Społeczne nierówno ci w zdrowiu w Polsce

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Społeczne nierówno ci w zdrowiu w Polsce"

Transkrypt

1

2 Społeczne nierówno ci w zdrowiu w Polsce i

3 Abstrakt Niniejsze opracowanie stanowi pierwsz prób podsumowania obecnego stanu wiedzy o skali istniej cych w Polsce nierówno ci w zdrowiu, metodach pomiaru wykorzystywanych do ich oceny oraz ryzyku wyst powania nierówno ci zdrowotnych w ró nych grupach, populacjach i województwach. Dane liczbowe uzupełniono opisami działa profilaktycznych i podejmowanych w całym kraju interwencji zmierzaj cych do zmniejszenia nierówno ci w zdrowiu. Opracowanie składa si z czterech rozdziałów, z których dwa dotycz czynników warunkuj cych nierówno ci (w wymiarze makro i indywidualnym), a dwa kolejne konkretnych populacji (dzieci i dorosłych). W pierwszym rozdziale omówiono wybrane makrospołeczne czynniki determinuj ce stan zdrowia mieszka ców Polski, takie jak relatywne ubóstwo, wykształcenie i wydatki na opiek zdrowotn. Polska znajduje si w grupie krajów OECD, w których poziom nakładów na opiek zdrowotn nale y do najni szych w relacji do PKB. Poziom relatywnego ubóstwa jest w Polsce zbli ony do przeci tnej dla krajów UE, jednak w przeciwie stwie do wielu innych pa stw Unii wska nik relatywnego ubóstwa w ród dzieci i młodzie y jest bardzo wysoki, chocia w latach spadł z 29% do 22%. Systematycznie poprawia si poziom wykształcenia polskiego społecze stwa i ro nie odsetek osób z wykształceniem wy szym pomi dzy 2002 a 2007 r. odsetek ten w ród osób powy ej 13 roku ycia zwi kszył si o niemal połow. W rozdziale drugim przedstawiono wyniki kompleksowego badania umo liwiaj cego ocen zagro e spowodowanych przez główne czynniki ryzyka w populacji dorosłych Polaków. Trzeci rozdział zawiera analiz nierówno ci w zdrowiu w ród dzieci i młodzie y. Z badania umieralno ci niemowl t według wykształcenia matki wynika, e mimo znacznego spadku ogólnego współczynnika umieralno ci, nierówno ci społeczne si nasilaj. Spadek umieralno ci w latach dotyczył wszystkich grup społecznych według wykształcenia matki, jednak był proporcjonalnie wi kszy w ród kobiet z wy szym wykształceniem. Ostatni rozdział składa si z trzech czci, z których pierwsza po wi cona jest analizie umieralno ci dorosłych, druga zawiera analiz zwi zku stanu zdrowia z poziomem wykształcenia, a trzecia wyniki analiz przeprowadzonych na poziomie województw. Analiza obejmuje trzy grupy wieku i cztery główne przyczyny zgonów w ramach ka dej grupy: choroby układu krenia, nowotwory zło liwe, przyczyny zewn trzne i choroby układu trawiennego. Interesuj cym czynnikiem ró nicuj cym poziom zagro enia ycia Polaków jest płe umieralno mczyzn okazuje si znacznie wy sza ni kobiet i najwi ksza ró nica ujawnia si w stosunkowo młodym wieku, tzn. w przedziale lata. Relatywnie niewielki wpływ na zró nicowanie umieralno ci Polaków ma fakt mieszkania w mie cie lub na wsi, natomiast bardziej istotne jest województwo zamieszkania, zwłaszcza w przypadku zagro enia ycia chorobami układów trawiennego i oddechowego oraz przyczynami zewn trznymi. Wojewódzkie zró nicowanie umieralno ci z powodu nowotworów zło liwych i chorób układu krenia okazuje si mniejsze. Zgodnie z oczekiwaniami, wska niki umieralno ci s wy sze w ród osób gorzej wykształconych. Przeci tna długo ycia osób w wieku 25 lat z wykształceniem pomaturalnym lub wy szym była w roku 2002 o 13 lat wi ksza w przypadku mczyzn i 9 lat wi ksza w przypadku kobiet (w porównaniu z osobami posiadaj cymi wykształcenie podstawowe). W ko cowej czci opracowania sformułowano zalecenia. ii

4 Kluczowe słowa NIERÓWNO CI W ZDROWIU CZYNNIKI SPOŁECZNO-EKONOMICZNE GRUPY SPOŁECZNE ZAGRO ENIA POLSKA Zapytania na temat publikacji prosz kierowa do Europejskiego Biura Regionalnego WHO na adres: Publications WHO Regional Office for Europe Scherfigsvej 8 DK-2100 Copenhagen Ø, Denmark Mo na równie wypełni formularz na stronie internetowej w celu uzyskania dokumentacji, informacji, zgody na wykorzystanie cytatów lub na tłumaczenie tekstu publikacji: World Health Organization 2012 Wszystkie prawa zastrze one. Europejskie Biuro wiatowej Organizacji Zdrowia wymaga zezwolenia albo zgody na tłumaczenie i powielanie cało ciowe lub czciowe publikacji. Opisy i materiały wykorzystane dla potrzeb tej publikacji nie reprezentuj oficjalnej opinii wiatowej Organizacji Zdrowia w sprawach dotycz cych statusu prawnego danego pa stwa, terytorium, miasta lub obszaru czy te jego władz oraz przebiegu granic. Linie kropkowane na mapach pokazuj przybli one granice, które nie s w pełni uznane. Nadmienienie w tek cie nazwy marek, produktów, firm nie oznacza, e s one aprobowane lub rekomendowane przez wiatow Organizacj Zdrowia ani w aden sposób faworyzowane w stosunku do innych im podobnych, które nie zostały nadmienione. Nazwy własne produktów pisane s co do zasady wielk liter, z wyj tkiem tych, gdzie popełniono bł d lub które zostały pomini te. wiatowa Organizacja Zdrowia podj ła wszelkie racjonalne kroki w celu zweryfikowania informacji zawartych w niniejszej publikacji, jednak e nie udziela adnych gwarancji w stosunku do publikowanego materiału. Odpowiedzialno za interpretacj i wykorzystanie podanych informacji spoczywa na odbiorcy. wiatowa Organizacja Zdrowia nie ponosi odpowiedzialno ci za jakiekolwiek szkody powstałe w zwi zku z wykorzystaniem niniejszej publikacji. Pogl dy wyra one przez autorów, redaktorów i ekspertów niekoniecznie reprezentuj decyzje lub polityk wiatowej Organizacji Zdrowia. iii

5 Spis tre ci strona Wykaz ilustracji... viii Skróty i akronimy... xii Autorzy... xiii Podzi kowania... xiii Przedmowa... 2 Konspekt... 4 Wprowadzenie Makrospołeczne uwarunkowania nierówno ci w zdrowiu Ubóstwo Edukacja Wydatki na opiek zdrowotn Pozostałe czynniki wpływaj ce na nierówno ci w zdrowiu na poziomie województw Sytuacja demograficzna Wykształcenie i sytuacja na rynku pracy Sytuacja ekonomiczna Status gospodarstw domowych Wymiary społeczno-ekonomiczne stanu zdrowia podsumowanie analizy województw Przeciwdziałanie społecznym czynnikom ryzyka powoduj cym nierówno ci w zdrowiu w Polsce ze szczególnym uwzgl dnieniem chorób niezaka nych i stylu ycia Wprowadzenie Wybrane, modyfikowalne czynniki ryzyka przewlekłych chorób niezaka nych Palenie tytoniu Cholesterol, nadci nienie t tnicze, podwy szony poziom glukozy we krwi Nadwaga i otyło Niski poziom aktywno ci fizycznej Sposób od ywiania Spo ycie alkoholu Przewlekłe choroby niezaka ne działania profilaktyczne Nierówno ci w zdrowiu dzieci i młodzie y Umieralno Umieralno niemowl t Umieralno dzieci i młodzie y w wieku 1 19 lat Zró nicowanie regionalne umieralno ci niemowl t, dzieci i młodzie y iv

