Pomniki praw człowieka. w historii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pomniki praw człowieka. w historii"

Transkrypt

1 Pomniki praw człowieka w historii 1

2 2

3 KSIĘGA JUBILEUSZOWA RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH TOM I Pomniki praw człowieka w historii Redaktorzy Hubert Wajs i Rafał Witkowski MCMLXXXVIII MMVIII 3

4 Praca zbiorowa KSIĘGA JUBILEUSZOWA RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH Redaktor naukowy serii: prof. UW dr hab. Marek Zubik Tom I POMNIKI PRAW CZŁOWIEKA W HISTORII Redaktorzy naukowi tomu: dr Hubert Wajs i dr Rafał Witkowski Opracowania: Adam Bosiacki teksty XVIII i XX Hubert Wajs teksty III, VIII - XII, XIV, Rafał Witkowski teksty I, II, IV - VII, XIII, XV - XVII, XIX, XXI - XXIII Małgorzata Znojek XXIV Tłumaczenia: Alicja Legutko-Dybowska tekst XVII (z języka angielskiego na polski) Tadeusz Wolański teksty IV i VIII (z języka polskiego na angielski) Ilustracja na okładce: Wizerunek Mojżesza z nagrobka papieża Juliusza II Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warszawa 2008 Księga Jubileuszowa Rzecznika Praw Obywatelskich (T. I - IV) ISBN Tom I ISBN Wydawca Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Warszawa, Al. Solidarności 77 Przygotowanie do druku, druk i oprawa: PPGK S.A. Drukarnia KART Warszawa, ul. Przyce 20 4

5 WSTĘP Exegi monumentum aere perennius pisał Horacy o swej poezji i słowa te przypominają się, ilekroć mowa o pomnikach. Czy można stawiać pomniki ideom, w szczególności, czy upamiętnić można tak ważne osiągnięcie ludzkiej myśli i doświadczenia, jakim są prawa człowieka? Wszelkie upamiętnianie kojarzy nam się z przemijaniem czy wręcz ze śmiercią, a przecież idea praw człowieka pozostaje żywotna i nieustannie się rozwija. Jest jednak inny rodzaj pamięci, polegającej na recypowaniu i twórczym analizowaniu dziedzictwa przeszłości, włączonej w teraźniejszość i zwróconej ku wyzwaniom, niesionym przez przyszłość. Właśnie do niej odwołuje się czterotomowy projekt wydawniczy (pod red. prof. M. Zubika), podjęty z okazji dwudziestolecia ustanowienia instytucji Rzecznika Praw Obywatelskich. Wybór najważniejszych aktów prawnych dotyczących praw człowieka od antyku po współczesność jest bowiem trwalszym od spiżu pomnikiem myśli niezliczonych ludzkich pokoleń, dążących do takiego zorganizowania swego życia społecznego, by respektowano w nim godność i wolność każdego człowieka. Niniejszy, pierwszy tom (pod red. dr R. Witkowskiego i dr H. Wajsa) obejmuje wybór pomników prawa od czasów późnego antyku do początku XX wieku. Tom drugi (pod red. prof. M. Zubika) uwzględnia akty prawne poczynając od Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka z 1948 roku i pokazuje dwudziestowieczny rozwój systemów ochrony praw człowieka. Na tom trzeci (pod red. prof. J. Zajadło) składają się fragmenty dzieł z epoki nowożytnej i najnowszej, prezentujące rozwój myśli prawnej i filozoficzno-prawnej na temat kondycji człowieka i jego praw. Wreszcie tom czwarty (pod red. prof. M. Zubika) dokumentuje dwudziestoletnią działalność urzędu Rzecznika Praw Obywatelskich. Nie bez powodu wybór nasz zaczyna się od tekstów prawnych, a więc od formalnych i instytucjonalnych świadectw tego, jak idee praw człowieka przyjmowały postać normatywną. Znaczenie prawa dobrze oddaje w tym kontekście stanowisko sformułowane przez Johna Locke a: gdyby ludzie byli bardziej szczęśliwi bez tego prawa, to chodziłoby o jakąś bezużyteczną rzecz, która sama zanika i nie zasługuje na miano zabezpieczenia oddzielającego nas od przepaści czy grzęzawiska ( ). Stąd też do wszystkich istot zdolnych do podlegania prawu odnosi się zasada: gdzie nie ma prawa, nie ma wolności 1. Rzeczywiście, nie ma wolności i praw bez instytucji i bez prawa, które 1 J. Locke, Dwa traktaty o rządzie, przeł. Z. Rau, Warszawa 1992, s

6 Pomniki praw człowieka w historii chroni nas przed niepewnością i arbitralnością władzy. Same idee nie gwarantują bowiem wolności w ludzkich społecznościach. W niniejszym tomie, zawierającym przekrój aktów normatywnych z dwudziestu niemal stuleci, z Italii i ze Szwecji, z Francji, Polski i Stanów Zjednoczonych, to co uniwersalne miesza się z tym, co lokalne, a to, co odległe w czasie i obce, łączy się z tym, co pozostaje ponadczasowe. Nie powinno dziwić szczególne miejsce, jakie w wyborze zajmują polskie pomniki praw człowieka, poczynając od przywileju księcia Bolesława Pobożnego dla Żydów z 1264 roku, poprzez Konstytucję nihil novi i Artykuły henrykowskie z 1573 roku, aż po Konstytucję 3 maja z 1791 roku. Wszak nasza kultura prawna sięga korzeniami do idei demokracji szlacheckiej, bardzo szerokich praw jej obywateli oraz wynikającej z niej m.in. tolerancji religijnej, będących efektem naturalnego rozwoju myśli społecznej, przekonań szlachty i politycznych elit państwa, a nie odosobnionym pomysłem jednego władcy lub filozofa. Jak mówił prof. Russell Hittinger podczas obchodów Dnia Praw Człowieka w grudniu 2006 roku, Nihil novi wraz z innymi aktami konstytucyjnej historii Polski w niezwykły sposób antycypowały Powszechną Deklarację Praw Człowieka, której sześćdziesiątą rocznicę uchwalenia właśnie w tym roku obchodzimy. Jan Jakub Rousseau w Uwagach o rządzie polskim z roku 1772 zawarł słynne stwierdzenie, iż czytając historię rządu Polski, z trudnością można zrozumieć, jak państwo tak dziwacznie urządzone mogło się tak długo utrzymać. Francuski filozof odwoływał się przede wszystkim do faktu, że po 1652 roku niemal wszystkie sesje sejmowe zerwano w wyniku użycia veta przez pojedynczego posła. Rzecz jasna Rousseau pisał te słowa jeszcze przed uchwaleniem Konstytucji 3 Maja, która znosiła liberum veto oraz rozszerzała zakres habeas corpus poza stan szlachecki. Być może jednak odpowiedź na pytanie filozofa zawarta jest w zamieszczonych tu tekstach prawnych, świadczących o polskiej specyfice. Wydaje się bowiem, że nasi przodkowie, wyprzedzając inne narody europejskie o stulecia, konsekwentnie odrzucali absolutyzm, drogą prób i błędów instytucjonalizując wielką prawdę polityki, głoszącą, iż absolutyzm jest sprzeczny z porządkiem politycznym i naturą człowieka. W wyborze aktów normatywnych znalazła się także Konstytucja Królestwa Szwecji z 1809 roku, regulująca funkcjonowanie urzędu Ombudsmana, wprowadzonego faktycznie już w 1713 roku. Urząd ten stał się pierwowzorem dla wszystkich tego typu instytucji, w tym także dla polskiego urzędu Rzecznika Praw Obywatelskich. Jednym z aktów zamykających tom pierwszy jest Karta Międzynarodowego Trybunału Norymberskiego. Także w tym przypadku trudno nie wspomnieć o polskim tropie. Wszak to Rafał Lemkin polski i amerykański prawnik, przedwojenny warszawski adwokat, był twórcą określenia ludobójstwo 6

