Szkice Humanistyczne tom XI, nr 3 (vol. 25)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Szkice Humanistyczne tom XI, nr 3 (vol. 25)"

Transkrypt

1 Olsztyńska Szkoła Wyższa im. Józefa Rusieckiego ISSN Kwartalnik Szkice Humanistyczne tom XI, nr 3 (vol. 25) Wydawnictwo OSW Olsztyn 2011

2 Recenzenci Helena CIA ŻELA, Anna DRABEK, Tomasz DREIKOPEL, Lech NIEŻURAWSKI, Roman SAPEŃKO, Andrzej WAŁKÓWSKI Kolegium Redakcyjne prof. Zbigniew HULL (red. naczelny), dr Ewa KUPCEWICZ (zastępca red. naczelnego), dr Małgorzata KUŚMIERCZYK (sekretarz redakcji), dr Danuta WAJSPRYCH, mgr Elżbieta BUDNIK Rada Programowa Helena CIA ŻELA (Warszawa), Józef GÓRNIEWICZ (Olsztyn), Jerzy GROSSMAN (Warszawa), Svietlana KONYUSHENKO (Kaliningrad), Jan KUROWICKI (Jelenia Góra), Józef LIPIEC (Kraków), Walery L. OBUCHOW (Sankt Petersburg), Andrzej PAWŁUCKI (Gdańsk), Andrzej RADZIEWICZ-WINNICKI (Katowice), Jacek RA B (Gliwice), Renate SEEBAUER (Wiedeń), Helen SIMONS (Southampton), Maria SZYSZKOWSKA (Warszawa), Włodzimierz TYBURSKI (Toruń) Projekt okładki Monika Przeździecka Redakcja wydawnicza Ewa Hopfer Streszczenia w języku angielskim (tłumaczenie i weryfikacja) Katarzyna Cieplińska Copyright by Olsztyńska Szkoła Wyższa 2011 Adres Redakcji: Olsztyńska Szkoła Wyższa im. Józefa Rusieckiego ul. Bydgoska Olsztyn tel. (fax) (09) Każdy aktualny zeszyt Szkiców Humanistycznych w całości, a także streszczenie numerów poprzednich można znaleźć na stronie internetowej OSW (www.osw.olsztyn.pl) w zakładce wydawnictwo

3 SPIS TREŚCI OD REDAKTORA... 5 ARTYKUŁY Marcin Pełka Główne mity polskiej myśli społecznej i filozoficznej (The main myths of the Polish social and philosophical idea) Jan Kurowicki Etyka, polityka i jej demony (Ethics, politics and its demons) Marcin Pełka Teologiczno-religijne ujęcie problemu eutanazji (Theological and religious interpretation of the euthanasia problem) Przemysław Wewiór Samoponiżanie bicz na próżność (Self-humiliation rod for vanity) 47 Justyna Czekajewska Idea Boga martwego w twórczości filozofów: I. Kanta, F. Nietzsche, M. Bubera (The idea of dead God in writings of philosophers: F. Nietzsche, M. Buber, I. Kant) 55 Norbert Jerzy Pietrykowski Stanisław Ossowski co to są przeżycia estetyczne? (Stanisław Ossowski what is aesthetic experience?) Alfred Skorupka Koncepcje cywilizacji prawosławnej (The theories of the Orthodox civilization) Witold Marcoń Teodor Obremba lekarz, poseł Sejmu Śląskiego, samorządowiec (Teodor Obremba doctor, member of the Silesian Parliament, local authorities official) Przemysław Piotrowski Toryzm tradycyjny wg Arthura Augheya. Rzecz o patriotycznym indywidualizmie, sztuce kompromisu i wierze mężnego pesymizmu (Traditional Toryism according to Arthur Aughey. About patriotic individualism, the art of compromise and power of pessimism) Andrzej Ga siorowski The activity of the Polish educational units in England between (Działalność polskich placówek edukacyjnych na terenie Anglii w latach ) Benon Gaziński Polskie rolnictwo w dobie przemian. Transformacja i integracja europejska (Polish agriculture during the period of changes. Transformation vs. European integration) 137 Paweł Bryła Wpływ akcesji do Unii Europejskiej na emigrację zarobkową Polaków. Część I terminologia, przyczyny, skutki i uwarunkowania prawne (The impact of the EU accession on the economic emigration of Poles. Part 1 terminology, causes, effects and legal settings) 159 Jacek Białkowski Genealogia a DNA (Genealogy and DNA) Z WARSZTATÓW BADAWCZYCH Agnieszka Da browska Cierpienie i śmierć w refleksji współczesnego żaka rekonesans badawczy (Suffering and death in the reflections of modern students research reconnaissance) 179 AnetaAnnaOmelan Współczesny student a rola uczącego się (Contemporary student and the role of the learner )

4 4 Spis treści RECENZJE Brak przekuty w potęgę? Kulturotwórcza rola choroby (Natalia Rososińska-Kozub) Dokąd zmierzasz homo sapiens (Mariusz Grabowski) Omyśli czystej zbrukanej biografią. Byrozumiećwięcej (Natalia Rososińska-Kozub) Zakon krzyżacki historia i współczesność (Emilia Figura-Osełkowska) LITERATURA POLECANA

5 OD REDAKTORA Ten zeszyt naszego pisma zdominowany jest przez problematykę filozoficzną, bowiem ponad połowa tekstów zamieszczonych w części artykułowej SZKICÓW... dotyczy szeroko rozumianej filozofii; pozostałe zaś teksty podejmują kwestie dotyczące politologii, historii, gospodarki (w kontekście uczestnictwa Polski w Unii Europejskiej) oraz przydatności wiedzy z zakresu genetyki w badaniach historycznych. Numer otwiera artykuł Marcina Pełki pt. Główne mity polskiej myśli społecznej i filozoficznej, w którym autor, analizując cztery główne mity polskiej myśli społecznej (mit Polski jako przedmurza chrześcijaństwa, szczególnego umiłowania wolności, dostojnego, <od Sarmatów>, pochodzenia Polaków, a także najdoskonalszego podejścia do kwestii wiary), formułuje tezę, iż mity te są i dziś aktualne w świadomości zbiorowej Polaków. Nie mniej interesujące kwestie dotyczące filozofii polityki podejmuje Jan Kurowicki w eseju Etyka, polityka i jej demony, dowodząc, że wartości etyczne pełnią w polityce rolę instrumentalną i wykorzystywane są w konkretnych splotach sytuacyjnych. Problematyka etyczna jest też przedmiotem rozważań Marcina Pełki dotyczących gorąco dziś dyskutowanej kwestii eutanazji (Teologiczno-religijne ujęcie problemu eutanazji) oraz Justyny Czekajewskiej analizującej problem zła moralnego w kontekście idei śmierci Boga (art. pt. Idea Boga martwego w twórczości filozofów: I. Kanta, F. Nietzche, M. Bubera). Z kolei Przemysław Wewiór w swoich badaniach dotyczących historii filozofii ukazuje znaczenie afektywnego samoponiżania podczas retorycznych przemówień na przykładzie dialogów Platona (art. pt. Samoponiżanie bicznapróżność). W zupełnie inną problematykę wprowadzają nas dwa kolejne teksty z zakresu filozofii. W pierwszym z nich, napisanym przez Norberta J. Pietrykowskiego i dotyczącym piękna i jego percepcji przez ludzi pt. Stanisław Ossowski co to sa przeżycia estetyczne, autor analizuje koncepcję estetyki wybitnego polskiego socjologa i wyróżnione przez niego typy przeżyć estetycznych; drugi artykuł, autorstwa Alfreda Skorupki (Koncepcje cywilizacji prawosławnej), stanowi kontynuację zamieszczonych w kilku poprzednich numerach naszego pisma rozważań tego autora z zakresu teorii cywilizacji. Tym razem przedmiotem jego dociekań jest swoistość prawosławnej cywilizacji w Rosji i jej postrzeganie przez współczesnych filozofów cywilizacji. W dwóch kolejnych tekstach (tym razem już z zakresu politologii) analizowane są szczegółowe kwestie dotyczące historii politycznej Śląska w okresie międzywojennym (pisze o tym Witold Marcoń w artykule pt. Teodor Obremba lekarz, poseł Sejmu Śla skiego, samorza dowiec) oraz historii brytyjskiej myśli politycznej artykuł Przemysława Piotrowskiego: Toryzm tradycyjny wg Artura Augheya.

6 6 Od Redaktora Rzecz o patriotycznym indywidualizmie, sztuce kompromisu i wierze mężnego pesymizmu. Również Anglii, a dokładniej mówiąc, polskich placówek edukacyjnych w Anglii w okresie II wojny światowej, dotyczy napisany po angielsku artykuł Andrzeja Gąsiorowskiego pt. The activity of the Polish edukational units in England between Autor omawia i analizuje w nim historię i strukturę polskiego systemu edukacyjnego zorganizowanego przez rząd emigracyjny i funkcjonującego w Anglii w czasie wojny. Kolejne dwa artykuły poświęcone są problematyce społeczno-ekonomicznej. W pierwszym z nich Benon Gaziński analizuje transformacje zachodzące w polskim rolnictwie od 1945 r. i ukazuje zmiany jakie się w nim dokonały po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej (Polskie rolnictwo w dobie przemian. Transformacja i integracja europejska), natomiast w drugim, stanowiącym pierwszą część studium pt. Wpływ akcesji do Unii Europejskiej na emigrację zarobkowa Polaków (część drugą zamieścimy przyszłym roku), jego autor Paweł Bryła analizuje terminologię, przyczyny i skutki oraz uwarunkowania prawne związane z polską emigracją do krajów starej Unii. Część artykułową prezentowanego numeru zamyka artykuł Jacka Białkowskiego pt. Genealogia a DNA. Autor omawia w nim możliwe zastosowania identyfikacji ludzkiego DNA w badaniach genealogicznych, weryfikacji zapisów źródłowych, legend itp. W goszczącym już chyba na stałe w SZKICACH... dziale Z warsztatów badawczych zamieszczamy dwa sprawozdania z badań. Dotyczą one postaw i sfery życia psychicznego studentów (Agnieszka Dąbrowska: Cierpienie i śmierć w refleksji współczesnego żaka rekonesans badawczy oraz Aneta A. Omelan: Współczesny student a rola ucza cego się ). Jak zwykle zeszyt zamyka dział recenzji oraz przygotowany przez panią Elżbietę Budnik dyrektor Biblioteki OSW wykaz zakupionych ostatnio, najciekawszych i godnych uwagi książek. Zbigniew Hull

