(rozważania na przykładzie gry w piłkę siatkową)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "(rozważania na przykładzie gry w piłkę siatkową)"

Transkrypt

1 Psychologia sportu 77 W siatkówce, jak nigdzie indziej, cała grająca na boisku szóstka musi bezbłędnie współpracować. Nikt nie można się wyłączyć z gry choćby na moment, odpocząć, bo kara spada natychmiast: utrata punktu, a nawet kilku punktów z rzędu. Nowe sytuacje psychologiczne w zespołowych grach sportowych (rozważania na przykładzie gry w piłkę siatkową) Czas jest bezcennym darem, danym nam, abyśmy dzięki niemu stali się mądrzejsi, lepsi, dojrzalsi i doskonalsi. Tomasz Mann W artykule omówiono sytuacje psychologiczne, z jakimi w dzisiejszej rzeczywistości sportu wyczynowego borykają się zawodnicy sportowych gier zespołowych. Pod uwagę wzięto uwarunkowania ekonomiczne, społeczne, indywidualne, oraz wynikające z obecności w sporcie kwalifikowanym środków masowego przekazu. Zamieszczone uwagi i spostrzeżenia są wynikiem obserwacji rozwoju współczesnych zespołowych gier sportowych, których w ostatnich latach doskonałym przykładem jest piłka siatkowa. Autorka ma nadzieję, że zawarte w artykule opisy Sport Wyczynowy 2005, nr 9-10/

2 78 1. Kontrakty zawodowe sportowców Ta forma zawierania umów z racji korzyści, jakie niesie ze sobą jest dla zawodników bardzo atrakcyjna. Podpisujący kontrakt zawodnik (czy też występujący w jego imieniu rodzic) musi jednak przyjąć szereg obowiązków i ograniczeń wynikających z zawieranej umowy. Nie wszyscy są przygotowani zarówno do właściwego wykorzystania związanych z nią korzyści, jak i podporządkowania się ograniczeniom oraz do wypełnienia zobowiązań. Pojawia się postawa życzeniowa: ciężko trenuję (czyzjawisk i opinie staną się podłożem dyskusji, zaś ich efekty przyczynią się do poprawy funkcjonowania zawodników i trenerów w trudnych sytuacjach współczesnego sportu. SŁOWA KLUCZOWE: sportowe gry zespołowe psychologia sportu uwarunkowania sukcesu (ekonomiczne, społeczne, osobościowe) kontakty z mediami. W zmienionej rzeczywistości polityczno-gospodarczej naszego kraju przeobrażeniom ulega także sport. Zmiany zauważalne są we wszystkich obszarach działalności sportowej, począwszy od jego roli w systemie państwa, przez społeczny wizerunek, po związki z różnymi dziedzinami nauki i zmiany w procesie treningu. Wiele z nich, jak choćby dostępność sprzętu wysokiej klasy, ma charakter pozytywny, są jednak i takie, które jak coraz szerzej postępująca komercjalizacja budzą niepokój u wielu przedstawicieli środowisk związanych ze sportem. Nowa rzeczywistość stawia przed ludźmi zaangażowanymi zawodowo w sport nowe wymagania. Zrozumienie tych wymagań, zaakceptowanie i scalenie z dotychczasowym indywidualnym stylem postępowania, jest warunkiem utrzymania się w walce o sportowe trofea. Dotyczy to zwłaszcza trenerów i zawodników. Proces asymilacji poszczególnych elementów nowej rzeczywistości przebiega nierównomiernie i niejednokrotnie nastręcza sporo trudności. Zderzenie starych nawyków myślenia i działania z aktualnymi wymaganiami rodzi szereg problemów przystosowawczych o psychologicznym charakterze. Z uwagi na to, że w jednym artykule nie da się omówić wszystkich zjawisk związanych z przeobrażeniami polskiego sportu (poszczególne dyscypliny w swoisty sposób je przechodzą), w niniejszej publikacji wskażemy trudności, z jakimi borykają się w nowej rzeczywistości zawodnicy sportowych gier zespołowych, a szczególnie piłki siatkowej. Całość problematyki została ujęta w cztery zagadnienia: uwarunkowań ekonomicznych, społecznych i osobowościowych oraz trudności wynikających z obecności w sporcie mediów. Niektóre z poruszanych problemów z pewnością nie są nowe, jednak nowe warunki przydają im nowego znaczenia. Ekonomiczne źródła problemów 78

3 Nowe sytuacje psychologiczne w zespołowych grach sportowych 79 li pracuję), więc mi się należy! Nie zawsze zawodnik doczytuje do końca wszystkie punkty umowy. Najciekawsze są te o wysokości gaży, terminie obowiązywania, przynależności klubowej. A przecież umowy są długie i zawierają mnóstwo klauzul, których ważność i znaczenie ujawnia się wtedy, gdy pojawiają się zakłócenia w realizacji zobowiązań, np. gdy kontuzja eliminuje sportowca z gry, a przedstawiciel sponsora zawiadamia o zmniejszeniu płacy lub nawet wstrzymaniu wypłacania pieniędzy, wskazując odpowiedni punkt w umowie; gdy źródłem nieporozumień stają się prawa do wykorzystywania wizerunku sportowca, czy ilość i jakość reklam, które może mieć na swoim sprzęcie lub ubiorze. Tego typu zdarzenia nie wpływają dodatnio na poziom odporności psychicznej zawodnika, a obserwacje ukazują tak naprawdę niski poziom wiedzy i umiejętności w zawieraniu kontraktów niemal na każdym szczeblu naszego sportu. 2. Sponsorzy W czasach, gdy sport w całości finansowany był z budżetu państwa, istniało jedno źródło, zarówno pieniędzy, jak i wymagań. Obecnie sytuacja jest inna. Klub czy drużyna sportowa mogą być traktowani jako firma usługowa. Sprzedaży podlega usługa, jaką jest widowisko sportowe, i produkt wynik sportowy. Zarządzający firmami wiedzą, że reklama związana ze sportem dociera do największej liczby odbiorców i to w najlepszy możliwy sposób, czyli skojarzona z silnymi i najczęściej pozytywnymi emocjami. Dlatego decydują się na sponsorowanie drużyn, wybierają ten rodzaj nakładów na reklamę. Ponieważ warunkiem bytu większości (jeśli nie wszystkich) współczesnych zespołów siatkówki i koszykówki jest pozyskanie sponsora, kierownicy, menedżerowie i niestety często także trenerzy stale szukają silnej, stabilnej i rzetelnej firmy, która mogłaby zapewnić funkcjonowanie drużyny w ciągu kolejnych sezonów. Właściciel lub zarząd firmy, która decyduje się na sponsorowanie, na mocy podpisanej umowy, zyskuje pewne uprawnienia i zaczyna wywierać różnego rodzaju wpływy na funkcjonowanie zespołu, a przede wszystkim na jej nazwę i wizerunek. Już anegdotyczne staje się pytanie: jak dana drużyna będzie się nazywała w nowym sezonie, a może zmieni barwy i nazwę jeszcze w trakcie bieżącego? Ta zmienność ma bardzo niekorzystny wpływ na proces identyfikacji z danym klubem nie tylko kibiców, ale w pewnym stopniu także samych sportowców. Ledwo przyzwyczają się do nowej, zwykle kilkuczłonowej, nazwy już muszą uczyć się nowej. Aby wczuć się w ich sytuację, wyobraźmy sobie, że co roku musielibyśmy, nie z własnej woli, zmieniać nazwisko... Ponadto polski rynek sponsorów sportu jest ogromnie niestabilny. Oczekują oni natychmiastowych efektów, a gdy ich nie ma, zniechęcają się i wycofują. Niekiedy, mając wpływ na sprawy personalne w klubie, podejmują decyzje odnośnie zespołu trenerskiego czy składu drużyny, stosując reguły obowiązujące w produkcji czy handlu. Ignorowanie specyfiki procesu wytwarzania wyniku w sporcie wyczynowym powoduje błędne decyzje, 79

4 80 które prowadzą do gorszych wyników i powodują rozczarowanie sponsora, który przecież kupił to, co najlepsze i to powinno działać! 3. Pieniądze związane z obiegiem międzynarodowym Polska nie jest krajem bogatym. Choć wiele i w krótkim czasie zmieniło się na lepsze, daleko nam jeszcze do standardu życia krajów Europy Zachodniej. Możliwości zarobkowania przez naszych zawodników za granicami kraju to, oprócz możliwości rozwoju, w niemałym stopniu szansa na spory zarobek. W atmosferze wyścigu do dobrobytu i kariery, panującej w naszym kraju, osoba ignorująca taką szansę naraża się na pośmiewisko i podejrzenia o niesprawność umysłową. Dlatego ze smutkiem obserwujemy często, jak rozwijający się gracze, którzy mogliby stanowić siłę zespołu reprezentacyjnego, wybierają grę w n-tej lidze gdzieś na Zachodzie, ale za stabilne i spore (choć nie zawsze wiemy to na pewno) pieniądze. Jest to problem nie tyle moralny (czy powinni?), ile strukturalny: tych graczy u nas nie ma. Odchodzą. My zostajemy ze świadomością, że nakłady poniesione przez państwo, a więc podatników, na ich wyszkolenie, od młodzika do młodzieżowca, nie przyniosą nam profitów w postaci wyniku sportowego seniora, gdyż owoce te zbierał będzie ktoś inny. Czy w dobie nie zahamowanego przepływu zawodników wszystkich nacji pomiędzy krajami i klubami możemy się temu w jakikolwiek sposób przeciwstawiać? I czy to byłaby postawa nowoczesna i rozwojowa? Zapewne nie. 4. Reklamy Znane sportowe twarze chętnie i można odnieść wrażenie bez ograniczeń wykorzystywane są przez twórców reklamy. Właściwie wszyscy powinni być zadowoleni z czerpanych tą drogą korzyści. Tymczasem tak nie jest. Odbiorcy reklam często narzekają: Występuje w reklamie zamiast trenować! (jakby telewizja zawsze nadawała na żywo) i w razie niepowodzeń swoich pupilów natychmiast znajdują tą właśnie przyczynę ich słabej dyspozycji. Reklamy to także popularność, która oprócz blasków ma również i cienie. To także skojarzenie własnego wizerunku z reklamowaną firmą czy produktem, które może zarówno pozytywnie, jak i negatywnie wpłynąć na samopoczucie zawodnika. A gdy reklama powstanie, nic już zrobić nie można. Po stronie minusów istnienia reklam zapisać niewątpliwie można jeszcze przedłużone zaangażowanie emocjonalne i mentalne sportowca w powstającą lub już istniejącą reklamę (Jak to będzie? Jak to wyszło? Co znajomi powiedzą?). Jeżeli ma on nadmiernie rozszerzoną samoświadomość w obszarze swego społecznego wizerunku, to jego myśli zbyt często będą odbiegały w tamtym kierunku. A w sporcie wyczynowym rozproszenie uwagi zawodnika na trudną do kontrolowania dziedzinę społecznej akceptacji powoduje ogromne straty. 5. Transfery Na pieniądze związane z transferem zawodnika składają się przede wszystkim dwie sumy: ekwiwalent kosztów 80

