściej) muszę ćwiczyć. A rozwinięciem tej tezy jest fakt, że wraz z upływem lat słabnący aparat ruchu potrzebuje i wymaga ruchu. To ruch jest lekarstwem, w dosłownym tego słowa znaczeniu. Autor wyjaśnia mechanizmy powodujące starzenie się aparatu ruchu i proponuje właściwą strategię w podejmowaniu aktywności fizycznej przez osoby starsze, podaje przykładowe zestawy ćwiczeń w oparciu o nowoczesną wiedzę naukową z zakresu biomechaniki i rehabilitacji ruchowej. 5

6 W artykule J. Szymańskiej i Bartłomieja Głuszaka przedstawiono założenia,,inicjatywy Silver Sharing jako alternatywnej formuły aktywności fizycznej, a mianowicie coraz modniejszej wśród seniorów aktywności turystycznej. Całość publikacji wydaje się szczególnie interesująca ze względu na teoretyczne i praktyczne przedstawienie różnych aspektów dotyczących znaczenia aktywności fizycznej dla osób późnej dorosłości. Zażywanie ruchu przez podejmowanie aktywności ruchowej i fizycznej jest dzisiaj nadal mało docenianym czynnikiem kształtowania zdrowia, a zwłaszcza seniorów. Publikacja ma również ważny walor edukacyjny. Powinna uświadomić ludziom późnej dorosłości, jak ważnym czynnikiem powstrzymującym procesy starzenia się jest aktywność fizyczna. dr Jarosław Marcinkowski Ur r. w Olsztynie. Absolwent Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku (1988). Studia Podyplomowe w zakresie Gimnastyki korekcyjnej z elementami rehabilitacji (1999). Doktorat z wyróżnieniem z nauk o kulturze fizycznej: Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu (2013). Nauczyciel akademicki Olsztyńskiej Szkoły Wyższej im. Józefa Rusieckiego w Olsztynie na Wydziale Fizjoterapii i Wychowania Fizycznego (od 1997). Kierownik Zakładu Rekreacji i Obozownictwa Olsztyńskiej Szkole Wyższej im. J. Rusieckiego (2003). Pracownik naukowy Centrum Postawy Ciała w Fundacji Centrum Zdrowia i Sportu Olsztyńskiej przy Szkoły Wyższej im. J Rusieckiego w Olsztynie ( ). Dziekan Wydziału Wychowania Fizycznego w Olsztyńskiej Szkole Wyższej im. J. Rusieckiego w Olsztynie( od 17. XII.2013) Nauczyciel akademicki przedmiotów: teoria wychowania fizycznego, gimnastyka korekcyjno-kompensacyjna, kształcenie ruchowe i metodyka nauczania ruchu. 6

7 Spis treści Wstęp...8 Warmia Mazury Senior Games Sport jako modernizm olimpijski...15 Praca jako praprzyczyna sportu...17 Paradoks karnawału w sporcie...20 Moralny wymiar sytuacji sportowej Odkrycie sportu de Coubertina?...22 Wojna jako praprzyczyna sportu olimpijskiego Wpływ aktywności ruchowej Uniwersytetu Trzeciego Wieku na aktywność ruchową słuchaczy Zapobieganie urazom wśród seniorów Inicjatywa Silver Sharing

8 Wstęp Problem starzejącego się społeczeństwa to najważniejszy problem współczesnych cywilizacji o wysokim stopniu rozwoju. W Polsce zagadnienie to ma szczególny wymiar. Demograficzne tendencje wydłużania życia, pojawiające się wskutek tego nowe problemy zdrowotne, głównie przewlekłe choroby niezakaźne, w połączeniu z ekonomicznymi aspektami nie tylko zdrowia, lecz całej ekonomiki to nowe, nieznane do tej pory zagrożenia i wynikające z nich wyzwania. Problem zdrowego starzenia się naszego społeczeństwa to wielosektorowe zagadnienie 1, prof. ndzw. dr hab. med. Bolesław Samoliński. Federacja Organizacji Socjalnych Województwa Warmińsko-Mazurskiego FOSa od wielu lat prowadzi systemowe działania na rzecz podniesienia jakości życia osób starszych. Zrzeszamy kilkadziesiąt organizacji seniorskich. Tworzymy i wdrażamy programy społeczne ukierunkowane na poprawę jakości życia osób starszych. Cechą wyróżniającą proponowane przez nas rozwiązania jest wysoki poziom konsultacji społecznych w danym środowisku seniorskim, w myśl zasady nic o nas bez nas, co jednocześnie umożliwia wypracowanie metody elastycznej, która funkcjonuje jako uniwersalna systemowa. Zadaniem społeczeństwa obywatelskiego jest sukcesywne tworzenie warunków sprzyjających integracji w starzejącym się społeczeństwie, przełamywanie pejoratywnie nacechowanego stereotypu starości, poprzez przywracanie mu cech neutralności i systematyzowanie go na równi z innymi fazami życia wiekiem dziecięcym, młodzieńczym i dojrzałym. Zmiany demograficzne w naszym kraju od wielu lat powodują starzenie się społeczeństwa polskiego. Zmusza to zarówno instytucje państwowe, samorządowe, jak i organizacje pozarządowe do podejmowania działań na rzecz poprawy jakości życia osób w starszym wieku. Do ważniejszych form takiej działalności powinny należeć zadania związane z szeroko rozumianą aktywizacją seniorów i przyszłych seniorów oraz promowanie idei zdrowego stylu życia. Istotnym elementem pomyślnego starzenia się człowieka jest aktywność fizyczna. Jednak u większości osób w starszym wieku obserwuje się wyraźny jej spadek. Aktywność fizyczna zaczyna ograniczać się do codziennych czynności, takich jak: 1 Prof. ndzw. dr hab. med. Bolesław K. Samoliński, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Wydział Nauki o Zdrowiu Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych i Alergologii, opejskich_gospodarek.pdf 8

9 zakupy, gotowanie, sprzątanie, w niektórych przypadkach praca zawodowa. Tymczasem, jak twierdzą specjaliści, zachowanie wysokiej aktywności fizycznej w wieku starszym stanowi jeden z czynników prognozujących dłuższe trwanie życia, umożliwia ludziom starszym zachowanie autonomii i niezależności, a tym samym przyczynia się do poprawy jakości ich życia, w myśl zasady, która była hasłem przewodnim jednego z wykładów podczas konferencji: IM JESTEM STARSZA/Y, IM SŁABSZE MAM MIĘŚNIE I KOŚCI, TYM WIĘCEJ (CZĘŚCIEJ) MUSZĘ (CHCĘ) ĆWICZYĆ, dr Ryszard Biernat. Niestety istnieje wiele barier i ograniczeń uczestnictwa osób starszych w aktywności fizycznej. Można do nich zaliczyć m.in.: skumulowaną niesprawność, wynikającą z wieloletnich zaniedbań w zakresie dbałości o organizm, czy niską sprawność ruchową osób starszych w wyniku siedzącego trybu życia, obawy przed odniesieniem obrażeń, często brak podstawowych umiejętności potrzebnych do podjęcia aktywności fizycznej, jako formy rekreacji lub wypoczynku czy wreszcie istniejące w społeczeństwie normy określające właściwe zachowania osób starszych i ich obawy przed ośmieszeniem. Uzasadnione staje się zatem poznanie potrzeb osób starszych i promowanie zdrowego stylu życia wśród osób starszych, jak również podejmowanie działań profilaktycznych wśród ogółu społeczeństwa. Głównym problemem staje się niski poziom wiedzy nt. aktywności fizycznej oraz korzyści jakie ona daje. Organizatorzy konferencji starali się znaleźć odpowiedzi na nurtujące pytania, na potrzebę podnoszenia wiedzy zarówno wśród seniorów, jak i młodszych osób dotyczącej możliwości prowadzenia zdrowego, aktywnego stylu życia. Celem konferencji, w ramach której powstała niniejsza publikacja, było zwiększenie wiedzy oraz rozbudzenie zainteresowań związanych z szeroko pojętą aktywizacją sportową mieszkańców województwa warmińsko-mazurskiego, w tym w szczególności osób 45+. Ponadto istotnym elementem przedsięwzięcia był aspekt skierowania uwagi opinii publicznej na wagę i rangę zawodów Warmia Mazury Senior Games, do których wstępem była konferencja. Co istotne, również dla Federacji FOSa organizatora konferencji, to fakt, iż Warmia Mazury Senior Games służą również, oprócz innych szczytnych idei, upowszechnieniu idei aktywności ruchowej wśród starszych mieszkańców województwa w wymiarze powszechnym. Sport jest tu więc punktem wyjścia zarówno do aktywizacji, jak i w pierwszej kolejności inspiracji do aktywności ruchowej. By mogła zaś ona być realizowana, powinien być spełniony szereg warunków. Należą do nich zarówno wiedza i świadomość potrzeby aktywności ruchowej, ale także organizacje umoliwiające aktywność w sposób systematyczny i trwały. 9

10 Konferencja odbyła się 10 czerwca 2014 roku w Sali konferencyjnej Biblioteki Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie i posłużyła właśnie jako forum do otwartej dyskusji na ww. tematy. Debata ta toczona była w gronie tak praktyków, jak i teoretyków z przedmiotowych dziedzin. Zebrane podczas konferencji wykłady i treści złożyły się na publikację, którą z przyjemnością przedkładamy Państwu jako swoistą kontynuację Konferencji Warmia Mazury Senior Games Aktywnie w każdym wieku i jednocześnie pigułkę wiedzy o składzie udowodnionym naukowo oraz sprawdzonym w praktyce. Miłej lektury i wiele aktywności fizycznej w każdym wieku! Joanna Szymańska, Bartłomiej Głuszak Redaktorzy publikacji 10

