PAN TADEUSZ ADAMA MICKIEWICZA W ESPERANTO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PAN TADEUSZ ADAMA MICKIEWICZA W ESPERANTO"

Transkrypt

1 Zbigniew Galor PAN TADEUSZ ADAMA MICKIEWICZA W ESPERANTO Autor, który podejmuje problem tłumaczeń dzieł Adama Mickiewicza na esperanto znajduje się w o wiele trudniejszej sytuacji niż inni omawiający przekład Pana Tadeusza na języki narodowe. Wynika to stąd, że języki te postrzegane są nie tylko jako coś naturalnego lecz i codzienna wiedza na ich temat jest większa, nawet jeśli one same w indywidualnych przypadkach nie są znane. Podczas gdy esperanto w zdroworozsądkowej, potocznej świadomości - sytuuje się w krainie egzotyki, często po stronie związanych z nią stereotypów i uprzedzeń. Egzotyka ma jednak to do siebie, że jest na ogół czymś nieznanym, lecz pociągającym. W 1998 roku zbiegły się prawie dwie daty: 200. rocznica urodzin Adama Mickiewicza oraz 111. powstania esperanta - języka międzynarodowego, którego ideę przedstawił Ludwik Zamenhof w 1887 roku w publikacji La Unua Libro (Pierwsza Książka) 1. Miejscem urodzin Mickiewicza, tak jak Zamenhofa, była Litwa, kraj od XV wieku związany z Polską umową państwową, którą unieważnił rozbiór Polski w XVIII wieku. Kryjące się pod kartkami kalendarza fakty i wydarzenia historyczne odnoszą się zarówno do polskiej kultury narodowej, z którą tak silnie związane jest dzieło Mickiewicza, jak i do kultury międzynarodowej reprezentowanej m. in. przez ruch esperantystów. Zasadnicze cechy obydwu form kultury trafnie scharakteryzował W. Auld 2 Jego zdaniem kultura narodowa jest kulturą ekskluzywną (podkreślającą własną odrębność, a poprzez to wykluczającą), podczas gdy międzynarodowa kultura esperancka - inkluzywną (włączającą w swoisty dla siebie sposób wartości kultur narodowych i tym samym wzbogacającą się). Wraz z upowszechnianiem się językowej propozycji Zamenhofa coraz większego znaczenia nabierała potrzeba tworzenia własnego księgozbioru, posiadania własnego dorobku literackiego. Zaczęły ukazywać się tłumaczenia oraz dzieła oryginalne pisane w esperanto. O ile w rok od opublikowania La Unua Libro pojawiło się ogółem 28 książek, to w 1895 było ich już 75, w tym 12 przetłumaczonych utworów beletrystycznych, a wśród nich Hamlet, Borys Godunow. Dla porównania: w latach ukazało się ogółem 1 Dr Esperanto, Mieżdunarodnyj jazyk. Priedisłowije i połnyj uczebnik,, Warszawa (Pseudonim: Dr Esperanto oznacza: Dr Mający Nadzieję, skrywał nazwisko Ludwika Zamenhofa; książkę tę zwykło się nazywać: La Unua Libro ( Pierwsza Książka ); szybko ukazały się jej wydania: polskie - Dr Esperanto, Język międzynarodowy, Warszawa 1887 ; francuskie i niemieckie). 2 W. Auld, Kulturo kaj internacia lingvo.( Kultura i język międzynarodowy ), Chapeco

2 416 nowych pozycji, z tego 42 książki z zakresu poezji, w tym 19 prac oryginalnych 3. Adresariusz pierwszych esperantystów z 1889 roku zawierał tysiąc nazwisk. Wśród nich nazwisko Antoniego Grabowskiego - przyszłego tłumacza Pana Tadeusza. Poniższe zestawienie pozwala porównać czas, jaki minął od ukazania się Pana Tadeusza do publikacji jego tłumaczenia autorstwa A. Grabowskiego. Esperanckie tłumaczenie ukazało się 74 lata później. Jednak tylko 21 lat po ogłoszeniu przez Zamenhofa La Unua Libro. ADAM MICKIEWICZ ( ) Pan Tadeusz 1834 LUDWIK ZAMENHOF ( ) La Unua libro 1887 ANTONI GRABOWSKI ( ) Sinjoro Tadeo 1918 Mickiewicz a Zamenhof Litwa, kraj urodzin Mickiewicza i Zamenhofa, od XV wieku związany był państwowym przymierzem z Polską. Rozbiór Polski z końcem XVIII wieku rozdzielił