5 Nowe sytuacje psychologiczne w zespołowych grach sportowych 81 poniesionych przez klub na jego wyszkolenie oraz szacunkowa wartość, jaką przedstawia i w najbliższej przyszłości będzie miał zawodnik podlegający transakcji kupna-sprzedaży. Szczególnie ta druga część, czyli wyliczenie w euro czy dolarach wartości człowieka, budzi silne emocje zainteresowanego. Czy i ile za mnie zażądali? Czemu tylko tyle? A ile kosztował Ykowski? Za mnie dali tyle a tyle, to czemu za tego nowego znacznie więcej? To tylko niektóre z myśli i emocji, jakie towarzyszą zarówno zawodnikom będącym obiektem transferu, jak i obserwującym proces sprzedaży jego kolegom. Społeczne źródła problemów 1. Długotrwałe zgrupowania Zawodnicy najwyższej klasy często uczestniczą w ciągu roku w kilkunastodniowych obozach treningowych i konsultacjach. Członek kadry siatkarzy spędza poza domem przeciętnie 100 do 150 dni w roku. Konieczność przebywania w długim okresie czasu z tymi samymi osobami silnie obciąża emocjonalnie. O ile codzienny widok tych samych członków rodziny jest przeżyciem pozytywnym, to zasada ta nie działa w odniesieniu do obcych ludzi. W wieloosobowym zespole sportowym nie wszyscy darzą się sympatią, niektórzy ledwie się tolerują. Przy długim wspólnym przebywaniu na ograniczonym terenie drobne rozbieżności zaczynają nabierać niepokojących rozmiarów. W miarę zmęczenia fizycznego i psychicznego coraz łatwiej o konflikty, zarówno otwarte, jak i ukryte. A koszty emocjonalne, jakie zawodnik musi ponieść, radząc sobie z tym obciążeniem, bywają na tyle duże, że osłabiają jego ogólną odporność psychiczną. Inną trudnością jest jednorodność środowiska to, że na obozie są zawodnicy jednej płci. Pomijając tu kwestie napięcia związanego z długotrwałą abstynencją płciową (trenerzy mają tutaj swoje własne poglądy), zwracam uwagę na szerszy, towarzysko-społeczny kontekst problemu. Mężczyźni i kobiety znajdują lepsze porozumienie z przedstawicielami własnej płci, w normalnych warunkach specjalnie inicjują czysto męskie czy babskie spotkania. Ale jeżeli jest to niemal jedyne towarzystwo przez całe tygodnie ciężkiej pracy, porozumienie zastępuje znudzenie i rozdrażnienie. Pojawia się tęsknota za odmiennością, jaka charakteryzuje kontakty w grupach mieszanych. Zaczynają denerwować te same, słyszane codziennie, dowcipy czy powiedzonka, obserwowane charakterystyczne zachowania. Gdy do niektórych szczęśliwców dojeżdżają na chwilę współmałżonkowie czy sympatie, to oczywiście pogłębia frustrację reszty, która takiego szczęścia nie miała. Niewielu trenerów zauważyło, że skoszarowanie i odcięcie zawodników od kontaktów z rodziną zwłaszcza kobiet w celu skierowania wszystkich ich myśli na siatkówkę przynosi wręcz przeciwny skutek! Że w zawodnikach rodzi się wtedy stopniowo napięcie wewnętrzne, a myśli coraz częściej uciekają do bliskich. Część trenerów natomiast jest zdania, że skoro zawodnicy są profesjonalistami i ludźmi w pełni za siebie odpowiadającymi, to powinni sobie z tym poradzić 81

6 82 sami. Ale przecież mamy już niezbite dowody, że pomiędzy naszym racjonalnym zachowaniem a emocjonalnymi reakcjami nie ma pełnej współpracy... Relacje z trenerem. Długie przebywanie ze sobą jest okazją do poczynienia wielu obserwacji. Ujawniają się na przykład prywatne słabostki, zachowania sprzeczne z głoszonymi zasadami, indywidualne nawyki. Gdy ścierają się interesy, łatwo o wzajemną niechęć i pretensje, a nawet nadużycie posiadanej przez trenera władzy. Bo trener to nie tylko szkoleniowiec. Sprawuje w drużynie władzę: dyktuje dorosłym ludziom, którymi kieruje, kiedy mają jeść, spać i trenować, jak powinni spędzać wolny czas. W miarę następowania zmęczenia materiału ta władza coraz mocniej uwiera. Ale kwestia relacji miedzy zawodnikami a trenerem to temat na osobne, obszerne opracowanie. Każda dyscyplina sportu w Polsce ma swoje ulubione miejsca, wyspecjalizowane ośrodki treningowe, wybrane ze względu na najlepsze warunki, jakie oferują. Dla lekkoatletyki takim centrum jest Spała, dla podnoszenia ciężarów Siedlce i Zakopane, dla judo Cetniewo, dla sportów zimowych Zakopane i Szczyrk. Siatkarze często przyjeżdżają do Spały (powstała tam nawet siłownia przystosowana dla wielkich ludzi ), a siatkarki do Szczyrku. Po kilku pobytach w tych miejscach znają już na pamięć wszystkie zakamarki, miejscowe atrakcje i niedogodności, potrafią przewidzieć, co następnego dnia będzie na obiad. Nawet nie chce im się już w czasie przerwy poobiedniej przerzucać dostępnych kanałów w telewizji. Człowiek ma skłonność do nawykowego reagowania w znanych sobie miejscach, do wchodzenia w utarte szlaki myślenia i emocji. Dlatego czasami może być zawodnikom trudno o dodatkową mobilizację czy zapał na treningach. Oczywiście powracanie do tych samych ośrodków jest nieuniknione i zawodnicy akceptują tę konieczność. Trudno wyobrazić sobie przecież, aby drużyna każdy obóz odbywała w innym miejscu. Na pewno jednak warto zauważyć, że powtarzalność otoczenia ma pewien wpływ na ogólne funkcjonowanie zawodników. 2. Transfery zawodników Nie od dziś wiadomo, że mistrzowski (czytaj: zgrany, współpracujący, mający wspólny cel) zespół pokona mistrzów, czyli drużynę złożoną z samych najlepszych. Zespół ludzi to nie konstrukcja z klocków, do której, w miejsce zabranego przez kogoś żółtego klocka można wstawić inny, o identycznym kształcie, ale np. niebieski, i konstrukcja będzie nadal stabilna. Zespół siatkarski to żywy organizm, w którym poszczególni członkowie są od siebie wzajemnie zależni, a od ich dobrej współpracy zależy funkcjonowanie całości. Gdy z takiej zgranej struktury wyrywany jest jeden z jej istotnych elementów (najczęściej przecież transferowani są najlepsi), wtedy całość nie funkcjonuje już tak sprawnie. W artykule zatytułowanym Trener + Lider = Sukces Jacek Gmoch 1 tak pisze o pracy nad budowaniem zespołu przez Otto Rehhagela, niemieckiego szkoleniowca reprezentacji Grecji, któ- 1 Forum Trenera 2005, nr 1, s