11 Warmia Mazury Senior Games Alicja Rutecka, dyrektor Departamentu Sportu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Warmińsko-Mazurskiego Projekt Sportowo-Promocyjny Warmia Mazury Senior Games. Rys histotyczny Historia zawodów dla seniorów rozpoczęła się w 1985 roku w St. Louis w Stanach Zjednoczonych, kiedy grupa siedmiu mężczyzn i siedmiu kobiet stworzyła organizację pierwotnie znaną jako Narodowa Organizacja Seniorów Olimpijczyków 2. Pod koniec tego samego roku zorganizowano spotkanie jednostek, które wtedy kierowały zawodami dla seniorów w 33 stanach. Grupa zaplanowała pierwsze Narodowe Zawody Seniorów Olimpijczyków 3 na rok 1987 w St. Louis. Zawody zakończyły się sukcesem wzięło w nich udział 2,5 tys. sportowców. Drugie Zawody Seniorów odbyły się również w St. Louis, wzięło w nich udział 3,5 tys. zawodników. Aktualnie nazwa Organizacji brzmi National Senior Games Association, siedziba mieści się w Baton Rouge w stanie Luizjana. Stowarzyszenie funkcjonuje jako organizacja non-profit, zachęcająca aktywnych dorosłych ludzi do prowadzenia zdrowego trybu życia poprzez uczestnictwo w zawodach. Pierwsze zawody europejskie Senior Games odbyły się w 2009 roku w Holandii, w prowincji Zeeland. Zawodnicy rywalizowali w 17 dyscyplinach sportowych i siedmiu rekreacyjnych. W zawodach wzięło udział 1,9 tys. sportowców (w wieku lat) z 32 krajów. Po nawiązaniu kontaktu samorządowców z Województwa Warmińsko-Mazurskiego z Organizatorami Senior Games w Holandii Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego podjął decyzję o realizacji Projektu Sportowo-Promocyjnego pn. Warmia Mazury Senior Games Inspiracją do realizacji pierwszego w Województwie Warmińsko-Mazurskim i 2 od angielskiego: National Senior Olympics Organization 3 Od angielskiego: National Senior Olympic Games. 11

12 pierwszego w Polsce Projektu Warmia Mazury Senior Games była inicjatywa Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej o ustanowieniu w 2012 roku Europejskiego Roku Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzypokoleniowej oraz realizowanie działań na rzecz poprawy życia seniorów w Województwie Warmińsko Mazurskim określonych w programie, przyjętym na lata ,,Pogodna i bezpieczna jesień życia na Warmii i Mazurach. Honorowy patronat nad Projektem objął Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Bronisław Komorowski. Zaproszenie do Komitetu Honorowego przyjęli: Joanna Mucha - Minister Sportu i Turystyki, Władysław Kosiniak-Kamysz Minister Pracy i Polityki Społecznej, Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia oraz Andrzej Kraśnicki Prezes Polskiego Komitetu Olimpijskiego. Partnerami Projektu zostali: Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce, Międzynarodowe Stowarzyszenie na rzecz Sportu Powszechnego TAFISA oraz organizatorzy pierwszej w Europie edycji Senior Games w Holandii w prowincji Zeeland. Ambasadorem Projektu był Jacek Wszoła, wybitny lekkoatleta, złoty medalista w Moskwie (1980). W 1976 roku zajął drugie miejsce w prestiżowym plebiscycie Przeglądu Sportowego na najlepszego sportowca. W poprzedniej edycji Warmia Mazury Senior Games, której również był Ambasadorem startował w pchnięciu kulą oraz w żeglarstwie. Zasady projektu Samorząd województwa jako pierwszy region w Polsce przedstawił czytelną ofertę dla seniorów. Jego zadaniem jest zachęcenie osób starszych do aktywności sportowej, a także budowanie świadomości seniorów w zakresie wpływu aktywności sportowej na zdrowie. Projekt jest formą sprostania rosnącym wymaganiom seniorów, poszukujących różnych możliwości samorealizacji oraz włączających się w działalność społeczności lokalnej w dziedzinie sportu, zdrowia i rekreacji. Projekt zakłada organizację: 1) międzynarodowych zawodów sportowych dla osób powyżej 45 roku życia w 14 dyscyplinach sportowych: lekkoatletyka, pływanie, żeglarstwo, tenis, tenis stołowy, golf, badminton, kajakarstwo, piłka nożna, piłka siatkowa halowa, siatkówka plażowa, skoki spadochronowe do celu, brydż sportowy, podnoszenie ciężarów, rozgrywanych na obiektach sportowych na terenie województwa ( r.), 12

13 2) wydarzeń towarzyszących o charakterze sportowo-rekreacyjnym ( Warmińsko- Mazurska Senioriada 2014 odbyła się w dniach czerwca 2014 r. w Olsztynie, dwudniowa wojewódzka impreza sportowo-rekreacyjna dla seniorów, której celem była popularyzacja aktywnego stylu życia wśród seniorów. Uczestnicy zawodów brali udział w zawodach pływackich na basenie, zawodach kajakowych, rajdzie rowerowym z elementami rywalizacji sportowej, turnieju tenisa stołowego oraz nordicwalking (trasy spacerowe z elementami zawodów sprawnościowych), 3) działań edukacyjnych na temat znaczenia i roli aktywności sportowej wśród osób powyżej 45 roku życia (konferencja i inne spotkania ). Celem Konferencji naukowo-edukacyjnej Warmia Mazury Senior Games 2014, która odbyła się 10 czerwca 2014 r. w Olsztynie była promocja aktywności fizycznej, edukacja zdrowotna seniorów oraz budowanie świadomości seniorów w zakresie wpływu aktywności sportowej na zdrowie, 4) innych wydarzeń towarzyszących, integrujących środowisko osób powyżej 45 roku życia, jak np. Warmia Mazury Senior Games Lokalnie W zawodach mogą wziąć wszyscy chętni, którzy ukończyli 45 rok życia (dyscypliny indywidualne) oraz 40 rok życia (dyscypliny zespołowe). Udział w zawodach jest płatny, wpisowe wynosi 50 zł (12 euro). Każda dyscyplina w ramach Warmia Mazury Senior Games 2014 ma swojego promotora osobę, która swoją postawą i osiągnięciami sportowymi ma za zadanie zachęcać seniorów w kraju i za granicą do udziału w zawodach. Projekt Warmia Mazury Senior Games traktowano jako olbrzymią szansę promocyjną atrakcyjnego regionu destynacji turystycznych w efekcie oczekiwano na zwiększenie ruchu turystycznego oraz dalszą poprawę i budowę nowej infrastruktury sportowej. Ważna była również możliwość płynnego i logicznego kontynuowania elementów wywodzących się z kampanii Mazury Cud Natury. Nie mniej ważnym aspektem była możliwość zbudowania własnej unikatowej marki Warmia Mazury Senior Games, rozpoznawalnej w województwie, w kraju, a także za granicą. 13

14 Realizacja Projekt realizowany jest ze środków finansowych Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego, miast partnerskich oraz Ministerstwa Sportu i Turystyki. Więcej informacji na temat Projektu Sportowo-Promocyjnego Warmia Mazury Senior Games 2014 można znaleźć na stronie internetowej 14

15 Sport jako modernizm olimpijski 4 Prof. zw. dr hab. Andrzej Pawłucki, Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu Pierwsi sportowcy stawali do zawodów z marszu życia : ani nie trenowali w dzisiejszym rozumieniu treningu jako ustawicznego procesu pracy, ani nie uczęszczali do szkół sportowych, ani nie trenowali w klubie. Zastrzegam, że mówiąc pierwsi sportowcy, nie lokalizuję ich w szyku historycznym, z podaniem daty czy nawet epoki. Mówiąc pierwsi, wywołuję raczej dylemat metafizycznego pierwszeństwa jednego wobec drugiego, na wzór dylematu jaja i kury. Pytam, kto był pierwszy sportowiec czy trener? Jeśli sportowiec zakładam to na podstawie wniosku wydedukowanego z poniższego sylogizmu to możliwe jest wznoszenie konstrukcji myślowej o źródłach teorii sportu. Powstaje ona, jak mówią logicy, na wzór domku z kart. Dodam, że są to karty pewne (żadnych blotek i czarnych Piotrusiów), co jest nie bez znaczenia dla trwałości konstrukcji. Rozstrzygnięcie dylematu pierwszeństwa sportowca wobec trenera przynosi rozumowanie sylogistyczne, w którym za podstawę wnioskowania dedukcyjnego przyjmuje się pięć przesłanek. Pierwsza z nich przesłanka większa głosi, że: 1) Pierwotnym doświadczeniem egzystencjalnym człowieka jest praca przedmiotowa. Jaka racja uzasadnia prawdziwość tej przesłanki? Otóż struktura bytowa życia (życie jako życie) może być podtrzymana przez podmiot rozumiejący zależność między biotycznym istnieniem a własnym działaniem energotwórczym, podtrzymującym to istnienie przy życiu. Kto chce zachować życie, musi zaprząc się do pracy, czyniąc sobie ziemię poddaną, a więc uprzedmiotowić siebie wobec przedmiotu swych przekształceń. W socjologii nazywa się ten rodzaj relacji samozwrotnej osoby społecznej pracą przedmiotową (Jan Paweł II, 2009). Prawda to czy fałsz? Prawda oczywiście. Zdanie powyższe uznajemy za aksjomat. 2) Każdy podmiot pracujący przedmiotowo wyczerpuje zasoby fizyczne. Przerwa między jednym a drugim aktem pracy jest koniecznym odpoczynkiem, zaś przerwa między jednym a drugim procesem pracy staje się równie konieczną restytucją: przywróceniem pełni sił fizycznych. Przerwa dłuższa osoby pracującej, dłuższa niż akt odnowy, jest jej rekreacją (w proporcji 1:7 albo 3:7; na siedem dni tygodnia jeden dzień rekreacji albo trzy dni rekreacji weekendowej). Założenie to może prowadzić do następującego wniosku: kto nie pracuje 4 Fragment rozdziału 9. Monografii na temat Nauki o kulturze fizycznej, Wrocław 2013, Studia i Monografie AWF. 15