6 3.2. Zdrowie subiektywne Gradient społeczny w samoocenie zdrowia Zmiany zwi zane z wiekiem Zdrowie subiektywne młodzie y szkolnej przewlekle chorej Zło one uwarunkowania Działanie podejmowane w celu ograniczania nierówno ci w zdrowiu dzieci i młodzie y Niwelowanie skali i skutków ubóstwa Poprawa opieki medycznej Przyjazne rodowiska dorastania Podsumowanie Aspekty metodologiczne Wyniki bada Programy interwencyjne Regionalne i społeczne ró nice stanu zdrowia dorosłych mieszka ców Polski w latach Stan zdrowia Polaków na tle mieszka ców krajów UE Umieralno ludno ci Polski w wieku lata Nowotwory zło liwe Choroby układu krenia Przyczyny zewn trzne Choroby układu trawiennego Umieralno ludno ci Polski w wieku lata Nowotwory zło liwe Choroby układu krenia Przyczyny zewn trzne Choroby układu trawiennego Umieralno ludno ci Polski w wieku 65 lat i wi cej Nowotwory zło liwe Choroby układu krenia Przyczyny zewn trzne Choroby układu oddechowego Ró nice stanu zdrowia Polaków w zale no ci od poziomu wykształcenia Zalecenia dotycz ce formułowania strategii i polityk oraz monitoringu i koordynacji Zalecenia w zakresie działa zmierzaj cych do poprawy statusu społeczno-ekonomicznego ludno ci Zalecenia dotycz ce interwencji w obszarze zdrowia publicznego v

7 Wykaz ilustracji strona Rycina Ryc Społeczne czynniki oddziałuj ce na stan zdrowia Ryc Zagro enie ubóstwem w krajach UE w 2007 r Ryc Zagro enie ubóstwem dzieci w wieku 0 17 lat w krajach UE, Ryc Zagro enie ubóstwem ( ) i stopa bezrobocia ( ) w Polsce Ryc Zagro enie relatywnym ubóstwem według typu gospodarstw domowych w Polsce w 2008r Ryc Zagro enie relatywnym ubóstwem w poszczególnych województwach w 2008 r Ryc Struktura wykształcenia ludno ci w wieku 13 lat i wi cej w Polsce, Ryc Struktura Wydatki publiczne na cele społeczne w grupach wydatków, jako procent dochodu narodowego netto, w 2005 r Ryc Wydatki na opiek zdrowotn jako % PKB w krajach OECD, 2007 r Ryc Wydatki na opiek zdrowotn a PKB per capita w krajach UE i Norwegii w 2007 r Ryc Długo trwania ycia w momencie urodzenia a wydatki na zdrowie jako procent PKB w 2007 r. (lub wg ostatnich dost pnych danych) Ryc Wydatki na ochron zdrowia na jednego mieszka ca (USD PPP), publiczne i prywatne w krajach OECD, 2007 r Ryc Wzrost wydatków na zdrowie i PKB na mieszka ca (USD PPP) w Polsce Ryc Przyczyny redukcji zgonów z powodu choroby wie cowej w Polsce w okresie Ryc Przyczyny redukcji zgonów z powodu choroby wie cowej w Polsce w okresie z analiz zmian poszczególnych czynników ryzyka w populacji Ryc Rozpowszechnienie palenia tytoniu w ród mczyzn w poszczególnych województwach Ryc Rozpowszechnienie palenia tytoniu w ród kobiet w poszczególnych województwach Ryc Standaryzowany wzgl dem wieku odsetek osób pal cych i niepal cych w wieku 20 lat i wi cej według wykształcenia Ryc Rozpowszechnienie otyło ci brzusznej według województw Ryc Standaryzowany wzgl dem wieku odsetek osób dorosłych (20 lat i wi cej) z nadwag według wykształcenia, 2004 r Ryc rednia wielko spo ycia owoców i warzyw na osob w miesi cu według gospodarstw domowych i kwintyla dochodów, 2008 r Ryc Umieralno niemowl t w Polsce na tle krajów UE Ryc Zmiany regresji umieralno ci niemowl t wzgl dem populacji uszeregowanej według wykształcenia matki Ryc Umieralno dzieci i młodzie y w wieku 1 19 lat z przyczyn zewn trznych (a) i pozostałych (b) w Polsce oraz w krajach UE15 w latach Ryc Odsetek młodzie y 15-letniej oceniaj cej swoje zdrowie jako złe lub takie sobie Ryc Zmiany regresji odsetka 15-latków oceniaj cych zdrowie jako złe lub takie sobie wzgl dem populacji uszeregowanej według skali FAS Polska i UE vi

8 Ryc Młodzie niezadowolona z ycia według wieku i zamo no ci rodziny Ryc Prawdopodobie stwo złej samooceny zdrowia w zale no ci od wyst powania choroby przewlekłej i zamo no rodziny Ryc Ró nica przeci tnego dalszego trwania ycia w wieku 15 i 65 lat mieszka ców Polski i UE15 według płci, w latach Ryc Nadwy ka (w %) umieralno ci w Polsce w stosunku do przeci tnego poziomu w UE(15) w populacji ogółem, w wieku lata oraz 65 lat i wi cej według głównych grup przyczyn zgonów, 2008 r Ryc Wielko zró nicowania standaryzowanych współczynników zgonów osób w wieku lata w zale no ci od płci (mczy ni kobiety), charakteru miejsca zamieszkania (miasto wie ) oraz województwa zamieszkania (max. min.) dla wybranych przyczyn zgonu Ryc Wielko zró nicowania standaryzowanych współczynników zgonów osób w wieku lata w zale no ci od płci (mczy ni kobiety), charakteru miejsca zamieszkania (miasto wie ) oraz województwa zamieszkania (max. min.) dla wybranych przyczyn zgonu Ryc Wielko zró nicowania standaryzowanych współczynników zgonów osób w wieku 65 lat i wi cej w zale no ci od płci (mczy ni kobiety), charakteru miejsca zamieszkania (miasto wie ) oraz województwa zamieszkania (max. min.) dla wybranych przyczyn zgonu Ryc Przeci tna długo ycia mieszka ców wsi oraz miast o ró nej wielko ci według płci, Ryc Przeci tna długo ycia ogółem, długo ycia w zdrowiu bez ograniczonej sprawno ci oraz długo ycia przy braku zdrowia z ograniczon sprawno ci, osób w wieku 25 lat według płci i poziomu wykształcenia w Polsce, 2002 r Ryc Przeci tna długo ycia ogółem oraz długo ycia w zdrowiu bez ograniczonej sprawno ci mieszka ców miast i wsi w wieku 25 lat według płci i poziomu wykształcenia w Polsce, 2002r Ryc Iloraz standaryzowanych współczynników zgonów (SWZ) osób w wieku 25 lat i starszym z wykształceniem podstawowym i osób z wykształceniem powy ej redniego według płci i głównych przyczyn zgonów w Polsce, 2002 r Ryc Udział głównych przyczyn zgonów w skracaniu długo ci ycia osób w wieku 25 lat z wykształceniem podstawowym w stosunku do długo ci ycia osób z wykształceniem wy szym według płci w Polsce, Ryc Przeci tne dalsze trwanie ycia mczyzn w wieku 30 lat według poziomu wykształcenia w Polsce i wybranych krajach europejskich, 2008 r. (lub ostatni dost pny) Ryc Przeci tne dalsze trwanie ycia kobiet w wieku 30 lat według poziomu wykształcenia w Polsce i wybranych krajach europejskich, 2008 r. (lub ostatni dost pny) Ryc Standaryzowany odsetek osób w wieku 15 lat i wi cej oceniaj cych swój stan zdrowia jako zły lub bardzo zły według płci i poziomu wykształcenia w Polsce i UE(27), 2007 r Ryc Standaryzowany odsetek osób w wieku 15 lat i wi cej z długotrwałym problemem zdrowotnym według płci i poziomu wykształcenia w Polsce i UE, 2007 r vii

9 Ryc Standaryzowany odsetek osób w wieku 15 lat i wi cej z ograniczon ze wzgl dów zdrowotnych zdolno ci wykonywania zwykłych czynno ci według płci i poziomu wykształcenia w Polsce i UE, 2007 r Tabele Tab Standaryzowane współczynniki zgonów i rednie dalsze oczekiwane trwanie ycia w województwach, 2008 r Tab Proponowane wska niki społeczne i ekonomiczne, 2008 r Tab Porównanie wpływu 10 czynników ryzyka chorób niezaka nych na zdrowie populacji w Polsce i w krajach Unii Europejskiej (% ogółu zgonów) Tab Programy i czynniki ryzyka chorób niezaka nych obj tych działaniami programów finansowanych ze ródeł publicznych Tab Zgony dzieci i młodzie y w wieku 0 19 lat według województw i miejsca zamieszkania ( rednia z lat ) Tab Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu ogółu przyczyn mieszka ców Polski w wieku lata według płci i miejsca zamieszkania w latach Tab Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu nowotworów zło liwych mieszka ców Polski w wieku lata według płci i miejsca zamieszkania w latach Tab Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu chorób układu krenia mieszka ców Polski w wieku lata według płci i miejsca zamieszkania w latach Tab Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu przyczyn zewn trznych mieszka ców Polski w wieku lata według płci i miejsca zamieszkania w latach Tab Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu chorób układu trawiennego mieszka ców Polski w wieku lata według płci i miejsca zamieszkania w latach Tab Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu ogółu przyczyn mieszka ców Polski w wieku lata według płci i miejsca zamieszkania w latach Tab Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu nowotworów zło liwych mieszka ców Polski w wieku lata według płci i miejsca zamieszkania w latach Tab Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu chorób układu krenia mieszka ców Polski w wieku lata według płci i miejsca zamieszkania w latach Tab Standaryzowane współczynniki zgonów z przyczyn zewn trznych mieszka ców Polski w wieku lata według płci i miejsca zamieszkania w latach Tab Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu chorób układu trawiennego mieszka ców Polski w wieku lata według płci i miejsca zamieszkania w latach Tab Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu ogółu przyczyn mieszka ców Polski w wieku 65 i wi cej lat według płci i miejsca zamieszkania w latach Tab Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu nowotworów zło liwych mieszka ców Polski w wieku 65 i wi cej lat według płci i miejsca zamieszkania w latach viii