7 Nowe sytuacje psychologiczne w zespołowych grach sportowych 83 ra niespodziewanie wygrała piłkarskie ME 2005: Następnie, przez cztery lata Rehhagel systematycznie wpajał je (cztery taktyczne warianty przyp. aut.) 27 zawodnikom, którzy doskonale poznali swoje zadania na boisku. Była wśród nich grupa podstawowa i grupa zastępców. Tych drugich trener przekonał, że tak musi być, że taki właśnie powinien być porządek. Nie było to łatwe, ale rezultaty potwierdziły słuszność założeń. Zespół to nie prosta suma jednostek, nawet najwybitniejszych. Ludzi w zespole, poza funkcjami czysto zawodowymi, łączą także emocje. Wspólnie przeżyte obozy, monotonia takich samych dni, zmęczenie, radości, kontuzje, konflikty i godzenie się. Dziesiątki i setki wspólnie spożywanych posiłków (których bywa więcej, niż tych w gronie rodzinnym). Wspólne pokoje w hotelach, zabijanie czasu pomiędzy treningami czy meczami. To niezliczona ilość sytuacji, które zapadają w pamięć i uczucia. W dobrym zgranym zespole ubytek konkretnego gracza jest oczywiście kompensowany wysiłkiem innych, którzy rozszerzają swoją aktywność, przebudowują współpracę na boisku, edukują nowego, aby jak najszybciej stał się równie dobry, jak poprzednik. Ale wymaga to czasu i nie obywa się bez pewnych kosztów. W ciągu ostatnich lat zjawisko transferowania zawodników znacznie się nasiliło, najwyraźniej mamy coraz lepiej wyszkolonych graczy, którzy stają się łakomym kąskiem na rynku sportowym. Sadzę jednak, że rynek transferowy rozwinął się zbyt szybko w stosunku do możliwości przystosowawczych sporej części zawodników i trenerów. 3. Rywalizacja Rywalizacja jest od zawsze istotą sportu wyczynowego. Ale nie rywalizacja w ogóle, tylko rywalizacja o najlepszy wynik, który daje prymat zwycięzcy. W grach zespołowych dodatkowo nieunikniona jest rywalizacja o miejsce w pierwszym składzie. Jest ona także wykorzystywana jako niezbędny środek stymulacji zawodników do ciągłego rozwoju. Dość przytoczyć słowa Raula L. Lozano, obecnego trenera męskiej reprezentacji w piłce siatkowej, który stwierdził, że: Rolą trenera jest pokazanie zawodnikowi, że jest potrzebny, a nie danie pewności wyboru. 2 Właściwe rozumienie tej formy rywalizacji jest jednak w praktyce niezwykle rzadkie, dlatego rzutuje niekorzystnie na relacje interpersonalne w drużynie. Źle rozumiana i realizowana prowadzi do wzajemnej niechęci zawodników, podejrzliwości, niekoleżeńskich zachowań. Sytuację dodatkowo komplikuje fakt, że ta zawodniczka/ten zawodnik, która/y gra w pierwszym składzie, ma największe szanse na bycie dostrzeżonym/ną i w rezultacie na korzystny transfer. Rywalizacja w grach zespołowych ma więc także wymiar ekonomiczny, a nie tylko walki o prestiż na boisku. 4. Wszędzie dobrze, gdzie nas nie ma Częste (w zasadzie już teraz stałe) międzynarodowe kontakty na różnych turniejach dają naszym zawodnikom możliwość porównywania ich sytuacji z sytuacją rywali. Jakoś tak utarło się w polskim 2 Forum Trenera 2005, nr, s

8 84 zwyczaju, aby uważać swoją sytuację, sprzęt, warunki trenowania za gorsze od tego, co mają zawodnicy europejscy czy amerykańscy. Powszechne przekonanie, że wymagania trenerów są takie jak w świecie, a warunki techniczne, organizacyjne daleko w tyle za światowymi (co już coraz częściej nie jest prawdą, a dowodzą tego regularne zgrupowania w Polsce drużyn angielskich i irlandzkich rugbystów oraz duńskich lekkoatletów), nie wpływa dodatnio na motywację i zaangażowanie zawodników. Moim zdaniem składają się na to zjawisko dwa procesy: 1. Gdy człowiek uzna, że warunki jego działania są złe, bardzo łatwo dostrzega na co dzień symptomy swej złej sytuacji (buty stare, a nie dali nowych; światło na hali szwankuje; kadrowe niskie lub z opóźnieniem wypłacane). Część z tych stwierdzeń odpowiada prawdzie. Problem jednak tkwi nie w samym istnieniu faktu, ale w nastawieniu do niego w życzeniowej postawie, która mówi: Skoro nie dostaję tego, co mi się należy, to dlaczego mam dawać z siebie tak dużo, jak ode mnie oczekujecie! (złośliwość losu powoduje, że najbardziej cierpi na takiej postawie jej autor, gdyż nie może się rozwinąć!). 2. Błędne założenie, że to, co widać na turniejach, to piękna codzienność treningowa i że zawodnicy innych nacji zawsze mówią prawdę o warunkach, w jakich trenują. W jednym z wcześniejszych akapitów była mowa o znudzeniu ośrodkami, w których odbywają się obozy szkoleniowe. Natomiast każda nowość zaciekawia, porusza, ożywia. Nowe miejsca, przyrządy, przybory czy metody treningowe są atrakcyjne dzięki swej nowości. Po jakimś czasie w sposób konieczny tracą jednak ten atut i także stają się codziennością. Ale na początku tego nie widać. Podobnie w kontaktach międzyludzkich: obserwowany wyrywkowo inny trener lub zawodnik może wydawać się znacznie lepszym, ciekawszym, a na pewno jest pozbawiony męczących wad osoby dobrze znanej. 5. Popularność Znana w latach 70-tych i 80-tych, szwedzka aktorka Ingrid Bergman miała powiedzieć kiedyś, że Popularność to jest kara, która wygląda jak nagroda. Popularność bowiem, obok takich przyjemności, jak bycie rozpoznawanym czy prośby o autograf, niesie ze sobą także takie utrudnienia, jak... bycie rozpoznawanym czy prośby o autograf! Traci się anonimowość na swojej ulicy, w swoim mieście, a nawet w Polsce. Nie sposób już zachowywać się swobodnie według własnych standardów, bo wszystko niemal zostaje zaobserwowane i skomentowane. Ponadto popularność nie oznacza automatycznie życzliwości. Jeśli zawodnik/zespół wygrywa, jest bożyszczem, jeśli przegrywa, jest (jako sportowiec czy drużyna) posądzany o brak motywacji, zaangażowania i talentu. Komentarze w mediach po wygranych meczach są euforyczne, gdy natomiast drużyna przegra, ogłaszana jest żałoba, albo komentujący z uciechą ostrzą swoje zęby jadowe dając popisy kwiecisto-zjadliwego stylu. Zawodnicy wtedy czują się 84

9 Nowe sytuacje psychologiczne w zespołowych grach sportowych 85 wręcz skrzywdzeni brakiem tolerancji i zrozumienia. To, co zawodnicy robią w czasie wolnym, gdzie i z kim bywają, czym jeżdżą, jest także bacznie obserwowane przez ich bliższe i dalsze otoczenie. Podejmowane są próby wyliczania dochodów zawodników i przeliczania ich wysokości na jakość gry. Zawodnicy początkowo starają się przechodzić nad tymi zjawiskami do porządku dziennego, ale po jakimś czasie te sprawy przestają być im obojętne, ignorowanie ich staje się dla nich wręcz niemożliwe i znowu czują się skrzywdzeni lub obrażeni. 6. Menedżerowie Menedżerowie w sporcie to na razie nieliczna grupa ludzi zajmujących się na różnym poziomie zarządzaniem klubami, sekcjami czy też prowadzących kariery poszczególnych zawodników. W grach zespołowych menedżerowie są już dość częstym zjawiskiem. Prowadzą sprawy finansowe klubów, poszukują korzystnych kontraktów i dobrych sponsorów. Niektórzy zawodnicy mają także swoich własnych menedżerów, których głównym zadaniem jest znajdowanie klubów oferujących możliwie najlepsze warunki. Menedżerowie stali się więc w naszej sportowej rzeczywistości osobami znaczącymi, mającymi pewien udział w procesie wypracowywania wyniku sportowego. Mają jednak specyficzny sposób widzenia wartości drużyny i pojedynczego zawodnika, wartości i znaczenia wyniku sportowego, przyczyn sukcesów i porażek. Mają i wypowiadają swoje zdanie w tych sprawach na forum drużyny i w obecności zarządu klubu czy trenera. Mają swój głos i nie sposób tego głosu ignorować, gdyż zasłyszane informacje czy opinie, nawet te odrzucane, wywierają pewien wpływ na zachowania i wzajemne relacje zainteresowanych. Ponadto zawodnik, kierując się radami swojego menedżera, podejmuje także decyzje społeczne, personalne: w jakiej drużynie, a więc z kim i pod czyim kierownictwem, chce trenować. Wewnętrzne (osobiste) źródła problemów 1. Dojrzałość psychiczna Dynamicznie zmieniająca się rzeczywistość stawia przed młodymi, dwudziesto- i dwudziestoparoletnimi sportowcami wysokie wymagania. Rozliczne otwierające się możliwości rozwoju kariery sportowej zmuszają ich do podejmowania niełatwych, a mających nawet długofalowe skutki, decyzji. W procesie tym oczywiście nie są sami, służą im radą i pomocą trenerzy, rodziny czy menedżerowie. Zawodnicy muszą jednak umieć skorzystać z tych możliwości, a w ostateczności jednak decyzje podejmują sami. Prawidłowość tych decyzji zależy w dużym stopniu od ich dojrzałości psychicznej. A o tę dojrzałość, jak pokazują liczne współczesne badania, nie jest łatwo. Psychologowie zajmujący się rozwojem człowieka obserwują bowiem wyraźne przyspieszenie w zakresie rozwoju fizycznego i umysłowego, któremu jednak nie towarzyszy podobny proces w sferze emocjonalnej i społecznej. Ta nierównowaga jest m. in. przyczyną coraz większej ilości problemów w funkcjonowaniu młodych rodzin i coraz częstszych zjawisk patologii społecznych. 85