7 Wstęp i projektu Konwencji w sprawie Zapobiegania i Karania Zbrodni Ludobójstwa podpisanej 9 grudnia 1948 roku Rafał Lemkin sam boleśnie doświadczył, do czego prowadzi pogarda dla ludzkich praw, tracąc niemal całą rodzinę w holokauście. Nie jest bynajmniej prowokacją ani też spełnieniem obowiązku historycznego zamieszczenie rozdziału konstytucji stalinowskiej z 1936 roku dotyczącego zasadniczych praw i obowiązków obywatelskich. Chodziło o powód do refleksji nad naturą tych praw i obowiązków. Przełomowe znaczenie niektórych aktów prawnych ujawnia się czasem dopiero po latach i niekoniecznie związane jest z długotrwałym ich obowiązywaniem, by podać tylko przykład naszej Konstytucji 3 Maja, czy przykład konstytucji Francji z 1791 roku. Przełomowa Powszechna Deklaracja Praw Człowieka nie ma nawet mocy wiążącej jako rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Nie zmienia to faktu, że akty takie bywają profetyczne w swym ujęciu idei prawa i bez względu na zamierzenia twórców stają się albo ważnymi punktami odniesie albo kamieniami milowymi w rozwoju historii prawa. Pragnąłbym gorąco, by oddawana właśnie do rąk czytelników obszerna, wielotomowa publikacja przyczyniła się do ożywienia refleksji na temat tych świadectw ludzkich doświadczeń instytucjonalnych i myśli, które legły u podstaw zachodniej koncepcji praw człowieka i państwa prawa. Przypominając o tradycji praw człowieka, odsłaniamy zarazem prawne i społeczne fundamenty naszego państwa i wielu innych państw. Bez sięgania do nich trudno o stabilny rozwój społeczny, odwołujący się do powszechnie akceptowanych wartości i kanonu kultury. Oddawany do rąk czytelników tom niniejszy, jak również kolejne tomy, wpisują się w obchody rocznicy powołania w Polsce instytucji Rzecznika Praw Obywatelskich. W obchodach takich jest oczywiście pewien paradoks, gdyż sama idea praw człowieka wymaga nie tyle celebracji a powiem więcej, w ogóle nie jest ona potrzebna co raczej wytężonej, codziennej pracy nad zapewnieniem efektywnej ochrony ludzkich praw i Rzecznik Praw Obywatelskich wie o tym nazbyt dobrze. Z tego też powodu nasze wydawnictwo ma świadomie inny charakter niż zwykle przy takich okazjach wydawane jubileuszowe publikacje. Jest wynikiem wytężonej pracy całego zespołu autorów i współpracowników, którym chciałbym gorąco podziękować. Dr. Rafałowi Witkowskiemu (zastępcy dyrektora Instytutu Historii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu) i dr. Hubertowi Wajsowi (dyrektorowi Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie) za przygotowanie i opracowanie wyboru pomników prawa; prof. Markowi Zubikowi oraz zespołowi w składzie: Maciej Syska, Ada Paprocka i Robert Rybski za wybór, zebranie i tłumaczenie aktów normatywnych, prof. Jerzemu Zajadle, za wybór i redakcje tekstów, Pani dr Alicji Legutko-Dybowskiej za udział w ich tłumaczeniu. Zespołowi pracowników Biura pod kierunkiem Pani Urszuli Szkodzińskiej (dyrektor Biura RPO), Panu Andrzejowi Maśnicy (dyrektorowi Zespołu Prezydialnego 7

8 Pomniki praw człowieka w historii w Biurze RPO), Urszuli Kulikowskiej (zastępcy dyrektora Zespołu Prezydialnego w biurze RPO) oraz pracownikom Biura RPO: Annie Grzelak, Irenie Kumidor, Dariuszowi Supłowi i gen. Kazimierzowi Nalaskowskiemu za ich wielki wkład pracy bez którego nie mogłoby się ono ukazać. Szczególne podziękowania należą się moim znakomitym poprzednikom prof. Ewie Łętowskiej, prof. Adamowi Zielińskiemu i prof. Andrzejowi Zollowi, za ich wspomnienia, które uświetniły tom IV. Redakcji Państwa i Prawa za udostępnienie tekstu prof. Tadeusza Zielińskiego. Szczególnie przy tej okazji brak osoby Profesora wszyscy dotkliwie odczuwamy. Last but nost least moim współpracownikom Panu dr. Maciejowi Dybowskiemu (sekretarzowi redakcji Ius et Lex ) oraz Panu Mirosławowi Wróblewskiemu (dyrektorowi Zespołu Prawa Konstytucyjnego i Międzynarodowego w Biurze RPO) i przede wszystkim redaktorowi całości księgi jubileuszowej Panu prof. M. Zubikowi (zastępcy Rzecznika Praw Obywatelskich). Janusz Kochanowski Rzecznik Praw Obywatelskich 8

9 I EDYKT CESARZA KARAKALLI Z 212 ROKU 9

10 10

11 EDYKT CESARZA KARAKALLI Z 212 ROKU Pierwsze dwa wieki istnienia cesarstwa rzymskiego (I - II w. n.e.) były okresem względnego spokoju na granicach oraz przewagi militarnej i cywilizacyjnej nad rywalami. Pierwsze oznaki kryzysu stały się widoczne po 166 r., kiedy epidemia zdziesiątkowała ludność cesarstwa, które czasowo utraciło kontrolę nad prowincjami naddunajskimi. Konieczność utrzymania silnej armii przy zmniejszonych dochodach powodowała, że kryzys cesarstwa utrzymywał się pod rządami dynastii Sewerów ( r. n.e.). Skomplikowaną sytuację pogarszał konflikt z senatem, spadek realnej wartości pieniądza oraz narastające zagrożenie ze strony Persji pod władzą dynastii Sassanidów. Oprócz wydarzeń natury politycznej i ekonomicznej obserwować można wiekopomne przemiany etniczne i kulturowe. Zainicjowana przez Cezara Augusta kolonizacja podbitych prowincji doprowadziła do znacznej romanizacji wielu z nich. Osadnictwo weteranów na żyznych terenach poza Italią miało rozładować problem braku wystarczającej ilości ziemi uprawnej dla chłopów na Półwyspie Apenińskim. Oprócz kolonizacji, także nadawanie obywatelstwa rzymskiego wybranym grupom w prowincjach przyczyniało się wydatnie do ich romanizacji. Stopniowe zacieranie różnic między rdzennymi ziemiami imperium rzymskiego (Italią), a podbitymi prowincjami przebiegało głównie na Zachodzie cesarstwa (Galia, Hiszpania, Afryka Północna), a w mniejszym stopniu na Wschodzie. Wprowadzenie nowego prawa związane jest z osobą cesarza Karakalli ( ), używającego w łacińskich źródłach imienia Marcus Aurelius Severus Antoninus. Zdobywał on doświadczenie w rządzeniu państwem, pomagając swojemu ojcu Septymiuszowi Sewerowi. Po jego śmierci (211 r.) współrządził krótko z bratem Getą (212 r.), a jego zamordowaniu przejął samodzielne rządy. W opinii antycznych historiografów Karakalla odwoływał się do wzorów monarszego postępowania Augusta i Aleksandra Macedońskiego, którego wprost nazywał Augustem Wschodu. Propagował ideę powszechnego pokoju i zbratania się ludów mieszkających w granicach imperium, choć szczegółowa prezentacja tej idei z powodu braku źródeł nie jest w pełni jasna. Wydaje się, że istotnym filarem tego programu miał być edykt cesarski znany jako Constitutio Antoniniana. 11

12 Pomniki praw człowieka w historii Początkowo obywatelstwo rzymskie przysługiwało tylko mieszkańcom Rzymu. W 89 r. p.n.e. przyznawano je wszystkim wolnym mieszkańcom Italii. W antycznej tradycji prawnej obywatel rzymski miał prawo do głosowania (ius suffragii), do służby w legionach rzymskich (ius militiae), do wyboru na urząd państwowy (ius honorum), do odwołania się do opinii publicznej, jeżeli wyrok wydany przez sąd wydawał się niesprawiedliwy (ius provocationis), do własności (ius census), do zawierania małżeństwa uznawanego przez rzymski porządek prawny (ius conubii), do dysponowania majątkiem i korzystania z prawa cywilnego (ius commercii), do sporządzania i dziedziczenia z rzymskiego testamentu. Edykt Constitutio Antoniniana, nazwany tak od przydomka cesarza (Antoninus), znany jest z uszkodzonego tekstu papirusu (P.Giss. 40 I). Został on odkryty w 1902 r. i po raz pierwszy opublikowany w 1907 r. przez P. M. Meyera. Brakuje około 1/3 tekstu z każdej linijki Constitutio Antoniniana, dlatego też możliwych jest kilka logicznych rekonstrukcji tekstu. Tekst dekretu Karakalli, przyznający obywatelstwo rzymskie wszystkim wolnym mieszkańcom imperium, zapisany został na papirusie po grecku, zapewne jako tłumaczenie łacińskiej Constitutio Antoniniana. Dyskusję budziła data jego wystawienia, motywy przyświecające cesarzowi oraz jego dokładna wymowa prawna edyktu. Według niektórych historyków idea nadania obywatelstwa rzymskiego wszystkich wolnym mieszkańcom imperium zrodziła się jeszcze za panowania cesarza Septymiusza Sewera. Papirus zawiera cztery akty prawne: 1) dekret przyznający obywatelstwo rzymskie, 2) dekret o amnestii, 3) i 4) fragmenty rozkazu o wypędzeniu egipskich chłopów z Aleksandrii. Z datacji drugiego fragmentu można stwierdzić, że cesarz Karakalla wydał ten dekret w Rzymie 11 lipca 212 r. (lub tuż po tej dacie). Wydaje się jednak, że jego treść nie była powszechnie znana w Egipcie do początku 213 r., kiedy spisano papirus. Także wprowadzanie w życie tego dekretu musiało być rozłożone w czasie. Wiązało się z koniecznością przygotowania przez prawników wielu szczegółowych postanowień, będących następstwem decyzji cesarza. Dyskusyjny pod wieloma względami jest zakres nadania obywatelstwa rzymskiego. Krytyka tekstu jest utrudniona z powodu luk w tekście papirusu. Wydaje się jednak pewne, że intencją Karakalli było powszechne nadanie obywatelstwa rzymskiego (z wyjątkiem niewolników i barbarzyńców), co znajduje potwierdzenie w innych zachowanych źródłach z epoki. Wielu mieszkańców imperium posiadało w początkach III w. obywatelstwo, ale nadal zachowywało ono swoją atrakcyjność. Do tej pory obywatelstwo rzymskie nadawane było jako nagroda czy jako motywacja do odbywania służby w armii rzymskiej. Teraz miało być przypisane wszystkim wolnym ludziom w całym imperium, co oczywiście budziło niezadowolenie lokalnej arystokra- 12