10 Tab Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu chorób układu krenia mieszka ców Polski w wieku 65 i wi cej lat według płci i miejsca zamieszkania w latach Tab Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu przyczyn zewn trznych mieszka ców Polski w wieku 65 i wi cej lat według płci i miejsca zamieszkania w latach Tab Standaryzowane współczynniki zgonów z powodu chorób układu oddechowego mieszka ców Polski w wieku 65 i wi cej lat wg płci i miejsca zamieszkania w latach Tab Struktura procentowa przyczyn zgonów osób zmarłych w latach według płci, poziomu wykształcenia i grup wieku ix

11 Wykaz skrótów i akronimów BMI Wska nik masy ciała CSAP Europejski Program Planowania Działa na rzecz Bezpiecze stwa Dzieci CSDH Komisja ds. Społecznych Determinantów Zdrowia FCTC Konwencja Ramowa o Zwalczaniu Palenia Tytoniu GUS Główny Urz d Statystyczny HBSC Badanie nad Zachowaniami Zdrowotnymi Młodzie y Szkolnej IMiD Instytut Matki i Dziecka NFZ Narodowy Fundusz Zdrowia NTS Nomenklatura jednostek terytorialnych dla celów statystycznych OECD Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju PARPA Pa stwowa Agencja Rozwi zywania Problemów Alkoholowych PKB Produkt krajowy brutto POLKARD Narodowy Program Profilaktyki i Leczenia Chorób Układu Sercowo-Naczyniowego UE Unia Europejska UE15 15 pa stw b d cych członkami UE przed 1 maja 2004 r. UE27 27 pa stw b d cych członkami UE od 1 maja 2004 r. UNDP Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju SHE Sie Szkół dla Zdrowia w Europie WHO wiatowa Organizacja Zdrowia x

12 Autorzy Koordynator opracowania Dr Michał Marek Departament Ubezpiecze Zdrowotnych Ministerstwo Zdrowia Warszawa, Polska Dorota Pozna ska Departament Analiz Strategicznych Kancelaria Prezesa Rady Ministrów Warszawa, Polska Dr Agnieszka Chło -Domi czak Zakład Demografii Instytut Statystyki i Demografii Szkoła Główna Handlowa Warszawa, Polska Jakub Stokwiszewski Zakład Centrum Monitorowania i Analiz Stanu Zdrowia Ludno ci Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego Pa stwowy Zakład Higieny Warszawa, Polska Dr n. med. Dorota Kaleta Zakład Medycyny Zapobiegawczej Łódzki Uniwersytet Medyczny Łód, Polska Prof. Bogdan Wojtyniak Zakład Centrum Monitorowania i Analiz Stanu Zdrowia Ludno ci Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego Pa stwowy Zakład Higieny Warszawa, Polska Dr n. med. Joanna Mazur Zakład Ochrony i Promocji Zdrowia Dzieci i Młodzie y Instytut Matki i Dziecka Warszawa, Polska Dr hab. med. Tomasz Zdrojewski Katedra Nadci nienia T tniczego i Diabetologii Gda ski Uniwersytet Medyczny Gda sk, Polska Paulina Mi kiewicz wiatowa Organizacja Zdrowia Europejskie Biuro Regionalne Biuro w Polsce Warszawa, Polska Podzi kowania W opracowaniu uwzgl dniono istotne uwagi przekazane przez prof. Petera Goldblatta i prof. Margaret Whitehead, jak równie pani Chris Brown, Kierownik Programu w Europejskim Biurze WHO ds. Inwestycji w Zdrowie i Rozwój. Niemniej odpowiedzialno za ostateczny kształt opracowania spoczywa wył cznie na autorach. Autorzy pragn podzi kowa pani Paulinie Mi kiewicz, Dyrektor Biura WHO w Polsce, za znacz ce wsparcie prac nad przygotowaniem opracowania, pani Nicole Satterley za dokładn redakcj tekstu oraz pani Antonelli Biasiotto z Europejskiego Biura WHO ds. Inwestycji w Zdrowie i Rozwój za profesjonalne i przyjazne wsparcie administracyjne. xi

13 Przedmowy Trwaj ce w Polsce od dłu szego czasu przemiany b d ce w du ym stopniu skutkiem przeprowadzonych w kraju reform, a tak e naszego członkostwa w Unii Europejskiej korzystnie wpływaj na jako ycia i stan zdrowia Polaków. Niestety, tym pozytywnym tendencjom towarzyszy wzrost nierówno ci w zdrowiu obserwowany w ród poszczególnych grup ludno ci wynikaj cy ze zró nicowania statusu społeczno-ekonomicznego i warunków pracy, czyli z czynników społecznych warunkuj cych stan zdrowia. Nierówno ci w zdrowiu stanowi wyzwanie dla zdrowia publicznego, którego znaczenie w ostatnim okresie istotnie wzrosło zarówno w Polsce, jak i w innych krajach. Efektywne, definiowane na poziomie polityki działania maj zło ony charakter i wymagaj opracowania szeregu mi dzysektorowych strategii o udowodnionej skuteczno ci, wielu metod oddziaływania społecznego i prnej współpracy na forum mi dzynarodowym. Dlatego Polska aktywnie uczestniczy w działaniach wiatowej Organizacji Zdrowia, która w 2005 r. powołała do ycia Komisj ds. Społecznych Determinantów Zdrowia i wzi ła udział w zainicjowanym w 2009 r. europejskim przegl dzie czynników społecznych warunkuj cych stan zdrowia i podziały w obszarze zdrowia. Celem tych inicjatyw jest mi dzy innymi wzmocnienie bazy dowodów potwierdzaj cych skuteczno stosowanych metod i opracowanie scenariuszy politycznych zmierzaj cych do zmniejszenia wspomnianych, mo liwych do unikni cia ró nic w stanie zdrowia poprzez oddziaływanie na czynniki społeczne. Gotowo do współpracy z pozostałymi sektorami, krajami i mi dzynarodowymi partnerami potwierdza fakt, e wspomniane zagadnienia znalazły si w programie polskiej prezydencji w UE w 2011 r. Niniejsze opracowanie stanowi istotny wkład w proces wła ciwego rozpoznania wyst puj cych w Polsce nierówno ci w zdrowiu. Jest wa nym punktem wyj cia do dalszych krajowych i mi dzynarodowych dyskusji o sposobach zapewnienia Polakom mo liwie najlepszego stanu zdrowia bez wzgl du na ich status społeczno-ekonomiczny. Jakub Szulc Sekretarz Stanu w Ministerstwie Zdrowia Stan zdrowia mieszka ców europejskiego regionu WHO poprawia si, ale proces ten nie post puje tak szybko, jak mo na byłoby oczekiwa, a tempo jego przebiegu jest zró nicowane. Dane gromadzone przez WHO na całym wiecie i w Europie wyra nie wskazuj na ró nice w stanie zdrowia w ród mieszka ców poszczególnych krajów. Rozkład ró nic wynika z pewnego wzorca zale nego od poziomu osi ganych dochodów, bezpiecze stwa, warunków mieszkaniowych, poziomu wykształcenia, mo liwo ci i warunków zatrudnienia, jak równie dost pu do odpowiednich wiadcze zdrowotnych i ochrony socjalnej. Normy zwi zane z pochodzeniem etnicznym i płci oraz warto ci społeczne wpływaj na mo liwo ycia w zdrowiu, ale te ryzyko złego stanu zdrowia i przedwczesnego zgonu. Istnienie mo liwych do unikni cia ró nic w zdrowiu stanowi wyzwanie w wietle rozwoju społeczno-ekonomicznego społecze stwa i przestrzegania kluczowych warto ci europejskich, jakimi s sprawiedliwo i spójno. Na wiele z tych czynników, znanych jako społeczne determinanty zdrowia, mo emy oddziaływa, wykorzystuj c narz dzia polityki publicznej i mechanizmy anga uj ce wszystkie szczeble władz oraz całe społecze stwo w działania na rzecz promocji i ochrony zdrowia. Dysponujemy nowymi dowodami i technologiami, które mog wspiera inicjatywy realizowane na szczeblu lokalnym, krajowym i europejskim zmierzaj ce do ograniczenia ró nic w zdrowiu poprzez oddziaływanie na czynniki społeczne warunkuj ce stan zdrowia. Nasze podej cie do zarz dzania na rzecz zdrowia w XXI wieku, które wymaga anga owania obywateli, 2