10 86 Dojrzałość jest dynamicznym procesem rozwojowym, ściśle związanym z nabywanym doświadczeniem. Dojrzałość psychiczna, czytamy w Słowniku psychologii 3 której osiągnięcie warunkuje ostateczne ukształtowanie się osobowości dorosłego człowieka, polega na stopniowym podporządkowaniu dążenia do przyjemności zasadzie rzeczywistości. Mówimy więc o nabywaniu umiejętności dostosowywania trybu realizacji swoich pragnień do wymogów rzeczywistości. Długotrwała ekonomiczna, emocjonalna i społeczna więź z rodzicami, dzięki której można dążyć do realizowania swoich przyjemności z pominięciem ograniczeń narzucanych przez rzeczywistość, służy zapewne wygodzie życia, ale niestety nie sprzyja osiągnięciu dojrzałości psychicznej młodych ludzi. Uprawianie sportu także może utrudniać osiągnięcie dojrzałości. Sport bowiem to taka dziedzina aktywności, która z jednej strony uczy pełnego podporządkowania (trenerowi, lekarzowi, założonemu celowi drużyny itd.) i współzależności (na boisku), a z drugiej wymaga niezależności i zaradności (trzeba np. radzić sobie na zgrupowaniach i zawodach, samodzielnie podejmować decyzje na boisku). Są to sprzeczne wymagania i jeżeli zawodnik nie zdoła uporządkować ich sobie przeżywa niepowodzenia i rozczarowania, a także wchodzi w konflikty z trenerem. Długi proces edukacji, dodatkowo wydłużony przez fakt wyczynowego uprawiania sportu, 3 Sillamy N.: Słownik psychologii. Warszawa Wydawnictwo Książnica. prowadzi do przedłużającej się ekonomicznej zależności młodych ludzi od rodzin generacyjnych (stypendia sportowe nie są dochodami stałymi ani gwarantowanymi, nie dają więc poczucia pewności i stabilności). A to oznacza utrudnienia w samodzielnym podejmowaniu decyzji oraz niejednokrotnie rozerwanie związku między podjętymi błędnymi decyzjami a koniecznością poniesienia ich konsekwencji. 2. Brak przygotowania do bycia profesjonalnym sportowcem W potocznym rozumieniu termin sportowiec profesjonalny oznacza, że zarabia pieniądze uprawiając dany sport. Można twierdzić, że sport jest takim samym źródłem dochodów, jak szycie czy naprawianie samochodów. A jednak, w naszej rzeczywistości profesjonalizacja sportu jest zjawiskiem stosunkowo nowym. I tu też pojawiają się problemy, po części wynikające ze wspomnianej powyżej zależności od rodziny. Rzecz w tym, że w świadomości młodych ludzi rodzi się sprzeczność. Dotychczas traktowali uprawianie sportu jako miły, dobrowolny dodatek do podstawowego obowiązku, jakim było zdobywanie wykształcenia, a teraz mają uznać uprawianie tegoż sportu za obowiązek podstawowy, pracę zawodową. Stypendium sportowe czy pieniądze z kontraktu lub od sponsora, które wcześniej były dodatkiem do budżetu pozyskiwanego od rodziny, teraz stają się podstawą utrzymania. Co więcej, utrzymanie płynności i stabilności dochodów porównywalnej z pensją osoby zatrudnionej np. w przed- 86

11 Nowe sytuacje psychologiczne w zespołowych grach sportowych 87 siębiorstwie, jest niezwykle trudne i wymaga od zawodnika stałego utrzymywania wysokiej formy. Wiadomo też nie od dzisiaj, że jeśli czynność mająca dotychczas charakter dobrowolny zostanie przekształcona w pracę zarobkową, to człowiek może stracić zdolność dalszego czerpania przyjemności z jej kontynuowania, a także dużą część zaangażowania wynikającego z dobrowolności. Obserwacja naszych sportowców pozwala sądzić, że nierzadko nie radzą sobie z tym przekształceniem: zarabianie na sporcie i związane z tym faktem konieczne obowiązki i ograniczenia niszczą w nich zdolność do przeżywania pozytywnych emocji wynikających z samego faktu uprawiania swojej dyscypliny, przebywania w gronie podobnych sobie, z bycia zdrowym, sprawnym itd., itp. 3. Postawa Kolejne zmiany w psychicznym funkcjonowaniu zawodnika, które wiążą się z popularnością, idą w dwóch nieco odmiennych kierunkach: gwiazdorstwa lub nadmiernego poczucia zobowiązania. Popularność, dzięki nieograniczonym niemal współcześnie możliwościom mediów (a szczególnie Internetowi), może dosłownie nagle spaść na głowę często nie przygotowanych na to zawodników. Nierzadko wtedy zawodnicy zaczynają patrzeć na świat i innych ludzi z wysokości gwiazdy. Taki stan negatywnie odbija się na ich motywacji do pracy i wysiłku, zmniejsza zdolność do dokonywania właściwej oceny sytuacji w zespole, wprowadza zakłócenia w relacje interpersonalne ze współgrającymi, rzutuje na stosunek do trenera i jego wskazówek. Gwiazdy oczekują specjalnego traktowania, uzurpują sobie szczególne prawa, a każdą konieczność poniesienia konsekwencji swoich zachowań traktują jak osobistą obrazę. W razie porażek znajdują ich przyczyny w zewnętrznych warunkach lub zdarzeniach (oświetlenie, sędzia, parkiet, gra przeciwników, a nawet partnerów) z trudem jeśli w ogóle dopuszczając możliwość popełnienia błędów przez siebie. Inni z kolei, widząc pokładane w nich zaufanie, nadzieje i oczekiwania, czują się przytłoczeni odpowiedzialnością, której ciężar dźwigają na swoich barkach w każdym meczu. Współcześnie także zdarzają się przypadki podejścia według schematu sport a sprawa Polska, zwłaszcza od kiedy siatkówka stała się dyscypliną żywą i chętnie pokazywaną w mediach, a nasi zaczęli znów liczyć się w międzynarodowych rozgrywkach. Dość popatrzeć na liczne biało-czerwone grupy kibiców podążające za swymi ulubieńcami przez całą Europę. Częściej (szczególnie w przypadku porażek) obciążenie stanowią dla zawodników rozważania tychże kibiców na temat relacji pomiędzy poniesionymi nakładami finansowymi a efektami widocznymi na parkiecie. 4. Odpowiedzialność za innych w zespole W siatkówce, jak nigdzie indziej, cała grająca na boisku szóstka musi bezbłędnie współpracować. Nie można się zdystansować, odpocząć na boisku, bo kara jest natychmiastowa: utrata punktu, a nawet kilku z rzędu. Wysoki poziom wzajemnej zależności wymaga 87

12 88 4 Forum Trenera 2005, nr 1, s. 48. od siatkarek/siatkarzy ogromnej odpowiedzialności za siebie i za innych. Odpowiedzialność za siebie jest integralną częścią odpowiedzialności za innych i oznacza, że zawodnik dba o najwyższy poziom swojej dyspozycji na każdy mecz, że poświęca wiele uwagi na obserwację siebie tak, aby z całą uczciwością móc powiedzieć Jestem pełnowartościową częścią tego zespołu na ten mecz. To jednak także umiejętność przyznania się do słabości, niedostatecznego przygotowania czy np. problemów emocjonalnych. To stała praca nad sobą ze świadomością, że pracuje się nie tylko dla siebie, ale przede wszystkim dla całej swojej drużyny. To odpowiedzialność za własne słowa i zachowania zarówno na treningach, jak i w czasie meczów (a nawet szczególnie w czasie meczów), bo te zachowania wpływają na pozostałych członków drużyny, trenera, cały zespół, a podczas emocji meczowych ich znaczenie się zwielokrotnia. Odpowiedzialność za innych w drużynie oznacza także, że zawodnik interesuje się życzliwie swoimi kolegami/koleżankami, że ich wspiera i z nimi współpracuje. Czy nasi siatkarze to potrafią? Czy potrafią podporządkować swój własny interes interesowi drużyny? John Wooden, trener koszykówki na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles, który zdobył ze swoją drużyną dziesięć kolejnych tytułów mistrza kraju, za jeden z niezbędnych elementów zbudowanej przez siebie piramidy sukcesu, 4 uważa ducha drużyny, który według jego słów oznacza...myślenie o innych zawodnikach. Oznacza to również zatracenie siebie w grupie właśnie dla dobra grupy. Oznacza to zatem nie tylko wolę, ale gorące pragnienie (żądzę) poświęcenia swoich prywatnych interesów, sławy i chwały dla dobra wszystkich. Wydaje się, na podstawie najnowszych obserwacji, że taki zespół w kobiecej siatkówce udało się zbudować trenerowi Andrzejowi Niemczykowi. Zespół, który w tym roku po raz drugi sięgnął po tytuł mistrzyń Europy. 5. Własne cele pozasportowe Gra zespołowa to obszar godzenia praw jednostki z prawami grupy, celów indywidualnych z celami zespołu. Jest to proces stały, który zaczyna się w momencie rozpoczęcia wtedy w formie zabawy, przygody uprawiania gry zespołowej, a którego dynamika zwiększa się w miarę zbliżania się przez zawodników do wieku seniora. Wraz z wiekiem, w naturalny sposób, pojawia się coraz więcej konkurencyjnych w stosunku do sportu potrzeb i celów indywidualnych założenie rodziny, budowanie własnej przyszłości, zapewnienie sobie środków utrzymania po zakończeniu kariery sportowej, chęć korzystania z atrakcji oferowanych przez życie młodemu człowiekowi, który nie musi już opowiadać się rodzicom. To trudny etap. Związane z uprawianiem sportu podróże po kraju i świecie otwierają młode oczy na bogactwo możliwości. Telewizja satelitarna, Internet, ogromna ilość literatury z całego świata dostępna w księgarniach, kształtują nowe potrzeby, odsłaniają cele, do których można dążyć. Czy wobec takiej różnorodności łatwo jest zachować równowagę, podtrzymać wcze- 88