obydwa kraje i narody. Mickiewicz dzięki swojemu poetyckiemu geniuszowi stał się symbolem cierpiących z powodu rozbioru Polski. Zamenhof - pisze Zofia Banet-Fornalowa 4 - zrobił krok dalej, zwracając się do wszystkich ludzi, oddzielonych nie tylko politycznymi, lecz również kulturowymi - językowi barierami z projektem języka międzynarodowego, który - w jego przeświadczeniu - granice te mógłby pokonać. Rozwijając spostrzeżenia Zofii Banet-Fornalowej, można wysnuć wniosek, że jeżeli dla Mickiewicza sposobem na pokonanie zaistniałych odrębności politycznonarodowych stała się poezja i jej mesjanistyczne - oparte na filozofii 3 Esperanto en perspektivo. Faktoj kaj analizoj pri la internacia lingvo ( Esperanto w perspektywie. Fakty i analizy na temat języka międzynarodowego ), red.: I. Lapenna, T. Carlevaro, U. Lins, London - Rotterdam 1974, s Z. Banet-Fornalowa, Felicxo komuna, jen celo komuna,, Literatura Foiro ( Rynek Literacki ), 1999, nr 179,

3 Towiańskiego - przesłanie, o tyle dla Zamenhofa taką samą rolę pełniła idea języka międzynarodowego i związana z nią koncepcja homaranizmu. Zakładała ona, aby każdy traktował i kochał ludzi pochodzących z różnych krajów tak jak swoich braci. W pierwszych punktach Deklaracji homaranizmu jej autor stwierdza, że: Jestem człowiekiem i całą ludzkość traktuję jak jedną rodzinę; podział ludzkości na różne wzajemnie nienawidzące się ludy i narodowo - religijne wspólnoty traktuję jako jedno z największych nieszczęść (...) W każdym człowieku widzę tylko człowieka i oceniam go tylko według jego osobistej wartości i czynów. Jako barbarzyństwo traktuję każdą obrazę i ucisk człowieka tylko z tego powodu, że należy on do innego narodu, innej grupy językowej albo do innej klasy społecznej niż ja.. 5 Nad doktryną homaranizmu Zamenhof pracował przez całe życie. Zdają się mieć rację ci interpretatorzy, którzy uważają, iż głównym jego celem było stworzenie ruchu homaranistów, co zresztą się nie udało. Natomiast język międzynarodowy miał być tylko środkiem dla realizacji tej idei. Z perspektywy historycznej, środek okazał się jednak celem, wbrew intencjom autora. Mickiewicz w esperanto Zamenhof był zapewne pierwszym - jak zauważa Zofia Banet-Fornalowa - tłumaczem Mickiewicza na esperanto. Ballada Mickiewicza - Wojewoda jest zamieszczona jako pierwsze z tłumaczeń Zamenhofa w Fundamenta krestomatio 6 ( Podstawowej antologii ) - wydanej w 1903 roku klasycznej pozycji, która wywarła bardzo duży wpływ na kształtowanie się języka zdobywającego sobie coraz większą popularność. Wśród pierwszych tłumaczy szczególne miejsce przypada Antoniemu Grabowskiemu, zafascynowanemu polską poezją romantyczną, autorowi przekładu Pana Tadeusza. Także inni polscy esperantyści w początkowym okresie rozwoju ruchu byli autorami wartościowych tłumaczeń Mickiewicza: Stanisław Czarnowski ( Mara silento, Ekfluis larmoj miaj ); Michał Chmieliński ( Fluis miaj larmoj ); Leo Belmont ( Al Marila, Karesulino mia ); Roman Dobrzański - tłumacz Wielkiej Improwizacji z III części Dziadów Mickiewicza oraz Antoni Stankiewicz, który przełożył fragmenty Ksiąg pielgrzymstwa polskiego (1914) i Odę do młodości (1926). Ten utwór Mickiewicza doczekał się także drugiego tłumaczenia. Węgier Kalman Kalocsay, będący pod wrażeniem przekładu Pana Tadeusza przez A. Grabowskiego, oprócz Ody do młodości przyswoił esperantystom trzy Sonety krymskie : Mara silento, Sipveturo oraz Ventego. Znajdują się one w wydanym w 1981 tomie drugim Tutmonda Sonoro. 5 Por.: Enciklopedio de Esperanto, Budapest 1986, s L. Zamenhof, Fundamenta krestomatio, Paryż