16 przedmiotowo, ten nie wyczerpuje się fizycznie, a zatem nie musi ani odpoczywać, ani udzielać sobie rekreacji. Kiedy przyczyna ustaje, nie pojawia się skutek. Warto także pamiętać, że jak głosi starorzymska maksyma bezczynność też jest męcząca. I co z tego, i co wtedy? Czy bezczynny i gnuśny, a zmęczony leń dostępuje udziału w jakiejś rekreacji? Owszem, bardzo sprytnie, wymyślając sobie, że zabawa będzie jego pracą. To cecha amatorów życia klasy próżniaczej. Nie orzą, nie sieją, a są zmęczeni. Udzielają sobie odpoczynku rekreacyjnego, nie hańbiąc rąk pracą, ale wywołują złudzenie, jakoby mieli udział w pracy. Wróćmy do przesłanki średniej sylogizmu, która mówi, że rekreacją jest koniecznością egzystencjalną następującą po pracy przedmiotowej. Rekreacja jest zarazem wtórna w ustalaniu jej przyczynowości wobec pracy przedmiotowej, która jest pierwotna. 3) Rekreacja, jako czynność odpoczywania osoby pracującej przedmiotowo, jest doświadczana jako uwolnienie się od niedogodności życiowej obciążającej emocjonalnie swą powagą. Od wyniku pracy zależy przecież dalsze istnienie osoby przy życiu; jest jej być albo nie być. To doświadczenie powagi pracy musi prowadzić do uznania, że rekreacja tylko wtedy może dokonać się skutecznie, kiedy będzie zapomnieniem o pracy: na chwilę, na czas trwania zabawy. Rekreacja musi przybrać charakter zabawy, gdyż w zabawie jako czynności bez opamiętania (nomen omen) zapomina się o niedogodności życia przez pracę. W zabawie zapomina się nawet o bożym świecie, bo jest właśnie po to, by o niczym nie pamiętać. Dla hedonistycznych i nihilistycznych nierobów zabawa jest na śmierć. Jednak nieroby nie mają moralnego prawa do zabawy. Tylko ten, kto pracuje, może się (za)bawić, co więcej, musi się bawić. 4) Zabawa jest rekreacją osoby pracującej przedmiotowo. Następuje po pracy jako konieczność wynikła z konieczności. Człowiek pracy przeistacza się w człowieka zabawy. Homo ludens jest przeciwieństwem homo laborens, odwraca się od pracy, zapomina o niej, ale jej nie porzuca, jest jak rewers dla awersu: drugi bez pierwszego istnieć nie może. Czynności zabawy jako zapomnienia o pracy muszą przybrać formę inną niż forma pracy. Tylko dzieci mogą naśladować w zabawie pracę dorosłych: bawiąc się w policjanta czy lekarza. W dorosłym życiu policjant nie bawi się w policjanta ani lekarz w lekarza. 5) Zapomnienie o pracy następuje przez zabawę skutkującą: oszołomieniem siebie (ilinx), udawaniem kogoś innego (mimicry), prowokowaniem dla siebie czegoś przypadkowego (alea) oraz nadawaniem statusu zwycięzcy (agon) (Callois 1973). Zabawa 16

17 w nadawanie sobie statusu zwycięzcy, najlepszego spośród równych sobie (primus inter pares), pierwszego jest czynnością międzypodmiotową. Można ją nazwać współzawodnictwem agonicznym, co jest pleonazmem i nie jest logicznie poprawne. Natomiast przymiotnik dookreślający treść czynności przynosi okrycie, że agon może być: gimniczny, muzyczny lub poetycki. W zabawie współzawodników można nadawać sobie status prymusa w wyścigu o fizyczną przypadłość ciała: jako szybkość, wytrzymałość, moc, zręczność, celność. Agon gimniczny (cielesny) jest oczywiście zabawą, a zabawa współzawodników dążących do nadawania sobie statusu zwycięzcy (prymusa) nazywa się sportem w łacińskiej kulturze językowej. Sam termin sport znaczy wszędzie to samo. Gdyby nawet zabawa we współzawodnictwo o prymat w cielesnej sprawności inaczej się nazywała a wiemy, że tak być może, czego potwierdzeniem są nazwy agonów etnicznych podane w Encyklopedii sportów świata Wojciecha Lipońskiego (2001) nie zmienia to metafizycznego faktu, że zabawa w agon jest udziałem pracującej ludzkości. Na całej ziemi ludzkość pracuje przedmiotowo, a więc udziela sobie zabawy wszędzie i na swój etniczny sposób. Wszędzie zatem zabawa przybiera formułę sportu. Każdy krąg pracowniczy w zabawie wyróżnia się sportem. Wniosek wynikający z tych przesłanek wielostopniowej dedukcji jest następujący: sport jest zabawą, a zabawa jest rekreacją osoby pracującej. Sportowe czynności ludyczne następują po czynnościach pracy przedmiotowej, zaś sportowiec w pierwotnym metafizycznie rozumieniu jego rodowodu jest pracownikiem dla siebie. Gdyby nie pośredniczenie w czynnościach pracy przedmiotowej, nie znalazłby metafizycznego usprawiedliwienia dla istnienia w zabawie. Wyjaśnienie tego pośredniczenia nie odnosi się do sportowca olimpijskiego. Wrócę do dylematu jajka i kury, gdy opiszę rodowód sportowca igrzysk olimpijskich. Praca jako praprzyczyna sportu Pierwotne źródło sportu tkwi zatem w zabawie. Zdarza się bowiem, że zabawa przybiera formułę konkursu, współzawodnictwa, gry czy nawet walki. W łacińskim obszarze językowym nazwano je wszystkie sportem, choć, jak wiadomo, słowa tego długo nie znano, a na pewno nie posługiwano się nim w kulturach wcześniejszych niż starorzymska. Sport należy genetycznie do pracy jako zabawa w wypoczynek. By poznać przyczynę sporto- zabawy, czyli zawartą w niej istotową siłę sprawczą, trzeba ją dostrzec w relacji z innym bytem społecznym, poprzedzającym ją w czasie metafizycznym, a będącym 17

18 pierwotną przyczyną tej zabawy. Pytanie, gdzie jest podmiotowe istnienie fenomenu zabawy, musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem praprzyczyny zabawy w sport. Okaże się wówczas, że uczestniczenie w zabawie jawi się jako konieczne następstwo udziału człowieka w aktach mozolnej pracy, jako konieczność poprzedzającej ją konieczności. Zabawa jako przyczyna wewnętrzna siebie jest jednocześnie skutkiem jakiejś przyczyny zewnętrznej wobec siebie, a ponieważ wszystko ma swoją przyczynę, także zabawa sportowa czy następnie fenomen sportu widowiskowego, zabawy zinstytucjonalizowanej również podlega temu prawu. Mniemanie, iż możliwe jest dostąpienie prawdy o istocie sportu przez potoczną racjonalność, jest tak samo złudne, jak iluzoryczne pozostają oczekiwania faktografa, kolekcjonera danych o możliwości sformułowania teorii na podstawie bezzałożeniowej procedury opisywania faktu. Dodałbym, że żaden byt przygodny nie jest przyczyną i skutkiem siebie. Także w praktyce społecznej wszelkie przejawy uczestnictwa kulturowego pozostają względem siebie w interesownym splocie powiązań (znanych w teorii systemów społecznych jako coupling), nawet te, które socjologia kultury rozpatruje jako autoteliczne. Zabawa, w tym sport, jest wielce interesownym zajęciem. Jest taką samą koniecznością jak karnawał, któremu człowiek postu, ciężkiej pracy, mozołu życia wreszcie musi oddać się po to, by po przerwie na należny odpoczynek-w-zabawie wrócić do zajęć egzystencjalnie ważnych. Na tle pierwowzoru sportu jako zabawy, lokalnego i osobliwie etnicznego, chcę teraz zobaczyć jego uwypukloną kulturowo wersję, nazywaną: a) sportem widowiskowym, kiedy rozpatruje się ją z perspektywy widza (łac. spectator), czyli oglądającego agon, a określanego inaczej jako kibic, fan, b) sportem zawodowym, kiedy spogląda się nań z pozycji zawodnika (łac. actor), c) sportem olimpijskim, kiedy upatruje się jego sensu w samym uczestniczeniu w zawodach oraz życiu w rodzinie olimpijskiej, obejmującym także relacje pozasportowe. Agon był zawsze własnością gapia, który zawłaszczał, bez żadnych zobowiązań względem siebie, obraz emocjonalnego zdarzenia, stwarzany na żywo według stałego przepisu przez aktorów zabawy. Gapiem był i jest zazwyczaj pracownik, który przemierzając swoją drogą życia od jednego do następnego aktu pracy, szuka dogodnej chwili na odpoczynek, odnajdując go w dowolnej rozrywce. Zdarza się, że pracownik udziela sobie rozrywki przez wejście w rolę gapia, a nawet dzięki coraz bardziej wzbudzonemu zadowoleniu dopłaca do siebie, na przykłąd kupując bilet wstępu, byle w zabawie dla siebie odpocząć i zapomnieć na chwilę o trudach życia z pracy. Powtarzające się zapotrzebowanie gapia na widowisko zachęcało jego sprawców, aktorów właśnie, do kreowania swoich umiejętności agonistycznych na miarę oczekiwań patrzących. Obie strony 18