13 Nowe sytuacje psychologiczne w zespołowych grach sportowych 89 śniej podjęte decyzje? Dzieciństwo współczesnych polskich dwudziestoparolatków przypadło na lata 80-te, gdy telewizor i telefon nie były dostępne dla każdej rodziny, a ich zasięg mocno ograniczony, gdy paszporty oddawało się do urzędu natychmiast po powrocie z wyjazdu. Zmiany wynikłe z nagłego otwarcia wszystkich drzwi do świata zastały ich nie przygotowanych do dokonywania wyborów. Rodzice ukształtowani w poprzednim systemie tym bardziej nie byli w stanie im pomóc. Wydaje się, że może to być jeden z powodów trudności, na jakie napotykają zawodnicy, starając się godzić interesy własne z zespołowymi. Czy też są jedną z przyczyn przeżywania przez niektórych z nich niepokojów i wątpliwości. Czy rezygnując ze swojej prywatnej sławy i chwały na rzecz interesu zespołu nie tracą jakiejś ważnej, niepowtarzalnej okazji, której to straty drużyna przecież im nie wynagrodzi Świadomość własnej wartości a podporządkowanie się trenerowi Zmiany w wychowaniu i edukacji zaowocowały wcześniejszym budzeniem się u młodzieży poczucia własnej wartości i godności. Dawne powiedzenie, że dzieci i ryby głosu nie mają odeszło do lamusa. I dobrze! Współcześni młodzi nie pozwalają już bezkarnie spychać się na margines życia w oczekiwaniu na swoją kolejkę, znają swoje prawa i domagają się ich przestrzegania, nie przyjmują bezkrytycznie prawd objawionych przez autorytety, oparte wyłącznie na różnicy wieku czy zastanej hierarchii. Stają się partnerami, którzy myślą samodzielnie, są świadomi swoich potrzeb i potrafią je formułować, współdziałają w procesie wychowania i socjalizacji. To pozytywna strona przemian. Strona negatywna wiąże się m. in. ze skłonnością do akcentowania swojej niezawisłości w miejscach i czasie ku temu nieodpowiednich na przykład wobec decyzji trenera dotyczących treningu. Z podważaniem kompetencji trenera na podstawie subiektywnych obserwacji i doświadczeń, a bez należytej wiedzy o całości procesu treningowego. Z określonym stylem komunikowania się z trenerem czy komentowania zachowań i poleceń trenera we własnym gronie. Inna sprawa, że wciąż jest zbyt wielu trenerów, którzy nie przyjęli do wiadomości, iż niektóre dawne metody postępowania z zawodnikami, oparte na sile i przewadze wieku, straciły rację bytu, i powodują przez to ogromne spustoszenie w rozwoju emocjonalnym i społecznym prowadzonych zawodników. Ale to kolejny problem, wymagający osobnego omówienia. Komunikacja z mediami Media, uznawane za czwartą siłę w państwie, tak w sporcie, jak w innych dziedzinach życia są jednocześnie pożądane i odrzucane. Każdy organizator zawodów sportowych, każdy niemal zawodnik odnoszący sukces, i większość trenerów, których podopieczni wygrywają, dość chętnie rozmawia z dziennikarzami czy reporterami i potem z przyjemnością widzi reportaże ze swych dokonań w prasie czy telewizji. Jednak, gdy ci sami dziennikarze i reporterzy, zainteresowani danym zawodnikiem czy 89

14 90 trenerem nie zatrzymują się grzecznie we wskazanym im miejscu (a nie robią tego nigdy), gdy stają się uciążliwi, wtedy chęć do nawiązywania kontaktów z nimi maleje, a rodzi się poczucie niechęci czy wręcz zagrożenia. Ileż to razy zaobserwować można historie, które wydają się jakby zagrane według tego samego scenariusza, choć dotyczą różnych ludzi i dzieją się w różnym czasie. Pierwszy wielki sukces i przed kamerami roześmiana twarz sportowca, obszerne wypowiedzi w prasie, radio i telewizji na temat swojego treningu i trenera, swoich sympatii, upodobań itp. Otoczenie także życzliwie przyjmuje ciekawość reporterów. W miarę upływu czasu wypowiedzi stają się oszczędniejsze, w miarę przeplatania się sukcesów z porażkami brzmią coraz mniej ciepło i życzliwie, w miarę, jak pytania dziennikarzy mających coraz większą wiedzę o delikwencie stają się niewygodne, zaczyna się ich unikanie. W końcu dochodzi do mniej czy bardziej otwartej wojny, w której nieodmiennie stroną słabszą jest sportowiec. Dzieje się tak, ponieważ wciąż nie istnieje w naszym sporcie wyczynowym, nawet na najwyższym jego poziomie, jakakolwiek forma przygotowania, zarówno działaczy i trenerów, jak i tych, którzy najczęściej i najwięcej się wypowiadają, czyli zawodników, do kontaktów z mediami. A jest to jednak sztuka, ale przede wszystkim konieczność! Nie tylko nie sposób uniknąć tych kontaktów, ale wręcz nie należy ich unikać. Zainteresowanie mediów jest niezbędne dla propagowania sportu, więc trzeba się do kontaktu z nimi właściwie przygotować. Skoro wiadomo, że wraz z pojawianiem się bardziej znaczących sukcesów drużyny wzrastało będzie zainteresowanie jej funkcjonowaniem i pojawią się przedstawiciele wszystkich możliwych mediów, należy z drużyną o tych kontaktach wcześniej rozmawiać. Poświęcić kilka spotkań na szkolenia (wszystkich osób stanowiących zespół) dotyczące sposobu odpowiadania na pytania, formułowania dłuższych wypowiedzi czy wręcz unikania w wypowiedziach niezręcznych sformułowań. Skoro uczą się tej sztuki politycy, a więc ludzie nawykli do stałego kontaktu z mediami, to znaczy, że powinni i mogą uczyć się także czołowi trenerzy i zawodnicy. Zwłaszcza, że jeśli w drużynie zdarzają się niespójne, czy wręcz przeczące sobie, wypowiedzi, zachęca to dziennikarzy do drążenia tematu, a wtedy sytuacja komplikuje się znacząco. PS. Autorka artykułu ma nadzieję, że przynajmniej niektóre zawarte w nim treści staną się podłożem dyskusji i dociekań, których efekty przyczynią się do poprawy funkcjonowania zawodników i trenerów. 90

NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER

NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER WŁADYSŁAW SZYNGIERA NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER KONFERENCJA SZKOLENIOWA AKADEMII PIŁKARSKIEJ GRASSROOTS KATOWICE, 23.11.2013 KATOWICE, 23.11.2013 Na samym początku trzeba sobie zadać

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I?

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Magdalena Czub Zespół Wczesnej Edukacji Instytut Badań Edukacyjnych w Warszawie Uczelnie dla szkół Adaptacja w szkole Nauczyciel Dziecko Rodzic Rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ŚRODKI TRENINGOWE Z PIŁKI NOŻNEJ DO ZASTOSOWANIA NA BOISKU ORLIK

WYBRANE ŚRODKI TRENINGOWE Z PIŁKI NOŻNEJ DO ZASTOSOWANIA NA BOISKU ORLIK WYBRANE ŚRODKI TRENINGOWE Z PIŁKI NOŻNEJ DO ZASTOSOWANIA NA BOISKU ORLIK Marcin Łazowski PUBLIKACJA WYDANA NA WARSZTATY METODYCZNO-SZKOLENIOWE pt. Gry i zabawy sportowe z elementami piłki nożnej na boisku

Bardziej szczegółowo

Program adaptacyjny. dla klasy I. Jestem pierwszakiem. w Szkole Podstawowej nr 28

Program adaptacyjny. dla klasy I. Jestem pierwszakiem. w Szkole Podstawowej nr 28 Szkoła Podstawowa nr 28 im. K. I. Gałczyńskiego w Białymstoku Program adaptacyjny dla klasy I Jestem pierwszakiem w Szkole Podstawowej nr 28 im. K. I. Gałczyńskiego w Białymstoku ,,Dzieci różnią się od

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 1 CALINECZKA w Policach

PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 1 CALINECZKA w Policach PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 1 CALINECZKA w Policach Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U> nr 256, poz. 2572 z późn. zm) 2. Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

sport wyczynowy - forma działalności człowieka, podejmowana dobrowolnie w drodze rywalizacji dla uzyskania maksymalnych wyników sportowych.

sport wyczynowy - forma działalności człowieka, podejmowana dobrowolnie w drodze rywalizacji dla uzyskania maksymalnych wyników sportowych. WADY I ZALETY SPORTU Sport forma aktywności człowieka, mająca na celu doskonalenie jego sił psychofizycznych, indywidualnie lub zbiorowo, według reguł umownych. RODZAJE SPORTU sport wyczynowy - forma działalności

Bardziej szczegółowo

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną.

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną. Gdy dziecko idzie po raz pierwszy do szkoły, zarówno ono, jak i rodzice bardzo przeżywają ten moment. Wszyscy są pełni nadziei, ale także obaw. Aby nieco ostudzić emocje, dowiedz się czy Twoje dziecko

Bardziej szczegółowo

KLUB AKS MIKOŁÓW SZKOLENIE DZIECI I MŁODZIEŻY AJAXOWE PORADY...