7 OSW Szkice Humanistyczne Tom XI 2011 Nr 3 ARTYKUŁY Marcin Pełka Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Główne mity polskiej myśli społecznej i filozoficznej W niniejszym artykule omawiać będę tak zwane mity, którym polska myśl społeczna, a nawet filozofia podlegała przez pewien dość znaczący czas. Można by też nazwać je inaczej. Pasowałoby tu również określenie osobliwości, bo są one faktycznie czymś nietypowym, a może nawet śmiesznym. Można też chyba nazwać je idiotyzmami, pod tym jednak warunkiem, że za idiotyzm uznamy tylko pewną naiwność czy bezmyślność, a nie będziemy rozumieć tego pojęcia jako pojęcie wulgarne, czy kliniczne. Wybór mitów, jakiego dokonałem, jest oczywiście czysto subiektywny, jednak nie wydaje mi się, by ktoś, kto zna przynajmniej w zarysie polską, nie zgadzał się z moim doborem. Wręcz przeciwnie, raczej opisuję osobliwości, które znamy nawet z życia codziennego, choć nie zawsze uświadamiamy sobie ich pochodzenie i zmiany, jakie przechodziły na przestrzeni lat. Zasadniczo wszystkie one biorą swój początek z dość nietypowego poglądu Polaków odnośnie antyku. Chodzi mi tutaj mianowicie o to, iż w wiekach XVI, zwłaszcza XVII, a i później w XVIII nasi przodkowie miast starać się dotrzeć do tego czym była starożytność, sami ją układali. Chodzi tu więc o tworzenie, a nie odtworzenie antyku. Polska jako przedmurze chrześcijaństwa Zaczątki tego toposu można odnaleźć w polityce zagranicznej uprawianej jeszcze przez Piastów. Ponoć pierwszeństwo użycia tego mitu przypada Władysławowi Łokietkowi, który w 1323 roku, pisząc do papieża Jana XXII, nazwał swój kraj tarcza przeciw Tatarom 1. Sama idea antemurale propagowana była za czasów Jagiellonów, dla których tytuł ten wydawał się zaszczytny, głównie przez to, że 1 M.N. Jakubowski, Cia głość historii i historia cia głości. Polska filozofia dziejów, UMK, Toruń 2004, s. 24, przyp. 7.

8 8 Marcin Pełka nadawał nam pewną wyróżnioną pozycję w Europie. Jak pisze Tazbir: Co najmniej od 1450 r. przypominali o tym papieżowi polscy posłowie delegowani do stolicy całego chrześcijaństwa 2. W ten sposób uprawiana polityka odznaczała się, rzecz jasna, dużą skutecznością, skoro Ojciec Święty w 1486 roku na okres lat trzech przeznaczył trzy czwarte odpustów polskich, czeskich i niemieckich na rzecz walki z niewiernymi, prowadzonej przez Kazimierza Jagiellończyka 3. Sam pomysł antemurału (bo i takie spolszczenia można spotkać) przeżywał na przemian wzloty i upadki. Zarzucano go na pewien czas, by później po raz kolejny do niego wracać. Wartościowy okazywał się, gdy Krzyżacy przed 1410 rokiem zarzucali nam na arenie międzynarodowej, że chcemy zniszczyć całe chrześcijaństwo. Gdy trzeba było w jakiś sposób usprawiedliwić nasze kryzysy, które miały wynikać z nieustającej pracy nad ochroną Zachodniej Europy. Gdy zarzucano tejże Europie, że za pomoc w obronie kultury chrześcijańskiej odpłacono nam brakiem pomocy w trakcie rozbiorów. Gdy w Wersalu postulowano odbudowę silnej Polski jako obronę przed rewolucją rosyjską. Czy wreszcie gdy w czasach PRL Kościół chciał wzmocnić swoją pozycję. Znamienne jest tutaj, tak jak i dla innych mitów, że swój punkt zwrotny idea przedmurza osiągnęła w XVII wieku, kiedy to na trwałe wpisała się w powszechną świadomość naszego narodu. Powiemy sobie jeszcze, iż Polacy zawsze wykazywali się specyficznym podejściem do religii, jednak w tym miejscu zwróćmy uwagę na szkodliwość wynikającą z tej koncepcji, która na początku była jak najbardziej korzystna. Otóż chcę tu ukazać kilka destrukcyjnych w skutkach postanowień wynikających z antemurału. Pierwszym jest niewątpliwie to, że uwikłaliśmy się przez wspomnianą ideę w kilka wojen, których można było uniknąć. Dobrym przykładem jest tu zwrócenie się Wenecji do Zygmunta Augusta w celu uzyskania pomocy przeciw Turkom w 1570 roku 4. Zwróćmy też uwagę na historycznie ciekawe rezultaty tej postawy. Pamiętajmy, że odsiecz wiedeńska (1683) doprowadziła do wzrostu w siłę późniejszego zaborcy. Tak samo rzecz się ma z Zygmuntem III Wazą, który jako szanujący się katolik najpierw doprowadził do wojen szwedzkich, w trakcie których usamodzielniły się Prusy, kolejny zaborca, a później zabronił synowi przejścia na prawosławie, co było warunkiem zdobycia tytułu cara rosyjskiego. Polityka kolejnych carów była oczywiście jawnie szkodliwa dla interesów polskich. Nie chcę tu, i stanowczo to podkreślam, stawiać tez, które pokazują, jakie to chrześcijaństwo jest dla Polaków szkodliwe, skoro wynikają z niego same katastrofy. 2 J. Tazbir, Przedmurze czy pomost? [w:] red. A. Ajnenkiel, J. Kuczyński, A. Wohl, Sens polskiej historii, UW, Warszawa 1990, ss Ibidem, s Ibidem.

9 Główne mity polskiej myśli... 9 Stwierdzenia takie sam uważam za jawną głupotę, sprzeczną ze zdrowym rozsądkiem, jednak ten sam rozsądek podpowiada, że z czasem idea przedmurza, a później niesienia przykładu innym narodom, miała czysto negatywne skutki polityczne. Warto też zwrócić uwagę na fakt, że zaszczytne miano wału obronnego przed zagrożeniami ze strony niewiernych przypadało w udziale nie tylko nam, ale także innym państwom europejskim, takim jak Hiszpania, wspomniana Wenecja, Austria czy Węgry 5. U nas jednak przeszło ono parę zmian. W zależności od okresu zmieniał się wróg. Musieliśmy bronić Europy kolejno przed Mongołami, Turkami, a później nawet przed Rosją, najpierw prawosławną, a potem bolszewicką. Ten siedemnastowieczny komunał nie został przezwyciężony nawet w trakcie rozbiorów. Przybrał tylko nową formę. Stanisław Staszic, początkowo przyklaskując idei antemurale, po upadku Polski uważał, że to właśnie my musimy dokonać w Rosji duchowego przeobrażenia i wzlotu tego kraju, jak niegdyś Grecy w Rzymie 6. Stąd też wiara w duchowe przeobrażenie i zjednoczenie Europy pod egidą połączonych w Cesarstwie Rosyjskim Słowian 7. Wydaje się, że dziś, przynajmniej na płaszczyźnie religijnej, koncepcja ta skupia się bardziej na niesieniu przykładu, niż na obronie przed niebezpieczeństwami Wschodu. W polityce zaś nadal możemy spotkać się z podejściem, jakoby to właśnie my musimy nieustannie przestrzegać zjednoczoną Europę przed Rosją. Przypomnijmy chociażby wymuszenie przez polską dyplomację reakcji UE na to, co działo się parę lat temu na Ukrainie, a co nazwano pomarańczowa rewolucja. Owocuje to jednak stałym napięciem stosunków polsko-rosyjskich. W ostatecznym rozrachunku można jednak doszukać się pozytywnych skutków poczucia misji narodowej. Jest to idea, którą z zaciekawieniem penetrują badacze filozofii dziejów, a nawet historycy. Ostatecznie przecież przynajmniej w paru momentach historii misję tę wypełniliśmy. Turków faktycznie pokonaliśmy parokrotnie. Podobnie rzecz się miała z bolszewizmem, którego pochód na zachód zatrzymała prewencyjna wojna Piłsudskiego. Kto wie, jak wyglądałaby historia, gdybyśmy wtedy nie powstrzymali Rosjan w marszu do odznaczającej się silnymi ruchami komunistycznymi Republiki Weimarskiej? Szczególne umiłowanie wolności Jesteśmy spadkobiercami antycznych kultur, bo tylko my zrozumieliśmy ideę wolności, która przyświecała Grecji i Rzymowi. Kto wie? Może nawet orientujemy się w tym temacie lepiej od nich? W ten sposób można streścić postawę, którą wiek XVII rozbuchał do granic możliwości. 5 Ibidem, s Ibidem, s M.N. Jakubowski, Cia głość historii..., ss. 60 i nn.