14 kształtowania wielosektorowej polityki i lepszej integracji systemów leczenia i opieki pozwala na zapewnienie jednostkom i całym społeczno ciom wi kszych mo liwo ci yciowych i lepszego stanu zdrowia. Niniejsze opracowanie po wi cone społecznym nierówno ciom w zdrowiu w Polsce stanowi solidn podstaw dla przyszłych decyzji dotycz cych polityki oraz sojuszy na rzecz zdrowia, które mog powstawa na szczeblach krajowym i lokalnym. Jest wa nym krokiem w kierunku realizacji potencjału zdrowotnego Polaków i przyczynia si do tworzenia bardziej sprawiedliwego i zrównowa onego społecze stwa zgodnie z podstawowymi warto ciami i celami nowej europejskiej polityki zdrowia Zdrowie 2020 pomagaj c w ich praktycznym wdra aniu. Zsuzsanna Jakab WHO Regional Director for Europe 3

15 Społeczne nierówno ci w zdrowiu w Polsce Konspekt 4 4

16 Najczciej wykorzystywana definicja nierówno ci w zdrowiu opiera si na zało eniu, e nierówno ci odzwierciedlaj niepotrzebne i mo liwe do unikni cia ró nice w stanie zdrowia, które uwa ane s za niesprawiedliwe. Zmniejszenie ró nic zdrowotnych stanowi nakaz etyczny, akceptowany przez wi kszo nowoczesnych społecze stw. Jednym z istotnych przełomów, które nast piły w ci gu ostatnich kilku lat działalno ci wiatowej Organizacji Zdrowia, było utworzenie w 2005 r. Komisji ds. Społecznych Determinantów Zdrowia (CSDH). Raport komisji z 2008 r. (1) przedstawia metody interwencji podejmowanych w celu oddziaływania na czynniki społeczne warunkuj ce stan zdrowia w sposób, który umo liwia wyrównywanie ró nic społecznych. W Polsce zmniejszanie nierówno ci w zdrowiu jest jednym z nadrz dnych celów Narodowego Programu Zdrowia (NPZ). Polska ogłosiła równie zamiar przyst pienia do CSDH, a tak e zadeklarowała podj cie kolejnych działa w obszarze zdrowia okre lonych w NPZ i pozostałych dokumentach strategicznych. Po ukazaniu si raportu CSDH stwierdzono, e nale ałoby przygotowa krajowe opracowanie, aby pokaza, w jaki sposób wyniki analizy i sformułowane zalecenia maj zastosowanie do sytuacji w Polsce. Podobnie post piły inne kraje. Opracowanie mo e stanowi punkt wyj cia do dyskusji na temat narodowej strategii zwalczania nierówno ci w zdrowiu i podstaw do wdro enia systemu ich monitorowania. W pracach nad stworzeniem koncepcji opracowania i przygotowaniem poszczególnych jego czci wzi li udział pracownicy naukowi Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego Pa stwowego Zakładu Higieny, Instytutu Statystyki i Demografii SGH, Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie, Gda skiego Uniwersytetu Medycznego, a tak e pracownicy administracji rz dowej i Biura WHO w Warszawie. Opracowanie zawiera podsumowanie aktualnego stanu wiedzy na temat skali wyst puj cych w Polsce nierówno ci w zdrowiu, przedstawia wykorzystywane metody pomiarów oraz zagro enia nierówno ciami społecznymi obserwowane w ró nych grupach wieku, ludno ci i poszczególnych województwach. Opisy działa profilaktycznych podejmowanych w całym kraju stanowi uzupełnienie danych liczbowych, cho na obecnym etapie trudno było dokona systematycznego przegl du prowadzonych interwencji. W opracowaniu znajduj si dwa rozdziały po wi cone czynnikom (makrospołecznym i indywidualnym) warunkuj cym wyst powanie nierówno ci oraz dwa rozdziały dotycz ce konkretnych populacji (dzieci i dorosłych). 5

17 W ko cowej czci przedstawiono zaleceni sformułowane na podstawie zebranych danych i obecnego stanu wiedzy. 1. Makrospołeczne uwarunkowania nierówno ci w zdrowiu W pierwszym rozdziale omówiono wybrane makrospołeczne czynniki warunkuj ce stan zdrowia mieszka ców Polski, takie jak ubóstwo relatywne, wykształcenie i wydatki na opiek zdrowotn. Polska to kraj o niewielkim poziomie ubóstwa absolutnego, które obecnie definiowane jest przez Bank wiatowy jako dochód na osob poni ej 2,15 USD dziennie, oraz zbli onym do przeci tnej dla krajów UE poziomie relatywnego ubóstwa 1 (w 2008 r. wynosiło 16,9% w Polsce w porównaniu z 16,4% we wszystkich pa stwach UE27). Jednak w przeciwie stwie do wielu innych pa stw UE, poziom relatywnego ubóstwa w ród dzieci i młodzie y okazuje si w Polsce bardzo wysoki. Pozytywnym zjawiskiem było zmniejszenie w latach relatywnego ubóstwa w tej grupie z 29% do 22% i był to najwi kszy spadek odnotowany w UE. Wska nik ten ro nie wraz z liczb dzieci pozostaj cych na utrzymaniu rodziny. Prawie połowa rodzin z 4 lub wi cej dzie mi na utrzymaniu yje w ubóstwie. Dlatego w tym kontek cie polityka pa stwa powinna skupia si nie tylko na tworzeniu gospodarstwom domowym warunków do osi gania wy szych dochodów (m.in. za pomoc polityki zatrudnienia), lecz równie na zapewnieniu bezpo redniego wsparcia dla gospodarstw domowych o niskich dochodach. Nale ałoby w szczególno ci poprawi funkcjonowanie istniej cego systemu pomocy społecznej, w taki sposób, by z zachowaniem zasady preferowania pracy nad bierno ci wspierał on w pierwszej kolejno ci rodziny znajduj ce si w najtrudniejszej sytuacji dochodowej, tj. najczciej rodziny wielodzietne, posiadaj ce dzieci niepełnosprawne i rodziców samotnie wychowuj cych dzieci. Polityka zatrudnienia wpływa na ograniczenie i wyrównywanie nierówno ci w perspektywie długookresowej, natomiast pomoc socjalna potrzebna jest do zaspokojenia najpilniejszych potrzeb ubogich grup ludno ci. Systematycznie poprawia si poziom wykształcenia polskiego społecze stwa, w tym ro nie odsetek osób z wykształceniem wy szym pomi dzy 2002 a 2007 r. odsetek ten w ród osób powy ej 13 roku ycia zwi kszył si o niemal połow, z 11,1% do 16,5%. Programy zmierzaj ce do ograniczenia nierówno ci w zdrowiu powinny uwzgl dnia wynikaj ce z 1 Mierzonego zgodnie z definicj Eurostat jako 60% mediany dochodów przypadaj cych na osob w gospodarstwach domowych. 6

18 wykształcenia ró nice w zakresie zachowa prozdrowotnych osób o ró nym poziomie wykształcenia i mo liwo ci (lub ich brak) zmiany zachowa oraz innych czynników warunkuj cych stan zdrowia. Polska nale y do grupy krajów OECD, w których poziom wydatków na opiek zdrowotn jest jednym z najni szych w relacji do PKB. Obecny poziom finansowania opieki zdrowotnej w Polsce: niekorzystnie wpływa na mo liwo podejmowania skutecznych działa w celu ograniczenia ró nic mi dzy stanem zdrowia społecze stwa polskiego i społecze stw rozwini tych krajów Europy Zachodniej; stanowi jeden z czynników sprzyjaj cych powstawaniu i utrzymywaniu si społecznych nierówno ci w zdrowiu. Nale y sprawi, aby wraz ze stopniowym wzrostem nakładów na sektor ochrony zdrowia podejmowano odpowiednie działanie zmierzaj ce do: (1) wyeliminowania publicznego finansowania procedur, które nie s efektywne kosztowo z punktu widzenia kryteriów medycznych i finansowych; (2) poprawy systemu płatno ci za usługi opieki zdrowotnej. Kolejnym istotnym warunkiem dla ograniczenia społecznych nierówno ci w zdrowiu jest podnoszenie wiadomo ci zdrowotnej w ród osób o niskim statusie społecznoekonomicznym. 2. Przeciwdziałanie społecznym czynnikom ryzyka powoduj cym nierówno ci w zdrowiu w Polsce ze szczególnym uwzgl dnieniem chorób niezaka nych i stylu ycia Choroby niezaka ne stanowi główn przyczyn umieralno ci, chorobowo ci i niepełnosprawno ci w populacjach europejskich. Spo ród siedmiu chorób, które przyczyniaj si do najwi kszej liczby zgonów w Europie, a sze to choroby niezaka ne: choroba niedokrwienna serca, zaburzenia depresyjne, choroby układu krwiono nego mózgu, choroby od-alkoholowe, przewlekła obturacyjna choroba płuc i rak płuc. Wi kszo z nich jest powodowana przez kilka czynników ryzyka, którym w du ym stopniu mo na zapobiec. Do czynników tych nale: wysokie cie ninie krwi t tniczej, u ywanie tytoniu, szkodliwe i ryzykowne picie alkoholu, wysoki poziom cholesterolu, nadwaga, niskie spo ycie warzyw i owoców. Wiele z tych czynników ryzyka ci le wie si z nierówno ci społeczn. Skuteczne zwalczanie nierówno ci w zdrowiu wymaga podj cia działa w zakresie 7