13 Edykt cesarza Karakalli z 212 roku cji i administracji rzymskiej. Wątpliwości wzbudza znaczenie terminu dediticii i dalszego prawnego położenia tej grupy ludności. Wydanie tak ważnego dokumentu prawnego musiało być powiązane z szerszym planem ideologicznym cesarza. Trudno znaleźć jakąś dokładną analogię w świecie antycznym do postanowień edyktu Karakalli. Kluczem do zrozumienia wydaje się być wielka wyprawa cesarza na Wschód, wojna z Partami i przyłączenie Armenii jako prowincji rzymskiej. Niczym Aleksander Macedoński, chciał podbić i przyłączyć do swego uniwersalistycznego imperium ziemie, którymi kiedyś władał jego idol. Cesarz został zamordowany w 217 r., a jego plany polityczne upadły. Pozostał jednak edykt i jego długofalowe skutki. W następnych wiekach stopniowo podział na posiadających obywatelstwo rzymskie i nieposiadających zastępowany był innym na ludzi szlachetnie urodzonych (łac. honestiores), do których należeli senatorowi, arystokracja, elity lokalne, żołnierze) oraz niskiego stanu (łac. humiliores), do których zaliczano pozostałą ludność. Tekst przekładu w języku polskim Imperator Cezar Marek Aureliusz Sewer Antoninus August ogłasza: Teraz zaś [...] skoro żale i pretensje zostały wniesione, najbardziej stosownym jest bym zastanowił się, w jakim sposób złożyć mogę dzięki bogom nieśmiertelnym za to, że tym zwycięstwem [...] mnie wybawili. Sądzę przeto, że jestem w stanie zadośćuczynić ich [tj. bogów R.W.] majestatowi tak wspaniale i pobożnie, jeśli peregrynów ilekroć wstąpią do liczby moich ludzi przywiodę do kultu [?] bogów. Dlatego też nadaję obywatelstwo Rzymskie wszystkim peregrynom przebywającym we wszelkiego rodzaju miastach całego świata, wyjąwszy dediticii. Przystoi bowiem, by wielka ilość nie tylko wszystko [...], lecz także by otoczyć zwycięstwem. Ponadto edykt ten powiększy [?] majestat ludu Rzymskiego, gdyż ta sama godność stanie się udziałem innych [?] [peregrynów?] [...] Tekst oryginalny Tekst na podstawie: Fontes iuris Romani antejustiniani, ed. S. Riccobono, t. 1, Florentiae 1941, nr 88, s Tekst łaciński został zrekonstruowany w oparciu o zachowany grecki oryginał, który był w dodatku uszkodzony. Powoduje to wiele trudności przy 13

14 Pomniki praw człowieka w historii prawidłowej interpretacji litery i ducha edyktu cesarskiego. Zarówno przekład na język polski, jak i tłumaczenie na język angielski należy traktować bardziej jako interpretację łacińsko-greckiego pierwowzoru, niż dosłowne tłumaczenie. Imperator Caesar Marcus Aurelius Seuerus Antoninus Augustus dicit: Nunc uero (...) potius oportet querellis et libellis sublatis quaerere quomodo diis immortalibus gratias agam, quod ista uictoria (...) me seruauerunt. Itaque existimo sic magnifice et religiose maiestati eorum satisfacere me posse, si peregrinos, quotiens cumque in meorum hominum numerum ingressi sint, in religiones (?) deorum inducam. Do igitur omnibus peregrinis, qui in orbe terrarum sunt, ciuitatem Romanorum, manente omni genere ciuitatum, exceptis dediticiis. Oportet enim multitudinem non solum omnia (...) sed etiam uictoria circumcingi. Praeterea hoc edictum augebit (?) maiestatem populi Romanorum cum facta sit eadem aliorum (?) (peregrinorum?) dignitas. (...) Tekst przekładu w języku angielskim Tekst na podstawie: Ancient Roman statutes. A translation with introduction, commentary, glossary, and index, ed. and tr. Allan Chester Johnson, Paul Robinson Coleman-Norton, Frank Card Bourne, general editor, Clyde Pharr, Clark, N.J. 2003, nr 277, s , n W tekście angielskim widać dokładnie, jak trudno było przełożyć łacińską znieszktałconą składnię na poprawną gramatycznie wypowiedź na angielsku. W wiele bardziej czytelne są pozostałe trzy części edyktu cesarskiego. Emperor Caesar Marcus Aurelius Severus Antoninus Augustus proclaims : It is most fitting that, as I ascribe the causes and the reasons of events to divine origin, I should attempt to render thanks to the immortal gods for their preservation of me in so grant a danger. I believe, therefore, that most magnificently and reverently I can perform a service not unworthy of their majesty, if I make my offerings to the gods in company with the foreigners who at any time have entered the number of my subjects, as well as with my own people. I grant, therefore, to all foreigners throughout the Empire the Roman citizenship, though.... are preserved except the dediticii. For it is proper that the populace not only should.... everything, but also should share in the victory. This edict will enhance [?] the majesty of the Roman people [?] 14

15 Edykt cesarza Karakalli z 212 roku Nota bibliograficzna: E.J. Bikerman, Das Edikt des Kaisers Caracalla in P. Giss. 40 I, Berlin 1926; Ch. Sasse, Die Constitutio Antoniniana. Eine Untersuchung über den Umfang der Bürgerrechtsverleihung auf Grund des Papyrus Giss. 40 I, Wiesbaden, 1958; N. Sherwin-White, The Roman Citizenship, Oxford 1973; H. Wolff, Die Constitutio Antoniniana und Papyrus Gissensis 40 I, Köln 1976; J. F. Gilliam, Dura Rosters and the Constitutio Antoniniana, Historia, t. 14 (1965), s ; W. Williams, Caracalla and the authorship of imperial edicts and epistles, Latomus, t. 38 (1979), s ; M. Cary, H.H. Scullard, Dzieje Rzymu, Warszawa 1992; Adam Łukaszewicz, Aegyptiaca Antoniniana. Działalność Karakalli w Egipcie ( ), Warszawa 1993; T. Spagnuolo Vigorita, Citt e Impero. Un seminario sul pluralismo cittadino nell impero romano, Napoli 1996, s ; P.A. Kuhlmann, Die Giessener literarischen Papyri und die Caracalla Erlasse. Edition, Übersetzung und Kommentar, Giessen 1994; P. Pinna Parpaglia, Sacra peregrina, civitas Romanorum, dediticii nel papiro Giessen n. 40, Sassari