10 10 Marcin Pełka Początek takiego stanu rzeczy można oczywiście odnaleźć w Polskiej historii. Od czasów swego powstania państwo polskie szczycić się mogło wysoką kulturą, tolerancją i nieustającym zaciekawieniem innymi kulturami. Z niebywałej gościnności słyniemy zresztą po dziś dzień. I tak na przestrzeni lat znajdowało w Polsce schronienie wiele nacji i odłamów religijnych prześladowanych w swych ojczyznach. Zaowocowało to powstaniem państwa o wielu barwach kulturowych, w którym szanowano i uważano za Polaka każdego, kto w Polsce mieszkał 8. W XVI w., mimo przewagi ciągłej i znacznej elementu rdzennie polskiego ukształtowało się Wielkie Królestwo pluralistyczne, złożone z różnych nacji, języków, wyznań, plemion, księstw, regionów, obrządków, szkół, eksperymentów naprawiania życia zbiorowego 9. Jak widać, klimat życia społecznego był jak najbardziej przyjazny, panowała atmosfera wielkiego domu. Sytuację tę pokpiono wiek później, gdy mit wolności przekroczył wszelkie granice. Klasycznym przykładem jest tu postawa Lubomirskiego, który stwierdził, że państwo prawdziwie wolne objawiło się w historii tylko trzy razy. Chodzi tu o starożytny Rzym, współczesną mu, lecz wiekową Wenecję, oraz Rzeczpospolitą 10. Postawa ta łączyła się z powszechnym przekonaniem, iż źle się dzieje, gdy jeden z trzech stanów: król, senat, czy szlachta, chce odgrywać rolę dominującą. Uważać trzeba było zwłaszcza na króla. Polacy utożsamiali zawsze władzę jednostki z tyranią, niebezpieczną dla dobra ogółu 11. Jeżeli bowiem na czele państwa stoi król, to tylko od niego zależy, czy obywatelom nie dzieje się krzywda. Jedynie w społecznościach, gdzie władzę sprawują wszyscy, racje żadnej ze stron nie będą pomijane. Brzmi to może trochę naiwnie, ale przekładało się na inne państwa europejskie (nie tylko bowiem u nas jednomyślność była wysoko cenionym szczytem dążeń), a także na przekonanie, że szukanie konsensusu jest lepsze niż szukanie dobrego króla, któremu można powierzyć pełnię władzy 12. Patologia zaczyna się jednak, gdy mówimy o sposobach na osłabienie władzy królewskiej. Okazuje się, że lud (a przez pojęcie lud należy rozumieć tylko i wyłącznie: szlachta) musi pilnować, by państwo było biedne. Brak pełnego, regularnie zasilanego skarbca uniemożliwi królowi, jak można by kolokwialnie stwierdzić, obrastanie w piórka. Podobny efekt uzyskamy dzięki silnej decent- 8 C.S. Bartnik, Podstawowe idee społeczno-polityczne w historii Polski, [w:] red. A. Ajnenkiel, J. Kuczyński, A. Wohl, Sens polskiej historii, UW, Warszawa 1990, s Ibidem. 10 Z. Ogonowski, Filozofia polityczna w Polsce XVII wieku i tradycje demokracji europejskiej, [w:] idem, Filozofia polityczna w Polsce XVII wieku i tradycje demokracji europejskiej, PAN ISIF, Warszawa 1992, s C.S. Bartnik, Podstawowe idee, s Z. Ogonowski, Nad pismami A. M. Fredry w obronie liberum veto, [w:] idem, Filozofia polityczna w Polsce XVII wieku i tradycje demokracji europejskiej, PAN ISIF, Warszawa 1992, s. 39.

11 Główne mity polskiej myśli ralizacji kraju. Ponadto państwo musi być słabo uzbrojone. Gdybyśmy bowiem byli silni militarnie, moglibyśmy prowokować sąsiadów do ataku. A tego przecież nie chcemy. Zresztą większość wojen wynika nie z dążenia do praktycznych korzyści, lecz z prywatnych swarów monarchów i ich chorych ambicji. Reprezentatywna jest tutaj opinia Aleksandra Maksymiliana Fredry, którą cytuję za Ogonowskim: Narzekają niektórzy na brak gotówki w skarbie, lecz nie ja ani nikt świadomy naszych stosunków. A więc: aby majestat nie wpadł w pychę mając gotowe pieniądze, aby nie szukał wojny za wojną bez żadnej korzyści i nie wplątał Rzeczypospolitej w niebezpieczeństwo, dlatego niech raczej prosi na sejmie o zaciąg, pieniądze i zaopatrzenie w żywność 13. Nietrudno się domyśleć, że w sytuacjach kryzysowych, takich jak agresja państw ościennych, wszelka forma obrony przychodzi z niebezpiecznie dużym opóźnieniem. Stąd też kolejny idiotyzm, mianowicie przekonanie o niesłabnącej skuteczności pospolitego ruszenia, już wtedy mało skutecznego. Jeszcze większe zdziwienie może wywołać stwierdzenie cytowanego powyżej Fredry, iż wiek XVII, to wiek wojen polsko-europejskich, z których nie tylko wychodzimy zwycięscy, ale też silniejsi. Wypadałoby wreszcie powiedzieć o liberum veto, które musi po tym wszystkim, co sobie właśnie powiedzieliśmy, stać się czymś dla polskiej polityki oczywistym. Wolne nie pozwalam jest szczytowym osiągnięciem megalomanii narodowej. Jest ono, jak wykazywał jeszcze Mickiewicz, najpiękniejszą konsekwencją umiłowania wolności 14. Kraj taki jak Polska, gdzie mieszkają ludzie różnych wyznań i nacji, gdzie dba się o to, aby niczyje interesy nie poniosły uszczerbku, musi posiadać pewne zabezpieczenie przed decyzjami, które będą godzić w jednomyślność i zgodność ludu (czytaj: szlachty). Badacze obcej narodowości, tacy jak niemiecki historyk Siegfried Huppe, doszukiwali się go nawet w innych krajach. Jest to raczej zasada pragermańskich ludów i Słowian. Spotkać ją można także w Zjednoczonych Krajach Niderlandów, gdzie poszczególne miasta mogły wetować postanowienia odnośnie całego państwa. Jednak typowo polską innowacją było zdaniem Huppego unieważnienie za pomocą wolnego nie pozwalam nie tylko tej jednej, konkretnej ustawy, ale także wszystkich innych, które zapadły podczas obrad 15. Idea liberum veto jest prosta i powszechnie znana. Było ono prawem każdego obradującego szlachcica, który mógł poprzez wypowiedzenie samej jej nazwy zerwać obrady sejmu. Chodziło tu o uniemożliwienie zaistnienia takiej sytuacji, gdy prawo wprowadzone przez większość godziło w interesy mniejszości. 13 Nad tekstami..., s Z. Ogonowski, Nad tekstami..., s Ibidem, ss

12 12 Marcin Pełka Argumentacja przebiegała następująco. Jeżeli bowiem zdarzy się, że obradujący sejm czy to pod wpływem czyjejś demagogii, czy własnej nieodpowiedzialności będzie chciał forsować ustawę, która nie jest dobra dla wszystkich, wystarczy, by ocknął sięchoć jeden sprawiedliwy mąż, który w czas krzyknie liberum veto! Jest to, jak widać, obrona przed głupotą wielu, którą może zastosować jeden mądry 16. Co ciekawe, jawnie ignorowano tutaj taką możliwość, że to raczej jeden głupi, bądź przekupiony przez kogoś zerwie sejm i unieważni wszystkie ustawy zatwierdzone przez zgromadzenie mądrych. Wydaje się, że raczej pożądana była sytuacja taka, że sejm nic nie uchwali, niż że uchwali coś niebezpiecznego dla wolności wszystkich. Paraliże sejmowe, zwłaszcza w wieku wojen, a z drugiej strony rozwoju naszych sąsiadów, nie mogły przynieść niczego dobrego. Otóż dookoła Polski powstają regularne armie, finansowane ze skarbu państwa, oraz rozbudowane systemy biurokratyczne usprawniające działanie państw 17. I chociaż nie byliśmy jedynym państwem, które miało trudności z reformami i rozwojem gospodarczym, to jednak u nas właśnie problemy te były tragiczne w skutkach. Nie udało nam się, w przeciwieństwie do Rosji i Prus, urosnąć do rangi mocarstwa. Zamiast międzynarodowej współpracy zamknęliśmy się w sobie, święcie przekonani o własnej doskonałości, której każda zmiana może być tylko na gorsze 18. Owszem, kataklizm rozbiorów był do uniknięcia, jednak nie w sytuacji, gdy reformy zaczynają się zbyt późno, panuje megalomania i opinia o dobrobycie, a tymczasem sąsiedzi zawierają trwałe sojusze nad naszymi głowami 19. Owszem, nie tylko w nas leży wina za zaistniałą sytuację. Rozbiory odbiły się echem w całej Europie, wszędzie okrzyknięto je barbarzyńskimi, przeprowadzonymi bez żadnego powodu, a nawet pretekstu prawnego. Pamiętać jednak należy, że to właśnie mit umiłowania wolności jest główną przyczyną braku rozwoju, a także upadku Rzeczpospolitej. Spójrzmy jednak jak ustrój Polski był oceniany przez zagranicę w wieku XVII. Okazuje się mianowicie, że wielu badaczy oceniało polski system polityczny bardzo wysoko. Chociaż wytykano nam, że błędnie utożsamiamy szlachtę z ludem, to jednak na płaszczyźnie teoretycznej nikt nie miał nam nic do zarzucenia. Nawet wolne nie pozwalam cieszyło się dużym uznaniem. Niestety, opinie badaczy, którzy odwiedzili nasz kraj, a tym bardziej przyglądali się obradom sejmu, są już diametralnie różne. Wszyscy oni dziwili się, w jaki sposób ten dziwny kraj nad Wisłą jeszcze funkcjonuje Tak interpretuje ją Fredro, jest to jednak opinia obiegowa. Zob.: Z. Ogonowski, Nad pismami..., ss. 26 i nn. 17 M.G. Müller, Czy rozbiory uniemożliwiły wejście Polski na drogę nowoczesności? [w:] red. A. Ajnenkiel, J. Kuczyński, A. Wohl, Sens polskiej historii, UW, Warszawa 1990, ss. 141 i nn. 18 Z. Ogonowski, Filozofia polityczna..., ss. 98 i n. 19 M.G. Müller, Czy rozbiory..., s Z. Ogonowski, Filozofia polityczna..., ss