19 wszystkich przyczyn, chocia oddziaływanie interwencji podejmowanych w skali populacji b dzie prawdopodobnie bardziej zró nicowane ni tych podejmowanych najbli ej miejsca rozwoju choroby. W rozdziale drugim przedstawiono wyniki kompleksowego badania umo liwiaj cego ocen zagro e spowodowanych przez główne czynniki ryzyka w populacji dorosłych Polaków. W ramach Wieloo rodkowego Ogólnopolskiego Badania Stanu Zdrowia Ludno ci WOBASZ przeprowadzonego w ród ponad 14 tys. dorosłych Polaków w latach uzyskano rzetelne wska niki dla poszczególnych województw. Zebrano du ilo danych liczbowych dotycz cych ró norodno ci czynników ryzyka chorób niezaka nych według poziomu wykształcenia, wieku, płci i miejsca zamieszkania, uwzgl dniaj c jego wielko i województwo. Niezb dne jest podniesienie efektywno ci odpowiednich programów zdrowia publicznego. Z analizy wynika, e jedynie nieliczne programy uwzgl dniaj zagadnienia społecznych nierówno ci w zdrowiu. Podane byłoby sprawdzenie, w jakim stopniu programy te docieraj do ró nych grup społecznych. 3. Nierówno ci w zdrowiu dzieci i młodzie y Odr bny rozdział po wi cono nierówno ciom w zdrowiu dzieci i młodzie y. Istnieje zwi zek mi dzy warunkami ycia młodzie y a stanem zdrowia w starszym wieku. Nale y zapobiega przenoszeniu nierówno ci zdrowotnych z pokolenia na pokolenie i w ramach kilku pokole (dziedziczenie nierówno ci). Na podstawie danych mi dzynarodowych z ostatniego dost pnego roku mo na stwierdzi, e poziom umieralno ci niemowl t obserwowany w Polsce nadal znacznie przekracza poziom UE15 (ryc. 3.1). Dystans, jaki dzieli Polsk od redniego poziomu umieralno ci niemowl t notowanego w UE, jest wi kszy przypadku zgonów w pierwszym miesi cu (i pierwszym tygodniu) ycia ni w przypadku zgonów niemowl t w wieku powy ej 28 dni. Pomimo trendu spadkowego, umieralno dzieci i młodzie y powy ej pierwszego roku ycia pozostaje w Polsce wy sza ni w wi kszo ci pa stw UE. Obecnie ró nica mi dzy Polsk a pa stwami UE15 jest wi ksza w przypadku wska nika zgonów z powodu wypadków, zatrucia i urazów ni jakichkolwiek innych przyczyn. Z analizy umieralno ci niemowl t według wykształcenia matki wynika, e mimo znacznego spadku ogólnego współczynnika, nierówno ci społeczne si nasilaj. Spadek umieralno ci w 8

20 latach dotyczył wszystkich grup społecznych według wykształcenia matki, jednak był proporcjonalnie wi kszy w ród kobiet z wy szym wykształceniem. Mi dzynarodowe Badania nad Zachowaniami Zdrowotnymi Młodzie y Szkolnej (Health Behaviour in School-aged Children, HBSC) maj szczególn warto jako ródła informacji o nierówno ciach w zdrowiu w ród młodzie y szkolnej w wieku lat. Badania dostarczaj wska ników subiektywnej oceny zdrowia i jako ci ycia zwi zanej ze zdrowiem młodzie y, jak równie istotnych wska ników dotycz cych stylu ycia. Wykorzystanie tego typu danych wydaje si niezmiernie wa ne, zwa ywszy, e w tej grupie wieku wska niki umieralno ci nie odzwierciedlaj rzeczywistych problemów zdrowotnych. W badaniach HBSC status społeczno-ekonomiczny rodziny mierzony jest na ogół za pomoc skali zamo no ci rodziny, stanowi cej przybli on miar dochodów rodziny. Polskie opracowania przygotowane na podstawie danych HBSC podkre laj znaczenie szerszej oceny rodowiska dorastania i kapitału społecznego w rejonie zamieszkania. Sprzyjaj ce rodowisko szkolne i domowe oraz wsparcie społeczne, jak równie wzmocnienie potencjału zasobów indywidualnych mog stanowi czynniki chroni ce przed ujemnymi skutkami wychowywania si w gorszych warunkach. Nale y podj działania na rzecz zwi kszenia bezpiecze stwa ekonomicznego rodzin z małymi dzie mi. Nale y zabezpieczy podstawowy poziom odpowiednich wiadcze (opieki zdrowotnej i edukacji) w miejscu zamieszkania. W pierwszej kolejno ci wiadczenia nale y skierowa do regionów zaniedbanych i grup najbardziej potrzebuj cych. Przykłady programów wdra anych w innych krajach, skutecznie niweluj cych nierówno ci społeczne, obejmuj system pomocy dla rodzin rozszerzony o edukacj rodziców, czyli zapewnienie wiedzy o potrzebach rozwojowych dzieci wraz ze wskazówkami, w jaki sposób potrzeby te powinny by zaspokajane. Za skuteczne uwa a si tak e kompleksowe programy pomocy we wczesnym okresie rozwojowym dzieci, jak równie zapewniaj ce równy dost p do opieki zdrowotnej i edukacji w ró nych etapach ycia. 4. Regionalne i społeczne ró nice stanu zdrowia dorosłych mieszka ców Polski w latach Ostatni rozdział składa si z dwóch czci. Pierwsza po wi cona jest analizie umieralno ci dorosłych, natomiast w drugiej przeanalizowano zwi zek stanu zdrowia z poziomem wykształcenia. 9

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Elżbieta Budka I posiedzenie Grupy Tematycznej ds. Zrównoważonego Rozwoju Obszarów Wiejskich Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 30 listopada 2010 r.

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2014 Wprowadzenie Prezentowane dane dotyczą szacunkowej

Bardziej szczegółowo

Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I

Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I Dr. Michał Gradzewicz Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I Ćwiczenia 3 i 4 Wzrost gospodarczy w długim okresie. Oszczędności, inwestycje i wybrane zagadnienia finansów. Wzrost gospodarczy

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Kontrakt Terytorialny

Kontrakt Terytorialny Kontrakt Terytorialny Monika Piotrowska Departament Koordynacji i WdraŜania Programów Regionalnych Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, 26 pażdziernika 2012 r. HISTORIA Kontrakty wojewódzkie 2001

Bardziej szczegółowo

Program zdrowotny. Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego. Programy zdrowotne a jednostki samorz du terytorialnego

Program zdrowotny. Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego. Programy zdrowotne a jednostki samorz du terytorialnego Mirosław Moskalewicz 1 z 7 Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego Specjalista Zdrowia Publicznego i Medycyny Spo ecznej Specjalista Po o nictwa i Ginekologii Lek. Med. Miros aw

Bardziej szczegółowo

Wsparcie sektora nauki i innowacyjnych przedsiębiorstw w latach 2014-2020 - załoŝenia krajowego programu operacyjnego Marcin Łata Dyrektor Departamentu Zarządzania Programami Konkurencyjności i Innowacyjności

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Data publikacji 2016-04-29 Rodzaj zamówienia Tryb zamówienia

Bardziej szczegółowo

Wybrane dane demograficzne województwa mazowieckiego w latach 2001-2014

Wybrane dane demograficzne województwa mazowieckiego w latach 2001-2014 Wybrane dane demograficzne województwa mazowieckiego w latach 21-214 Warszawa 215 Opracowanie: Oddział Statystyki Medycznej i Programów Zdrowotnych Mazowiecki Urząd Wojewódzki Wydział Zdrowia Dane źródłowe:

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 11/2012 Wójta Gminy Rychliki. z dnia 30 stycznia 2012 r. w sprawie wdrożenia procedur zarządzania ryzykiem w Urzędzie Gminy Rychliki

ZARZĄDZENIE NR 11/2012 Wójta Gminy Rychliki. z dnia 30 stycznia 2012 r. w sprawie wdrożenia procedur zarządzania ryzykiem w Urzędzie Gminy Rychliki ZARZĄDZENIE NR 11/2012 Wójta Gminy Rychliki z dnia 30 stycznia 2012 r. w sprawie wdrożenia procedur zarządzania ryzykiem w Urzędzie Gminy Rychliki Na podstawie art. 69 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 68

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projektowana nowelizacja Kodeksu pracy ma dwa cele. Po pierwsze, zmianę w przepisach Kodeksu pracy, zmierzającą do zapewnienia pracownikom ojcom adopcyjnym dziecka możliwości skorzystania

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny

Program profilaktyczny Program profilaktyczny Liceum Filmowego z Oddziałami Dwujęzycznymi przy Warszawskiej Szkole Filmowej prowadzonego przez Fundację Edukacji i Sztuki Filmowej Bogusława Lindy i Macieja Ślesickiego LATERNA

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 1217/2003 z dnia 4 lipca 2003 r. ustanawiające powszechne specyfikacje dla krajowych programów kontroli jakości w zakresie ochrony lotnictwa cywilnego (Tekst mający znaczenie

Bardziej szczegółowo

Ekonomia rozwoju. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I

Ekonomia rozwoju. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I Ekonomia rozwoju wykład 1 dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I Plan wykładu Ustalenie celu naszych spotkań w semestrze Ustalenie technikaliów Literatura, zaliczenie Przedstawienie punktu startowego

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE. I. Potrzeba i cel renegocjowania Konwencji

UZASADNIENIE. I. Potrzeba i cel renegocjowania Konwencji UZASADNIENIE I. Potrzeba i cel renegocjowania Konwencji Obowiązująca obecnie Konwencja o unikaniu podwójnego opodatkowania, zawarta dnia 6 grudnia 2001 r., między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Danii

Bardziej szczegółowo

SubregionalnyProgram Rozwoju do roku 2020. Anna Mlost Zastępca Dyrektora Departamentu Polityki Regionalnej UMWM

SubregionalnyProgram Rozwoju do roku 2020. Anna Mlost Zastępca Dyrektora Departamentu Polityki Regionalnej UMWM SubregionalnyProgram Rozwoju do roku 2020 Anna Mlost Zastępca Dyrektora Departamentu Polityki Regionalnej UMWM SPR wprowadzenie Subregionalny Program Rozwoju do roku 2020: Jest instrumentem służącym wdrożeniu

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Ramowy plan działań Krajowego Obserwatorium Terytorialnego na rok 2016. Warszawa, 21-22 kwietnia 2016 r.

Ramowy plan działań Krajowego Obserwatorium Terytorialnego na rok 2016. Warszawa, 21-22 kwietnia 2016 r. Ramowy plan działań Krajowego Obserwatorium Terytorialnego na rok 2016 Warszawa, 21-22 kwietnia 2016 r. Raport o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionalnym i przestrzennym. Zgodnie z zapisem art. 35b

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem DZIAŁ ÓSMY Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia,

Bardziej szczegółowo

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane Ι. WPROWADZENIE Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane z funkcjonowaniem społeczności lokalnych i grup społecznych oraz wyznacza kierunki działań, mających na celu

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych -...~.. TABELA ZGODNOŚCI Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz.

Bardziej szczegółowo

Kielce, dnia 8 czerwca 2016 r. Poz. 1798 UCHWAŁA NR XXVIII/167/16 RADY MIEJSKIEJ W KUNOWIE. z dnia 31 maja 2016 r.

Kielce, dnia 8 czerwca 2016 r. Poz. 1798 UCHWAŁA NR XXVIII/167/16 RADY MIEJSKIEJ W KUNOWIE. z dnia 31 maja 2016 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Kielce, dnia 8 czerwca 2016 r. Poz. 1798 UCHWAŁA NR XXVIII/167/16 RADY MIEJSKIEJ W KUNOWIE z dnia 31 maja 2016 r. w sprawie zatwierdzenia Lokalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r.

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz postanowienia przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenie Nr4/2011 Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tolkmicku z dnia 20 maja 2011r. REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) / z dnia 15.12.2015 r.

ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) / z dnia 15.12.2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 15.12.2015 r. C(2015) 8948 final ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) / z dnia 15.12.2015 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013

Bardziej szczegółowo

zarządzam, co następuje:

zarządzam, co następuje: w sprawie ustalenia i wprowadzenia Szczegółowych zasad przyjmowania, rozpatrywania i realizacji wniosków o dofinansowanie ze środków PFRON w ramach pilotażowego programu Aktywny samorząd w 2014 r. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Temat. Nawyki zdrowotne. styl ycia (oko o 50% wszystkich wp ywów),

Temat. Nawyki zdrowotne. styl ycia (oko o 50% wszystkich wp ywów), Przedstawieciel PTPZ 1 z 6 Wsparcie polityki samorz dów lokalnych w tworzeniu efektywnego programu zdrowotnego Nawyki zdrowotne Dla utrzymania zdrowia jednostki najwi kszy wp yw ma styl ycia. Nawet przy

Bardziej szczegółowo

III. GOSPODARSTWA DOMOWE, RODZINY I GOSPODARSTWA ZBIOROWE

III. GOSPODARSTWA DOMOWE, RODZINY I GOSPODARSTWA ZBIOROWE III. GOSPODARSTWA DOMOWE, RODZINY I GOSPODARSTWA ZBIOROWE 1. GOSPODARSTWA DOMOWE I RODZINY W województwie łódzkim w maju 2002 r. w skład gospodarstw domowych wchodziło 2587,9 tys. osób. Stanowiły one 99,0%

Bardziej szczegółowo

Dz.U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 USTAWA z dnia 7 wrze nia 1991 r. o systemie o wiaty Art. 14a. 1. Rada gminy ustala sie prowadzonych przez gmin publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE Legnica, dnia 22.05.2015r. ZAPYTANIE OFERTOWE na przeprowadzenie audytu zewnętrznego projektu wraz z opracowaniem raportu końcowego audytu w ramach projektu, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Wolontariat w Polsce. Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna. Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów. 45 min

Wolontariat w Polsce. Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna. Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów. 45 min Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów 45 min Wolontariat w Polsce Autorka scenariusza: Małgorzata Wojnarowska Cele lekcji: Uczeń: wyjaśnia znaczenie

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów

Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów Departament Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Opole, 10 grudnia

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa Zamawiający: Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej 00-662 Warszawa, ul. Koszykowa 75 Przedmiot zamówienia: Produkcja Interaktywnej gry matematycznej Nr postępowania: WMiNI-39/44/AM/13

Bardziej szczegółowo

LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE

LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE I. Dane identyfikacyjne kontroli Numer i tytuł kontroli Jednostka przeprowadzająca kontrolę P/13/151 Zapewnienie prawa do jednakowego wynagradzania

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r.

MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r. MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r. Zaproszenie do składania informacji dotyczących organizacji szkolenia Spawanie metodą 111 (ręczne spawanie łukowe) i spawanie metodą 311 (spawanie acetylenowo-tlenowe)

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach. w roku szkolnym 2013/2014

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach. w roku szkolnym 2013/2014 RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach w roku szkolnym 2013/2014 WYMAGANIE PLACÓWKA REALIZUJE KONCEPCJĘ PRACY Bełżyce 2014 SPIS TREŚCI: I Cele i zakres ewaluacji

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY

PROGRAM SZKOLENIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY Załącznik Nr do Regulaminu Pracy Urzędu Gminy Stromiec PROGRAM SZKOLENIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY. Szkolenie w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy prowadzone jest jako: / szkolenie

Bardziej szczegółowo

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym Samorządowy Program dotyczący pomocy finansowej dla gmin/miast na zakup nowych samochodów ratowniczo - gaśniczych ze sprzętem ratowniczogaśniczym zamontowanym na stałe oraz zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych

Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych ECORYS Polska Sp. z o.o. Poznań, 16 listopada 2012 PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku

UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałaniu Narkomanii na lata 2015-2018 Na podstawie art. 10 ust 2 i 3 ustawy z dnia 29

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO Łódź, dnia 20 kwietnia 2016 r. Poz. 1809 UCHWAŁA NR XVIII/114/2016 RADY GMINY JEŻÓW z dnia 30 marca 2016 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład

Bardziej szczegółowo

ZASADA PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ

ZASADA PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ ZASADA PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ W samorządzie jest prowadzony dialog społeczny, samorząd wspiera organizowanie się mieszkańców by uczestniczyli w rozwiązywaniu problemów społeczności lokalnej Zadanie 2.:

Bardziej szczegółowo

Aneks nr 8 z dnia 24.07.2013 r. do Regulaminu Świadczenia Krajowych Usług Przewozu Drogowego Przesyłek Towarowych przez Raben Polska sp. z o.o.