4 W 1925 roku Roman Dobrzański powrócił raz jeszcze do Mickiewicza, przekładając Wstęp do Pana Tadeusza. O obecności i zainteresowaniu twórczością Mickiewicza wśród polskich esperantystów świadczy opracowane przez Z. Banet-Fornalową zestawienie tłumaczeń utworów autora Pana Tadeusza, jakie ukazały się na łamach najbardziej prestiżowego w Polsce czasopisma: Pola Esperantisto (Polski Esperantysta) w latach : Tłumaczenia utworów Mickiewicza, które ukazały się w POLA ESPERANTISTO w latach: Tytuł Data Tłumaczył 1. La vojevodo 1906 L. Zamenhof 2. Mara silento 1907 S. Czarnowski 3. Ekfluis larmoj miaj 1911 S. Czarnowski 4. Improvizacio de Konrado 1914 S. Czarnowski 5. El la libroj de pola pilgrimeco 1922 A. Stankiewicz 6. Antauxparolo al. Sinjoro Tadeo 1925 R. Dobrzański 7. Odo al. juneco 1926 A. Stankiewicz 8. Fluis miaj larmoj 1939 M. Chmieliński 9. Koncerto de Jankiel 1976 A. Grabowski 10. Sinjorino Twardowska 1976 A. Grabowski 11. Karesulino mia 1976 L. Belmont 12. Al. Marila 1976 L. Belmont 13. El la krimeaj sonetoj 1976 K. Kalocsay Mara silento, Sipveturo Ventego 14. La vojevodo 1976 L. Zamenhof Obecność Mickiewicza w esperanto to nie tylko tłumaczenia jego utworów. Zofia Banet- Fornalowa zwraca uwagę na rolę szwajcarskiego esperantysty Edmonda Privat w upowszechnianiu wiedzy o autorze Dziadów. W lipcowym numerze Esperanto z 1927 roku, w artykule La devo ne forgesi ( Obowiązek nie zapomnieć ) pisał on m.in.: Celem doktora Zamenhofa było wychowanie ludzi dla międzynarodowego porozumienia się i wzajemnej współpracy. Pół wieku wcześniej inny wielki i sławny syn Polski - Adam Mickiewicz ukazał ten szlachetny ideał swoim nieszczęśliwym i 4

5 prześladowanym rodakom. W tym samym roku E. Privat, z okazji Światowego Kongresu Esperanta w Warszawie, przemawiając przed pomnikiem Mickiewicza, stwierdził m.in.: Dzięki esperantu, dzięki mistrzowskim tłumaczeniom Grabowskiego, zapoznałem się z dziełami Mickiewicza tak jak tysiące innych ludzi. Dzięki temu pomocniczemu językowi, także owocowi bogatej polskiej ziemi, mogła upowszechnić się na całym świecie wielka inspiracja poety dla ogólnoludzkiego porozumienia i harmonii. 7 Antoni Grabowski jako tłumacz Pana Tadeusza W pierwszym okresie rozwoju esperanta (lata ) pionierami stawali się przede wszystkim Polacy i Rosjanie. Dlatego też w tym czasie występuje bogactwo tłumaczeń z języka polskiego. Antoni Grabowski ( ), inżynier - chemik, władał mniej lub bardziej biegle około 30 językami, w tym volapükiem 8. Uważany jest za pierwszego, który odbył rozmowę z Zamenhofem w esperanto 9. Stał się nie tylko przyjacielem twórcy tego języka, ale i autorem pionierskich opracowań. Należą do nich m.in. pierwsze zbiory tłumaczeń wierszy poetów różnych krajów np. Postrikolto ( Po żniwach ), Pogłębione zainteresowania A. Grabowskiego literaturą światową sięgają czasów studenckich. We Wrocławiu, gdzie studiował na uniwersytecie filozofię i nauki przyrodnicze, stał się członkiem Towarzystwa Literacko-Słowiańskiego. Zapewne także w tej działalności tkwią źródła postawy tłumacza Pana Tadeusza wyrażającej się w przeświadczeniu, że literatura może ożywić zaplanowany przez L. Zamenhofa język międzynarodowy. Język bowiem rozwija się dzięki literackim próbom, a literatura wzbogaca się wraz z rozwojem języków. Doświadczenie tego rodzaju stało się udziałem esperanta. Grabowski, zanim przystąpił do pracy nad przekładem Pana Tadeusza, miał za sobą własne próby poetyckie w esperanto, tłumaczenia zarówno dzieł innych pisarzy, poetów, jak i niektórych utworów