13 Główne mity polskiej myśli Wspomnieliśmy już, że w czasach późniejszych próbowano bronić tego wadliwego ustroju, choć dzisiaj już raczej nikt tego nie robi. Trudno byłoby chyba jednak przystać na tezę, że mit wolności upadł i nie spotykamy go już dzisiaj. Jestem raczej skłonny twierdzić, że totalna niewiara Polaków we wszelką władzę przynajmniej się zachowała, jeżeli nie uległa dodatkowemu wzmocnieniu. Szczerze wątpię, że po ponad stu latach zaborów, krótkiej próbie budowania demokracji, późniejszej okupacji hitlerowskiej, a potem zwierzchnictwie radzieckim Polacy są w stanie uwierzyć na dłuższą metę w jakąkolwiek władzę. Bardziej jestem skłonny przystać na opinię, że silna niezależność i wolność jednostki jest w nas zbyt mocno zakorzeniona. Sarmatyzm polski i dostojne pochodzenie Polaków Najważniejszym mitem, kluczowym dla wieku siedemnastego jest oczywiście sarmatyzm. To w nim zbiegają się wszystkie intelektualne dziwactwa wypracowywane na przestrzeni lat. Tworzy on w ten sposób spójny światopogląd, który wyjaśnia dzieje narodu polskiego od czasów antyku, aż po chwilę obecną. Zaczątkową formę ideologii sarmackiej znaleźć można już w XV wieku, jednak dopiero wiek XVII przyniósł jej wykończoną formę, która nie zmieniła się już w wiekach późniejszych. Jest rzeczą powszechnie wiadomą, że w dawnych czasach, gdy spisywano historię po to tylko, by zachować w kronikach jakieś ważne wydarzenia 21, często dopisywano do niej całe akapity barwnych fantazji. Każdy człowiek, każde miasto i państwo lubiło szczycić się swoimi dostojnymi przodkami, a im dalej sięgała ich historia, tym więcej było powodów do dumy. Była to tendencja ogólnoeuropejska, by ubarwiać swoją przeszłość, co też kronikarze robili z chęcią, uzupełniając w ten sposób luki we własnej wiedzy. Czesi swój naród wywiedli spod wierzy Babel, Frankowie spod Troi, zaś Brytyjczycy pochodzili od Brutusa, a Germanie od Tanausa, władcy Pragermanów i Sarmatów 22. Jak widać, w zjawisku tym nie byliśmy odosobnieni, choć opowiastki tego typu wywarły ogromny wpływ na naszą kulturę. Kto wie, może największy. Kim właściwie byli Sarmaci, tak często wspominani w pismach przez starożytnych, to trudno ustalić. Badacze doby XVI wieku rozwiązywali ten problem różnie, często utożsamiając ich ze wszystkimi Słowianami lub tylko z Polakami. Uznawano ich 21 Z. Kuderowicz, Filozofia dziejów. Rozwój problemów i stanowisk, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973, s Zob. np.: T. Mańkowski, Genealogia Sarmatyzmu, WN Łuk, Warszawa 1946, czy Z. Ogonowski, Z dziejów megalomanii narodowej, [w:] idem, Filozofia polityczna w Polsce XVII wieku i tradycje demokracji europejskiej, PAN ISIF, Warszawa 1992.

14 14 Marcin Pełka też za Scytów, lub Mongołów, adwersarzy Aleksandra i Cezara. Bywali też Medami i Bohami 23. Pochodzenie tego szlachetnego rodu jest kwestią drugorzędną. Wiążący jest natomiast fakt, że mimo swej fantastyczności sarmatyzm trafnie określa nasze miejsce w Europie i jej kulturze. Stoimy bowiem na skraju kontynentu, który rozwija się prężnie, lekceważąc przy tym niebezpieczeństwo wschodnich najeźdźców. Stąd też kompatybilność sarmatyzmu z poczuciem dziejowej misji obrony Europy. Choć na początku takie fantazje nie były niczym szkodliwym, to jednak z czasem w narodzie polskim zaszła istotna zmiana. Sarmatyzm i pojęcia z nim pozostające w związku, jego kultura, (...) ogarnęła w XVI w. wszystkie wykształcone warstwy narodu, stała się kanonem obowiązującym i normą sądów historycznych zarówno jak i moralnych. Nad zagadnieniami tymi nie dyskutowano, gdyż (...) stały się częścią składową polskiego sposobu myślenia 24. Trudno zatem byłoby mówić o rzetelnym studiowaniu przeszłości i obiektywnym ocenianiu faktów. Brakowało na to miejsca, skoro fantazje zapoczątkowane przez kronikarzy, a rozbudowane w światopogląd, stały się obiektywem, przez który postrzegano rzeczywistość. Przedstawiciela ludu polskiego, czyli szlachcica, utożsamiono z Sarmatą, obrońcą religii i wartości moralnych. Takie zestawienie podziałało jak katalizator. Sarmacki sposób myślenia przeniknął wszystkie dziedziny życia społecznego, poczynając od mody i sposobu bycia, a na wzornictwie zasłon kończąc. Szlachcic ziemianin, Sarmata z pochodzenia, czcił złotą wolność szlachecką, nietykalność we własnej zagrodzie i równość z każdym innym szlachcicem. Popadnięcie w samouwielbienie oznaczać musiało zamknięcie się na cudzoziemszczyznę, to jest wszelkie nowości płynące z zagranicy. Nic nam bowiem po ich nowinkach, skoro to my mamy prawo najdoskonalsze, ustrój idealny i wolność najlepiej przestrzeganą. Stoimy tedy na straży Europy, która i tak nie rozumie ciężaru misji spoczywającej na naszych barkach. Łożymy tedy na kościoły, wspieramy szkoły jezuickie, więc dzieci nie musimy posyłać na uniwersytety za granicą. Nie wiemy już przez to w ogóle, co się na świecie dzieje. I tak koło się zamyka. Osiągnąwszy swój szczyt na przełomie wieku XVII i XVIII sarmatyzm przestał się rozwijać. Dopiero przed rozbiorami poczęto coraz bardziej dostrzegać jego słabe strony. Wtedy też co poniektórzy starali się zastąpić go nowymi, wręcz nowoczesnymi postawami, takimi jak postawa Polaka obywatela, lansowana przez Leszczyńskiego i Konarskiego, a później przez coraz szersze grona intelek- 23 T. Mańkowski, Genealogia sarmatyzmu, ss. 16 i nn. Książka ta nie należy do pozycji najnowszych, jednak ze względu na jej zwięzłość i obfitość faktów śmiało polecam ją Czytelnikowi zainteresowanemu tematem. 24 Ibidem, s. 33.

15 Główne mity polskiej myśli tualne 25. Chodziło tu o rozbudzenie świadomości narodowej, potrzeby czynnego patriotyzmu, który mógłby przełamać stary, skostniały sposób myślenia. Miast uprawiania polityki niskich lotów, postulowano tu pracę społeczną, zamiast konserwatyzmu otwarcie się na rześki powiew idei spoza granic. Walka ta zapewne zakończyłaby się sukcesem, jednak już nie zdążyła. Przeszkodziły w tym rozbiory, które jawnie wykazały, że nasi Sarmaci, wbrew temu, co sami sądzili, nie będą w stanie skutecznie zareagować na wołanie nękanej ojczyzny. Mimo upadku ideologii sarmackiej spotkać można było jeszcze w wieku XIX próby usprawiedliwienia jej, a nawet wizje odtworzenia. Henryk Rzewuski nie jest tu odosobnionym przypadkiem 26. Przejawy takiego sposobu myślenia można tropić jeszcze w dzisiejszej Polsce. Oczywiście nikt nie będzie dziś, znając fakty historyczne, bronił tego starego mitu, jednak pewne rysy dla niego charakterystyczne przejawiają się w naszej postawie narodowej. Mam tu na myśli to, co nazywam schizofrenia narodowa. Z jednej bowiem strony poczuwamy się do pewnej dumy, wynikającej z różnych rzeczy. A wymienić tu można kilku wielkich Polaków, pewne wydarzenia historyczne i przełomy, do których niemało się przyczyniliśmy. Z drugiej zaś strony posiadamy pewne kompleksy, którym nie trzeba wiele, by dały o sobie znać. W parze z nimi idzie przekonanie, że tak naprawdę jesteśmy nierozumiani. Ograniczę się tu do kilku przykładów, które nie powinny nikomu wydać się kontrowersyjne. Wspomnijmy chociażby o Mickiewiczu, naszym wybitnym poecie. Stale powtarzamy Litwinom, że on jest nasz, mimo sławnego Litwo, Ojczyzno moja. Jest w tym trochę prawdy. Litwa była tu przywołana jako kraina geograficzna, miejsce urodzenia, zaś wieszcz narodowy zawsze pisał po polsku. Czy jednak Litwini podchodzą do sprawy tak zawzięcie jak my szczerze wątpię. To raczej my rozdmuchujemy tą sprawę. Boli nas zresztą to, że niemieckiego Goethego i rosyjskiego Gogola zna cały świat, a naszego Mickiewicza tylko my. Inny przykład polskiej schizofrenii, to obchody takich wydarzeń, jak upadek komunizmu. Ileż to już razy uśmiechałem się, oglądając relacje z Berlina, gdy polscy politycy i dziennikarze przysłuchiwali się, czy oby na pewno nasze miejsca będą w pierwszych rzędach, a zasługi zostaną dostatecznie naświetlone. Owszem, słuszne jest, by przypominać, że zaczęło się od gdańskiej stoczni, a nie berlińskiego muru, ale zawsze robimy to w taki sposób, że przypomina to objaw chorobowy. Podobnie rzecz się ma ze słynną datą Każdy naród ma przynajmniej jedną bitwę, która uświetnia jego historię. My Grunwaldem szczycimy się niepomiernie, jednak poza prestiżem i faktycznie pięknym zwycięstwem, co nam to dało? Ani nie odzyskaliśmy Pomorza Gdańskiego, ani nie pokonaliśmy ostatecznie 25 Ibidem, ss. 153 i nn. 26 Ibidem, s. 161.