16 16

17 II EDYKT MEDIOLAŃSKI O TOLERANCJI Z 313 ROKU 17

18 18

19 EDYKT MEDIOLAŃSKI O TOLERANCJI Z 313 ROKU Wydanie edyktu przez cesarzy Konstantyna Wielkiego i Licyniusza w 313 r. poprzedził okres prześladowań za panowania cesarza Dioklecjana ( r.). W 297 r. wydał on edykt skierowany przeciwko manichejczykom. Wkrótce jednak zwrócił się przeciwko chrześcijanom. Pomiędzy lutym 303 r. a styczniem/lutym 304 r. wydał cztery edykty sankcjonujące prześladowania. Na mocy pierwszego konfiskowano przedmioty kultu religijnego i burzono kościoły. Kolejny edykt nakazywał aresztowanie przełożonych Kościoła, czyli duchowieństwo. Trzeci edykt zezwalał na zwolnienie tych duchownych, którzy wyparli się wiary i brali udział w złożeniu ofiar bogom. Ostatni edykt nakazywał wszystkim mieszkańcom cesarstwa złożyć ofiarę bogom pod groźbą najgorszych tortur, a najczęściej śmierci. W poszczególnych prowincjach cesarstwa prześladowania trwały ze zmienną intensywnością i w różnym czasie. Postanowienia czterech edyktów najdłużej utrzymywane były w mocy na Wschodzie (do 313 r.). Sam Dioklecjan abdykował w 305 r., lecz prześladowania kontynuowali jego następcy. Wielu chrześcijan przypłaciło wierność wierze śmiercią, powiększając rzesze męczenników. Prześladowania znacznie podkopały struktury Kościoła. Szczególnie w tradycji chrześcijaństwa wschodniego wydarzenia te weszły na trwałe do historii. Surowe i niekiedy sadystyczne prześladowania powodowały, że znaczne rzesze wiernych wypierały się wiary, co tworzyło nową sytuację dla Kościoła (jak traktować tych wiernych?). Wielkie imperium rzymskie, obejmujące wszystkie kraje basenu Morza Śródziemnego, rządzone było przez cesarza (później cesarzy), mających władzę absolutną. Przed abdykacją Dioklecjan opracował precyzyjny system sukcesji władzy, lecz został on zastosowany tylko raz w 305 r. W następstwie czego w latach r. wielu pretendentów rościło sobie prawo do tronu. W 310 r. rządziło cesarstwem aż siedmiu cesarzy. Brak stabilnej władzy centralnej utrudniał rozwiązanie napiętych relacji między chrześcijaństwem a imperium romanum. Pierwszym, znaczącym gestem, prowadzącym do zmian, był dekret cesarza Galeriusza z 30 kwietnia 311 r., wydany w Nikomedii na kilka dni przed jego śmiercią. Ubolewał w nim nad uporem chrześcijan, którzy nie chcieli powrócić do dawnej wiary Rzymian, ale ostatecznie ogłosił tolerancję wobec nich. Maksencjusz, władający Italią i Afryką, polecił zwrócić chrześcijanom ich świątynie. Podobnie postąpił Maksymin Daja, lecz wkrótce wznowił prześladowania, by ostatecznie ulec władzy nowych władców cesarstwa Konstantyna (później nazwanego Wielkim) i Licyniusza. 19

20 Pomniki praw człowieka w historii Panowanie Konstantyna ( ) oznaczało jedną z najważniejszych przemian w dziejach chrześcijaństwa, lecz nie sposób ograniczyć wymowy dekretu o tolerancji tylko do tej religii, czy w ogóle do spraw wiary. Trudno dziś jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, kiedy cesarz się nawrócił, czy była to decyzja stopniowa (ewolucyjna), czy jednorazowa. Faktem jest bezspornym, że tuż przed swoją śmiercią (co było wówczas zwyczajem) przyjął chrzest. Walcząc o władzę nad zachodnimi prowincjami cesarstwa, Konstantyn pokonał w rozstrzygającej bitwie przy Moście Mulwijskim nieco na północ od Rzymu wojska Maksencjusza 12 października 312 r. Według późniejszej legendy miał on polecić swoim wojskom umieszczenie na tarczach znaku krzyża, lecz trudno dociec prawdziwości tego podania. Faktem bezspornym pozostaje wydanie edyktu tolerancyjnego przez Konstantyna, który wówczas rządził na Zachodzie, i Licyniusza, który kontrolował wschodnie prowincje. Dekret wydany 15 czerwca 313 r., nazajutrz po zwycięstwie wojsk Konstantyna nad armią Maksymina Daji, został przygotowany podczas spotkania Konstantyna i Licyniusza w Mediolanie na początku 313 r. z okazji ślubu Licyniusza z przyrodnią siostrą Konstantyna Konstancją. Tekst edyktu nie zachował się w oryginale i jest znany z dwóch (równobrzmiących) redakcji podanych przez Laktancjusza (Lucius Caelius Firmianus zm. 330 r.) w jego dziele De moribus persecutorum ( O śmierci prześladowców ) oraz przez Euzebiusza z Cezarei zm. 338 r., w jego dziele Ekklesiastike historia ( Historia Kościelna ). Na mocy tego edyktu chrześcijanie uzyskali pełną i całkowitą swobodę sprawowania kultu. Zwrócono im natychmiast wszystkie skonfiskowane świątynie i majątki. Dzięki tym prawom chrześcijanie mogli przystąpić do odbudowy struktur Kościoła, zniszczonych w wielu prowincjach rzymskich na skutek prześladowań. Wkrótce sam Konstantyn obdarzył chrześcijan mieszkających w afrykańskich prowincjach imperium dalszymi prawami, przekazując określone sumy na potrzeby duchowieństwa oraz zwalniając ich z obowiązku płacenia podatków. Edykt mediolański i panowanie cesarza Konstantyna zapoczątkowało nowy okres w dziejach cesarstwa. Wiele instytucji prawnych, osiągnięć cywilizacyjnych i kulturowych miało przetrwać w późniejszych wiekach w Kościele (nazwanym później rzymskim), kiedy cesarstwo zachodnie padło pod naporem plemion barbarzyńskich w V wieku. W 315 r. pojawiły się pierwsze symbole chrześcijańskie na monetach bitych przez Konstantyna, a w 323 r. zanikły pogańskie wzory. Dzięki poparciu św. Heleny, matki Konstantyna, wzniesione zostały świątynie chrześcijańskie 20

21 Edykt Mediolański o tolerancji z 313 roku (w tym bazylika na Lateranie) czy kościół Grobu Świętego w Jerozolimie. Z czasem Kościół uzyskał uprzywilejowaną pozycję prawną, kiedy cesarstwo zaczęło uznawać prawomocność wyroków sądów biskupich nawet w sprawach świeckich. W 323 r. po raz pierwszy chrześcijanin objął urząd konsula. Cesarz jednak zaczął bezpośrednio ingerować w życie Kościoła, co było widoczne podczas zwołanego soboru powszechnego w Nicei w 325 r., który przyjął tzw. nicejskie wyznanie wiary (Credo). W 319 r. Konstantyn wydał pierwszy edykt ograniczający prywatne składanie ofiar, magii i wróżenia w domach prywatnych. Zniesienie ograniczeń w działalności ewangelizacyjnej Kościoła przyniosło jego szybki rozwój, ale jednocześnie unaoczniło pierwsze herezje (arianie). Krótkotrwałe panowanie cesarza Juliana Apostaty ( ), który chciał przywrócić pogańskie wierzenia, nie zahamowało tego procesu. Za panowania cesarza Teodozjusza Wielkiego ( ) ortodoksyjne chrześcijaństwo stało się religią państwową, wymierzającą kary heretykom (381 r.). On także ostatecznie nakazał zamknięcie świątyń pogańskich (391 r.). Stało się to niespełna 80 lat po wydaniu edyktu o tolerancji wobec chrześcijan. Tekst przekładu w języku polskim Laktancjusz, Pisma wybrane, przekład Jan Czuj, Poznań 1933, s (Pisma Ojców Kościoła w polskim tłumaczeniu, pod red. J. Sajdaka, t. 16); przedruk: Powszechna historia państwa i prawa, Poznań 1975, s oraz B. Lesiński, J. Walachowicz, Historia ustroju państwa w tekstach źródłowych, Warszawa Poznań 1992, s. 16. Tekst edyktu mediolańskiego był wielokrotnie przedrukowywany zarówno w opracowaniach monograficznych, jak i w wyborach źródeł z epoki. Dla wielu dokument ten był sztandarowym przykładem przemian w świadomości elit w cesarstwie rzymskim. Edykt mediolański 313 r. Gdy tak ja, Konstantyn August, jak i ja, Licyniusz August, zeszliśmy się szczęśli wie w Mediolanie i omawiali wszystko, co należy do pożytku oraz bezpieczeństwa pu blicznego, postanowiliśmy między innymi zarządzić to, cośmy dla wielu ludzi uważali za pożyteczne, a w pierwszym rzędzie co dotyczy czci należnej Bóstwu. A zatem uradziliśmy dać chrześcijanom wszystkim innym wolność wyznania religii, jaką kto chce, by tak dla nas, jako też dla wszystkich, pod naszą władzą zostających. Bóstwo istniało na stolicy niebieskiej jako cel modłów i źródło zmiłowania. Przeto zdrową radą powo dowani i z najsłusz- 21