Mickiewicza: La liro de la esperantistoj ( Lira esperantystów ), pierwsze wydanie tłumaczeń poezji w esperanto pod red. Grabowskiego, El Parnaso de popoloj ( Z Parnasu narodów ), międzynarodowa antologia poetycka. Z utworów Mickiewicza: Tri Budrisoj ( Trzech Budrysów ), 7 Z. Banet-Fornalowa, praca cyt. 8 Volapük - wersja języka międzynarodowego przed esperantem, której autorem był V. Schleyer. W latach ten system językowy ze względu na ewidentny swój sukces ukazał, że język zaplanowany jest użyteczny i efektywny w stosunkach międzynarodowych. Jego szybki zmierzch łączony jest z takimi cechami, jak m.in: subiektywne decyzje jego twórcy eliminujące normalną ewolucję języka. 9 Por.: Gvidlibro por supera ekzameno. Historio, literaturo, metodologio, Budapest

6 Pracę nad przekładem mickiewiczowskiej epopei Grabowski rozpoczął krótko po wybuchu I wojny światowej Pozostając sam w warszawskim domu przy ul. Hożej 42 (rodzina ewakuowała się do Rosji), kontynuował tłumaczenie w czasie trzech następnych lat. W 1918 roku ukazało się ono drukiem. Momentem, który decydująco przyczynił się do sfinalizowania rozpoczętego przekładu było spotkanie w sierpniu 1916 roku z Zamenhofem. Według świadectwa Stanisława Karolczyka, znanego poety esperanckiego, kiedy Grabowski skończył czytać pierwszą przygotowaną przez siebie część epopei Zamenhof uściskiem dłoni pogratulował Grabowskiemu znakomitego tłumaczenia i wyraził opinię, że Sinjoro Tadeo koniecznie musi zostać w całości przełożony na esperanto. 10 W przedmowie do pierwszego wydania tłumaczenia Pana Tadeusza A. Grabowski wspomina ten moment w związku ze swoim wcześniejszym przekonaniem, że przetłumaczenie całego poematu na esperanto wydawało mi się, ze względu na ogromne trudności, rzeczą prawie niemożliwą; przynajmniej nigdy nie odważyłem się myśleć, że moje siły dla tego zadania mogą wystarczyć. 11 Podkreśla przy tym, że w 1916 roku kilka fragmentów dzieła Mickiewicza zdecydował się - po długich wahaniach - włączyć do El Parnaso de popoloj pod wpływem argumentacji S. Karolczyka. W czasie wspomnianych odwiedzin chorego mistrza tłumacz przedstawił także swoje obiekcje. Był zdania, że zaprezentowane fragmenty przekładu są jedyne i ostatnie. Przy takim nastawieniu, gdy usłyszał zdanie Zamenhofa: Przetłumacz całość, roześmiał się, gdyż - jak przyznaje - wydawało się jemu, że mistrz naiwnie wymaga czegoś niemożliwego. Odtąd każdej wizycie u Zamenhofa towarzyszyło przekonywanie Grabowskiego, ażeby doprowadził tłumaczenie do końca. Perswazje przyniosły skutek i w grudniu 1916 roku rozpoczął on tłumaczenie całości epopei, jednak - jak pisze - z niewiarą w to, że kiedykolwiek je ukończy. Ukończył jednak, a Zamenhof przed śmiercią przeczytał prawie cztery pierwsze księgi poematu. Doprowadziwszy dzieło do końca, autor przekładu wyraża przekonanie, że zrobił dobrą przysługę ojczyźnie i międzynarodowej sprawie esperantystów. Twórca esperanta nie dożył ukazania się tłumaczenia Pana Tadeusza. Zmarł 14 kwietnia 1917 roku. Przekład Pana Tadeusza W przedmowie do Sinjoro Tadeo zawarta jest zwięzła autocharakterystyka przekładu i podejścia do niego przez tłumacza. Mówi ona o pietyzmie w traktowaniu oryginału i języka przekładu w celu jak najlepszego 10 A. Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, wyd. III, przedmowa tłumacza - A. Grabowskiego, Varsovio 1986, s. X. 11 Tamże. 6