Aneks nr 8 z dnia 24.07.2013 r. do Regulaminu Świadczenia Krajowych Usług Przewozu Drogowego Przesyłek Towarowych przez Raben Polska sp. z o.o. Aneks nr 8 z dnia 24.07.2013 r. do Regulaminu Świadczenia Krajowych Usług Przewozu Drogowego Przesyłek Towarowych przez Raben Polska sp. z o.o. 1 Z dniem 24 lipca 2013 r. wprowadza się w Regulaminie Świadczenia

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ Anna Gutt- Kołodziej ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI Podczas pracy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XXXIX/247/06 Rady Gminy Firlej z dnia 12 pa dziernika 2006r.

UCHWAŁA Nr XXXIX/247/06 Rady Gminy Firlej z dnia 12 pa dziernika 2006r. UCHWAŁA Nr XXXIX/247/06 Rady Gminy Firlej z dnia 12 pa dziernika 2006r. w sprawie Programu Współpracy Gminy Firlej z Organizacjami Pozarz dowymi oraz innymi podmiotami okre lonymi w ustawie o po ytku publicznym

Bardziej szczegółowo

CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015

CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015 CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015 Najwyższy wzrost od Q2 2005 Poziom zadowolenia polskich konsumentów w Q3 15 wyniósł 80 punktów, tym samym wzrósł o 10 punktów względem

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 129/16/V/2016 Zarządu Powiatu w Olkuszu z dnia 13.04.2016r.

Uchwała Nr 129/16/V/2016 Zarządu Powiatu w Olkuszu z dnia 13.04.2016r. Uchwała Nr 129/16/V/2016 Zarządu Powiatu w Olkuszu z dnia 13.04.2016r. w sprawie: ustalenia kwot dofinansowania zadań powiatu w zakresie rehabilitacji zawodowej i społecznej ze środków Państwowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

ZASOBY MIESZKANIOWE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2013 R.

ZASOBY MIESZKANIOWE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa Informacja sygnalna Data opracowania: październik 2014 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuswaw@stat.gov.pl tel. 22 464-23-15 faks 22 846-76-67

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z WYKONANIA W LATACH 2005-2006 PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO 2003-2006 UWARUNKOWANIA SPORZĄDZENIA RAPORTU

RAPORT Z WYKONANIA W LATACH 2005-2006 PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO 2003-2006 UWARUNKOWANIA SPORZĄDZENIA RAPORTU UWARUNKOWANIA SPORZĄDZENIA RAPORTU Ustawa z dnia 21 kwietnia 2001 Prawo Ochrony Środowiska (t. jedn. Dz. U. 2006. 129.902) w Art. 18 ust. 2 stanowi: Z wykonania programów ochrony środowiska organ wykonawczy

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH dr Wojciech R. Wiewiórowski DOLiS - 035 1997/13/KR Warszawa, dnia 8 sierpnia 2013 r. Pan Sławomir Nowak Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej

Bardziej szczegółowo

Wprowadzam : REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14

Wprowadzam : REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14 ZARZĄDZENIE Nr 2/2016 z dnia 16 lutego 2016r DYREKTORA PRZEDSZKOLA Nr 14 W K O N I N I E W sprawie wprowadzenia REGULAMINU REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14 IM KRASNALA HAŁABAŁY W KONINIE Podstawa

Bardziej szczegółowo

- podczas rozmowy telefonicznej z ofiarą przemocy w rodzinie;

- podczas rozmowy telefonicznej z ofiarą przemocy w rodzinie; Załącznik do Zarządzenia Nr 0152.35.2011 Z dnia 27 czerwca 2011r. PROCEDURA POSTEPOWANIA PRACOWNIKÓW SOCJALNYCH PRZY WYKONYWANIU CZYNNOŚCI ODEBRANIA DZIECKA Z RODZINY W RAZIE BEZPOŚREDNIEGO ZAGROŻENIA

Bardziej szczegółowo

Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY

Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 19.5.2014 r. COM(2014) 283 final 2014/0148 (NLE) Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY zmieniające rozporządzenie (UE) nr 1387/2013 zawieszające cła autonomiczne wspólnej taryfy

Bardziej szczegółowo

Strona Wersja zatwierdzona przez BŚ Wersja nowa 26 Dodano następujący pkt.: Usunięto zapis pokazany w sąsiedniej kolumnie

Strona Wersja zatwierdzona przez BŚ Wersja nowa 26 Dodano następujący pkt.: Usunięto zapis pokazany w sąsiedniej kolumnie Zmiany w Podręczniku Realizacji PIS (wersja z dnia 25 sierpnia 2008) (W odniesieniu do wersji z 11 lipca 2008 zatwierdzonej warunkowo przez Bank Światowy w dniu 21 lipca 2008) Strona Wersja zatwierdzona

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 52/2015. Wójta Gminy Jemielno. z dnia 24 lipca 2015 roku

Zarządzenie Nr 52/2015. Wójta Gminy Jemielno. z dnia 24 lipca 2015 roku Zarządzenie Nr 52/2015 Wójta Gminy Jemielno z dnia 24 lipca 2015 roku w sprawie: zasad ustalenia zwrotu kosztów przejazdu uczniów i dzieci niepełnosprawnych oraz ich rodziców, opiekunów lub opiekunów prawnych

Bardziej szczegółowo

OPINIA PRAWNA: MOŻLIWOŚĆ ORGANIZOWANIA DODATKOWYCH ZAJĘĆ W PRZEDSZKOLU PUBLICZNYM PRZEZ FIRMY ZEWNĘTRZNE PO 1 WRZEŚNIA 2013 R.

OPINIA PRAWNA: MOŻLIWOŚĆ ORGANIZOWANIA DODATKOWYCH ZAJĘĆ W PRZEDSZKOLU PUBLICZNYM PRZEZ FIRMY ZEWNĘTRZNE PO 1 WRZEŚNIA 2013 R. Poznań, dnia 25 września 2013 r. OPINIA PRAWNA: MOŻLIWOŚĆ ORGANIZOWANIA DODATKOWYCH ZAJĘĆ W PRZEDSZKOLU PUBLICZNYM PRZEZ FIRMY ZEWNĘTRZNE PO 1 WRZEŚNIA 2013 R. 1. Opis zagadnienia Opinia dotyczy stanu

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja w RPO WK-P 2014-2020

Rewitalizacja w RPO WK-P 2014-2020 Rewitalizacja w RPO WK-P 2014-2020 Definicja Rewitalizacja to kompleksowy proces wyprowadzania ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych poprzez działania całościowe (powiązane wzajemnie przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO Nr 22/14/P-VII PREZYDIUM NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 6 czerwca 2014 r.

STANOWISKO Nr 22/14/P-VII PREZYDIUM NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 6 czerwca 2014 r. STANOWISKO Nr 22/14/P-VII PREZYDIUM NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie limitu przyjęć na kierunki lekarski i lekarsko-dentystyczny

Bardziej szczegółowo

LBY 41013-1/08 P/08/097 Sz. P. Justyna Przybyłowska Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Wąbrzeźnie

LBY 41013-1/08 P/08/097 Sz. P. Justyna Przybyłowska Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Wąbrzeźnie Bydgoszcz, dnia sierpnia 2008 r. NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Bydgoszczy ul. Wały Jagiellońskie 12 85-950 BYDGOSZCZ (052) 33-90-610 (052) 33-90-660 LBY 41013-1/08 P/08/097 Sz. P. Justyna Przybyłowska

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo społeczne

Bezpieczeństwo społeczne Bezpieczeństwo społeczne Potrzeby współczesnego społeczeństwa w zakresie bezpieczeństwa Potrzeba - odczuwany brak czegoś i chęć jego zaspokojenia. W literaturze znana jest hierarchia potrzeb według Maslowa

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM OCHRONNYM W EUROPIE

WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM OCHRONNYM W EUROPIE Living Forest Summit Czwarta Konferencja Ministerialna w sprawie Ochrony Lasów w Europie 28-30 kwietnia 2003 r., Wiedeń Austria WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 Załącznik do Uchwały Nr 47/IX/11 Rady Miejskiej Łomży z dnia 27 kwietnia.2011 r. MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 ROZDZIAŁ I

Bardziej szczegółowo

Przegląd wydatków publicznych w obszarze wsparcia rodzin o niskich dochodach

Przegląd wydatków publicznych w obszarze wsparcia rodzin o niskich dochodach Przegląd wydatków publicznych w obszarze wsparcia rodzin o niskich dochodach Wnioski i rekomendacje Warszawa, listopad 2015 r. Wprowadzenie Głównym celem przeglądu wydatków publicznych w obszarze wsparcia

Bardziej szczegółowo

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów Posłowie sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej wysłuchali NIK-owców, którzy kontrolowali proces aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości skarbu państwa. Podstawą

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 660/2005 RADY MIEJSKIEJ W RADOMIU. z dnia 27.06.2005roku

UCHWAŁA NR 660/2005 RADY MIEJSKIEJ W RADOMIU. z dnia 27.06.2005roku i Strona znajduje się w archiwum. Data publikacji : 30.06.2005 Uchwała nr 660 Druk Nr 687 UCHWAŁA NR 660/2005 RADY MIEJSKIEJ W RADOMIU z dnia 27.06.2005roku w sprawie: przyjęcia Regulaminu przyznawania

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GRODZISKU WIELKOPOLSKIM z dnia...