22 Pomniki praw człowieka w historii niejszej wychodząc zasady, uznaliśmy, iż nie należy odmawiać wol ności bezwzględnie nikomu, kto by umysł swój skierował czy to ku obrządkowi chrześcijan, czy też ku takiej religii, jaką dla siebie uważa za najodpowiedniejszą; by najwyż sze Bóstwo, którego religii dobrowolnie ulegamy, mogło nam we wszystkim użyczać swej łaski i życzliwości. Przeto spodobało się nam uświadomić Łaskawość Twoją, by po usunięciu wszyst kich w ogóle warunków, jakie przedtem w pismach do urzędu Twego skierowanych odnośnie do imienia chrześcijan zawarte były teraz każdy z tych, którzy tę samą wolę mają zachowywania religii chrześcijańskiej, swobodnie i po prostu bez jakiegokolwiek niepokoju i naruszania to samo mógł zachowywać. Postanowiliśmy Troskliwość Twoją jak najgruntowniej o tym uwiadomić, abyś wiedział, że daliśmy także chrześcijanom wolną i bezwzględną możność wyznawa nia ich religii. Gdy się dowiadujesz, że tym na to zezwoliliśmy, rozumie Łaskawość Twoja, iż również i dla innych podobnie wolna i otwarta przyznana została możność w naszych spokojnych czasach wybrania sobie przedmiotu kultu, ponieważ pod żad nym względem nie chcemy uwłaczać ani honorowi kogokolwiek, ani religii. Nadto postanawiamy odnośnie do chrześcijan, że miejsca, w których się przedtem zgro madzali, a które także w dawniejszych pismach do urzędu Twego były wymieniane, mają im być zwrócone darmo, bez żadnego odszkodowania, bez żadnego zwlekania lub wahania, chociażby były sprzedane, czy to przez skarb nasz, czy przez kogokolwiek innego. Również czym prędzej zwrócić mają i ci, którzy te miejsca otrzymali w darze lub kupili, a ci, którzy jakieś obietnice dostali, niech się zwrócą do naszego namiestnika, by ich prośbie zadość się stało. Tekst oryginalny Na podstawie: Lactantius, De Mortibus Persecutorum, ed. O. F. Fritzsche, Leipzig 1844, (Opera, Bd. 2), s (Bibl Patr. Ecc. Lat. XI). Ponieważ nie zachował się oryginalny dokument, jest on cytowany na podstawie dzieła historiograficznego z epoki, napisanego przez autora, który był naocznym świadkiem wydarzeń (Laktancjusz zmarł w 330 r.). Cum feliciter tam ego [quam] Constantinus Augustus quam etiam ego Licinius Augustus apud Mediolanum cinvenissemus atque universa quae ad commoda et securitatem publicam pertinerent, in tractatu haberemus, haec inter cetera quae videbamus pluribus hominibus profutura, vel in primis ordinanda esse credidimus, quibus divinitatis reverentia continebatur, ut daremus et Christianis et omnibus 22

Narodziny monarchii stanowej

Narodziny monarchii stanowej Narodziny monarchii stanowej 1. Przemiany społeczne Mimo władzy patrymonialne władca musiał liczyć się z możnymi Umowy lenne wiążą króla (seniora) z jego wasalami Wzajemna zależność i obowiązki X/XI w.

Bardziej szczegółowo

Konstytucja 3 maja 1791 roku

Konstytucja 3 maja 1791 roku Konstytucja 3 maja 1791 roku 3 maja, jak co roku, będziemy świętować uchwalenie konstytucji. Choć od tego wydarzenia minęło 226 lat, Polacy wciąż o nim pamiętają. Dlaczego jest ono tak istotne? Jaki wpływ

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. I. Wprowadzenie do historii. II. Początki cywilizacji. Od autorów... 8

Spis treêci. I. Wprowadzenie do historii. II. Początki cywilizacji. Od autorów... 8 Od autorów....................................... 8 I. Wprowadzenie do historii 1. Dzieje historia historiografia...................... 12 Czym jest historia?............................... 12 Przedmiot

Bardziej szczegółowo

Magna Charta Libertatum

Magna Charta Libertatum Wielka Karta Swobód Magna Charta Libertatum Edycja komputerowa: www.zrodla.historyczne.prv.pl Mail: historian@z.pl MMIII Jan z Bożej łaski król Anglii, pan Irlandii, książę Normandii i Akwitanii oraz hrabia

Bardziej szczegółowo

2. Wpisz w odpowiednie miejsca nazwy: Inflanty, ziemię smoleńską, ziemię czernihowską, wschodnią Ukrainę.

2. Wpisz w odpowiednie miejsca nazwy: Inflanty, ziemię smoleńską, ziemię czernihowską, wschodnią Ukrainę. 1. Uzupełnij schemat wpisując w odpowiednie miejsca podane pojęcia: wojsko, izba poselska, urzędnicy, skarb, prawo, waluta, król, senat, polityka zagraniczna. RZECZPOSPOLITA OBOJGA NARODÓW 2. Wpisz w odpowiednie

Bardziej szczegółowo

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl Copyright for Polish edition by Bartosz Goździeniak Data: 4.06.2013 Tytuł: Pytanie o czynność wykonywaną w czasie teraźniejszym Autor: Bartosz Goździeniak e-mail: bgozdzieniak@gmail.com Darmowy artykuł,

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320)

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) Spis treści Do Czytelnika 5 Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) 1.1. Początki i rozwój państwa polskiego (do 1138). Rozbicie dzielnicowe i dążenia

Bardziej szczegółowo

HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA

HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA 2016-09-01 HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna. Uczeń sytuuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w czasie oraz porządkuje je

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

UKŁAD. o tranzycie międzynarodowych służb powietrznych, podpisany w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r.

UKŁAD. o tranzycie międzynarodowych służb powietrznych, podpisany w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r. Dz.U. 1959 Nr 35, poz. 213 UKŁAD o tranzycie międzynarodowych służb powietrznych, podpisany w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r. Przekład. W imieniu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej RADA PAŃSTWA POLSKIEJ

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) 6. Dziedzictwo antyku. Uczeń: 1) charakteryzuje

Bardziej szczegółowo

Konstytucja wk r. Prezydent cd

Konstytucja wk r. Prezydent cd Konstytucja wk 8 10.05.2009r. Prezydent cd Prezydent RP pełni funkcję arbitra. Przyjęcie tej koncepcji oznacza, że w przypadku zakłócenia wzajemnych stosunków między rządem a Sejmem, Prezydent powinien

Bardziej szczegółowo

Jak zasada Pareto może pomóc Ci w nauce języków obcych?

Jak zasada Pareto może pomóc Ci w nauce języków obcych? Jak zasada Pareto może pomóc Ci w nauce języków obcych? Artykuł pobrano ze strony eioba.pl Pokazuje, jak zastosowanie zasady Pareto może usprawnić Twoją naukę angielskiego. Słynna zasada Pareto mówi o

Bardziej szczegółowo

VI. Karty pracy i załączniki do scenariuszy

VI. Karty pracy i załączniki do scenariuszy VI. Karty pracy i załączniki do scenariuszy 6. Ateny i Sparta historia polityczna starożytnej Grecji Karta pracy Zadanie 1. Opracuj kalendaria pięciu najważniejszych twoim zdaniem wydarzeń z dziejów politycznych

Bardziej szczegółowo

Europejska Inicjatywa Obywatelska. w obronie Małżeństwa i Rodziny. Tytuł przedkładanej inicjatywy obywatelskiej: Europejska Inicjatywa Obywatelska

Europejska Inicjatywa Obywatelska. w obronie Małżeństwa i Rodziny. Tytuł przedkładanej inicjatywy obywatelskiej: Europejska Inicjatywa Obywatelska Europejska Inicjatywa Obywatelska w obronie Małżeństwa i Rodziny I. Proponowany wniosek do Komisji Europejskiej Tytuł przedkładanej inicjatywy obywatelskiej: Europejska Inicjatywa Obywatelska w obronie

Bardziej szczegółowo

Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa

Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa Stan wojenny został nareszcie oceniony i osądzony w kategoriach prawno konstytucyjnych przez kompetentny organ

Bardziej szczegółowo

Katedra Lingwistyki Formalnej, Uniwersytet Warszawski. Sprostowanie. do artykułu Andrzeja Markowskiego. Dwudziestolecie Rady Języka Polskiego

Katedra Lingwistyki Formalnej, Uniwersytet Warszawski. Sprostowanie. do artykułu Andrzeja Markowskiego. Dwudziestolecie Rady Języka Polskiego Janusz S. Bień Katedra Lingwistyki Formalnej, Uniwersytet Warszawski Warszawa jsbien@uw.edu.pl Sprostowanie do artykułu Andrzeja Markowskiego Dwudziestolecie Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN Słowa

Bardziej szczegółowo

Przedmiot humanistyczny (C) - opis przedmiotu

Przedmiot humanistyczny (C) - opis przedmiotu Przedmiot humanistyczny (C) - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Przedmiot humanistyczny (C) Kod przedmiotu 08.0-WH-PolitP-W-PH(C) Wydział Kierunek Wydział Humanistyczny Politologia / Relacje

Bardziej szczegółowo

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących:

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących: UZASADNIENIE Protokół Fakultatywny do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania został przyjęty w dniu 18 grudnia 2002 r.