19 zdarzenia wprawiały w ruch cykliczny, jak pokazała historia samoorganizującego się agonu, młyn sportowego widowiska. Znalazł się pośrednik, który to zdarzenie organizował, i inni, od których zależało sceniczne przygotowanie aktora (pojawił się trener aktora). Jednocześnie przystąpił do pracy menedżer widowni, który zatroszczył się o emocjonalne dobro widza. Powstał stadion sportowy, a w jego przestrzeni wyodrębniły się dwie współzależne płaszczyzny współuczestnictwa: boisko z trybuną (niczym scena z widownią w teatrze) oraz co z socjologicznego punktu widzenia najistotniejsze powstał klub sportowy zrzeszający półzawodowców (zawodnik nie przestawał być listonoszem, rzeźnikiem czy policjantem), a na wyższym szczeblu samostanowienia instytucjonalnego zawodowców i widzów. Widz rozbudzony w swych doznaniach rozrywkowych, żyjący oczywiście ze swej pracy poza stadionem, nie szczędził środków finansowych na opłacanie stadionowej zabawy. Tym samym umożliwiał swemu klubowemu zawodnikowi, z którym zacieśniał na dodatek związek przez klub fana (klub kibica), podjęcie zawodu sportowca. Tak, w sensie dialektycznym, narodził się sport łączący widza jako kibica i zawodnika jako zawodowca. Jeden nie mógł się obyć bez drugiego i jeden drugiemu służąc, pozostawał jednocześnie sługą dla siebie. Jak to rozumieć? Otóż widz-kibic, użyczając sportowcowi swego uznania ze stadionowej trybuny, usprawiedliwiał jego społeczne bytowanie. Dzięki temu sportowiec miał dla kogo żyć, a jednocześnie, dzięki obserwacji tego życia, dokonującego się oczywiście na scenie stadionu, dostarczał sobie zabawy. Doświadczał w ten sposób, jako człowiek pracy pozastadionowej, rozrywki. Kibic, wierny sobie w stadionowej zabawie, okazywał także wierność swemu sportowcowi i jego klubowi. Rozwinął na tym podłożu drugie życie i zyskał nową tożsamość kibica swego klubu, przynależnego terytorialnie do miejsca swych narodzin czy zamieszkania. Wszczepił dzięki temu w siebie poczucie klubowej przynależności. Podczas walki sportowej z klubem przeciwnika sprzeniewierzał się często dobru sportowemu, nadużywał swojej pozycji widza. Odmawiając wzajemności swemu zawodnikowi, wszczynał walkę z podobnie zwyrodniałym kibicem strony przeciwnej. Jedna z hipotez wyjaśnia zwyrodnienie kibica stanem niezaspokojonej potrzeby lub utraconej tożsamości społecznej. Jeden z wybitnych pedagogów (profesor Zbigniew Kwieciński) idzie dalej, mówiąc, że to zdziczenie wyjaśniać należy psychoanalitycznie gadzią naturą plemieńca. Jeśli tak, to pomijając wątek socjopatologii kibica, można uznać, że kibicem doskonałym zostaje pracownik o umocowanej tożsamości zawodowej i unormowanych relacjach moralnych z otoczeniem. Kto jest zdolny do pracy i odnajduje się w miłości wzajemnej, mówią psychologowie, ten okazuje się człowiekiem zdrowym. Tym samym upełnomocnia siebie, jeśli tylko tego pragnie, do wejścia w rolę widza doskonałego. Z drugiej strony sportowiec umacniał swoją społeczną 19

20 pozycję przez to, że jak w odwróconym zwierciadle dostrzegał swoją sceniczną umiejętność, wyćwiczoną w żmudnym procesie treningowej pracy. Pracował, trenując po to, by spełnić się jako zawodowiec w pracy scenicznej na boisku. Wierny sobie w dwójnasób jako pracownik zawodowy sportowiec został sługą swego kibica pracownika pozastadionowego. Paradoks karnawału w sporcie Jeżeli sylogizm o człowieku pracy przemieniającym się w człowieka zabawy jest prawdziwy, co wobec tego pozostaje zabawą dla sportowca zawodowego? Jesteśmy winni sobie to wyjaśnienie w uzupełnieniu teoretyzowania o przypadku szczególnym noszącym znamię paradoksu zabawy przy pracy. Pytanie to postawił mi pewien wybitny trener rygorysta, znany z tego, że zmusza swoich zawodników do żmudnej pracy treningowej (taki z niego kat dla piłkarzy nożnych). Jest wymagający do tego stopnia, że nie pozostawia swoim pracownikom czasu wolnego. W przypadku kibica wyjaśnienie jest proste. Spektator kibic przyszedł się bawić po pracy, wytwarzając na trybunie sportowe fanum (krąg osób wspierający sportowców w osiąganiu pożądanego dobra i spełnianiu ideału). Sportowiec zaś, odbywając pracę treningową, przeplataną na przemian naturalnym odpoczynkiem i biotechniczną odnową, której zabawą nazwać raczej nie można, przystąpił do pracy scenicznej jako uczestnik agonu. I tak bez końca: zawodnik przechodzi z pracy do pracy w cyklicznym ruchu treningowym, sprzężonym z kalendarzem regularnej kreacji stadionowej, od zawodów do zawodów. O zabawie nie może być mowy. Czy nie jest więc tak, że pracujący scenicznie zawodnik doświadcza pracy jako jednoczesnej zabawy, stając się uczestnikiem karnawału-w-pracy? Zmęczony w końcu do granic, po całym sezonie pracowniczych wyczynów nasyconych emocją karnawału zawodowiec ustanawia przerwę w rozgrywkach. Karnawał też staje się nużący. Teraz będzie mógł dostąpić dobrodziejstwa rozrywki w zabawie. Przerwa w rozgrywkach, jak głosi ów paradoks, stanie się dla zawodowca żyjącego z karnawału rekreacją po pracy, podobnie jak dla wokalisty przerwa w tournée. Treść jego zabawy będzie się różniła się od czynności sportowej pracy. Piłkarz nożny odpoczywając w zabawie, nie będzie grał w piłkę nożną. najdzie rozrywkę zupełnie różną od jego pracy. Tak odzyska to, co utracił w zabawie przy pracy. 20

21 Moralny wymiar sytuacji sportowej Podobnie jak niewierny kibic, sportowiec zawodowy też potrafi sprzeniewierzyć się sobie, wiedziony żądzą uznania dla swych wyczynów, żądzą próżnej sławy lub po prostu chciwością. Tym samym narusza obyczaj stadionowy wzajemnego szacunku oraz co równie ważne nie może podołać normie uczciwej gry sportowej. Próba udawanej uczciwości jest zazwyczaj demaskowana jako sportowa obłuda. Symbolicznie skutkuje ona udzieleniem oszustowi sportowemu czerwonej kartki; w przypadku niewiernego kibica zamknięciem dostępu do widowni. W okolicznościach sportu w ścisłym sensie obie strony konkursu muszą być równe sobie moralnie w uczciwości. Mimo równości moralnej świadczącej o klasie sportowca jako osoby wierni sobie sportowcy muszą wyłonić zwycięzcę i zwyciężonego, muszą doprowadzić do stanu nierówności. Popadają więc w sprzeczność, ale tylko pozornie. Sztuka sportu na tym bowiem musi polegać, by w warunkach najmniej korzystnych, w jakich pokusa łatwego zwycięstwa bierze górę, nie tylko nie zatracić godności uczciwego sportowca, powstrzymującego się przed złem, ale co zakrawa na niepodobieństwo świadczyć dobrowolnie o swej przyzwoitości. Sportowiec szanujący swoje człowieczeństwo, czyli szacujący swoją godność miarą cnót moralnych, uszanuje człowieczeństwo swego konkurenta. Będzie szanował bliźniego jak siebie samego. Kiedy spełni normę człowieczeństwa sportowego, wygra sport, gdyby nawet paradoksalnie miał wyjść z konkursu jako zwyciężony. W paradoksie zwycięzcy w człowieczeństwie, niezależnie od sportowego wyniku spotkania ostatecznie ważne jest, kto przegrał, a kto wygrał wyrażającym się powiedzeniem, że w sporcie nie ma pokonanych, odnaleźć można ukryty, a jakże interesowny egzystencjalnie, humanistyczny walor sportu widowiskowego i zawodowego. Dzięki normie uczciwej gry sport może dokonać się nie tylko wewnątrz siebie. Nadto dzięki jej spełnianiu w warunkach pokusy łatwego zwycięstwa sportowiec, biorąc na świadka swego widza, uprawdopodobnia utopię rodziny sportowej. Na jeszcze wyższym poziomie dokonań moralnych potrafi wynieść się do godności członka rodziny olimpijskiej. W obydwu dążeniach ku moralnemu samospełnieniu ma swój udział w ustanawianiu powszechnie pożądanego dobra humanistycznego. Sportowiec dowodzi tym samym, że jego moralność, wywiedziona z wielowiekowych doświadczeń antycznego agonu, średniowiecznego turnieju rycerskiego, gry amatorów arystokratyczno-szlacheckich sfer i kręgów próżniaczych ludzi zabawy, a 21

22 kulminująca w olimpizmie sportowym miłością społeczną przysparza dobra w pozasportowym wymiarze życia. Humanista, który dostrzega w sportowym wydarzeniu napięcie moralne, wywyższa je i przedkłada społeczeństwu pozastadionowemu jako dowód niezwykłej wagi etycznej. Wyraża poniekąd zachwyt, kiedy odkrywa nie wiedząc, że światli ludzie sportowej praktyki już do tego doszli iż sytuacja sportowa wymusza na jej uczestniku uczciwość objawiającą się w sprawiedliwym udzielaniu sobie szans wynoszących do zwycięstwa. Tak przynajmniej idealizuje jego misję etyk, który próbuje od dawna w zbiorowym wysiłku intelektualnym wydobyć z nawarstwionej samomyśli ludzi sportu istniejącej jako ich wielowątkowa kultura sens czynu sportowca. Odkrycie sportu de Coubertina? Na tej drodze poszukiwał swoich myśli młody Pierre de Coubertin, który zachwycił się własnym odkryciem niczym dojrzewający chłopiec poszukujący w obcym sobie świecie ideałów. Thomas Arnold, dyrektor Rugby School (1828), byłby zachwycony, gdyby mógł usłyszeć, jak wychwalana jest jego pedagogia 60 lat później we Francji i jak wielką nadzieję na moralne wzmocnienie swego społeczeństwa pokłada w sportowym upełnomocnieniu uczniów dwudziestoletni zaledwie de Coubertin. Francuski poszukiwacz edukacyjnych wynalazków odkrył tajemnicę sportów angielskich, ale sam niczego nie dokonał. Sport istniał przed nim i umacniałby swoją wysoką lokatę w europejskiej kulturze zabawy bez jego udziału. A jednak młody entuzjasta, utwierdzony w swoim przeświadczeniu co do angielskiego sportu jako szkoły cnót i rycerskiego charakteru, wzbogacony o nową wiedzę o społecznych walorach gier w Nowej Anglii i rozpalony w wyobraźni o starożytnych igrzyskach olimpijskich bogów, postanowił umiędzynarodowić swoją wizję sportu bez granic oraz tchnąć weń pokojowego ducha neoolimpizmu. Dwudziestokilkuletni epigon, odkrywca istniejącego już od dawna w pedagogice angielskiej odkrycia sportu jako szkoły moralnych zalet, przekonał się najpierw, że sport umacnia ducha rycerskości i uszlachetnia charakter 5, a następnie poszukując nowego 5 Sformułowania te zawarł de Coubertin w słynnym przemówieniu na Sorbonie, a także w tekstach i publicznych wystąpieniach z lat