KLUB AKS MIKOŁÓW SZKOLENIE DZIECI I MŁODZIEŻY AJAXOWE PORADY... KLUB AKS MIKOŁÓW SZKOLENIE DZIECI I MŁODZIEŻY AJAXOWE PORADY... NA PODSTAWIE: AFC AJAX AMSTERDAM Przewodnik Trenera oraz materiały w ramach Szkółki Piłkarskiej NIVEA Ajaxowe porady strona 1 Gra 4 v 4 Ustawienie

Bardziej szczegółowo

Zapewne wasz trzylatek właśnie rozpocznie lub rozpoczął edukację przedszkolną, która wiąże się z pewnymi trudnościami dodatkowymi emocjami.

Zapewne wasz trzylatek właśnie rozpocznie lub rozpoczął edukację przedszkolną, która wiąże się z pewnymi trudnościami dodatkowymi emocjami. Współczesne przedszkola są otwarte na potrzeby rodziców i dzieci, dlatego też podejmują wiele inicjatyw i działań własnych, których celem jest podnoszenie jakości pracy placówki, a co za tym idzie podniesienie

Bardziej szczegółowo

Adrian Siemieniec AWF Katowice

Adrian Siemieniec AWF Katowice ,,Potrzeby psychiczne dziecka Na podstawie treningu piłkarskiego Adrian Siemieniec AWF Katowice Co to takiego,,potrzeba? Ogólny Podział,,Potrzeby człowieka dzielimy na : A) materialne B) biologiczne C)

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo

MINIBASKET - KOSZYKÓWKA DLA NAJMŁODSZYCH

MINIBASKET - KOSZYKÓWKA DLA NAJMŁODSZYCH MINI KOSZYKÓWKA NOWE OŚRODKI SZKOLENIOWE OFERTA MINIBASKET - KOSZYKÓWKA DLA NAJMŁODSZYCH 1.DLACZEGO AKADEMIA MISTRZÓW KOSZYKÓWKI MINIBASKET Idea powołania Akademii Mistrzów koszykówki Minibasket Zielona

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki)

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki) DIAGNOZA WSTĘPNA Motywacja do uczenia się definiowana jest jako znaczenie i wartość nauki dla danego człowieka, jaką ów człowiek jej przypisuje, i charakteryzowana przez długoterminowe zaangażowanie się

Bardziej szczegółowo

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji ze swoim otoczeniem i poczucia spełnienia się w życiu.

Bardziej szczegółowo

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ 1 2 Spis treści Brak akceptacji dziecka.....8 Niesprawiedliwe karanie dziecka.....9 Stwarzanie dziecku poczucia zagrożenia... 10 Przyjmowanie postawy paternalizmu... 11 Niesłuszne ograniczanie wolności

Bardziej szczegółowo

Podnoszę swoje kwalifikacje

Podnoszę swoje kwalifikacje Podnoszę swoje kwalifikacje Dorota Marszałek Podejmując działania edukacyjne musisz brać pod uwagę fakt, iż współczesny rynek pracy wymaga ciągłego dokształcania i rozwoju od wszystkich poszukujących pracy,

Bardziej szczegółowo

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci.

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci. Program Przyjaciele Zippiego to międzynarodowy program promocji zdrowia psychicznego dla dzieci w wieku 5-8 lat, który kształtuje i rozwija umiejętności psychospołeczne u małych dzieci. Uczy różnych sposobów

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Wiele osób marzy o własnym biznesie... Ale często brak im odwagi na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie zasobami ludzkimi Wprowadzenie

Zarządzanie zasobami ludzkimi Wprowadzenie Marek Angowski Zarządzanie zasobami ludzkimi Wprowadzenie Definicje ZZL Zarządzanie zasobami ludzkimi jest to skoordynowany zbiór działań związanych z ludźmi, prowadzący do osiągania założonych celów organizacji

Bardziej szczegółowo

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego?

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne? Nałogowe zachowanie? Czy to jest zaraźliwe?! Na pewno słyszałe(a)ś o uzależnieniu od alkoholu, papierosów i narkotyków. Mówią o tym

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU UZASADNIENIE Ważnym zadaniem przedszkola jest kształtowanie cech i postaw dzieci, pozwalających im w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Pakiet Promocyjny dedykowanych kursów e-learningowych dla polskich piłkarzy

Pakiet Promocyjny dedykowanych kursów e-learningowych dla polskich piłkarzy Pakiet Promocyjny dedykowanych kursów e-learningowych dla polskich piłkarzy PARTNER O WSZiC WSZiC to uczelnia, której przewodnią ideą jest hasło Profesjonalizm w sporcie. Poprzez nasze działania staramy

Bardziej szczegółowo

Kariera i przedsiębiorczość

Kariera i przedsiębiorczość Kariera i przedsiębiorczość Przedsiębiorczość to zdolność do kreowania i zaspokajania swoich i cudzych potrzeb. Siłą napędową przedsiębiorczości są niezaspokojone potrzeby człowieka. Psychologiczne i socjologiczne

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA Pochwała jest jednym z czynników decydujących o prawidłowym rozwoju psychicznym i motywacyjnym dziecka. Jest ona ogromnym bodźcem motywującym dzieci do działania oraz potężnym

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE OD A DO Z

WYCHOWANIE OD A DO Z Podstawą skutecznego wychowana bez przemocy jest konsekwentne ustalanie granic, umożliwiające dziecku orientację w otaczającym je świecie. Robert Mc Kenzie Kiedy pozwolić? Kiedy zabronić? WYCHOWANIE OD

Bardziej szczegółowo

Termin 09-10 maja 2013 r. Miejsce: sala szkoleniowa - Dolnośląska Izba Gospodarcza

Termin 09-10 maja 2013 r. Miejsce: sala szkoleniowa - Dolnośląska Izba Gospodarcza SZKOLENIE EFEKTYWNA ROZMOWA OCENIAJĄCA Termin 09-10 maja 2013 r. Miejsce: sala szkoleniowa - Dolnośląska Izba Gospodarcza Wrocław, dn. 27 marca 2013 r. ZAKRES OFERTY 1. Charakterystyka Human Partner Sp.

Bardziej szczegółowo

Wykres 27. Często rozmawiasz z rodzicami na temat agresji, autoagresji lub innych problemów?

Wykres 27. Często rozmawiasz z rodzicami na temat agresji, autoagresji lub innych problemów? 1. Wpływ środowiska rodzinnego na zachowania autoagresywne Do czynników środowiskowych wskazujących na źródła agresji zalicza się rodzinę, także jej dalszy wpływ na wielopokoleniowe rodziny, przekazywanie

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ Rok szkolny 2013/2014 Pracownia SENSOS przeprowadza ambitne i bezpieczne programy szkoleniowe dla dziec i i młodzieży. Program każdego warsztatu jest dostosowany

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

Krótki opis projektu

Krótki opis projektu Krótki opis projektu Idea projektu Piłka Nożna Uliczna dla Rozwoju i Tolerancji to nowa propozycja gry i zabawy dla dzieci i młodzieży oparta na zasadach gry w piłkę nożną. Wzbogacona została o dodatkowe

Bardziej szczegółowo

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk Zmiana przekonań ograniczających Opracowała Grażyna Gregorczyk Główny wpływ na nasze emocje mają nasze przekonania na temat zaistniałych faktów (np. przekonania na temat uprzedzenia do swojej osoby ze

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE Priorytetem naszej działalności jest zapewnienie naszym wychowankom wszechstronnego rozwoju, bezpieczeństwa, akceptacji, i poszanowania ich praw. Poprzez

Bardziej szczegółowo

Informacja lub dywagacje nauczyciela odnośnie do odroczenia dziecka od obowiązku szkolnego budzą w rodzicach negatywne emocje.

Informacja lub dywagacje nauczyciela odnośnie do odroczenia dziecka od obowiązku szkolnego budzą w rodzicach negatywne emocje. Informacja lub dywagacje nauczyciela odnośnie do odroczenia dziecka od obowiązku szkolnego budzą w rodzicach negatywne emocje. Czasami rodzice bagatelizują informacje nauczyciela o trudnościach, przejawiając

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego edycja 2 Projekt współfinansowany przez

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo

POSTAWY RODZICIELSKIE

POSTAWY RODZICIELSKIE POSTAWY RODZICIELSKIE Wychowanie bez błędów jest mitem. Nic takiego nie istnieje. I nie tylko nie istnieje, ale wręcz nie powinno istnieć. Rodzice są ludźmi. Popełniają więc błędy i nie wiedzą wszystkiego.

Bardziej szczegółowo

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków.

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków. Cześć, Jak to jest, że rzeczywistość mamy tylko jedną i czy aby na pewno tak jest? I na ile to może przydać się Tobie, na ile to może zmienić Twoją perspektywę i pomóc Tobie w osiąganiu tego do czego dążysz?

Bardziej szczegółowo

Zapraszamy do sportu! Co to jest klub sportowy (IL, idrettslag)?