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE

HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA I PRAHISTORIA Czas w historii. Klasyfikacja źródeł historycznych. Pradzieje ludzkości. Ocena dopuszczająca: zna pojęcia źródło historyczne, era ; zlokalizuje

Bardziej szczegółowo

Art. 118 ust. 2 ustawy o PSP przewiduje, że od kary upomnienia wymierzonej przez

Art. 118 ust. 2 ustawy o PSP przewiduje, że od kary upomnienia wymierzonej przez RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich dr Janusz KOCHANOWSKI Warszawa, dnia 11/09/2006 r. RPO-510021-IX-905/05/WK 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827

Bardziej szczegółowo

Lekcja 1 Przedstawianie się

Lekcja 1 Przedstawianie się Lekcja 1 Przedstawianie się i poznawanie innych 2 Wysłuchaj dialogów, najpierw w wersji oryginalnej, później z tłumaczeniem. Powtarzaj poszczególne kwestie za lektorami. Dialog 1 Przedstawianie się w sytuacji

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA. o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzona w Hadze dnia 4 maja 1971 r. (Dz. U. z dnia 15 kwietnia 2003 r.)

KONWENCJA. o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzona w Hadze dnia 4 maja 1971 r. (Dz. U. z dnia 15 kwietnia 2003 r.) Dz.U.03.63.585 KONWENCJA o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzona w Hadze dnia 4 maja 1971 r. (Dz. U. z dnia 15 kwietnia 2003 r.) W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ

Bardziej szczegółowo

Istotą naszego powołania jest tak całkowite oddanie się Bogu, byśmy byli jego ślepym narzędziem do wszystkiego, do czego tylko Bóg nas zechce użyć.

Istotą naszego powołania jest tak całkowite oddanie się Bogu, byśmy byli jego ślepym narzędziem do wszystkiego, do czego tylko Bóg nas zechce użyć. o. Walerian Porankiewicz Istotą naszego powołania jest tak całkowite oddanie się Bogu, byśmy byli jego ślepym narzędziem do wszystkiego, do czego tylko Bóg nas zechce użyć. To całkowite oddanie się Bogu

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. Klasa: V a Przedmiot: historia i społeczeństwo Nauczyciel: mgr Małgorzata Borowska. Temat lekcji: Wielkie religie średniowiecza.

SCENARIUSZ LEKCJI. Klasa: V a Przedmiot: historia i społeczeństwo Nauczyciel: mgr Małgorzata Borowska. Temat lekcji: Wielkie religie średniowiecza. SCENARIUSZ LEKCJI Klasa: V a Przedmiot: historia i społeczeństwo Nauczyciel: mgr Małgorzata Borowska Temat lekcji: Wielkie religie średniowiecza. Cele lekcji: Na lekcji uczniowie: poznają przyczyny i skutki

Bardziej szczegółowo

Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r.

Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 235 ust.

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ II - MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA

ARKUSZ II - MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZ II - MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA Zadania od 41. do 59. związane z analizą źródeł wiedzy historycznej (30 punków) Zasady oceniania: za rozwiązanie wszystkich zadań z arkusza II można uzyskać

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z języka angielskiego poziom podstawowy ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar

Bardziej szczegółowo

HISTORIA POWSZECHNA USTROJU I PRAWA. Autor: TADEUSZ MACIEJEWSKI. Część I. Starożytność

HISTORIA POWSZECHNA USTROJU I PRAWA. Autor: TADEUSZ MACIEJEWSKI. Część I. Starożytność HISTORIA POWSZECHNA USTROJU I PRAWA Autor: TADEUSZ MACIEJEWSKI Część I. Starożytność Rozdział I. Monarchie despotyczne i wielkie imperia Wschodu 1. Rys historyczny 2. Ustrój społeczny despotii 3. Ustrój

Bardziej szczegółowo

S T A T U T STOWARZYSZENIA O NAZWIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ ZIEMI OPATOWIECKIEJ W OPATOWCU"

S T A T U T STOWARZYSZENIA O NAZWIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ ZIEMI OPATOWIECKIEJ W OPATOWCU S T A T U T STOWARZYSZENIA O NAZWIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ ZIEMI OPATOWIECKIEJ W OPATOWCU" ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 Stowarzyszenie o nazwie Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Opatowieckiej w Opatowcu

Bardziej szczegółowo

Wielce Szanowna Pani Premier

Wielce Szanowna Pani Premier Warszawa, 28/02/2007 RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich dr Janusz KOCHANOWSKI RPO-551982-VI/07/AB 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Prof.

Bardziej szczegółowo

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-634333-X-09/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Ewa Kopacz Minister Zdrowia W toku analizy przepisów

Bardziej szczegółowo

1. Republika i jej społeczeństwo

1. Republika i jej społeczeństwo Republika Rzymska 1. Republika i jej społeczeństwo Od 509 roku p.n.e. Rzym jest republiką Na podstawie tekstu ze s. 163-164 uzupełnić diagram SPOŁECZEŃSTWO RZYMSKIE Patrycjusze Plebejusze Niewolnicy PATRYCJUSZE

Bardziej szczegółowo

Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ]

Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ] Art. 173 Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ] Art. 175 1. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczpospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sady administracyjne

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

S T A T U T STOWARZYSZENIA POLSKA JEST NAJWAŻNIEJSZA. Rozdział I Postanowienia ogólne

S T A T U T STOWARZYSZENIA POLSKA JEST NAJWAŻNIEJSZA. Rozdział I Postanowienia ogólne S T A T U T STOWARZYSZENIA POLSKA JEST NAJWAŻNIEJSZA Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Stowarzyszenie pod nazwą POLSKA JEST NAJWAŻNIEJSZA działa na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach

Bardziej szczegółowo

Zastępca Szefa. Kancelarii Sejmu RP

Zastępca Szefa. Kancelarii Sejmu RP Do druku nr 166 WICEPREZES NACZELNEJ RADY ADWOKACKIEJ Jacek Trela Warszawa, dnia 18 stycznia 2015 r. Pan Adam Podgórski Zastępca Szefa Kancelarii Sejmu RP Dot. GMS-WP-173-296115 NRA -12-SM -1.1.2016 W

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SĄDU KOLEŻEŃSKIEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA ASTRONOMICZNEGO I Zakres działania Sądu Koleżeńskiego

REGULAMIN SĄDU KOLEŻEŃSKIEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA ASTRONOMICZNEGO I Zakres działania Sądu Koleżeńskiego REGULAMIN SĄDU KOLEŻEŃSKIEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA ASTRONOMICZNEGO I Zakres działania Sądu Koleżeńskiego 1. Sąd Koleżeński działa na podstawie statutu Towarzystwa i orzeka w sprawach określonych przez

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

PROJEKT. Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej PROJEKT Art. 1. W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z 2001 r. Nr 28, poz. 319, z 2006

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA KLUB SPORTÓW WALKI SAIYAN-PIASECZNO. Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT STOWARZYSZENIA KLUB SPORTÓW WALKI SAIYAN-PIASECZNO. Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT STOWARZYSZENIA KLUB SPORTÓW WALKI SAIYAN-PIASECZNO Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Klub nosi nazwę: Stowarzyszenie Klub Sportów Walki SAIYAN-PIASECZNO, w dalszych postanowieniach statutu zwane

Bardziej szczegółowo

YK KKK

YK KKK YK 367-377 KKK 2197-2257 1 1 brzmienie Wj 20, 12 Czcij ojca twego i matkę twoją, abyś długo żył na ziemi, którą Pan, Bóg twój, da tobie. Pwt 5, 16 Czcij swego ojca i swoją matkę, jak ci nakazał Pan, Bóg

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie WeWręczycy

Stowarzyszenie WeWręczycy ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA Stowarzyszenie WeWręczycy 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Stowarzyszenie WeWręczycy w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Pan Władysław Kosiniak Kamysz. Minister Pracy i Polityki Społecznej. Szanowny Panie Ministrze,

Pan Władysław Kosiniak Kamysz. Minister Pracy i Polityki Społecznej. Szanowny Panie Ministrze, R ZE C ZN IK PRAW OBYWATEL SKICH Irena Lipowicz Warszawa, 2 lipca 2015 r. VII.534.18.2015.MO Pan Władysław Kosiniak Kamysz Minister Pracy i Polityki Społecznej Szanowny Panie Ministrze, Uprzejmie dziękuję

Bardziej szczegółowo

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań.