23 wytłumaczenia dla sportu olimpijskiego przedłożył ludzkości pomysł jej scalenia w przyjaźni dla pokoju. Dojrzewał jeszcze przez wiele lat po entuzjastycznym i jakże banalnym przemówieniu, urągającym ówczesnej antropologii akademickiej, przeplatanym pretensjonalnym zwrotem: Panowie. Wygłosił je na Kongresie w Sorbonie, intelektualnym centrum oświeconego Paryża, i odśpiewał hymn na cześć Apollina oraz wzniósł kielich za powrót helleńskiego ducha olimpijskiego. Nie po raz pierwszy popadł w sprzeczność, której nawet nie zauważył. Pomijam, że jednym tchem wychwalał duchowe królestwo Jezusa na drodze do braterstwa wszystkich narodów i moralnego ich zjednoczenia oraz pogańskich bożków z Olimpu. Chodzi o to, że jak napisał Bronisław Biliński olimpizm Pierreʼa de Coubertina to nie jedna monolityczna całość. Zapewne tak było, młody de Coubertin nie mógł jeszcze przejrzeć ducha, jakiego przyszło mu tchnąć przy udziale wiernych sprzymierzeńców w ruch neoolimpijskiej społeczności sportowej 6. Kiedy będzie dojrzewał intelektualnie, odsłaniając przed sobą kolejne tajemnicze horyzonty sportowej prostoty, ogłosi światu najpierw we wspomnianym przemówieniu na Sorbonie (1894), a później w Atenach (1895) odkrycie ducha sportu. Wspierany przez swego mentora, ojca Didon, powie dużo później, kiedy wpadnie na pomysł umiędzynarodowienia sportu jako religii braterstwa dla pokoju, że w nowoczesnym świecie, zagrożonym niebezpieczeństwem dekadencji, dzieło olimpijskie może stanowić szkołę szlachetności i czystości duchowej (1927). Entuzjasta pociągnął za sobą innych próbujących go zrozumieć, dzięki czemu powstał, we wspólnym dążeniu do zrozumienia sensu neolimpijskiego sportu, kluczowy symbol symbolu. Było to w roku 1912, kiedy poszukujący skojarzeń z symboliką starożytnych de Coubertin przetworzył koła pierścienie z ołtarza delfickiego w ten sposób, że umieścił je w zupełnie nowym porządku semiotycznym: na białym tle flagi olimpijskiej. Barwą bieli wyraził stan pokoju między społecznościami różnych narodów. Różne kolory pierścieni (niebieski, czarny i czerwony u góry, pod nimi żółty i zielony) są równe sobie; połączone przyjaźnią udzielają sobie wzajemnie braterskiej życzliwości. Baron de Cubertin, pozornie dojrzały, był jednak niezrozumiale zawzięty w kwestii kobiet. Nie przyznał im nigdy miejsca w rodzinie olimpijskiej, nawet kiedy na skutek zachodzących procesów społecznych uznano ich starania o sportowe równouprawnienie. Żadna rodzina nie istnieje bez kobiety, a więc rodzina sportu olimpijskiego obyć się bez niej nie może. To nie jedyna sprzeczność, jakiej nie przezwyciężył twórca ruchu olimpijskiego. Pozostawił ich po sobie wiele, jak choćby groteskowo interpretowaną kwestię amatora. Przez uporczywe segregowanie sportowców na amatorów i zawodowych grzeszników, za którym 6 Wczesny olimpizm był myślą błądzącą. Nazwałem ją protoolimpizmem (2007). 23

24 kryła się niewątpliwie wyniosłość stanowa lepiej urodzonego niż inni baron de Coubertin osłabiał społeczność olimpijską. Nie podołał również coraz silniejszemu widmu niechęci rasowej. Założyciel rodziny olimpijskiej w przyjaźni nie utrzymał w miłości własnej rodziny. Mimo potknięć na drodze prywatnego i publicznego życia wytyczył na sportowej mapie szlak globalnego zasięgu, uzasadniając jego sens potrzebą moralnego odrodzenia ludzkości. Wojna jako praprzyczyna sportu olimpijskiego Modernizm olimpijski powstał jako idea humanistyczna w tym samym czasie, gdy narody cywilizowanej Europy ponosiły jedną po drugiej moralną klęskę. Wojny wzniecają nieliczni szaleńcy. Można odkupić za nich winy i zbudować świat od nowa. Europejczycy to wiedzą. Włączeni przez miłość w kulturę wiary i nadziei, są przeniknięci optymizmem. Po każdym upadku będą dążyli do stanu odkupienia, przeświadczeni głęboko, że naprawa błędu człowieka wojny jest możliwa przez świątynny rytuał pokoju (Scruton 2006) 7. Wykorzystają każdą sytuację: artystyczną, religijną 8, polityczną, wreszcie apolityczną jako olimpijską, by w cyklicznym procesie olimpiad zawiązywać globalną ekumenę przyjaźni na rzecz pokoju między wszystkimi narodami ludzkości na płaszczyźnie sportowych relacji możliwie wszystkich. Wszystkie narody we wszystkich sportach, All Nations, All Games, są wzywane do udziału w sacrum olimpijskiego pokoju. Zwycięstwo medalowe jest wtórne, znaczenia nabiera sam udział w igrzyskach. Kto w nich uczestniczy, może ogłosić siebie zwycięzcą w człowieczeństwie olimpijskim, albowiem człowiek złączony z innymi więzami przyjaźni staje się czysty. Pokazuje sobie i innym, niechętnym rodzinie olimpijskiej, że olimpizm to życie; jakby człowiek wierzył, że przez powtarzanie olimpiad tryumf nad złem wojny jest możliwy. Tak pisze Roger Scruton o modernizmie w sztuce (2006). W tym kontekście sport olimpijski nie jest sportem; nie jest ani czymś więcej, ani mniej niż sportem. Nie w tych relacjach rozstrzyga się jego odmienność wobec sportu powszechnego jako wydarzenia ludycznego. Kiedy powiedziałem, że nie jest czymś więcej, miałem na myśli jego przynależność do wysokiej sfery świeckiego sacrum. Sport ludyczny i widowiskowo-zawodowy pozostaje sprzężony z profanum egzystencji, bo tak być musi, kiedy człowiek pracy musi odmienić siebie w sportowej zabawie. 7 Modernizm w sztuce przedstawia R. Scruton w Przewodniku po kulturze nowoczesnej dla inteligentnych. Słowem nie wspomina o modernizmie olimpijskim, lecz wydaje się, że idea byłaby mu bardzo bliska (2006). 8 Niezliczone są błagalne modlitwy o pokój. Kilka dni temu widziałem niezwykły Ołtarz Jerozolimski Najświętszego Sakramentu na rzecz Pokoju, a przy nim rzesze modlących się. 24

25 Sport olimpijski natomiast jest przeciwodpowiedzią symboliczną na dosłowne zło wojny. Ustanawia pokój po swojemu dlatego, że zachodzi taka konieczność metafizyczna. I zapewne już zawsze tak będzie, po wynalezieniu olimpiady, że lepsza część ludzkości będzie przezwyciężała zło wojny dobrem sportu. Święty Augustyn zauważył, że w powszechnym dążeniu do pokoju występuje pewien paradoks wojny są nieodłączne od ludzkiej historii (2007, s. 340) 9. Igrzyska olimpijskie nie są zatem, jak mówią dziennikarze, spotkaniem pogańskiej gawiedzi ani też festiwalem młodości, ani jarmarkiem bussinesowych przekupniów. Jeżeli jednak modernizm olimpijski miałby przetworzyć się we własne zaprzeczenie, przybierając formułę żywiołowego ruchu wyzwolenia z moralnych ograniczeń legitymizowanego ideologią postmodernizmu byłby to znak negacji etycznego ideału przyjaźni, czyli zbiorowego odrzucenia porządku jako ordo amicitia pro pace. W następstwie wyzbyłby się idei dobra uniwersalnego, a zarazem utracił potencjał ładotwórczy zawarty w swym ruchu. Kto się włącza zatem w pstrokaty ruch przeciw sobie, w którym norma życia moralnego w miłości społecznej zostaje zastąpioną zasadą dowolnej ekspresji estetycznej, ten staje się niezrozumiały dla siebie i może utrudniać innym, jak czarna owca w rodzinie, zrozumienie siebie. Biada im, ubogim duchem olimpijskiego pokoju, albowiem szczęścia w rodzinie przyjaźni nie dostąpią. Stracą oni, ale i rodzina olimpijska poniesie stratę. Igrzyska olimpijskiego pokoju trwać muszą, dopóki będą istniały wojny 10. Praprzyczyną ich powstania jest doświadczenie zła wojny. Modernizm olimpijski wykorzystuje sport jako tworzywo swej symbolicznej afirmacji idei przyjaźni. Sam sportu nie wytworzył, natomiast genialnie go wykorzystał czerpiąc z hodowli fizycznej i formacji moralnej wszechpotężnego klubu sportowego na rzecz zabawy: darmowej jak w sporcie etnicznym czy odpłatnej jak w sporcie zawodowym. Choć wiele kosztuje, mimo ponoszonych wydatków jest niezwykle zyskownym kulturowo przedsięwzięciem. Porządek przyjaźni na rzecz pokoju zwany właśnie modernizmem olimpijskim nie tylko oddala widmo nienawiści, ale przybliża kulturze społecznej codzienną świętość, dzięki czemu czyni życie każdego doskonalszym. Powróćmy do sylogizmu wyjaśniającego rodowód sportowca. Wniosek o pracowniczym rodowodzie sportowca przynosi wyjaśnienie metafizyczne jego istnienia. Pozwala przyjąć, że sportowiec dla siebie i przez siebie jest do pomyślenia teoretycznego jako pierwotna w samoistności postać społecznej sceny życia: zanim pojawił się przy nim trener, on sportowiec już był. A nawet więcej, pozwala przyjąć, że sportowiec przeszedł na swoją stronę jako samoistny trener wobec siebie. Kiedy się sportowo zestarzał, zajął się 9 Cytuję z XIX księgi Civitas Dei św. Augustyna za ks. J. Szulistem (2007). 10 Zależność tę nazwałem prawem pokoju olimpijskiego (2007). 25

SENIOR GAMES 2012. Aktywność w naturze! Samorząd Województwa Lidzbark Iława Olsztyn Orneta Warmińsko-Mazurskiego Warmiński

SENIOR GAMES 2012. Aktywność w naturze! Samorząd Województwa Lidzbark Iława Olsztyn Orneta Warmińsko-Mazurskiego Warmiński SENIOR GAMES 2012 Aktywność w naturze! Samorząd Województwa Lidzbark Iława Olsztyn Orneta Warmińsko-Mazurskiego Warmiński Historia seniorskich zmagań Rozpoczęła się w 1985 roku w St. Louis w Stanach Zjednoczonych,

Bardziej szczegółowo

Człowiek jest wielki, nie przez to co ma, nie przez to kim jest, lecz przez to czym dzieli się z innymi. /Jan Paweł II/

Człowiek jest wielki, nie przez to co ma, nie przez to kim jest, lecz przez to czym dzieli się z innymi. /Jan Paweł II/ Człowiek jest wielki, nie przez to co ma, nie przez to kim jest, lecz przez to czym dzieli się z innymi /Jan Paweł II/ Gryficki Uniwersytet Trzeciego Wieku swoją działalność rozpoczął 26 stycznia 2014r.