16 16 Marcin Pełka Zakonu NMP. A jest przecież wiele innych bitew (patrz: kampania napoleońska, legiony, druga wojna światowa), w których daliśmy popis swej odwagi i męstwa, a bitwa grunwaldzka nie prezentuje się przy nich tak okazale. Najdoskonalsze podejście do problemu wiary Jako ostatni spośród tutaj wymienionych, chcę opisać mit Polski jako jedynego kraju właściwie rozumiejącego religię. Już bowiem od czasów starożytności (tzn. powstania państwa polskiego) chrześcijaństwo jest nam bliskie. Wspomnieliśmy, że religia ta przyjęła się u nas szybko i podziałała scalająco na nowo powstałe państwo Mieszka I. Oczywiście proces ten nie podziałał od razu wszędzie. Pomorze Zachodnie, które odłączyło się na powrót w czasach Bolesława Chrobrego, wróciło do pogańskich tradycji. Podobnie stało się na Mazowszu, gdzie rządy objął Miecław. Niemniej silny związek państwa z Kościołem zaistniał już w tych czasach i trwa po dziś dzień. Owszem, każdy kraj wytwarza własne relacje z uniwersalną religią, którą przyjmuje, zmienia pewne swoje pogańskie tradycje w tradycje nowej wiary. Powołajmy się tutaj na przykład Lednicy, gdzie dawniej organizowano noce Kupały (24 czerwca), orgie i pijatyki pogańskie, a gdzie dziś organizuje się zloty młodzieży chrześcijańskiej, gdyż właśnie tam miało dojść do pierwszego chrztu na terenie Polski. Zaś lokalny kult bóstw zmienił się w kult lokalnych matek boskich (Matka Boska Częstochowska, Matka Boska Nowogrodzka, Matka Boska Licheńska itd.). Patrząc po naszych sąsiadach Białorusini po dziś dzień organizują dziady, święto dawniej pogańskie, które w dzisiejszej formie jest jedzeniem kolacji na cmentarzach, w towarzystwie zmarłych. Niepowtarzalność naszego podejścia może brać się również stąd, że jako naród słowiański przyjęliśmy chrześcijaństwo z Zachodu, którego to kraje bardzo długo traktowały nas jeszcze jako pogan. Jednak związek Gniezna, stolicy polskiego chrześcijaństwa, ze Stolicą Piotrową był już wtedy bardzo silny 27. Wytworzył wspólną dla nas wszystkich moralność, a także pewne poczucie misji, które szeroko opisaliśmy, a które to bywało też przedmurzem przed wpływem Wschodu. Problem powstał dopiero w wieku XVI i XVII, kiedy to zaczął się wytwarzać pewien konserwatyzm religijny i wiara w wybranie przez Boga. Sienkiewicz, który w swych powieściach dostosowywał fakty historyczne do fabuły, mimo wszystko dobrze opisał postawę Jana Kazimierza, który, zamiast przeciwstawić się Szwedom, modlił się o pomoc Boga, a później koronował Maryję na Królową Polski. W twórczości pisarskiej motyw narodu wybranego i umiłowanego przez Boga przybrał najjaskrawsze barwy u Wojciecha Dembołęckiego, który prowadził 27 C.S. Bartnik, Podstawowe idee..., ss

17 Główne mity polskiej myśli badania nad starożytną przeszłością Polski. Wykazywał on w swoim Wywodzie,że Adam i Ewa mówili po polsku i tylko u nas język ten się zachował, gdyż nie braliśmy udziału w budowie wieży Babel, że wśród synów Adama obowiązywała wolna elekcja, że Polacy (to jest Scytowie, lub inaczej Sarmaci) przybyli pod wodzą Polacha, ścigającego potomków Chama, czyli późniejszych Niemców. Dembołęcki stawiał też tezę, że ponad cesarzem i innymi władcami powinien stać każdorazowy król Polski, gdyż jest on zawsze następcą Adama, Noego i Jafeta. Stwierdził też, że gdy w końcu ostatecznie pokonamy Turków, to na powrót przeniesiemy tron Polski do Syrii, skąd ten pochodzi, i znów będziemy rządzić wszystkimi trzema kontynentami 28. Poglądy takie mogą nam dziś wydać się zabawne i faktycznie takimi są. Tylko że mimo dość mocnej krytyki, z jaką Dembołęcki spotkał się po wydaniu swego dzieła, z jednej strony od własnego zakonu franciszkanów, a z drugiej uczonych i intelektualistów, znaleźć można wypływy jego twierdzeń u wielu szanujących się myślicieli tego okresu, takich jak Kołłątaj, a także aprobatę króla Władysława IV 29. Dembołęcki jest co prawda ewenementem, pewnym przykładem megalomanii narodowej, typowej nie tylko dla naszego narodu, ale dość dobrze pokazuje, jak objawiał się u nas fanatyzm religijny. Nie miał on, rzecz jasna, nic wspólnego z tolerancją religijną, którą się tak szczycimy, a którą można by śmiało nazwać kolejnym mitem polskiej myśli społecznej. Mit taki wymagałby jednak szerszego opisu, na który tutaj sobie nie pozwalam 30. Zastanówmy się jednak, czy czasem nie napotykamy tu nowych przejawów schizofrenii narodowej. Nie jestem chyba jedyną osobą zdziwioną ambiwalentnym podejściem Polaków do Kościoła. Z jednej bowiem strony przeciętny Polak stanowczo stwierdza, że jest wierzący (ok. 95%), zaś z drugiej często słychać nazwanie siebie samego wierza cym-niepraktykuja cym. To zupełnie tak samo, jak nazwać siebie osobą religijną, lecz nie uznającą, powiedzmy, dwóch ostatnich przykazań. Nie chcę tutaj oczywiście ani wydrwiwać sposobów, w jakich objawia się wiara Polaków, ani nawoływać do uderzania się w pierś i rewizji własnych poglądów. Pokazuję tylko, ze zachodzi tu jakaś niedostrzegalna sprzeczność. Bowiem albo przyjmuje się jakąś wiarę, albo się tego nie robi. Natomiast wprowadzanie prywatnych obostrzeń prowadzi już do tego, że każdy z nas zaczyna wierzyć w innego Boga, a przynajmniej w Boga inaczej rozumianego. Inny przykład, stosunkowo nowy, to spór, jaki rozgorzał w odniesieniu do wieszania krzyży we włoskich szkołach. Problem dyskutowano szeroko w naszym 28 Obszerne fragmenty Wywodu można znaleźć w: Z. Ogonowski (wyb. i opr.), Filozofia i myśl społeczna w Polsce XVII wieku, cz. I, [w:] idem, 700 lat myśli polskiej, PWN, Warszawa Z. Ogonowski, Z dziejów megalomanii narodowej, [w:] idem, Filozofia polityczna w Polsce XVII wieku i tradycje demokracji europejskiej, PAN ISIF, Warszawa Czytelnika zainteresowanego tym tematem odsyłam do Ogonowskiego. Zob.: idem, Filozofia polityczna w Polsce XVII wieku i tradycje demokracji europejskiej, PAN ISIF, Warszawa 1992.

18 18 Marcin Pełka kraju, powołując osoby różnych profesji i wyznań, a ja tymczasem zastanawiałem się, co ma wspólnego problem jakiejś (podkreślmy: jednej) szkoły włoskiej do polskiej wiary w Boga. Zakończenie W artykule niniejszym chciałem naszkicować najważniejsze, z mojego punktu widzenia, mity wypracowywane przez nas na przestrzeni dziejów. W nich wszystkich, a także w tych, których tu nie opisałem, odnaleźć można kilka rysów wspólnych. Najważniejszym będzie tok rozwoju. Wszystkie one wyniknęły albo z niewłaściwej, a dziś zabawnej, recepcji przeszłości, albo też wynikały z jakiejś naglącej potrzeby, a tworzone były dla jakichś doraźnych korzyści. Każdy mit uległ zniekształceniu w wieku XVII i stawał się szkodliwy lub wręcz niebezpieczny. W tym właśnie wieku zatracały one swoje pragmatyczne znaczenie i zaczynały żyć własnym życiem. Starałem się również pokazać, o ile mogłem powoływać się tu na powszechnie znane przykłady, że przynajmniej w szczątkowej lub zmienionej formie trwają one po dziś dzień. Problem mógłby tutaj stanowić sposób, w jaki powołuję się na fakty historyczne, które miały służyć potwierdzeniu moich tez. Owszem, historia rozumiana jako zbiór dat i faktów może być różnie interpretowana przez historię rozumianą jako naukę o dziejach. Ta pierwsza ogranicza się do prezentacji wydarzeń, zaś ta druga, kosztem utraty obiektywności, stara się ukazać pewne procesy dziejowe. Stąd też wprowadzany w innych językach, a u nas nieznany podział na historię i na dzieje. Jak słusznie zauważa Szczepański: Nie sądzę, byhistoriamogłaodkrywaćsens dziejów istniejący obiektywnie, ale może go sobie konstruować zgodnie z wizjami historyków i zgodnie z oczekiwaniami czytelników dzieł historycznych 31. Nauka o dziejach jest więc zawsze zależna od badacza i od czytelnika. Wiele systemów opisujących dzieje, a wśród nich nawet te najpopularniejsze, mogą okazać się z czasem nie tylko nietrafne, lecz nawet śmieszne. Zwłaszcza w obliczu odkrycia nowych faktów historycznych czy nabierania do nich pewnego dystansu wynikającego chociażby z upływu czasu. Jeżeli więc interpretowałem historię, to zawsze starałem się to robić w sposób zdroworozsądkowy, roztrząsając wszelkie za i przeciw, choć nie miałem miejsca, by tok rozumowania prezentować w całości. Temat, który tutaj poruszyłem, z pewnością zasługuje na szerszą prezentację w jakiejś wyczerpującej go książce. Prezentowany przeze mnie zarys miał tylko 31 J. Szczepański, Sens dziejów, sen historii, [w:] red. A. Ajnenkiel, J. Kuczyński, A. Wohl, Sens polskiej historii, A, UW, Warszawa 1990.

19 Główne mity polskiej myśli służyć uświadomieniu tych kilku mitów, które powinniśmy bliżej poznać. Znać bowiem historię, znaczy nie powtarzać błędów, o których ona mówi. I nie chcę tutaj powtarzać wytartych sloganów, typu: historia jest nauczycielka życia, czy historię trzeba znać, bo inaczej będzie się ona powtarzać. Chcęraczej zwrócić uwagę Czytelnika na to, że warto znać pochodzenie niektórych postaw dla nas typowych, które niekoniecznie są słuszne, a na pewno bywały już niebezpieczne dla dobra wspólnego. Kończąc, chcę poddać w wątpliwość tezę Fabrizia Ferrazziego. Pisze on w swoim artykule, że główne, jak to nazwaliśmy, mity upadły wraz z murem berlińskim. Że duchowe przeobrażenie Europy, do którego mieliśmy się przyczynić, nie nadeszło. Zamiast tego kapitalizm wygrał z komunizmem i poszerzył swoje wpływy na terytoria, które były dawniej pod wpływem tego drugiego. Miał to więc być dramat, w którym zagramy główną rolę, zaś wyszło całkiem inaczej. Zostaliśmytupominięci, procesy historyczne potoczyły się innymi torami, a my przekonaliśmy się, jak daleko błądziliśmy 32. Będę jednak stanowczo twierdził, że jest dokładnie odwrotnie. Włoski badacz odznaczył się w tekście doskonałą znajomością polskiej myśli społecznej i filozoficznej, jednak zabrakło mu szerszego oglądu sprawy. Prawda jest bowiem taka, ze nieraz już cięższe doświadczenia historyczne nie zdołały wymusić na nas przysłowiowego przejrzenia na oczy. Wspomnijmy chociaż na misję przedmurza, którazmieniłasięw misję duchowej odbudowy Rosji, czy przekonanie o wspaniałości sarmatyzmu, którego w wielu jednostkach nie osłabiły nawet rozbiory. Prawda jest bowiem taka, że niedocenianie naszej roli w walce z komunizmem stało się po prostu kolejnym wekslem niespłaconym przez Zachód. Jest to taki sam weksel jak ten, gdy nikt nam nie pomógł w trakcie rozbiorów, czy w walce z III Rzeszą. Jak widać, mity te są bardzo odporne na przeczące im, a stale zachodzące wydarzenia historyczne, które ukazują ich mylność. Może właśnie dlatego powinniśmy je lepiej poznać. Inaczej faktycznie historia może zacząć się powtarzać. Główne mity polskiej myśli społecznej i filozoficznej Streszczenie Artykuł niniejszy ma na celu zarysować cztery główne mity polskiej myśli społecznej od czasów ich powstania, aż po dzień dzisiejszy. Są to kolejno: mit Polski jako przedmurza chrześcijaństwa, 32 F. Ferrazzi, Polska historia ze stuletniej perspektywy, [w:] red. J. Skoczyński, Kołakowski i inni, Kraków 1995, ss