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań. 22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA Wspomnienie obowiązkowe [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań II Czytanie 1 / 5 Z Homilii św. Jana Pawła II, papieża, wygłoszonej

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

GLIWICKIE METAMORFOZY STOWARZYSZENIE NA RZECZ DZIEDZICTWA KULTUROWEGO GLIWIC STATUT

GLIWICKIE METAMORFOZY STOWARZYSZENIE NA RZECZ DZIEDZICTWA KULTUROWEGO GLIWIC STATUT GLIWICKIE METAMORFOZY STOWARZYSZENIE NA RZECZ DZIEDZICTWA KULTUROWEGO GLIWIC STATUT ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Stowarzyszenie Gliwickie Metamorfozy stowarzyszenie na rzecz dziedzictwa kulturowego

Bardziej szczegółowo

WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ARKUSZ II MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA

WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ARKUSZ II MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ARKUSZ II MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA Zasady oceniania: za rozwiązanie wszystkich zadań z arkusza II można uzyskać maksymalnie 70 punktów, za rozwiązanie zadań powiązanych

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

Dz.U FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII. Art. 173.

Dz.U FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII. Art. 173. Dz.U.97.78.483 FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII SĄDY I TRYBUNAŁY Art. 173. Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezaleŝną

Bardziej szczegółowo

świat rzymski Pr a c a z b i o r owa p o d r e d a k c j ą

świat rzymski Pr a c a z b i o r owa p o d r e d a k c j ą świat rzymski w IV wieku Pr a c a z b i o r owa p o d r e d a k c j ą Pawła Filipczaka i Rafała Kosińskiego Kraków 2015 Recenzent: dr hab. Jacek Wiewiorowski Redakcja i korekta: Paweł Filipczak i Rafał

Bardziej szczegółowo

S T A T U T POLSKIEGO STOWARZYSZENIA OBROŃCÓW ŻYCIA CZŁOWIEKA ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

S T A T U T POLSKIEGO STOWARZYSZENIA OBROŃCÓW ŻYCIA CZŁOWIEKA ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE S T A T U T POLSKIEGO STOWARZYSZENIA OBROŃCÓW ŻYCIA CZŁOWIEKA ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Tworzy się stowarzyszenie pod nazwą Polskie Stowarzyszenie Obrońców Życia Człowieka. 2 Siedzibą Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

1. Powstanie państwa Franków

1. Powstanie państwa Franków Monarchia Franków 1. Powstanie państwa Franków Frankowie przywędrowali zza Renu w IV w. Sojusznicy Rzymu Główne ośrodki: Kolonia, Cambrai, Tournai V w. Childeryk z rodu Merowingów królem Franków Panowanie

Bardziej szczegółowo

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE OBYWATELSTWO UNII EUROPEJSKIEJ Każda osoba będąca obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest obywatelem europejskim. Obywatelstwo Unii Europejskiej uzupełnia

Bardziej szczegółowo

HISTORIA KLASA II GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA

HISTORIA KLASA II GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA 2016-09-01 HISTORIA KLASA II GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna. Uczeń sytuuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w czasie oraz porządkuje je

Bardziej szczegółowo

Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności

Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności Rozdział II Pojęcie każdej istoty rozumnej, która dzięki wszystkim maksymom swej woli musi się uważać za powszechnie prawodawczą, by z

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ ROZWOJU KULTURALNEGO WSI RDZAWKA.

STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ ROZWOJU KULTURALNEGO WSI RDZAWKA. STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ ROZWOJU KULTURALNEGO WSI RDZAWKA. Rozdział I Postanowienia ogólne. 1 Stowarzyszenie o nazwie Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Kulturalnego Wsi Rdzawka zwane dalej "Stowarzyszeniem",

Bardziej szczegółowo

PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY. Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r.

PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY. Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r. PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r. Część I PRAWO DO PRYWATNOŚCI WPROWADZENIE Prowadzące:

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI ARKUSZ GH-H1-125, GH-H4-125, GH-H5-125,

Bardziej szczegółowo

Poziom P-podstawowy PPponadpodstawowy. Zadanie 1 P (0-5) Wpisz we wskazane na mapie miejsca nazwy plemion zamieszkujących ziemie polskie w X wieku.

Poziom P-podstawowy PPponadpodstawowy. Zadanie 1 P (0-5) Wpisz we wskazane na mapie miejsca nazwy plemion zamieszkujących ziemie polskie w X wieku. Imię i nazwisko Sprawdzian diagnozujący wiadomości i umiejętności dla klasy V Dział: Dynastia Piastów na polskim tronie Nr w dzienniku.. Kl. V Poziom P-podstawowy PPponadpodstawowy Liczba pkt. Ocena Zadanie

Bardziej szczegółowo

określenie stanu sprawy/postępowania, jaki ma być przedmiotem przepisu

określenie stanu sprawy/postępowania, jaki ma być przedmiotem przepisu Dobre praktyki legislacyjne 13 Przepisy przejściowe a zasada działania nowego prawa wprost Tezy: 1. W polskim porządku prawnym obowiązuje zasada działania nowego prawa wprost. Milczenie ustawodawcy co

Bardziej szczegółowo

musimy zatem wiedzieć policzyć dokładnie zawołać po imieniu opatrzyć na drogę Zbigniew Herbert

musimy zatem wiedzieć policzyć dokładnie zawołać po imieniu opatrzyć na drogę Zbigniew Herbert IDEA Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami im. Witolda Pileckiego służy pogłębieniu refleksji nad polskim doświadczeniem konfrontacji z dwoma totalitaryzmami nazistowskim i komunistycznym. Został powołany

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

ZAPIS STENOGRAFICZNY. Posiedzenie Komisji Budżetu i Finansów Publicznych (103.) w dniu 8 sierpnia 2013 r. VIII kadencja

ZAPIS STENOGRAFICZNY. Posiedzenie Komisji Budżetu i Finansów Publicznych (103.) w dniu 8 sierpnia 2013 r. VIII kadencja ZAPIS STENOGRAFICZNY Posiedzenie Komisji Budżetu i Finansów Publicznych (103.) w dniu 8 sierpnia 2013 r. VIII kadencja Porządek obrad: 1. Rozpatrzenie wniosków zgłoszonych na 38. posiedzeniu Senatu do

Bardziej szczegółowo

Prawo konstytucyjne. Niestacjonarne Studia Prawa 2016/2017 semestr zimowy

Prawo konstytucyjne. Niestacjonarne Studia Prawa 2016/2017 semestr zimowy Prawo konstytucyjne Niestacjonarne Studia Prawa 2016/2017 semestr zimowy Stosunek prawa międzynarodowego do prawa krajowego Artykuł 38. 1. Trybunał, którego zadaniem jest orzekać na podstawie prawa międzynarodowego

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ ROZWOJU LOKALNEGO ZENDEK. Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ ROZWOJU LOKALNEGO ZENDEK. Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ ROZWOJU LOKALNEGO ZENDEK Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Stowarzyszenie Na Rzecz Rozwoju Lokalnego ZENDEK zwane dalej Stowarzyszeniem. 2.Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ dla osób ubiegających się o tytuł DIAKONISY

KWESTIONARIUSZ dla osób ubiegających się o tytuł DIAKONISY KWESTIONARIUSZ dla osób ubiegających się o tytuł DIAKONISY ZDJĘCIE KANDYDATKI (nakleić) Informacje wstępne Dane zawarte w kwestionariuszu są poufne i znajdują się w wyłącznej dyspozycji Naczelnej Rady

Bardziej szczegółowo

GRA MIEJSKA ŚLADAMi LubLinA

GRA MIEJSKA ŚLADAMi LubLinA GRA MIEJSKA ŚLADAMi LubLinA Lublin Lublin od wieków stanowił polska bramę na wschód i przez cały okres swego istnienia wielokrotnie wpisywał się w polskie kroniki. Początki osadnictwa na wzgórzach, które

Bardziej szczegółowo

Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Miłośników Kuźni Ustroń

Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Miłośników Kuźni Ustroń Załącznik nr 1 do uchwały nr I/01/11 Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Miłośników Kuźni Ustroń, z dnia 7 marca 2011 r. Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Miłośników Kuźni Ustroń

Bardziej szczegółowo

KRAJOWY ZESPÓŁ DO SPRAW PREWENCJI (FOREBYGGINGSENHET)

KRAJOWY ZESPÓŁ DO SPRAW PREWENCJI (FOREBYGGINGSENHET) Norweski Rzecznik Praw Obywatelskich (Sivilombudsmannen): KRAJOWY ZESPÓŁ DO SPRAW PREWENCJI (FOREBYGGINGSENHET) Zapobiega torturom i nieludzkiemu traktowaniu osób pozbawionych wolności Krajowy Zespół do

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI O PRAWIE Norma prawna

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI O PRAWIE Norma prawna Norma prawna PRAWO zbiór wszystkich obowiązujących w danym państwie norm prawnych. NORMA PRAWNA reguła ustanowiona lub uznana przez państwo, która określa jak należy postępować w oznaczonych okolicznościach.