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

Systemowe działania na rzecz osób starszych. Współpraca z samorządem terytorialnym SOCJALNYCH WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO

Systemowe działania na rzecz osób starszych. Współpraca z samorządem terytorialnym SOCJALNYCH WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO Systemowe działania na rzecz osób starszych. Współpraca z samorządem terytorialnym FEDERACJA ORGANIZACJI SOCJALNYCH WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO FOSA Federacja FOSa Związek stowarzyszeń działających

Bardziej szczegółowo

Dlaczego potrzebujemy uniwersytetów trzeciego wieku, czyli o korzyściach z bycia studentem na emeryturze

Dlaczego potrzebujemy uniwersytetów trzeciego wieku, czyli o korzyściach z bycia studentem na emeryturze Dlaczego potrzebujemy uniwersytetów trzeciego wieku, czyli o korzyściach z bycia studentem na emeryturze Nieformalna droga rozwoju STOWARZYSZENIE Europe4Youth Łucja Krzyżanowska Kraków, 27 marca 2014 Projekt

Bardziej szczegółowo

Młodzież w Olimpiadach Specjalnych Polska. Joanna Styczeń Lasocka, j.styczen@olimpiadyspecjalne.pl

Młodzież w Olimpiadach Specjalnych Polska. Joanna Styczeń Lasocka, j.styczen@olimpiadyspecjalne.pl Młodzież w Olimpiadach Specjalnych Polska. Joanna Styczeń Lasocka, Programy aktywizujące dzieci i młodzież. Program Edukacyjny Olimpiad Specjalnych Polska Dołącz do nas ; Europejskie Forum Młodych Olimpiad

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów SPORT II stopnia i ich relacje z efektami kształcenia dla obszarów kształcenia

Efekty kształcenia dla kierunku studiów SPORT II stopnia i ich relacje z efektami kształcenia dla obszarów kształcenia Załącznik nr 1 do uchwały Nr 24/2014/2015 Senatu Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2015 roku Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 2013/2014

KARTA PRZEDMIOTU 2013/2014 KARTA PRZEDMIOTU 2013/2014 1. ZWA PRZEDMIOTU: Metodyka rekreacji 2. KIERUNEK: Turystyka i rekreacja 3. POZIOM STUDIÓW: studia I stopnia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I/2 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS:

Bardziej szczegółowo

Komisja Polityki Senioralnej. Deklaracja Końcowa

Komisja Polityki Senioralnej. Deklaracja Końcowa Deklaracja Końcowa Projekt nr 2. III Ogólnopolskiej Konferencji Uniwersytetów Trzeciego Wieku inaugurującej obchody 40. lat Ruchu Uniwersytetów Trzeciego Wieku w Polsce pod patronatem Marszałka Sejmu RP,

Bardziej szczegółowo

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Seniorzy są wśród nas Szybko postępujące zmiany demograficzne ostatnich 20 lat spowodowały rosnący udział osób starszych w Polsce. Zmiany struktury demograficznej związane

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski Program wychowawczy SPIS TREŚCI: 1. Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

www.wlodkowic.pl sport.wlodkowic.pl

www.wlodkowic.pl sport.wlodkowic.pl Projekt pn. Ogólnopolski Program Kształcenia Kadr Sportowych powstał w celu dostosowania kształcenia do potrzeb gospodarki opartej na wiedzy. W szczególności uwzględniono potrzeby środowiska sportowego,

Bardziej szczegółowo

Priorytety Ministerstwa Sportu. na lata 2014-15

Priorytety Ministerstwa Sportu. na lata 2014-15 Priorytety Ministerstwa Sportu i Turystyki na lata 2014-15 Sport - ważny dla Polaków Sport to zdrowie i sprawność fizyczna obywateli Sport efektywne narzędzie budowania relacji i tworzenia społeczeństwa

Bardziej szczegółowo

W zdrowym ciele zdrowy duch

W zdrowym ciele zdrowy duch Program sportowy W zdrowym ciele zdrowy duch dla Wychowanków Specjalnego Ośrodka Wychowawczego im. św. Jana de La Salle w Częstochowie Opracował Dorożański Tomasz Spis treści I. Wstęp II. III. IV. Cele

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Sport powszechny w województwie pomorskim opis realizowanych programów krajowych

Sport powszechny w województwie pomorskim opis realizowanych programów krajowych Sport powszechny w województwie pomorskim opis realizowanych programów krajowych Maciej Kowalczuk Gdańsk, 17.04.2014 r. Multi Sport PROGRAMY KRAJOWE REALIZOWANE PRZEZ URZĄD MARSZAŁKOWSKI Umiem pływać Nasz

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Pedagogicznej Nr 6/2013 z dnia 10.09.2013r. PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Wrzesień 2013 r. PODSTAWA PRAWNA Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia

Bardziej szczegółowo

www.forumrynkupracy.com.pl.

www.forumrynkupracy.com.pl. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. www.forumrynkupracy.com.pl. Konferencja 22.09.11, Wrocław imię, nazwisko prelegenta: Zenon Matuszko

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia. Kierunek Ratownictwo Medyczne

Efekty kształcenia. Kierunek Ratownictwo Medyczne Efekty kształcenia Kierunek Ratownictwo Medyczne Tabela odniesień efektów kształcenia dla kierunku studiów ratownictwo medyczne, studia pierwszego stopnia, profil praktyczny do obszarowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na kursie dokształcającym

Program kształcenia na kursie dokształcającym Program kształcenia na kursie dokształcającym Załącznik nr 1 do Uchwały nr 16/2013/2014 Rady Wydziału Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej z dnia 12.12.2013 r. Wydział Jednostka prowadząca

Bardziej szczegółowo

Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015

Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015 Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015 Ogólna charakterystyka studiów podyplomowych Wydział prowadzący studia podyplomowe: Nazwa studiów podyplomowych: Nazwa studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

Wpieranie profesjonalizacji bizesowej i rozwoju piłki nożnej. Poprawa wizerunku piłki nożnej poprzez promocję jej piękna, historii i tradycji

Wpieranie profesjonalizacji bizesowej i rozwoju piłki nożnej. Poprawa wizerunku piłki nożnej poprzez promocję jej piękna, historii i tradycji Fundacja Piłka jest Piękna to niezależna pozarządowa organizacja non-profit, która cały dochód transparentnie przeznacza na realizację celów statutowych: Wpieranie profesjonalizacji bizesowej i rozwoju

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM DZIAŁAŃ SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 18 W JASTRZĘBIU ZDROJU NA 2013 ROK

HARMONOGRAM DZIAŁAŃ SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 18 W JASTRZĘBIU ZDROJU NA 2013 ROK HARMONOGRAM DZIAŁAŃ SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 18 W JASTRZĘBIU ZDROJU NA 2013 ROK ZADANIA PROCEDURY OSIĄGANIA CELÓW PRZEWIDYWANE EFEKTY Zwiększenie - Konkurs na kampanię reklamową

Bardziej szczegółowo

Pakt na rzecz Seniorów. Rok 2012 Rokiem UTW

Pakt na rzecz Seniorów. Rok 2012 Rokiem UTW Pakt na rzecz Seniorów Rok 2012 Rokiem UTW Liczba UTW z podziałem na województwa 20 21 20 21 9 20 38 71 24 41 11 44 40 6 17 21 UTW w województwie małopolskim Liczba UTW w latach 1975-2012 424 248 187 125

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ Człowiek jest wielki nie przez to, co ma, nie przez to, kim jest, lecz przez to, czym dzieli się z innymi. Jan Paweł II SPIS TREŚCI 1. Podstawa

Bardziej szczegółowo

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego , Siła woli potrafi zaskakiwać rozmachem wizji i zdumiewać osiągnięciami po jej urzeczywistnieniu. To właśnie na motywacji, chęci

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Koncepcja pracy Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Misja W naszym przedszkolu dziecko: - znajduje możliwość indywidualnego rozwoju możliwości twórczych i intelektualnych, - zdobywa wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne studia II stopnia profil praktyczny

Opis efektów kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne studia II stopnia profil praktyczny Opis efektów kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne studia II stopnia profil praktyczny Załącznik nr 1 do Uchwały Uchwała NrAR001 5 -III/2013 I. Profil i cele kształcenia Główną intencją kształcenia

Bardziej szczegółowo

Edukacja zintegrowana a edukacja fizyczna ucznia. dr Marek LEWANDOWSKI

Edukacja zintegrowana a edukacja fizyczna ucznia. dr Marek LEWANDOWSKI Edukacja zintegrowana a edukacja fizyczna ucznia dr Marek LEWANDOWSKI Cywilizacja PRZESTRZEŃ EDUKACYJNA Wzorce kulturowe UCZEŃ RODZICE p Biosfera SZKOŁA NAUCZYCIEL dr Marek Lewandowski Polityka oświatowa

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE 2015/2016 Podstawa prawna: 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483, późn. zm.)

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY KURS WYRÓWNAWCZY UEFA B i A

ZINTEGROWANY KURS WYRÓWNAWCZY UEFA B i A ZINTEGROWANY KURS WYRÓWNAWCZY UEFA B i A Cele i założenie programowe Zintegrowanego Kursu Wyrównawczego UEFA B i A zostały przyjęte przez Komisję Techniczną PZPN i zatwierdzone przez UEFA 05.11.015 r.