20 20 Marcin Pełka szczególnego umiłowania wolności, dostojnego pochodzenia Polaków (najczęściej od Sarmatów), atakże najdoskonalszego podejścia do kwestii wiary. Chodzi w nim o to, by ukazać pochodzenie tych mitów, a także szkodliwość ichpóźniejszych, nowszych form. W podsumowaniu wyrażono pogląd, iż mity te są po dziś dzień aktualnewświadomości zbiorowej Polaków. Słowa kluczowe: sarmatyzm,kościół katolicki, Polska, filozofia, Dembołęcki. The main myths of the Polish social and philosophical idea Summary The point of this article is to show the four main myths of Polish social thought since the time of their apperance to the present day. These include: myth of Poland as a bulwark of Christianity, special affection for freedom, dignified ancestry of the Poles (mostly from Sarmatians) and also the best of all approach to the matter of faith. The article tries to show provenance of these myths, as well as the harmfulness of their newer forms. The conclusion of this work sets a point that these myths are present in the common consciousness of Poles up to this day. Key words: Sarmatism, the Catholic Church, Poland, philosophy, Dembołęcki.

Konkursy Przedmiotowe w roku szkolnym 2016/2017

Konkursy Przedmiotowe w roku szkolnym 2016/2017 PROGRAM MERYTORYCZNY KONKURSU HISTORYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO I. CELE KONKURSU zachęcenie do samodzielnego poszukiwania i zdobywania wiedzy; wdrażanie do biegłego posługiwania

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI GRUDZIEŃ 2011 Numer zadania 1. 2.

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) 6. Dziedzictwo antyku. Uczeń: 1) charakteryzuje

Bardziej szczegółowo

3 Religie Rola Rzymu Ośrodki kulturowe po upadku Rzymu 4 Schemat społeczeństwa Pojęcia

3 Religie Rola Rzymu Ośrodki kulturowe po upadku Rzymu 4 Schemat społeczeństwa Pojęcia Klasa I ZS Temat Lp. Zakres treści Lekcja organizacyjna 1 Program nauczania System oceniania Źródła wiedzy o przeszłości i teraźniejszości 2 Epoki historyczne Źródła historyczne Dziedzictwo antyku Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI ARKUSZ GH-H1-125, GH-H4-125, GH-H5-125,

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SŁUCHANIE I PISANIE (A2) Oto opinie kilku osób na temat polityki i obecnej sytuacji politycznej:

POLITYKA SŁUCHANIE I PISANIE (A2) Oto opinie kilku osób na temat polityki i obecnej sytuacji politycznej: POLITYKA SŁUCHANIE I PISANIE (A2) Oto opinie kilku osób na temat polityki i obecnej sytuacji politycznej: Ania (23 l.) Gdybym tylko mogła, nie słuchałabym wiadomości o polityce. Nie interesuje mnie to

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z historii dla technikum klasa I

Plan wynikowy z historii dla technikum klasa I Plan wynikowy z historii dla technikum klasa I Dział programowy Kształtowanie się Europy średniowiecznej. Temat / Środki dydaktyczne Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe Ilość godzin 1. Geneza

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-HX1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H7

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-HX1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H7 EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-HX1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H7 KWIECIEŃ 2016 Zadanie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA V

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA V WYMAGANIA EDUKACYJNE Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA V 1 WYMAGANIA OGÓLNE 1 ocena niedostateczna uczeń nie opanował podstawowych wiadomości i umiejętności, określonych w podstawie

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Lp. K_W01 K_W02 Nazwa Wydziału: Wydział Filozoficzny Nazwa kierunku

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA NA LEKCJACH HISTORII W GIMNAZJUM W KLASACH I-III

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA NA LEKCJACH HISTORII W GIMNAZJUM W KLASACH I-III PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA NA LEKCJACH HISTORII W GIMNAZJUM W KLASACH I-III Ważnym elementem procesu dydaktycznego jest ocena, która pozwala określić zakres wiedzy i umiejętności opanowany przez ucznia.

Bardziej szczegółowo

Wizyta w Gazecie Krakowskiej

Wizyta w Gazecie Krakowskiej Wizyta w Gazecie Krakowskiej fotoreportaż 15.04.2013 byliśmy w Gazecie Krakowskiej w Nowym Sączu. Dowiedzieliśmy, się jak ciężka i wymagająca jest praca dziennikarza. Opowiedzieli nam o tym pan Paweł Szeliga

Bardziej szczegółowo

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu. Etyka kompromisu Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.pl 20.IX.2013 Struktura problemu Ład społeczny Konflikt Kompromis Ład

Bardziej szczegółowo

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE Co to jest patriotyzm? Zgodnie z definicją podaną w słowniku Władysława Kopalińskiego patriotyzm oznacza: miłość ojczyzny, własnego narodu, połączoną z gotowością do ofiar

Bardziej szczegółowo

48. Proszę omówić sytuację w Rzeczypospolitej po drugim rozbiorze. 49. Proszę opisać przebieg insurekcji kościuszkowskiej i jej skutki. 50.

48. Proszę omówić sytuację w Rzeczypospolitej po drugim rozbiorze. 49. Proszę opisać przebieg insurekcji kościuszkowskiej i jej skutki. 50. TEMATY ZAGADNIEŃ EGZAMINACYJNYCH Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA DLA SŁUCHACZY Niepublicznego Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych Semestr III klasa IIB 2015/16 1. Proszę wymienić cechy charakterystyczne

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański 1. Przedmiot: Historia historiografii Rok: IV Semestr: VII Studia: stacjonarne 2. Ilość godzin:

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji patriotycznej. Zakres treści tematu : Kształtowanie postawy patriotycznej u młodzieży. Wyjaśnienie Kim jest patriota?

Scenariusz lekcji patriotycznej. Zakres treści tematu : Kształtowanie postawy patriotycznej u młodzieży. Wyjaśnienie Kim jest patriota? Scenariusz lekcji patriotycznej Szkoła: Gimnazjum Czas: 45 min. Temat: Co to znaczy być patriotą? Zakres treści tematu : Kształtowanie postawy patriotycznej u młodzieży. Wyjaśnienie Kim jest patriota?

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z HISTORII W KLASIE II GIMNAZJUM

KRYTERIA OCENIANIA Z HISTORII W KLASIE II GIMNAZJUM KRYTERIA OCENIANIA Z HISTORII W KLASIE II GIMNAZJUM Na zajęciach z historii obowiązują wagi ocen takie jak w WZO. Klasyfikacji okresowej i rocznej dokonuje się na podstawie ocen cząstkowych. Ocena z przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Marketing polityczny Wydział Socjologiczno-Historyczny

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

JAN PAWEŁ II DO POLSKICH UCZONYCH

JAN PAWEŁ II DO POLSKICH UCZONYCH JAN PAWEŁ II DO POLSKICH UCZONYCH (1978 2005) Słowo Założyciela Ks. Marian Piwko CR Wprowadzenie Ks. prof. dr hab. Stanisław Urbański Wybór i opracowanie Adam Wieczorek Szkoła Wyższa im. Bogdana Jańskiego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320)

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) Spis treści Do Czytelnika 5 Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) 1.1. Początki i rozwój państwa polskiego (do 1138). Rozbicie dzielnicowe i dążenia

Bardziej szczegółowo

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka 1 2 Spis treści Bibliografia......5 Wstęp......6 1. Krótka historia homeopatii......9 2. Podział homeopatii.... 10 3. Produkcja leków homeopatycznych.... 11 4. Koncepcja medycyny w homeopatii.... 14 a)

Bardziej szczegółowo

Przedmiot humanistyczny (C) - opis przedmiotu

Przedmiot humanistyczny (C) - opis przedmiotu Przedmiot humanistyczny (C) - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Przedmiot humanistyczny (C) Kod przedmiotu 08.0-WH-PolitP-W-PH(C) Wydział Kierunek Wydział Humanistyczny Politologia / Relacje

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Kształtowanie postaw etycznych u dziecka Beata Szynalska-Skarżyńska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 11 maja 2015 r. CZYM JEST ETYKA? Etyka, zgodnie z europejską tradycją,

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. Klasa: V a Przedmiot: historia i społeczeństwo Nauczyciel: mgr Małgorzata Borowska. Temat lekcji: Wielkie religie średniowiecza.