Zapraszamy do sportu! Co to jest klub sportowy (IL, idrettslag)? Dołącz i ty! Chcemy, aby więcej dzieci, młodzieży i ich rodzin dołączyło do naszych klubów sportowych. W tej broszurze można przeczytać więcej o tym, co to są kluby sportowe, w czym możesz brać udział

Bardziej szczegółowo

Scenariusz godziny wychowawczej. Temat: Pojęcie konfliktu, sposoby rozwiązywania sytuacji konfliktowej

Scenariusz godziny wychowawczej. Temat: Pojęcie konfliktu, sposoby rozwiązywania sytuacji konfliktowej Scenariusz godziny wychowawczej Temat: Pojęcie konfliktu, sposoby rozwiązywania sytuacji konfliktowej Cele: umiejętność określenia pojęcia konfliktu, sytuacji konfliktowej rozumienie zalet i wad pięciu

Bardziej szczegółowo

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Opracowała Janina Nowak WOM Gorzów Wlkp. 2006 Co to jest projekt edukacyjny

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas czwartych I. Program nauczania: II. Podręcznik: III.Tematyka realizowanych modułów :

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas czwartych I. Program nauczania: II. Podręcznik: III.Tematyka realizowanych modułów : Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas czwartych I. Program nauczania: Program nauczania języka angielskiego dla II etapu edukacyjnego (szkoła podstawowa, klasy IV VI), autorzy: Ewa Piotrowska

Bardziej szczegółowo

Efektem umiejętności zdobytych w trakcie warsztatów będzie:

Efektem umiejętności zdobytych w trakcie warsztatów będzie: W pracy z Pacjentami bardzo istotna jest komunikacja interpersonalna z elementami asertywności. Wzrost skuteczności obsługi Pacjenta jest ściśle związany z budowaniem dobrych relacji i efektywną komunikacją,

Bardziej szczegółowo

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja, czyli świadome reagowanie na bodziec zewnętrzny, umożliwia dziecku zdobywanie informacji

Bardziej szczegółowo

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI BARBARA KUBICKA - KLUCZNY Cross-coaching nowoczesne narzędzie rozwoju w organizacji Zarówno o coachingu indywidualnym jak i zespołowym powiedziano

Bardziej szczegółowo

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną?

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? MEDIACJE Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? Konflikt to rozbieżność interesów lub przekonań stron. Ich dążenia nie mogą być zrealizowane równocześnie. Konflikt pojawia

Bardziej szczegółowo

Centrum Szkoleniowo-Terapeutyczne SELF. www.cst-self.pl

Centrum Szkoleniowo-Terapeutyczne SELF. www.cst-self.pl Centrum Szkoleniowo-Terapeutyczne SELF Biuro i gabinety psychoterapii: ul. Zygmuntowska 12/5, 35-025 Rzeszów Moje dziecko idzie do szkoły Dobry start szkolny ma zasadnicze znaczenie dla dalszej edukacji.

Bardziej szczegółowo

JACEK GRABOWSKI prezes zarządu Impel Volleyball S.A.

JACEK GRABOWSKI prezes zarządu Impel Volleyball S.A. SPORT PROFESJONALNY. Znaczenie w systemie sportu. Wpływ na rozwój sportu dzieci i młodzieży. Źródło finansowania i współpraca z samorządami. JACEK GRABOWSKI prezes zarządu Impel Volleyball S.A. AGENDA

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu. Etyka kompromisu Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.pl 20.IX.2013 Struktura problemu Ład społeczny Konflikt Kompromis Ład

Bardziej szczegółowo

Akademia Piłkarska MŁODE LWY

Akademia Piłkarska MŁODE LWY Akademia Piłkarska MŁODE LWY przy MKS KUTNO Zadania Akademii Wychowanie Dyscyplina Współpraca w grupie Wiara w siebie i swoje możliwości Zdrowy rozwój psycho-fizyczny Zabawa Umiejętności piłkarskie Priorytety

Bardziej szczegółowo

Teambuilding budowanie zespołu

Teambuilding budowanie zespołu Teambuilding budowanie zespołu Opis szkolenia: Praca zespołowa jest to jedna z najbardziej cenionych i potrzebnych umiejętności pracowników w większości firm. Zgrany i zaangażowany zespół nie może pracować

Bardziej szczegółowo

PŁOCKA LIGA ŻAK U-9 REGULAMIN. I. Organizatorem Płockiej Ligi Żak U-9 jest Płocki Okręgowy Związek Piłki Nożnej. II. CEL.

PŁOCKA LIGA ŻAK U-9 REGULAMIN. I. Organizatorem Płockiej Ligi Żak U-9 jest Płocki Okręgowy Związek Piłki Nożnej. II. CEL. REGULAMIN I. Organizatorem Płockiej Ligi Żak U-9 jest Płocki Okręgowy Związek Piłki Nożnej. II. CEL. 1. Popularyzacja piłki nożnej wśród dzieci i rozbudzanie dziecięcych pasji. 2. Wychowanie przez sport.

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI Ocena celująca: uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie materiału z łatwością buduje spójne zdania proste i

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE Program Szkoła Promująca Zdrowie (SzPZ) realizowany jest obecnie w 47 krajach Europy w Polsce od 1991 r. Popularyzację idei SzPZ w Polsce rozpoczęto od trzyletniego

Bardziej szczegółowo

PlayVolley. Liga Siatkówki Firm. edycja ZIMA 2015 13.01 20.03.2015

PlayVolley. Liga Siatkówki Firm. edycja ZIMA 2015 13.01 20.03.2015 PlayVolley Liga Siatkówki Firm edycja ZIMA 2015 13.01 20.03.2015 PlayVolley Liga Siatkówki Firm to w pełni profesjonalne rozgrywki dla firm, które dbają o swoich pracowników, ich aktywny tryb życia, integrację,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU Główne cele Programu Profilaktyki Szkoły Podstawowej nr 4 - kształtowanie postaw promujących zdrowy tryb życia - wdrażanie do dbałości o własne prawa

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA Szkoła realizuje cele i zadania wychowawcze na podstawie Ustawy o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

Początek jest zawsze trudny

Początek jest zawsze trudny Początek jest zawsze trudny Pierwsze dni w przedszkolu są przeżyciem zarówno dla dziecka jak i jego rodziców. Dziecko prawie na cały dzień musi się rozstać z rodzicami, pozostając samo w nowym miejscu,

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

Jak zdobyć atrakcyjną pracę?

Jak zdobyć atrakcyjną pracę? Jak zdobyć atrakcyjną pracę? Cena szkolenia: za darmo Często spotykam kobiety, które mają swoje marzenia, mnóstwo pomysłów, energii i chęci realizacji swoich aspiracji w życiu zawodowym. Niestety w zderzeniu

Bardziej szczegółowo

Mgr Anna Bernacka Mgr Justyna Cherchowska Uniwersytet Warmińsko Mazurski w Olsztynie

Mgr Anna Bernacka Mgr Justyna Cherchowska Uniwersytet Warmińsko Mazurski w Olsztynie Mgr Anna Bernacka Mgr Justyna Cherchowska Uniwersytet Warmińsko Mazurski w Olsztynie Obecnie jesteśmy świadkami niespotykanej dynamiki postępu technologicznego, który w głównej mierze tyczy się sposobu

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji. za rok 2014

Sprawozdanie z realizacji. za rok 2014 Sprawozdanie z realizacji Uchwały Nr XXXV/321/2013 Rady Miejskiej w sprawie warunków i trybu finansowania rozwoju sportu w Nowej Dębie za rok 2014 Opracowanie: Maria Joanna Siudem Zatwierdził:. Strona

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

LEGIA WARSZAWA W DRODZE DO EKSTRAKLASY KOSZYKARZY OFERTA WSPÓŁPRACY LEGIA WARSZAWA KOSZYKÓWKA

LEGIA WARSZAWA W DRODZE DO EKSTRAKLASY KOSZYKARZY OFERTA WSPÓŁPRACY LEGIA WARSZAWA KOSZYKÓWKA LEGIA WARSZAWA W DRODZE DO EKSTRAKLASY KOSZYKARZY OFERTA WSPÓŁPRACY ZAPROSZENIE DO WSPÓŁPRACY Szanowni Państwo, Zapraszamy do zapoznania się z ofertą współpracy z sekcją koszykówki Legia Warszawa. Koszykarska

Bardziej szczegółowo

Niniejszy ebook jest własnością prywatną.

Niniejszy ebook jest własnością prywatną. Niniejszy ebook jest własnością prywatną. Niniejsza publikacja, ani żadna jej część, nie może być kopiowana, ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana, powielana, ani odczytywana w środkach publicznego

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE DPS LUBLIN

SPRAWOZDANIE DPS LUBLIN SPRAWOZDANIE DPS LUBLIN Szkolenie prowadzone w dniach 28-29 września i 23-24 listopada 2012 roku w wymiarze 30 godzin. Uczestnicy mieszkańcy DPS, uzależnieni od alkoholu. Przebieg szkolenia: Trudnością

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

12 WSTĘP. J. Rutkowiak, O dialogu edukacyjnym. Rusztowanie kategorialne, w: Pytanie, dialog, wychowanie, Warszawa 1992, s. 13.

12 WSTĘP. J. Rutkowiak, O dialogu edukacyjnym. Rusztowanie kategorialne, w: Pytanie, dialog, wychowanie, Warszawa 1992, s. 13. WSTĘP Dialog to słowo, które spotykamy niemal na każdym kroku, począwszy od relacji rodzinnych po media. Pojęcie to sugeruje wzajemną gotowość do słuchania i rozumienia. Zapotrzebowanie na dialog nie omija

Bardziej szczegółowo

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek Andragogika Opr. Katarzyna Verbeek 1. Wprowadzenie do andragogiki Andragogika to dziedzina zajmująca się szeroko pojętym kształceniem dorosłych, ich edukowaniem, wychowaniem i rozwojem. Wywodzi się z pedagogiki,

Bardziej szczegółowo

SKANDYNAWSKI STYL ZARZĄDZANIA. (Kultura narodowa i organizacyjna- model Geert Hofstede)

SKANDYNAWSKI STYL ZARZĄDZANIA. (Kultura narodowa i organizacyjna- model Geert Hofstede) SKANDYNAWSKI STYL ZARZĄDZANIA (Kultura narodowa i organizacyjna- model Geert Hofstede) Porównanie różnić kulturowych pomiędzy krajami nordyckimi, USA,Polską i Włochami Dystans Władzy Indywidualizm Męskość

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN UCZNIOWSKIEGO KLUBU SPORTOWEGO GROM TYCHY Regulamin dostępny na stronie www.grom.tychy.pl

REGULAMIN UCZNIOWSKIEGO KLUBU SPORTOWEGO GROM TYCHY Regulamin dostępny na stronie www.grom.tychy.pl REGULAMIN UCZNIOWSKIEGO KLUBU SPORTOWEGO GROM TYCHY Regulamin dostępny na stronie www.grom.tychy.pl 1 Zawodnicy, trenerzy UKS GROM TYCHY zobowiązani są godnie reprezentować barwy Klubu zarówno na obiektach

Bardziej szczegółowo

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Anna Skuzińska Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Elblągu Plan wystąpienia Charakterystyka psychologiczna sytuacji bez

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 Podstawa prawna : 1) Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn.