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne

Efekty kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne Załącznik nr 3 do uchwały nr 443/06/2012 Senatu UR z dnia 21 czerwca 2012 roku Efekty kształcenia dla kierunku wychowanie fizyczne Poziom kształcenia Profil kształcenia Tytuł zawodowy Studia pierwszego

Bardziej szczegółowo

Homo ludens. Czy zabawa jest źródłem kultury?

Homo ludens. Czy zabawa jest źródłem kultury? Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Wydział Pedagogiczny i Artystyczny Instytut Pedagogiki i Psychologii Zakład Socjologii Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach zapraszają do wzięcia udziału w międzynarodowej

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

Poglądowy TEST konkursowy do Ogólnopolskiego Konkursu Edukacyjnego Leonardo Da Vinci Sport wiosna 2015

Poglądowy TEST konkursowy do Ogólnopolskiego Konkursu Edukacyjnego Leonardo Da Vinci Sport wiosna 2015 Poglądowy TEST konkursowy do Ogólnopolskiego Konkursu Edukacyjnego Leonardo Da Vinci Sport wiosna 2015 Test sprawdza wiedzę z zakresu taktyki i techniki gier zespołowych, gimnastyki i lekkiej atletyki

Bardziej szczegółowo

Polska polityka senioralna. Jakie rozwiązania warto promować na forum Unii Europejskiej?

Polska polityka senioralna. Jakie rozwiązania warto promować na forum Unii Europejskiej? Polska polityka senioralna. Jakie rozwiązania warto promować na forum Unii Europejskiej? Debata w Brzesku Patronat honorowy: Marek Sowa Marszałek Województwa Małopolskiego Europa się starzeje Komisja Europejska:

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA SPECJALNEGO WE WŁODAWIE NA LATA 2015-2018

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA SPECJALNEGO WE WŁODAWIE NA LATA 2015-2018 KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA SPECJALNEGO WE WŁODAWIE NA LATA 2015-2018 Motto: Dziecko ma uczyć się bawiąc i bawić się ucząc zabawa jest podstawową formą aktywności dziecka, która dominuje w wychowaniu przedszkolnym

Bardziej szczegółowo

I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010

I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010 I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010 W latach 2005-2010 w przedsięwzięciach organizacyjnych, kierowanych do osób potrzebujących pomocy, znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaliczanych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE

PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE 1 Podstawy prawne szkolnego programy wychowawczego Podstawą do sporządzenia niniejszego programu stanowią następujące

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji kandydatów do klas pierwszych w roku szkolnym 2015/2016

Regulamin rekrutacji kandydatów do klas pierwszych w roku szkolnym 2015/2016 Więc ty w gwieździe się pocznij wysokiej, Przejdź człowiekiem Krzysztof Kamil Baczyński Śnieg V Liceum Ogólnokształcące im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego Szkoła Mistrzostwa Sportowego W RZESZOWIE 35-045

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe kryteria warunkujące ubieganie się studenta o stypendium dla najlepszych studentów oraz zasady przyznawania punktów.

Szczegółowe kryteria warunkujące ubieganie się studenta o stypendium dla najlepszych studentów oraz zasady przyznawania punktów. Załącznik nr do Regulaminu przyznawania i ustalania wysokości świadczeń pomocy materialnej dla studentów AWF w Warszawie Szczegółowe kryteria warunkujące ubieganie się studenta o stypendium dla najlepszych

Bardziej szczegółowo

MISJA "UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA"

MISJA UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA Gimnazjum im. Jana Pawła II w Iwierzycach 39-124 Iwierzyce 186 tel. 17 745 50 94 fax. 17 222 15 25 www.gimiwierzyce.pl adres e-mail: gimnazjum@iwierzyce.pl MISJA "UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA"

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Zgodnie z: 1. Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 września 2004 r. w sprawie warunków warunków sposobu oceniania, klasyfikowania

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XL/748/13 RADY MIASTA MYSŁOWICE. z dnia 28 marca 2013 r.

UCHWAŁA NR XL/748/13 RADY MIASTA MYSŁOWICE. z dnia 28 marca 2013 r. UCHWAŁA NR XL/748/13 RADY MIASTA MYSŁOWICE z dnia 28 marca 2013 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu przyznawania nagród i wyróżnień za wybitne osiągnięcia sportowe Na podstawie art.18 ust.

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola w Czarnowąsach w latach 2010-2014r.

Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola w Czarnowąsach w latach 2010-2014r. Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola w Czarnowąsach w latach 2010-2014r. Misja W przedszkolu wspierany jest rozwój dziecka, rozpoznaje się i zaspakaja jego potrzeby edukacyjne oraz umożliwia rozwój

Bardziej szczegółowo

Raport z przeprowadzonych badań ankietowych Projekt Sport for All

Raport z przeprowadzonych badań ankietowych Projekt Sport for All Raport z przeprowadzonych badań ankietowych Projekt Sport for All Miejsce przeprowadzenia badania ankietowego: Zespół Szkół Ogólnokształcących i Technicznych w Czeladzi Wielkość próby badawczej: 170 uczniów

Bardziej szczegółowo

Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych

Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych Wojciech Otrębski Instytut Psychologii Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Plan wystąpienia: Skala

Bardziej szczegółowo

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt.

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt. Konferencja nt.: Niepełnosprawni szanse i perspektywy włąw łączenia społecznego koncepcja rozwiąza zań systemowych. Warszawa: 10.10.2006 roku, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Psychospołeczne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek Andragogika Opr. Katarzyna Verbeek 1. Wprowadzenie do andragogiki Andragogika to dziedzina zajmująca się szeroko pojętym kształceniem dorosłych, ich edukowaniem, wychowaniem i rozwojem. Wywodzi się z pedagogiki,

Bardziej szczegółowo

Lokalny animator sportu

Lokalny animator sportu Lokalny animator sportu Wrocław, 2011 Lokalny animator sportu Wprowadzenie Program obejmuje szkolenie prowadzące do uzyskania kwalifikacji pozwalających na planowanie, organizację i koordynację działań

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 9 im. Tadeusza Kościuszki w Zamościu OFERTA DLA UCZNIÓW KLAS I W ROKU SZKOLNYM 2015/2016

Szkoła Podstawowa Nr 9 im. Tadeusza Kościuszki w Zamościu OFERTA DLA UCZNIÓW KLAS I W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 Szkoła Podstawowa Nr 9 im. Tadeusza Kościuszki w Zamościu OFERTA DLA UCZNIÓW KLAS I W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 STANDARD EDUKACYJNY W szkole realizujemy standardową ofertę edukacyjną zaplanowaną przez Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XLIV/338/14 RADY GMINY SANTOK. z dnia 13 listopada 2014 r.

UCHWAŁA NR XLIV/338/14 RADY GMINY SANTOK. z dnia 13 listopada 2014 r. UCHWAŁA NR XLIV/338/14 RADY GMINY SANTOK z dnia 13 listopada 2014 r. w sprawie programu współpracy Gminy Santok z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami w rozumieniu przepisów ustawy o działalności

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A N R PROJEKT RADY MIEJSKIEJ W DĄBROWIE TARNOWSKIEJ

U C H W A Ł A N R PROJEKT RADY MIEJSKIEJ W DĄBROWIE TARNOWSKIEJ U C H W A Ł A N R. PROJEKT RADY MIEJSKIEJ W DĄBROWIE TARNOWSKIEJ Z DNIA.2014 R. w sprawie uchwalenia rocznego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

Tezy Programowe. Ministerstwa Sportu i Turystyki w 2016 roku. *** materiał prasowy

Tezy Programowe. Ministerstwa Sportu i Turystyki w 2016 roku. *** materiał prasowy Tezy Programowe Ministerstwa Sportu i Turystyki w 2016 roku 14 stycznia 2016 *** materiał prasowy 1 Konferencja Prasowa: Tezy Programowe Ministerstwa Sportu i Turystyki na 2016 r. Główne Obszary Działalności:

Bardziej szczegółowo

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 65 W ŁODZI Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic Priorytet w wychowaniu młodego człowieka powinien mieć dom rodzinny.

Bardziej szczegółowo

P R O J E K T PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2016

P R O J E K T PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2016 Załącznik Nr 1 do Zarządzenia nr 83/15 Wójta Gminy Adamów z dnia 28 października 2015 r. P R O J E K T PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej

Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej WNIOSEK o przekształcenie Wydziału Wychowania Fizycznego i Sportu w Filię Wychowania

Bardziej szczegółowo

Rola zabawy ruchowej w życiu dziecka w okresie przedszkolnym

Rola zabawy ruchowej w życiu dziecka w okresie przedszkolnym Rola zabawy ruchowej w życiu dziecka w okresie przedszkolnym Realizując projekt Akademii Zdrowego Przedszkolaka pod hasłem Odporność wzmacniamy bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy, jeden z tematów tygodniowych

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY SĄDECKIEJ RADY SENIORÓW. na lata 2013 2015

PLAN PRACY SĄDECKIEJ RADY SENIORÓW. na lata 2013 2015 PLAN PRACY SĄDECKIEJ RADY SENIORÓW na lata 2013 2015 1. Zintegrowanie prac podmiotów działających na rzecz seniorów takich jak organizacje pozarządowe, organizacje kościelne, kluby seniorów, zarządy osiedlowe

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe kryteria oceny z wychowania fizycznego z poszczególnych obszarów oceniania dla gimnazjum

Szczegółowe kryteria oceny z wychowania fizycznego z poszczególnych obszarów oceniania dla gimnazjum Szczegółowe kryteria oceny z wychowania fizycznego z poszczególnych obszarów oceniania dla gimnazjum OBSZAR 1. POSTAWA UCZNIA NA ZAJĘCIACH Ocenę dobrą Ocenę dostateczną 1. Wykazuje bardzo dużą aktywność

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5 Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU INFORMACJE OGÓLNE Klub Europejski EURO5 istnieje od września 2001 roku. Spotkania odbywają się raz w tygodniu.

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 Podstawa prawna : 1) Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn.