SCENARIUSZ LEKCJI. Klasa: V a Przedmiot: historia i społeczeństwo Nauczyciel: mgr Małgorzata Borowska. Temat lekcji: Wielkie religie średniowiecza. SCENARIUSZ LEKCJI Klasa: V a Przedmiot: historia i społeczeństwo Nauczyciel: mgr Małgorzata Borowska Temat lekcji: Wielkie religie średniowiecza. Cele lekcji: Na lekcji uczniowie: poznają przyczyny i skutki

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE II GIMNAZJUM

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE II GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE II GIMNAZJUM POZIOM WYMAGAŃ KONIECZNY ocena dopuszczająca zna pojęcia: kolonia, odkrycia geograficzne, renesans, odrodzenie, humanizm, reformacja, kontrreformacja,

Bardziej szczegółowo

DZIESIĘĆ jakże nowoczesnych PRZYKAZAŃ

DZIESIĘĆ jakże nowoczesnych PRZYKAZAŃ Patryk Rutkowski DZIESIĘĆ jakże nowoczesnych PRZYKAZAŃ Problem z Dekalogiem Znacznej części katolików, zwłaszcza tej która odwiedza Kościół jedynie przy okazji większych uroczystości, wydaje się, że chrześcijaństwo

Bardziej szczegółowo

Jerzy Topolski Teoretyczne problemy wiedzy historycznej. Antologia tekstów

Jerzy Topolski Teoretyczne problemy wiedzy historycznej. Antologia tekstów Antologia tekstów Jerzego Topolskiego Teoretyczne problemy wiedzy historycznej przygotowana została przede wszystkim z myślą o studentach i doktorantach. Zawiera ona prace napisane przystępnym językiem

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI Numer zadania Wymagania ogólne (z podstawy programowej) 1. II. Analiza

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec Wstęp Historia Fizyki dr Ewa Pawelec 1 Co to jest historia, a co fizyka? Po czym odróżnić fizykę od reszty nauk przyrodniczych, nauki przyrodnicze od humanistycznych a to wszystko od magii? Szkolne przedstawienie

Bardziej szczegółowo

CZYTANIE B1/B2 W małym europejskim domku (wersja dla studenta) Wywiad z Moniką Richardson ( Świat kobiety nr????, rozmawia Monika Gołąb)

CZYTANIE B1/B2 W małym europejskim domku (wersja dla studenta) Wywiad z Moniką Richardson ( Świat kobiety nr????, rozmawia Monika Gołąb) CZYTANIE B1/B2 W małym europejskim domku (wersja dla studenta) Wywiad z Moniką Richardson ( Świat kobiety nr????, rozmawia Monika Gołąb) Proszę przeczytać tekst, a następnie zrobić zadania: Dziennikarka.

Bardziej szczegółowo

Ku wolności jako odpowiedzialności

Ku wolności jako odpowiedzialności Marcin Kilanowski Ku wolności jako odpowiedzialności Dewey, Rorty, Habermas o nowej jakości w demokracji Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Toruń 2013 Spis treści Od Autora 11 Wstęp 13

Bardziej szczegółowo

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności Problemy współczesności Obecnie przeżywamy okres, w którym ludzkość znalazła się w stadium dotychczas nieznanych, wielkich problemów cywilizacyjnych. Jesteśmy świadkami nagromadzenia się przeróżnych trudności,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA KL. IV - VI. I. CELE KSZTAŁCENIA wymagania ogólne:

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA KL. IV - VI. I. CELE KSZTAŁCENIA wymagania ogólne: PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA KL. IV - VI I. CELE KSZTAŁCENIA wymagania ogólne: 1. Chronologia historyczna. Uczeń posługuje się podstawowymi określeniami czasu historycznego

Bardziej szczegółowo

Grupa A TEST Które terytorium było zależne od Królestwa Polskiego? TEST. Na podstawie mapy wykonaj zadanie 1.1. i 1.2.

Grupa A TEST Które terytorium było zależne od Królestwa Polskiego? TEST. Na podstawie mapy wykonaj zadanie 1.1. i 1.2. Grupa A Imię i nazwisko Data Klasa 3 Na podstawie mapy wykonaj zadanie 1.1. i 1.2. 1.1. Które terytorium było zależne od Królestwa Polskiego? A. Księstwa Wierchowskie. B. Mołdawia. C. Republika Nowogrodzka.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/ DIALOG MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ http://www.solidarnosc.org.pl/ W JEDNOŚCI Dialog międzykulturowy Pożądany efekt spotkania z inną kulturą. Dialog międzykulturowy może być niezwykle cennym źródłem wiedzy

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny na poziomie. i właściwie je uzasadnić?

Egzamin maturalny na poziomie. i właściwie je uzasadnić? Egzamin maturalny na poziomie podstawowym. Jak sformułować stanowisko i właściwie je uzasadnić? PODSTAWOWE INFORMACJE Rozprawka na poziomie podstawowym jest formą wypowiedzi pisemnej na podany temat, która

Bardziej szczegółowo

Prof. Bolesław Rok Centrum Etyki Biznesu i Innowacji Społecznych ALK

Prof. Bolesław Rok Centrum Etyki Biznesu i Innowacji Społecznych ALK O słusznych lecz rzadkich aktach heroizmu moralnego w obliczu powszechnej polskiej nieodpowiedzialności. Czyli dlaczego zasady etyki w biznesie pozostają u nas na poziomie deklaracji? Prof. Bolesław Rok

Bardziej szczegółowo

Do Polski, Rosji, SŁOWIAN!

Do Polski, Rosji, SŁOWIAN! Do Polski, Rosji, SŁOWIAN! Do Polski, Rosji, SŁOWIAN! Michał Bakunin Tłumaczył W. Koszyc Jirafa Roja Warszawa 2007 Copyright by Jirafa Roja, 2007 Tytuł oryginału: Russkim, polskim i wsiem sławianskim

Bardziej szczegółowo

Ankieta. Instrukcja i Pytania Ankiety dla młodzieży.

Ankieta. Instrukcja i Pytania Ankiety dla młodzieży. Ankieta Instrukcja i Pytania Ankiety dla młodzieży www.fundamentywiary.pl Pytania ankiety i instrukcje Informacje wstępne Wybierz datę przeprowadzenia ankiety w czasie typowego spotkania grupy młodzieżowej.

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału do historii w klasie III A

Rozkład materiału do historii w klasie III A Rozkład materiału do historii w klasie III A 1. Rządy Jana III Sobieskiego. S 1. Źródła kryzysu monarchii polskiej w II połowie XVII wieku - przypomnienie materiału z kl. II 2. Elekcja Jana III Sobieskiego

Bardziej szczegółowo

Pierwsze konstytucje

Pierwsze konstytucje KONSTYTUCJA Konstytucja to akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, która zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie. W skład materii konstytucyjnej mogą wchodzić różne

Bardziej szczegółowo

Rozprawka. swojego stanowiska (przedstawienie argumentów).

Rozprawka. swojego stanowiska (przedstawienie argumentów). nietuzinkowe rozwiązania; duże wątpliwości budzi ; ciekawy pomysł kompozycyjny ; film sprawił, że inaczej spojrzałem na problem ; zyskał aprobatę krytyków ; otrzymał dobre recenzje 1. forma wypowiedzi,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Patryk D. Garkowski. Repetytorium z historii ogólnej

Patryk D. Garkowski. Repetytorium z historii ogólnej Patryk D. Garkowski Repetytorium z historii ogólnej R e p e t y t o r i u m z h i s t o r i i o g ó l n e j 3 Copyright by Patryk Daniel Garkowski & e-bookowo 2010 ISBN 978-83-62480-21-0 Wydawca: Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Jakość życia w perspektywie pedagogicznej

Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Jadwiga Daszykowska Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Jadwiga Daszykowska Copyright by Oficyna Wydawnicza

Bardziej szczegółowo

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE 2015.05.11 1 BALTIJOS JŪRA LENKIJOS IR LIETUVOS KONCEPCIJOSE IR POLITIKOJE: ŽVILGSNIS Į LIETUVIŠKUS VADOVĖLIUS / MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

Bardziej szczegółowo

Filozofia Augusta Cieszkowskiego Dr Magdalena Płotka

Filozofia Augusta Cieszkowskiego Dr Magdalena Płotka Filozofia Augusta Cieszkowskiego Dr Magdalena Płotka Także i August Cieszkowski przejął metodę dialektyczną Hegla Zmierzał do utworzenia filozofii słowiańskiej, niezależnej od filozofii germańskiej Swój

Bardziej szczegółowo

Historia (Archiwistyka i Zarządzanie Dokumentacją; Dokumentalistyka; Regionalistyka) Studia niestacjonarne 2. stopnia (zaoczne)

Historia (Archiwistyka i Zarządzanie Dokumentacją; Dokumentalistyka; Regionalistyka) Studia niestacjonarne 2. stopnia (zaoczne) Historia (Archiwistyka i Zarządzanie Dokumentacją; Dokumentalistyka; Regionalistyka) Studia niestacjonarne 2. stopnia (zaoczne) ECTS Liczba godzin egz./zal. I rok II rok razem w. ćw. razem w. ćw. s. 1

Bardziej szczegółowo

USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013

USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013 USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013 I LITERATURA 1. Analizując wybrane przykłady, omów funkcjonowanie motywu snu w literaturze różnych epok. 2. Macierzyństwo w literaturze

Bardziej szczegółowo

11 listopada 1918 roku

11 listopada 1918 roku 11 listopada 1918 roku 92 lat temu Polska odzyskała niepodległość Europa w II połowie XVII wieku Dlaczego Polska zniknęła z mapy Europy? Władza szlachty demokracja szlachecka Wolna elekcja Wojny Rzeczpospolitej

Bardziej szczegółowo

Recenzja opracowania M. Bryxa. pt: Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie.

Recenzja opracowania M. Bryxa. pt: Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie. C:\DOKUMENTY\RECENZJE\Recenzja M. Bryxa rynek.doc Recenzja opracowania M. Bryxa pt : Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie. Rynek nieruchomości jest w Polsce stosunkowo nowym, lecz wzbudzającym

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2014 ISSN NR 79/2014 STOSUNKI POLSKO-AMERYKAŃSKIE I WPŁYW POLITYKI STANÓW ZJEDNOCZONYCH NA SYTUACJĘ NA ŚWIECIE

Warszawa, maj 2014 ISSN NR 79/2014 STOSUNKI POLSKO-AMERYKAŃSKIE I WPŁYW POLITYKI STANÓW ZJEDNOCZONYCH NA SYTUACJĘ NA ŚWIECIE Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 79/2014 STOSUNKI POLSKO-AMERYKAŃSKIE I WPŁYW POLITYKI STANÓW ZJEDNOCZONYCH NA SYTUACJĘ NA ŚWIECIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne

Bardziej szczegółowo

zapraszają na konferencję naukową

zapraszają na konferencję naukową Zakład Historii XIX wieku Instytutu Historii i Archiwistyki UMK w Toruniu oraz Pracownia Historii Pomorza i Krajów Bałtyckich Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk zapraszają na konferencję naukową

Bardziej szczegółowo

Organizacja informacji

Organizacja informacji Organizacja informacji 64 CZYTANIE ARTYKUŁU Z GAZETY To zadanie ma nauczyć jak: wybierać tematy i rozpoznawać słowa kluczowe; analizować tekst, aby go zrozumieć i pamiętać; przygotowywać sprawozdanie;