Bardziej szczegółowo

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD K A T A R Z Y N A O R K I S Z S T O W A R Z Y S Z E N I E N A R Z E C Z D Z I E C I Z N A D P O B U D L I W O Ś C I Ą P S Y C H O R U C H O W Ą Moment narodzenia

Bardziej szczegółowo

AKTYWNA SPRZEDAŻ. Jak fachowo i skutecznie sprzedawać produkty i usługi?

AKTYWNA SPRZEDAŻ. Jak fachowo i skutecznie sprzedawać produkty i usługi? AKTYWNA SPRZEDAŻ Jak fachowo i skutecznie sprzedawać produkty i usługi? Potrzebna jest odpowiednia baza, polegająca na odpowiednim nastawieniu sprzedawcy do swojego zawodu, oraz nabyciu i skorygowaniu

Bardziej szczegółowo

Samorząd a dyrektorzy szkół

Samorząd a dyrektorzy szkół VIII Kongres Zarządzania Oświatą Warszawa, 25-27 września 2013 r. Samorząd a dyrektorzy szkół Marlena Ewa Kazoń W Harmonii Szkolenia i Doradztwo Zarządzanie Zasobami Ludzkimi Dajcie ludziom swobodę działania,

Bardziej szczegółowo

Psycholog szkolny Kamila Budzyńska

Psycholog szkolny Kamila Budzyńska Psycholog szkolny Kamila Budzyńska Podjęcie przez dziecko obowiązku szkolnego wiąże się z początkiem nowego, bardzo ważnego etapu w jego życiu. Przechodząc z wieku przedszkolnego w wiek wczesnoszkolny

Bardziej szczegółowo

TRENER zawód czy pasja? Artur Woroniecki AKADEMIA PIŁKARSKA GRASSROOTS 2013

TRENER zawód czy pasja? Artur Woroniecki AKADEMIA PIŁKARSKA GRASSROOTS 2013 TRENER zawód czy pasja? Artur Woroniecki AKADEMIA PIŁKARSKA GRASSROOTS 2013 1998-2007 - zespół młodzieżowy r. 1988 BKS HETMAN Białystok 2007-2008 - asystent trenera Reprezentacji Polski Radosława Mroczkowskiego

Bardziej szczegółowo

Obserwacja pracy/work shadowing

Obserwacja pracy/work shadowing Temat szkolenia nieformalnego: Obserwacja pracy/work shadowing 1. Cele szkolenia Celem szkolenia jest przyśpieszenie procesu aklimatyzacji nowego pracownika w firmie oraz podwyższenie poziomu jego kompetencji,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA DZIECI ODDZIAŁU PRZEDSZKOLNEGO SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

Bardziej szczegółowo

KS Prądniczanka to klub związany z dzielnicą Prądnik Czerwony od 1921 roku. Mało prawdopodobne, aby któremuś z ówczesnych założycieli marzyło się, by

KS Prądniczanka to klub związany z dzielnicą Prądnik Czerwony od 1921 roku. Mało prawdopodobne, aby któremuś z ówczesnych założycieli marzyło się, by KS Prądniczanka to klub związany z dzielnicą Prądnik Czerwony od 1921 roku. Mało prawdopodobne, aby któremuś z ówczesnych założycieli marzyło się, by 90 lat później w tym samym miejscu nadal uprawiano

Bardziej szczegółowo

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska Nasza ziemia jest zdegenerowana, dzieci przestały być posłuszne rodzicom Tekst przypisywany egipskiemu kapłanowi

Bardziej szczegółowo

Wychować Mistrza. Jak rozwojowo wspierać młodych sportowców?

Wychować Mistrza. Jak rozwojowo wspierać młodych sportowców? Wychować Mistrza Jak rozwojowo wspierać młodych sportowców? 16 marca 2014 r. Warszawa Cena: 349 zł Wychować Mistrza jak rozwojowo wspierać młodych sportowców? Wstęp Każdy rodzic marzy o tym aby jego dziecko

Bardziej szczegółowo

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach:

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach: Dążymy do tego, aby nasi uczniowie byli dobrze przygotowani do nauki na wyższym etapie edukacyjnym; byli dobrze przygotowani do życia społecznego w rodzinie, środowisku lokalnym, ojczyźnie, zjednoczonej

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Plus jest z Polską Siatkówką?

Dlaczego Plus jest z Polską Siatkówką? Dlaczego Plus jest z Polską Siatkówką? Marketing to nie wszystko Marcin Zbrzyzny Biuro Komunikacji Korporacyjnej Polkomtel S.A. Warszawa, 16 lutego 2009 Siatkówka Mężczyzn Liga Światowa 2005 Sponsoring

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Talent autoprezentacji Sztuka zaprezentowania własnej osoby Katarzyna Lipska Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach 26

Bardziej szczegółowo

Światowe Dni Młodzieży, Kraków 2016

Światowe Dni Młodzieży, Kraków 2016 Światowe Dni Młodzieży, Kraków 2016 Na czym polega projekt WolontariatPLUS? 1. Koncentracja na tym, co jest dzisiaj ważne 2. Przygotowanie 500 Liderów Wolontariatu 3. Praca zespołowa projekty ŚDM 1. Koncentracja

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA FINANSOWA /WIEDZA I UMIEJĘTNOŚCI/ PARTNERSTWO KONSUMPCJA BIZNES

EDUKACJA FINANSOWA /WIEDZA I UMIEJĘTNOŚCI/ PARTNERSTWO KONSUMPCJA BIZNES EDUKACJA FINANSOWA /WIEDZA I UMIEJĘTNOŚCI/ PARTNERSTWO KONSUMPCJA BIZNES NASZE ŻYCIE NIE MAMY WPŁYWU NA TO, JAK SIĘ RODZIMY I JAK UMIERAMY (ZAZWYCZAJ) Dobry mąż, dobry ojciec, ale zły elektryk NASZE ŻYCIE

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU

PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 im. Marii Konopnickiej SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU Nasze cele: osiągnięcie przez wszystkich uczniów pełni ich rozwoju intelektualnego i osobowościowego, przygotowanie

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE KULTURY FIZYCZNEJ KLUB SPORTOWY POZNAŃ. Nad Bogdanką 6a/16 60-862 Poznań tel.: 0 509 416 895 OFERTA MARKETINGOWA

STOWARZYSZENIE KULTURY FIZYCZNEJ KLUB SPORTOWY POZNAŃ. Nad Bogdanką 6a/16 60-862 Poznań tel.: 0 509 416 895 OFERTA MARKETINGOWA OFERTA MARKETINGOWA STOWARZYSZENIA KULTURY FIZYCZNEJ Spis treści: Słowo wstępu str. 3 Stowarzyszenie Kultury Fizycznej Klub Sportowy Poznań str. 4 Cele i założenia str. 5 Hala str. 6 Szanowni Państwo!

Bardziej szczegółowo

Myśl jak Mistrz. Sztuka osiągania sukcesów w Sporcie. Cena: 349 zł. 15 marca 2014 r. Warszawa

Myśl jak Mistrz. Sztuka osiągania sukcesów w Sporcie. Cena: 349 zł. 15 marca 2014 r. Warszawa Myśl jak Mistrz Sztuka osiągania sukcesów w Sporcie. 15 marca 2014 r. Warszawa Cena: 349 zł Myśl jak Mistrz. Sztuka osiągania sukcesów w Sporcie. Byliśmy świetnie przygotowani, a jednak przegraliśmy. Nie

Bardziej szczegółowo

Szkolenia dla doradców klienta/ sprzedawców. Szkolenia podstawowe. 2011 Adam Kubicki - www.adamkubicki.pl

Szkolenia dla doradców klienta/ sprzedawców. Szkolenia podstawowe. 2011 Adam Kubicki - www.adamkubicki.pl Szkolenia dla doradców klienta/ sprzedawców Szkolenia podstawowe Metody aktywnego poszukiwania klientów Uczestnicy szkolenia rozwijają nawyk codziennego poszukiwania klientów i przyswajają skuteczne metody

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Nasza szkoła realizuje potrzeby i oczekiwania całej społeczności szkolnej i środowiska lokalnego. Kształci i

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Raport NIK Przeciwdziałanie zjawiskom patologii wśród dzieci i młodzieży szkolnej

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia psychospołeczne

Zagrożenia psychospołeczne Zagrożenia psychospołeczne 1. Wstęp Zarządzanie stresem nie jest dla pracodawców jedynie obowiązkiem moralnym i dobrą inwestycją, jest to wymóg prawny określony w dyrektywie ramowej 89 /391/EWG 3 2. Przeciwdziałanie

Bardziej szczegółowo