7 oddania treści i formy poematu. Grabowski zauważa przy tym, że choć słowa w esperanto są zazwyczaj dłuższe niż w polskim, to fleksyjność oraz elastyczność esperanta pozwala zachować ich wzajemną zgodność prawie bez zmian ilości wersów (dziesięciozgłoskowiec). Przekład ma charakter ekwimetryczny Inna - zdawałoby się nie do pokonania trudność - dotyczyła rytmiki wiersza. Stały akcent w esperanto, padający zawsze na przedostatnią sylabę, byłby źródłem monotonii wbrew muzyczności oryginału. Tłumacz znalazł wyjście z tej sytuacji, odwołując się do swoich doświadczeń przy przekładach zawartych w El Parnaso. Model trzynastosylabicznego wersu ze stałym akcentem na szóstej i dwunastej sylabie jest w jego przekonaniu najlepszym rozwiązaniem pozwalającym czytelnikowi odczuć w zmienności rytmu ruch myśli poety i następstwo opisywanych obrazów. Oto, jak przy powyższych założeniach, przedstawia się w tłumaczeniu początkowy fragment Pana Tadeusza : Litvo!Patrujo mia! simila al sano; Litwo! Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie; Vian grandan valoron ekkonas litvano, Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, Kto cię stracił. Vin perdinte. Belecon vian mi admiras, Dziś piękność twą w całej ozdobie Vidas gin kaj priskribas, car mi hejmsopiras. Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie. Sankta Virgin`! Vi gardas Censtkohovon helan, Panno święta, co Jasnej bronisz Częstochowy En Ostra-Brama lumas! Vi, kiu kastelan I w Ostrej świecisz Bramie! Ty, co gród zamkowy Novogródek defendas kaj pian urbanon! Nowogródzki ochraniasz z jego wiernym ludem! Kiel Vi al infano redonis la sanon Jak mnie dziecko do zdrowia powróciłaś cudem 13 Specyficzną cechą esperanta w tłumaczeniach poetyckich jest łatwość występowania hiatusu - zetknięcia się dwóch samogłosek, jednej w wygłosie 12 A. Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, praca cyt. s A.Mickiewicz, Pan Tadeusz, Warszawa 1988, s. 9. 7

8 wyrazu i drugiej w nagłosie następnego 14 (np. la autuno - jesień, elizja wyraża się w formie: l autuno). Przekład Pana Tadeusza (oprócz pierwszego wydania z roku 1918, ukazały się dotąd dwa następne: w 1955 i 1986 roku) wywarł bardzo duży wpływ na kształtowanie się zarówno języka jak i teorii poezji esperanckiej. Kalman Kalocsay, Węgier, uznawany za jednego z najbardziej genialnych poetów i teoretyków literatury esperanckiej specjalnie podkreśla wartość tłumaczenia Pana Tadeusza, stwierdzając zarazem, że przekład ten należy do największych osiągnięć esperanckiej sztuki translatorskiej, a Grabowski dzięki temu przekładowi stał się ojcem poezji esperanckiej. Kalocsay w 1930 roku, podczas Światowego Kongresu Esperanta w Oxfordzie o tłumaczeniu Pana Tadeusza powiedział m.in.: Wymagało ono talentu tłumacza największej precyzji stylu, stosowania form uderzająco krótkich, odważnych, kilkakrotnie zbyt odważnych, lecz właściwych i poprzez ich odwagę eleganckich oraz niespodziewanie interesujących. Niestety, tłumaczenie nie jest powszechnie znane, chociaż musiałoby być ono omawiane podczas każdego wyższego kursu, studiowane przez każdego tłumacza poezji. Tylko poprzez językowe zdobycze zawarte w tym dziele język naszej poezji może osiągnąć taką zdolność, że z powodzeniem będzie mógł podjąć wyzwanie w postaci przekładu takich głównych dzieł literatury jak np. Boska Komedia - Dantego, Faust - Goethego, czy tragedii Schakespeare`a. W tym dziele odnosi prawdziwy triumf taka odważna i elegancka forma stylu, którą (...) porównałem do impresjonizmu w malarstwie. 