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE

Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ

ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ W EDUKACJI DOROSŁYCH GDYNIA. 10.06.2014 uwarunkowania rynkowe uwarunkowania behawioralne uwarunkowania społeczne CZŁOWIEK jego historia życia i historia uczenia się uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

XVI WARMIŃSKO-MAZURSKIE DNI RODZINY Rodzina fundamentem życia społecznego. Tematy pomocnicze

XVI WARMIŃSKO-MAZURSKIE DNI RODZINY Rodzina fundamentem życia społecznego. Tematy pomocnicze XVI WARMIŃSKO-MAZURSKIE DNI RODZINY Rodzina fundamentem życia społecznego (hasło wybrane dn. 7 listopada 2013) Tematy pomocnicze I. Rodzina fundamentem życia społecznego 1. Rodzina fundamentem życia społecznego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13 Spis treści Do Czytelnika.............................................. 11 Przedmowa................................................ 13 Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część

Bardziej szczegółowo

My Europejczycy Oni wykluczeni

My Europejczycy Oni wykluczeni My Europejczycy Oni wykluczeni Wstęp Panie Przewodniczący, Szanowne Panie Posłanki i Panowie Posłowie! Zasiadamy tu, aby rozwiązywać europejskie problemy i proponować wspólne działania! Pragnę poruszyć

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2010 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2010 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2010 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY Klucz punktowania odpowiedzi MAJ 2010 2 Egzamin maturalny z filozofii Zadanie 1. (0 1) problemów i tez z zakresu

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WYNIKÓW EGZAMINU GIMNAZJALNEGO Z ZAKRESU PRZEDMIOTÓW HUMANISTYCZNYCH - HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE W ROKU SZKOLNYM

ANALIZA WYNIKÓW EGZAMINU GIMNAZJALNEGO Z ZAKRESU PRZEDMIOTÓW HUMANISTYCZNYCH - HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE W ROKU SZKOLNYM ANALIZA WYNIKÓW EGZAMINU GIMNAZJALNEGO Z ZAKRESU PRZEDMIOTÓW HUMANISTYCZNYCH - HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 W dniu 21.04.2015 roku został przeprowadzony egzamin gimnazjalny

Bardziej szczegółowo

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas HISTORIA USTROJU POLSKI Autor: Marian Kallas Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków.

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków. Cześć, Jak to jest, że rzeczywistość mamy tylko jedną i czy aby na pewno tak jest? I na ile to może przydać się Tobie, na ile to może zmienić Twoją perspektywę i pomóc Tobie w osiąganiu tego do czego dążysz?

Bardziej szczegółowo

L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich. Lidia Dakowicz

L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich. Lidia Dakowicz L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich Lidia Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich Uniwersytetu w Białymstoku

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY Czytanie - oto najlepszy sposób uczenia się. Aleksander Puszkin Sukces jednostek i społeczeństw zależy od ich wiedzy. Kluczem do wiedzy wciąż jest czytanie.

Bardziej szczegółowo

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband Centrum KLUCZ w ramach realizacji projektu PWP OWES INSPRO rozwiązania ponadnarodowe prezentuje wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband, przybliżający dobre praktyki z zakresu zachodniego

Bardziej szczegółowo

Człowiek, który nie wierzy własnym zmysłom, jest równie szalony jak człowiek, który nie wierzy niczemu innemu oprócz własnych zmysłów.

Człowiek, który nie wierzy własnym zmysłom, jest równie szalony jak człowiek, który nie wierzy niczemu innemu oprócz własnych zmysłów. Wybitny myśliciel angielski, felietonista, redaktor i pisarz. Znany jako mistrz paradoksu. Jego książki wywarły wielki wpływ na wiarę jemu współczesnych w tym na autora Opowieści z Narnii C. S. Lewisa.

Bardziej szczegółowo

Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny. rok szkolny 2012/2013

Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny. rok szkolny 2012/2013 Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny rok szkolny 2012/2013 Literatura 1. Kobiety irytujące i intrygujące w literaturze polskiej. Oceń postawy i zachowania wybranych bohaterek. 2. Poezja

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2014 ISSN NR 57/2014 PONTYFIKAT PAPIEŻA FRANCISZKA W OPINIACH POLAKÓW

Warszawa, maj 2014 ISSN NR 57/2014 PONTYFIKAT PAPIEŻA FRANCISZKA W OPINIACH POLAKÓW Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 57/2014 PONTYFIKAT PAPIEŻA FRANCISZKA W OPINIACH POLAKÓW Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU Naczelny cel wychowawczy Celem wychowania szkolnego jest wspieranie rozwoju młodego człowieka we wszystkich sferach jego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian nr 1. Rozdział I. Początek wieków średnich. 1. Na taśmie chronologicznej zaznacz i zapisz datę, która rozpoczyna średniowiecze.

Sprawdzian nr 1. Rozdział I. Początek wieków średnich. 1. Na taśmie chronologicznej zaznacz i zapisz datę, która rozpoczyna średniowiecze. Rozdział I. Początek wieków średnich GRUPA A 0 1. Na taśmie chronologicznej zaznacz i zapisz datę, która rozpoczyna średniowiecze. 400 500 600 700 800 2. Uzupełnij poniższe zdania. a) Słowianie zasiedlili

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2011 BS/38/2011 STOSUNEK POLAKÓW DO PRACY I PRACOWITOŚCI

Warszawa, kwiecień 2011 BS/38/2011 STOSUNEK POLAKÓW DO PRACY I PRACOWITOŚCI Warszawa, kwiecień 2011 BS/38/2011 STOSUNEK POLAKÓW DO PRACY I PRACOWITOŚCI Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

1 Odpowiedzialna pomoc wychowawcza Marek Dziewiecki

1 Odpowiedzialna pomoc wychowawcza Marek Dziewiecki 1 Spis treści 2 Spis treści I Wychowanie a psychologia...... 8 1. Psychologizacja wychowania......8 2. Właściwa relacja między psychologią a pedagogiką.... 10 3. Psychologia a wychowanie: przykłady oddziaływania

Bardziej szczegółowo

drogi poznania Boga. drogi poznania Boga. drogi poznania Boga, drogi poznania Boga.

drogi poznania Boga. drogi poznania Boga. drogi poznania Boga, drogi poznania Boga. Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERIAŁU W KLASACH II LO I. NA POCZATKU BÓG STWORZYŁ NIEBO I ZIEMIĘ I MIESIĄC TEMAT.Bóg stwarza LICZBA GODZIN TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY drogi

Bardziej szczegółowo

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Spis treści Do Czytelnika Przedmowa Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

Egzamin Gimnazjalny z WSiP MAJ Analiza wyników próbnego egzaminu gimnazjalnego

Egzamin Gimnazjalny z WSiP MAJ Analiza wyników próbnego egzaminu gimnazjalnego Egzamin Gimnazjalny z WSiP MAJ 2015 Analiza wyników próbnego egzaminu gimnazjalnego Część humanistyczna z zakresu historii i wiedzy o społeczeństwie Klasa 2 Arkusz egzaminu próbnego składał się z 25 zadań

Bardziej szczegółowo

wiecznie samotny, bo któreż ze stworzonych serc mogłoby nasycić Jego miłość? Tymczasem Bóg jest całą społecznością w wiecznym ofiarowywaniu się z

wiecznie samotny, bo któreż ze stworzonych serc mogłoby nasycić Jego miłość? Tymczasem Bóg jest całą społecznością w wiecznym ofiarowywaniu się z TRUDNY TEMAT Nauczyliśmy się słuchać łatwych kazań. Wygłaszanych, jak to się mówi, pod publiczkę. Nieraz kokieteryjnych, zalotnych, brzdąkających w bardzo serdeczną i łatwą strunę budzenia miłości do bliźniego.

Bardziej szczegółowo

METODOLOGIA HISTORII ĆWICZENIA STUDIA NIESTACJONARNE II STOPNIA I ROK

METODOLOGIA HISTORII ĆWICZENIA STUDIA NIESTACJONARNE II STOPNIA I ROK dr Barbara Klassa METODOLOGIA HISTORII ĆWICZENIA STUDIA NIESTACJONARNE II STOPNIA I ROK Podręczniki: Moszczeńska W., Metodologii historii zarys krytyczny, wyd. 2, Warszawa 1977. Topolski J., Metodologia

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

HABSBURGOWIE I JAGIELLONOWIE RODZINNA RYWALIZACJA

HABSBURGOWIE I JAGIELLONOWIE RODZINNA RYWALIZACJA HABSBURGOWIE I JAGIELLONOWIE RODZINNA RYWALIZACJA Scenariusz lekcji do filmu edukacyjnego Noc w galerii HABSBURGOWIE I JAGIELLONOWIE RODZINNA RYWALIZACJA. CZĘŚĆ I: WPROWADZENIE 2 Czas pracy: 45 minut.

Bardziej szczegółowo

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW ĆWICZENIA IV WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW POJĘCIE RELIGII I KULTURY RELIGIA to zespół wierzeń dotyczących ludzkości i człowieka, związanych z nim zagadnień oraz form organizacji

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje RECENZJE Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje Autor: red. Marta Juchnowicz Wydawnictwo PWE Warszawa 2014 Przedstawiona mi do recenzji książka zatytułowana Zarządzanie kapitałem ludzkim.

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O LEGALIZACJI EUTANAZJI BS/170/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O LEGALIZACJI EUTANAZJI BS/170/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2001 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ WIEDZA O PRAWACH PACJENTA BS/70/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ WIEDZA O PRAWACH PACJENTA BS/70/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, CZERWIEC 2001 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-H8

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-H8 EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-H8 KWIECIEŃ 2016 Zadanie 1. (0 3) 2. Cywilizacje liskiego

Bardziej szczegółowo

20 kwietnia 2010, godz. 17.00 WYKŁAD INAUGURACYJNY Adam Zamoyski Stanisław August pora na nowe spojrzenie SALA SENATORSKA

20 kwietnia 2010, godz. 17.00 WYKŁAD INAUGURACYJNY Adam Zamoyski Stanisław August pora na nowe spojrzenie SALA SENATORSKA Program wykładów 20 kwietnia 2010, godz. 17.00 WYKŁAD INAUGURACYJNY Adam Zamoyski Stanisław August pora na nowe spojrzenie SALA SENATORSKA 28 kwietnia 2010, godz. 17.00 Dr hab. Anna Grześkowiak-Krwawicz

Bardziej szczegółowo