Bardziej szczegółowo

Bezpieczne uczestnictwo w aktywności fizycznej o charakterze rekreacyjnym i sportowym ze

Bezpieczne uczestnictwo w aktywności fizycznej o charakterze rekreacyjnym i sportowym ze II ETAP EDUKACYJNY KLASY IV - VI Wychowanie fizyczne Cele kształcenia - wymagania ogólne Bezpieczne uczestnictwo w aktywności fizycznej o charakterze rekreacyjnym i sportowym ze zrozumieniem jej znaczenia

Bardziej szczegółowo

ANKIETA - Nauczyciele

ANKIETA - Nauczyciele Niniejsza ankieta jest anonimowa. Jej wyniki posłużą tylko i wyłącznie do badań społecznych. Prosimy o uważne przeczytanie ankiety oraz udzielenie rzeczywistych odpowiedzi na załączonej karcie kodowej.

Bardziej szczegółowo

Projekt do konsultacji

Projekt do konsultacji Projekt do konsultacji Załącznik Nr do Programu współpracy Samorządu Województwa Podlaskiego z organizacjami pozarządowymi w roku Harmonogram otwartych konkursów ofert na realizację zadań publicznych należących

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA. EUROMŁODYCH na Śląskimprogram edukacji sportowej dla. dzieci i młodzieży z województwa śląskiego. Śląskie Centrum Edukacji Sportowej

PREZENTACJA. EUROMŁODYCH na Śląskimprogram edukacji sportowej dla. dzieci i młodzieży z województwa śląskiego. Śląskie Centrum Edukacji Sportowej PREZENTACJA EUROMŁODYCH na Śląskimprogram edukacji sportowej dla dzieci i młodzieży z województwa śląskiego Śląskie Centrum Edukacji Sportowej Prezes: Bartosz Wasilewski Rys historyczny W roku 2004 decyzją

Bardziej szczegółowo

Akademia Piłkarska MŁODE LWY

Akademia Piłkarska MŁODE LWY Akademia Piłkarska MŁODE LWY przy MKS KUTNO Zadania Akademii Wychowanie Dyscyplina Współpraca w grupie Wiara w siebie i swoje możliwości Zdrowy rozwój psycho-fizyczny Zabawa Umiejętności piłkarskie Priorytety

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR /2015 RADY MIEJSKIEJ W MUROWANEJ GOŚLINIE. z dnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego programu wspierania seniorów na lata 2015-2020

UCHWAŁA NR /2015 RADY MIEJSKIEJ W MUROWANEJ GOŚLINIE. z dnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego programu wspierania seniorów na lata 2015-2020 UCHWAŁA NR /2015 RADY MIEJSKIEJ W MUROWANEJ GOŚLINIE z dnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego programu wspierania seniorów na lata 2015-2020 Na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r.

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. Przedszkole nr 25 w Bielsku- Białej

KONCEPCJA PRACY. Przedszkole nr 25 w Bielsku- Białej KONCEPCJA PRACY Przedszkole nr 25 w Bielsku- Białej MISJA PRZEDSZKOLA Przedszkole pełni funkcje opiekuńcze, wychowawcze i kształcące. Wspomaga wszechstronny rozwój dziecka odpowiednio do jego indywidualnych

Bardziej szczegółowo

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI Program wychowawczy Mlodzieżowego Domu Kultury w Świdnicy im. Mieczyslawa Kozara- Sobódzkiego Do realizacji w latach 2012-2014 PROGRAM WYCHOWAWCZY WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN w sprawie zasad realizacji dwóch godzin obowiązkowych zajęć wychowania fizycznego

REGULAMIN w sprawie zasad realizacji dwóch godzin obowiązkowych zajęć wychowania fizycznego REGULAMIN w sprawie zasad realizacji dwóch godzin obowiązkowych zajęć wychowania fizycznego I. Cele realizacji obowiązkowych zajęć wychowania fizycznego prowadzonych w formie zajęć lekcyjnych. Głównym

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA Szkoła realizuje cele i zadania wychowawcze na podstawie Ustawy o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Misją naszej szkoły jest przygotowanie młodych ludzi do życia w nowoczesnym świecie. Edukacja zdrowotna jest w szkole podstawowym prawem każdego

Misją naszej szkoły jest przygotowanie młodych ludzi do życia w nowoczesnym świecie. Edukacja zdrowotna jest w szkole podstawowym prawem każdego Misją naszej szkoły jest przygotowanie młodych ludzi do życia w nowoczesnym świecie. Edukacja zdrowotna jest w szkole podstawowym prawem każdego człowieka. Chcemy, aby nasi uczniowie zdobyli wystarczającą

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie Współpraca z organizacjami Współpraca finansowa

Wprowadzenie Współpraca z organizacjami Współpraca finansowa Sprawozdanie z realizacji Rocznego Programu Współpracy Gminy Mirsk z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego w 2014 roku Mirsk 2015 rok Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA W ŚWIETLICY SZKOLNEJ

PROMOCJA ZDROWIA W ŚWIETLICY SZKOLNEJ PROGRAM: PROMOCJA ZDROWIA W ŚWIETLICY SZKOLNEJ 1. Informacja o programie. Program powstał z myślą o uatrakcyjnieniu zajęć świetlicowych. Jest on propozycją podjęcia systematycznych działań w celu promowania

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Pedagogika kultury fizycznej KOD WF/II/st/5

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Pedagogika kultury fizycznej KOD WF/II/st/5 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Pedagogika kultury fizycznej KOD WF/II/st/5 2. KIERUNEK: Wychowanie fizyczne 3. POZIOM STUDIÓW 1 : II stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II rok/iii

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na kursie dokształcającym

Program kształcenia na kursie dokształcającym Program kształcenia na kursie dokształcającym Załącznik nr 1 do Uchwały nr 17/2014/2015 Rady Wydziału Turystyki i Zdrowia w Białej Podlaskiej z dnia 29 stycznia 2015 r. Załącznik nr 5 Wydział Turystyki

Bardziej szczegółowo

Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Termin ogłoszenia konkursu

Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Termin ogłoszenia konkursu Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Wydział odpowiedzialny Nazwa zadania priorytetowego/konkursu Termin ogłoszenia konkursu Termin realizacji zadania

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Dzienniak

Małgorzata Dzienniak Małgorzata Dzienniak Trzy fazy starości: Młodzi starzy 60/65-74 lata Starzy starzy 75-84 lata Najstarsi starzy - >85 lat Trzeci wiek Czwarty wiek 75,0 70,0 65,0 60,0 55,0 50,0 45,0 40,0 35,0 30,0 25,0

Bardziej szczegółowo

Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Termin ogłoszenia konkursu. Termin realizacji zadania

Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Termin ogłoszenia konkursu. Termin realizacji zadania Harmonogram konkursów na realizację zadań publicznych Województwa Dolnosląskiego w 2013 r. Wydział odpowiedzialny Nazwa zadania priorytetowego/konkursu Aktywizacja społeczna i zawodowa osób niepełnosprawnych.

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA ZESPOŁU NAUCZYCIELI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO GIMNAZJUM SAMORZĄDOWEGO NR 2 im. Polaków Zesłanych na Sybir

PREZENTACJA ZESPOŁU NAUCZYCIELI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO GIMNAZJUM SAMORZĄDOWEGO NR 2 im. Polaków Zesłanych na Sybir PREZENTACJA ZESPOŁU NAUCZYCIELI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO GIMNAZJUM SAMORZĄDOWEGO NR 2 im. Polaków Zesłanych na Sybir ROK SZKOŁY W RUCHU Jednym z priorytetowych zadań Ministerstwa Edukacji Narodowej w zakresie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM.J. DĄBROWSKIEGO W KOŃCZYCACH MAŁYCH

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM.J. DĄBROWSKIEGO W KOŃCZYCACH MAŁYCH KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM.J. DĄBROWSKIEGO W KOŃCZYCACH MAŁYCH Na lata 2011 2016 Motto: SZKOŁA PRZYJAZNA I BEZPIECZNA DLA KAŻDEGO UCZNIA Misja szkoły Wspomaganie, w miarę posiadanych zasobów,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY XV Liceum Ogólnokształcącego im. Zjednoczonej Europy w Gdańsku

PROGRAM WYCHOWAWCZY XV Liceum Ogólnokształcącego im. Zjednoczonej Europy w Gdańsku PROGRAM WYCHOWAWCZY XV Liceum Ogólnokształcącego im. Zjednoczonej Europy w Gdańsku Misja szkoły XV Liceum Ogólnokształcące im. Zjednoczonej Europy w Gdańsku jest szkołą, które swoje działania opiera na

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ŚRODKI TRENINGOWE Z PIŁKI NOŻNEJ DO ZASTOSOWANIA NA BOISKU ORLIK

WYBRANE ŚRODKI TRENINGOWE Z PIŁKI NOŻNEJ DO ZASTOSOWANIA NA BOISKU ORLIK WYBRANE ŚRODKI TRENINGOWE Z PIŁKI NOŻNEJ DO ZASTOSOWANIA NA BOISKU ORLIK Marcin Łazowski PUBLIKACJA WYDANA NA WARSZTATY METODYCZNO-SZKOLENIOWE pt. Gry i zabawy sportowe z elementami piłki nożnej na boisku

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 27 czerwca 2001 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 27 czerwca 2001 r. Dz.U.01.71.738 2003.02.08 zm. Dz.U.03.8.93 1 2006.07.27 zm. Dz.U.06.124.864 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie kwalifikacji, stopni i tytułów zawodowych w

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty z dnia 7

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia Profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

Studia drugiego stopnia Forma kształcenia... (studia pierwszego stopnia/studia drugiego stopnia/jednolite studia magisterskie/studia podyplomowe)

Studia drugiego stopnia Forma kształcenia... (studia pierwszego stopnia/studia drugiego stopnia/jednolite studia magisterskie/studia podyplomowe) EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU TURYSTYKA I REKREACJA STIDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Studia drugiego stopnia Forma kształcenia... (studia pierwszego stopnia/studia drugiego stopnia/jednolite

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30 CA 7.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH Bieg wydarzeń jest tak szybki, że jeśli nie znajdziemy sposobu na to, aby widzieć dzień jutrzejszy, trudno się spodziewać, abyśmy rozumieli dzień dzisiejszy. Dean Rusk PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH GIMNAZJUM

Bardziej szczegółowo