15 Podobna ocenę wystawia Lajos Tarkony, którego zdaniem A.Grabowski jest inżynierem rytmu i rymu, odważnym wynalazcą nowych wyrażeń. Podstawę tych opinii stanowi nie kwestionowane nowatorstwo A. Grabowskiego w zakresie słowotwórstwa. Spośród ponad 209 neologizmów, które wprowadził w swoim przekładzie więcej niż połowa weszła do Plena vortaro 16 - podstawowego słownika esperanta wydanego po raz pierwszy w 1930 roku. Specjalne miejsce zajmują te słowa, które usunęły poprzednie, np.: konkiri - podbić - (konkeri), tredi - tratować - (treti) traco - ślad - (spuro). Kilka innych innowacji to m. in.: ci zamiast ci tiu (tu) bezpośrednie tworzenie formy czasownikowej od rzeczowników i przymiotników, 14 E. Miodońska-Brookes, A. Kulawik, M. Ziętara, Zarys poetyki, Warszawa 1972, s K.Kalocsay, Lingvo Stilo Formo, wyd.iii, Oosaka E. Grosjean-Maupin, A. Esselin, Grenkamp- S. Kornfeld, G. Waringhien, Plena vortaro de Esperanto, Paryż

9 przymiotnikowe używanie kończących się na e rzeczowników np. ekde (odtąd) itp. Innowacje te stały się powszechnie używane, głównie w poezji. Kształtowanie się stylu poetyckiego Jednym z wcześniejszych doświadczeń Grabowskiego w zakresie sztuki translatorskiej na esperanto stał się problem oddania specyfiki stylu poetyckiego oryginału w ramach reguł języka przekładu. Oprócz typowych dla każdego tłumacza kwestii, stanął on również wobec takich zagadnień, które są wyjątkowe w obrębie języka międzynarodowego. Zawarte w nim normy dyktują określone rozstrzygnięcia morfologiczne (np. dotyczące stosowania przedimka), czy stylistyczne (np. z zakresu interpunkcji). Dla esperantystów początkowego okresu - jak zauważa Blazio Vaha 17 - styl był bardziej trwałą częścią języka daną w gramatyce (lecz wprost nie wyrażoną) niż przyszłą jej cechą uzależnioną od praktyki użytkowników. Przy czym to, co w jakimś momencie było dodatkowym elementem indywidualnej formy językowej, wkrótce stawało się fragmentem codziennej zbiorowej komunikacji. Rola pierwszych dzieł ukazujących się w tym okresie w esperanto - zauważmy -polegała głównie na ukazywaniu praktycznych możliwości i barier zastosowań języka, kształtowaniu jego stylu. Styl ten nie jest jednak ślepym naśladownictwem stylu innych języków (łaciny, francuskiego, włoskiego itd.), lecz posiada całkowicie specyficzny, samodzielny charakter. W czasach esperanckiej działalności Grabowskiego pogląd o swoistości stylu języka międzynarodowego dopiero się kształtował. Dla tłumacza Pana Tadeusza miał on szczególne znaczenie. Pod wpływem krytyk zarzucających, że nie jest możliwe przetłumaczenie ekwimetryczne na esperanto bajek Lafontaine` a, ponieważ w tym języku rymują się tylko słowa tej samej kategorii, Grabowski publikuje wiersz pod znamiennym tytułem: Defendo de l` rimo ( Obrona rymu ) 18, w którym rymują się tylko słowa należące do różnych kategorii gramatycznych. Od Grabowskiego pochodzi termin adasismo dla rymów przyrostkowych. Oznacza on zwyczaj rymowania przyrostkami, np. amadas, vidadas. (kocha, widzi). Rymowanie tego rodzaju jest akceptowane tylko wtedy, gdy przyrostek jest poprzedzany przez rymujące się spółgłoski, np. amaro, homaro (gorycz, ludzkość). Wtedy rytm taki w systemie metrycznym esperanta nazywany jest rymem bogatym (rica rimo). Tłumacz Pana Tadeusza we wierszu Defendo de l rimo występuje przeciwko opinii, że esperancki poeta może rymować tylko adasismami. 17 B. Vaha, La stil-idealo de Grabowski, maszynopis. 18 Publikacje Chaux-de Fonds, Centrum Kultury Esperanckiej,