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GRODZISKU WIELKOPOLSKIM z dnia... projekt UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GRODZISKU WIELKOPOLSKIM z dnia... w sprawie przyjęcia programu współpracy Gminy Grodzisk Wlkp. z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art.

Bardziej szczegółowo

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych.

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. 13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. Przyjęte w ustawie o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców rozwiązania uwzględniły fakt, że

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

GMINNA STRATEGIA ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH NA LATA 2006-2016

GMINNA STRATEGIA ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH NA LATA 2006-2016 Załącznik do uchwały nr. XXVIII/167/2006 Rady Gminy Brochów z dnia 28 czerwca 2006 r. GMINNA STRATEGIA ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH NA LATA 2006-2016 Wstęp We współczesnym świecie mamy do czynienia

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 325/09 Burmistrza Miasta Bielsk Podlaski z dnia 29 czerwca 2009 r.

Zarządzenie Nr 325/09 Burmistrza Miasta Bielsk Podlaski z dnia 29 czerwca 2009 r. Zarządzenie Nr 325/09 Burmistrza Miasta Bielsk Podlaski z dnia 29 czerwca 2009 r. w sprawie wprowadzenia w Urzędzie Miasta Bielsk Podlaski regulaminu okresowej oceny pracowników Na podstawie art. 28 ustawy

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

DANE UCZESTNIKÓW PROJEKTÓW (PRACOWNIKÓW INSTYTUCJI), KTÓRZY OTRZYMUJĄ WSPARCIE W RAMACH EFS

DANE UCZESTNIKÓW PROJEKTÓW (PRACOWNIKÓW INSTYTUCJI), KTÓRZY OTRZYMUJĄ WSPARCIE W RAMACH EFS DANE UCZESTNIKÓW PROJEKTÓW (PRACOWNIKÓW INSTYTUCJI), KTÓRZY OTRZYMUJĄ WSPARCIE W RAMACH EFS Dane uczestników projektów, którzy otrzymują wsparcie w ramach EFS Dane uczestnika Lp. Nazwa Możliwe wartości

Bardziej szczegółowo

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr /

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / zawarta w dniu. w Szczecinie pomiędzy: Wojewodą Zachodniopomorskim z siedzibą w Szczecinie, Wały Chrobrego 4, zwanym dalej "Zamawiającym" a nr NIP..., nr KRS...,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 7 DO UMOWY NR. O ŚWIADCZENIE USŁUG DYSTRYBUCJI PALIWA GAZOWEGO UMOWA O WZAJEMNYM POWIERZENIU PRZETWARZANIA DANYCH OSOBOWYCH

Załącznik nr 7 DO UMOWY NR. O ŚWIADCZENIE USŁUG DYSTRYBUCJI PALIWA GAZOWEGO UMOWA O WZAJEMNYM POWIERZENIU PRZETWARZANIA DANYCH OSOBOWYCH Załącznik nr 7 DO UMOWY NR. O ŚWIADCZENIE USŁUG DYSTRYBUCJI PALIWA GAZOWEGO UMOWA O WZAJEMNYM POWIERZENIU PRZETWARZANIA DANYCH OSOBOWYCH UMOWA O WZAJEMNYM POWIERZENIU PRZETWARZANIA DANYCH OSOBOWYCH zawarta

Bardziej szczegółowo

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Charakterystyka przedmiotu badania W dniu 27 listopada 2013 r. Rada Ministrów przyjęła Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT Nr 23 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 16 grudnia 2009 r.

KOMUNIKAT Nr 23 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 16 grudnia 2009 r. KOMUNIKAT Nr 23 MINISTRA FINANSÓW z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie standardów kontroli zarz dczej dla sektora finansów publicznych Na podstawie art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

I. Rekrutacja uczniów do Gimnazjum nr 35 w Zespołu Szkół nr 12 im. Jana III Sobieskiego odbywa się na podstawie:

I. Rekrutacja uczniów do Gimnazjum nr 35 w Zespołu Szkół nr 12 im. Jana III Sobieskiego odbywa się na podstawie: Zasady rekrutacji do Gimnazjum nr 35 w Zespole Szkół nr 12 w Bydgoszczy na rok szkolny 2016/2017 Oferta edukacyjna W roku szkolnym 2016/2017 oferujemy naukę w klasach ogólnodostępnych z innowacjami pedagogicznymi:

Bardziej szczegółowo

PL Zjednoczona w różnorodności PL 11.4.2016 B8-0442/1. Poprawka. Renate Sommer w imieniu grupy PPE

PL Zjednoczona w różnorodności PL 11.4.2016 B8-0442/1. Poprawka. Renate Sommer w imieniu grupy PPE 11.4.2016 B8-0442/1 1 Umocowanie 10 uwzględniając ramy negocjacyjne z dnia 3 października 2005 r. dotyczące przystąpienia Turcji do UE, uwzględniając ramy negocjacyjne z dnia 3 października 2005 r. dotyczące

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 19 w Sosnowcu opracowana na lata 2013-2016

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 19 w Sosnowcu opracowana na lata 2013-2016 Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 19 w Sosnowcu opracowana na lata 2013-2016 Mów dziecku, że jest mądre, że umie, że potrafi... W szkole nie tylko wiedza ma być nowoczesna, ale również jej nauczanie

Bardziej szczegółowo

Działalność gospodarcza i działalność statutowa odpłatna organizacji pozarządowych. Tadeusz Durczok, 8 grudnia 2008

Działalność gospodarcza i działalność statutowa odpłatna organizacji pozarządowych. Tadeusz Durczok, 8 grudnia 2008 Działalność gospodarcza i działalność statutowa odpłatna organizacji pozarządowych Tadeusz Durczok, 8 grudnia 2008 Około 18% organizacji pozarządowych prowadziło w roku 2008 działalność gospodarczą lub

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 24.05.2012 r.

Warszawa, 24.05.2012 r. Relacje administracji rz dowej z otoczeniem na przyk adzie dwóch projektów realizowanych przez Departament S by Cywilnej KPRM Warszawa, 24.05.2012 r. Zakres projektów realizowanych przez DSC KPRM W latach

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XLIII/356/08 Rady Miejskiej w Staszowie z dnia 23. 12.2008r sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Staszów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

Analiza sytuacji TIM SA w oparciu o wybrane wskaźniki finansowe wg stanu na 30.09.2012 r.

Analiza sytuacji TIM SA w oparciu o wybrane wskaźniki finansowe wg stanu na 30.09.2012 r. Analiza sytuacji TIM SA w oparciu o wybrane wskaźniki finansowe wg stanu na 30.09.2012 r. HLB M2 Audyt Sp. z o.o., ul. Rakowiecka 41/27, 02-521 Warszawa, www.hlbm2.pl Kapitał zakładowy: 75 000 PLN, Sąd

Bardziej szczegółowo

Podatki bezpośrednie cz. I

Podatki bezpośrednie cz. I ANNA STĘPNIAK jest prawnikiem specjalizującym się w europejskim prawie podatkowym, doktorantką SGH System podatkowy po przystąpieniu do UE. Podatki bezpośrednie cz. I Zharmonizowanie opodatkowania spółek

Bardziej szczegółowo

REGIONALNA IZBA OBRACHUNKOWA

REGIONALNA IZBA OBRACHUNKOWA REGIONALNA IZBA OBRACHUNKOWA W KRAKOWIE ul. Kraszewskiego 36 tel/fax (0-12) 427-32-61 30-110 Kraków (0-12) 427-38-19 e-mail: krakow@rio.gov.pl (0-12) 422-59-73 WK-613-102/13 Kraków, 2014-01-29 Pan Karol

Bardziej szczegółowo