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI GRUDZIEŃ 2011 Numer zadania 1. 2.

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia. Rozdział I Postanowienia ogólne

Statut Stowarzyszenia. Rozdział I Postanowienia ogólne Statut Stowarzyszenia Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Obszary Kultury" ( w skrócie O.K) w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Siedzibą stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Odrodzenie Państwa Polskiego w listopadzie 1918 roku. Teksty źródłowe

Odrodzenie Państwa Polskiego w listopadzie 1918 roku. Teksty źródłowe Odrodzenie Państwa Polskiego w listopadzie 1918 roku Teksty źródłowe Odezwa Rady Regencyjnej do Narodu Polskiego -11 listopada 1918 r. Rada Regencyjna do Narodu Polskiego. Wobec grożącego niebezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI Numer zadania Wymagania ogólne (z podstawy programowej) 1. II. Analiza

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ EDUKACJI KULTURALNEJ I POMOCY SPOŁECZNEJ SZANSA. Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ EDUKACJI KULTURALNEJ I POMOCY SPOŁECZNEJ SZANSA. Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ EDUKACJI KULTURALNEJ I POMOCY SPOŁECZNEJ SZANSA Rozdział I Postanowienia ogólne Stowarzyszenie o nazwie STOWARZYSZENIE NA RZECZ EDUKACJI KULTURALNEJ I POMOCY SPOŁECZNEJ SZANSA

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA GMINA SEROCK ŁĄCZY

STATUT STOWARZYSZENIA GMINA SEROCK ŁĄCZY STATUT STOWARZYSZENIA GMINA SEROCK ŁĄCZY ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie o nazwie: Gmina Serock Łączy, w skrócie GSŁ dalej zwane Stowarzyszeniem. 2. Siedzibą stowarzyszenia jest miasto

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA NASZE JEZIORA

STATUT STOWARZYSZENIA NASZE JEZIORA STATUT STOWARZYSZENIA NASZE JEZIORA ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę NASZE JEZIORA, w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie jest zrzeszeniem

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający 3 Prawo i sądy

Test sprawdzający 3 Prawo i sądy Test sprawdzający 3 Prawo i sądy Grupa II Imię i nazwisko... Klasa... Data... 1. (1 pkt) Podkreśl poprawną odpowiedz. Prawo dziedziczenia dziecko nabywa w chwili: A. narodzin. B. poczęcia. C. uzyskania

Bardziej szczegółowo

KULTURA STAROŻYTNEGO RZYMU PRAGMATYZM I REALIZM

KULTURA STAROŻYTNEGO RZYMU PRAGMATYZM I REALIZM KULTURA STAROŻYTNEGO RZYMU PRAGMATYZM I REALIZM CYWILIZACJA RZYMU Cywilizacja rozwijająca się w basenie Morza Śródziemnego i części Europy. Jej kolebką było miasto Rzym leżące w Italii, które w pewnym

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU NOWE LOGO RADIA BONUS

REGULAMIN KONKURSU NOWE LOGO RADIA BONUS REGULAMIN KONKURSU NOWE LOGO RADIA BONUS I. Organizatorem konkursu jest INSTYTUT DZIENNIKARSTWA I KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ z siedzibą: ul. Grodzka 40, II piętro. 31-044 Kraków. II. Celem konkursu jest stworzenie

Bardziej szczegółowo

1. Prawa, które człowiek nabywa w momencie urodzenia, sa A. nienaruszalne. C. powszechna. C. przyrodzone. D. niezbywalne.

1. Prawa, które człowiek nabywa w momencie urodzenia, sa A. nienaruszalne. C. powszechna. C. przyrodzone. D. niezbywalne. ID Testu: 53M1LI5 Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Prawa, które człowiek nabywa w momencie urodzenia, sa A. nienaruszalne. B. powszechne. C. przyrodzone. D. niezbywalne. 2. Do praw pierwszej generacji

Bardziej szczegółowo

DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA

DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA - Sposób sprawowania władzy, w którym decyzje podejmowane są bezpośrednio przez ogół wyborców bez pośrednictwa jakichkolwiek organów państwowych - Bezpośrednie decydowanie prze

Bardziej szczegółowo

Genealogia ćwiczenia praktyczne

Genealogia ćwiczenia praktyczne Genealogia ćwiczenia praktyczne 1. Dokończ poniższe zdanie, wybierając właściwą odpowiedź spośród podanych. Tablica zawiera informacje dotyczące : A. pierwszego władcy z dynastii Jagiellonów. C. władców

Bardziej szczegółowo

KURATORIUM OŚWIATY W GDAŃSKU KONKURS Z HISTORII DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM I STOPIEŃ ELIMINACJI 2013/2014

KURATORIUM OŚWIATY W GDAŃSKU KONKURS Z HISTORII DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM I STOPIEŃ ELIMINACJI 2013/2014 KURATORIUM OŚWIATY W GDAŃSKU KONKURS Z HISTORII DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM I STOPIEŃ ELIMINACJI 2013/2014 Imię i nazwisko ucznia (Numer ucznia): suma punktów: 50/.. Etap szkolny 1. Wymień epoki w dziejach ludzkości

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia

Statut Stowarzyszenia Statut Stowarzyszenia Związek Szlachty Tatarskiej Postanowienia ogólne 1 Związek Szlachty Tatarskiej dalej zwany Związkiem Szlachty Tatarskiej jest bezpośrednim kontynuatorem tradycji a także spadkobiercą

Bardziej szczegółowo

Nowenna do Chrystusa Króla Autor: sylka /04/ :21

Nowenna do Chrystusa Króla Autor: sylka /04/ :21 Nowenna do Chrystusa Króla Autor: sylka1989-07/04/2011 21:21 NOWENNA KU CZCI JEZUSA PRAWDZIWEGO KRÓLA Ta prosta nowenna jest szczególnym hojnym darem naszego Pana. W związku z tym Jezus da wyjątkowe tajemnice

Bardziej szczegółowo

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności Problemy współczesności Obecnie przeżywamy okres, w którym ludzkość znalazła się w stadium dotychczas nieznanych, wielkich problemów cywilizacyjnych. Jesteśmy świadkami nagromadzenia się przeróżnych trudności,

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STOWARZYSZENIA ZWYKŁEGO KOŁO WĘDKARSKIE ZŁOTY KARAŚ

REGULAMIN STOWARZYSZENIA ZWYKŁEGO KOŁO WĘDKARSKIE ZŁOTY KARAŚ REGULAMIN STOWARZYSZENIA ZWYKŁEGO KOŁO WĘDKARSKIE ZŁOTY KARAŚ 1 Stowarzyszenie Koło Wędkarskie ZŁOTY KARAŚ zrzesza miłośników wędkarstwa i przyrody, nawiązując do najlepszych tradycji polskich stowarzyszeń

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

PRAWA PODSTAWOWE W UNII EUROPEJSKIEJ

PRAWA PODSTAWOWE W UNII EUROPEJSKIEJ PRAWA PODSTAWOWE W UNII EUROPEJSKIEJ Marta Statkiewicz Katedra Prawa Międzynarodowego i Europejskiego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski OCHRONA PRAW CZŁOWIEKA W EUROPIE OCHRONA

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności Prawa i wolności: prawo do życia, zniesienie kary śmierci, wolność od tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania, wolność

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze słuchu 1.1. 1.2.

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015

EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 CZĘŚĆ 1. HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-H1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H1U KWIECIEŃ 2015 Zadanie

Bardziej szczegółowo

SPOSOBY NABYCIA OBYWATELSTWA POLSKIEGO

SPOSOBY NABYCIA OBYWATELSTWA POLSKIEGO Źródło: http://msw.gov.pl Wygenerowano: Czwartek, 15 października 2015, 15:50 SPOSOBY NABYCIA OBYWATELSTWA POLSKIEGO REGULACJA PRAWNA Zagadnienia nabycia obywatelstwa polskiego i jego utraty reguluje ustawa

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr.../.../08 Rady Miejskiej w Nowej Rudzie z dnia r.

Uchwała Nr.../.../08 Rady Miejskiej w Nowej Rudzie z dnia r. -PROJEKT- Uchwała Nr.../.../08 z dnia... 2008r. w sprawie zasad i trybu nadawania tytułów: Honorowy Obywatel Miasta Nowa Ruda oraz "Zasłużony dla Miasta Nowa Ruda Na podstawie art. 18 ust. 1 i ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił?

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dwie rzeczywistości Dobro i zło Inicjatywa królestwa światłości Inicjatywa królestwa światłości Chrześcijanin Zaplecze Zadanie Zaplecze w Bogu Ef. 1, 3-14 Wszelkie

Bardziej szczegółowo