10 Tego rodzaju doświadczenia pozwoliły Grabowskiemu na bardziej elastyczne podejście do języka przekładu Pana Tadeusza. Dla osiągnięcia krótkości form Grabowski stosuje m.in. następujące środki 19 : 1. Bardzo odważne bezpośrednie tworzenie czasowników od rzeczowników; np. patri (dosł.: ojcować komu ; patro - ojciec; -i końcówka czasownika w bezokoliczniku). 2. Bezpośrednie nadanie formy czasownikowej od przymiotników: np. juni (dosł. młodzieć ; od juna - młod(a)y). 3. Bezpośrednie tworzenie czasowników od imiesłowów przymiotnikowych: np. malpermesitas (dosł. zabraniający się ; od malpermesita - zabroniony). 4. Zastosowanie całkowicie swobodnego porządku słów: np. de l patrino al Vi oferite. 5. Swobodne użycie rzeczowników odimiesłowowych: np. La veninto (osoba, która przyszła). 6. Rezygnacja ze stosowania rodzajnika w nie budzących wątpliwości przypadkach odróżnień. 7. Stosowanie liczby mnogiej w złożeniach: np. sanktuloj - vivo (życie świętych). 8. Jednoczesne używanie wariantów imion zaasymilowanych i nie zaasymilowanych: np. Sinjoro Tadeo, Tade, Tadeus. Kalocsaya ocena tłumaczenia Pana Tadeusza przez Grabowskiego zawiera także momenty krytyczne: Można powiedzieć, że jest on bardziej artystą języka i zdania niż poetą, że bardziej zadowala się rozwiązaniem formalnym, pozwalając usunąć się co intymniejszym uczuciom, że jego językowe mistrzostwo często rządzi nim samym dlatego - niekiedy - męczy; lecz nawet najbardziej surowa krytyka musi zamilknąć przed licznymi partiami Pana Tadeusza (...koncert Jankiela itp.), które na zawsze pozostaną najpiękniejszymi stronami naszej tłumaczonej poezji 20 Duża możliwość zachowania poetyckiej onomatopei oryginału porzez słowa w esperanto, zauważalna jest szczególnie w koncercie Jankiela. Tiam Vojski ekkaptis sian pasamente Natenczas Wojski chwycił na taśmie przypięty Ligitan bubalkornon, boaoserpente Swój róg bawoli, długi, cętkowany, kręty Tordigan, longan, strian; al busxo gin metis, Jak wąż boa, oburącz do ust. go przycisnął, Plenblovis vangojn, sange en okul` briletis, 19 Wg: B. Vaha, podsumowującego ocenę K. Kalocsaya, maszynopis. 20 Por.: Enciklopedio de Esperanto, praca cyt. 10

11 Wzdął policzki jak banię, w oczach krwią zabłysnął, Duonfermis palpebrojn, la ventron entiris Zasunął wpół powieki, wciągnął w głąb pół brzucha En pulmojn tutprovizon de l` aero spiris I do płuc wysłał z niego cały zapas ducha, Kaj ekludis. La korno, kiel vent` senhalta, I zagrał: róg jak wicher, wirowatym dechem Portis muzikon ehe tra l` arbaro alta. 21. Niesie w puszczę muzykę i podwaja echem. 22 Pan Tadeusz na tle innych przekładów Mickiewicza w esperanto Tak, jak Pan Tadeusz nie jest jedynym utworem Mickiewicza przetłumaczonym na esperanto, tak też A. Grabowski nie jest ich jedynym tłumaczem. W internecie znajdują się strony poświęcone esperanckim przekładom z zakresu literatury 23. Zawierają one tylko część tłumaczeń, gdyż jeszcze nie wszystkie zostały wprowadzone do dostępnego tą drogą zestawu. Według stanu z roku na liście przetłumaczonych utworów Mickiewicza znajdowały się: Malcerteco ( Niepewność ), tł. SHA Ya-lo Mara silento ( Cisza morska ), tł. Kalman Kalocsay Odo al. la juneco ( Oda do młodości ), tł. K. Kalocsay Sur la Alpoj en Splugen ( Na Alpach w Splugen ), tł. K. Kalocsay Sipveturo ( Podróż statkiem ), tł. K. Kalocsay Ventego ( Burza ), tł. K. Kalocsay Tri Budrisoj ( Trzech Budrysów ), tł. A. Grabowski Wpływ przekładu Pana Tadeusza na literaturę esperanta zaznaczył się zarówno w rozwoju języka jak i upowszechnieniu się zawartego w nim kanonu poetyckiego. Zasadnicze cechy kanonu poetyckiego ukształtowanego w literaturze esperanckiej lat 20. i 30. pod wpływem tłumaczenia Pana Tadeusza zostały rozwinięte w teorii i praktyce poezji tłumaczonej i oryginalnej K. Kalocsaya. Numer polski czasopisma literackiego Literatura Mondo ( Świat Literacki ) z 1932 roku otwierał wiersz tego autora zatytułowany Stelo super la Wawel 21 A. Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, praca cyt., s A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, praca cyt., s Strony te znajdują się w internecie: Tradukita literaturo, en la reto, en Esperanto. Administras Don Harlow: 11

12 ( Gwiazda nad Wawelem ), napisany - jak zauważa Wojciech Usakiewicz - trzynastozgłoskowcem w uznaniu roli, jaką dla kształtowania się esperanckiego języka literackiego miał przekład Pana Tadeusza 24 Wewnątrz znajdowały się m.in. Trzy sonety krymskie w tłumaczeniu Kalocsaya trzynastozgłoskowcem, uznawanym przez tzw. szkołę budapesztańską za esperancki odpowiednik heksametru. Współczesne znaczenie przekładu Pana Tadeusza Recepcja przekładu Pana Tadeusza w esperanto może być wyrażona za pomocą teorii różnic międzykulturowych Antoniny Kłoskowskiej 25. W sytuacji, gdy tłumaczenie to - co oczywiste - ma różne znaczenie dla esperantystów i dla nie esperantystów, wówczas pojawia się pytanie o miejsce, jakie zajmuje ono w ramach uniwersum kulturowego przedstawicieli tych dwóch kategorii. Z punktu widzenia teorii uniwersum kulturowego jest to pytanie o to, jakie miejsce w wyniku przekazywania wiedzy związanej z esperanckim przekładem Pana Tadeusza ( głównie w procesach edukacji) zajmuje kultura innych. Czy przysługuje jej miano kultury obcej czy nie? Dla nie esperantystów - przedstawicieli różnych narodów - kultura esperanta wraz z przekładem Pana Tadeusza pozostaje - w najlepszym razie - w sferze kultur peryferyjnych. A w istocie rzeczy sytuuje się w kręgu kultur egzotycznych. Dla współczesnych esperantystów przekład Pana Tadeusza stanowi element ich dziedzictwa kulturowego. Posiada on co najmniej dwa znaczenia. Jest w nim zawarty wręcz modelowy wyraz możliwości praktycznego rozwoju języka zaproponowanego przez Zamenhofa. Zarazem treść poematu kieruje ich uwagę na opisywany w nim fragment polskiej historii ze specyficzną nie tylko dla tego okresu kulturą. Pytanie o to, jak współcześnie wśród esperantystów zagranicznych przedstawia się znajomość zarówno nazwiska Mickiewicza jak i samego Pana Tadeusza stanowiło cel sondażu internetowego, który został przeprowadzony przeze mnie w listopadzie 1998 roku. W ciągu 12 dni nadeszło 105 odpowiedzi z 27 krajów (w 6 przypadkach rozpoznanie kraju pochodzenia osoby odpowiadającej nie było możliwe). Zestawienie według liczby respondentów z danego kraju przedstawia się następująco: 14 - Francja 24 W.Usakiewicz, Diskuto kiu ne okazis ( Dyskusja, która się nie odbyła ), w: Literatura na Świecie, 1989, nr 8-9, s A. Kłoskowska, Sąsiedztwo kultur i uniwersalizacja kultury, w: Kultura i Społeczeństwo 1991, nr 4. 12

13 13 - Włochy 12 - Niemcy 7 - Belgia 6 - Węgry 5 - USA 4 - Holandia Po jednakowej liczbie odpowiedzi: 3 - Finlandia, Hiszpania, Japonia, Rosja 2 - Anglia, Brazylia, Chiny, Czechy, Szwecja, Szwajcaria 1 - Argentyna, Bułgaria, Dania, Izrael, Kanada, Korea Południowa, Kuba, Rumunia, Ukraina Nazwisko Adama Mickiewicza znane było 92 odpowiadającym (obce było 13 respondentom). Poznali je głównie poprzez esperanto (69), m.in. 3 osoby poprzez esperantojęzyczne audycje Polskiego Radia. Nauczanie szkolne w języku narodowym było źródłem wiedzy o Mickiewiczu tylko dla 9 osób. W inny, nie poprzez esperanto, sposób (np. w wyniku wizyt w Polsce, lektur gazet w języku ojczystym itp.) imię Mickiewicza poznało 14 esperantystów, którzy wzięli udział w sondażu. 80-ciu spośród wszystkich odpowiadających wiedziało, że autorem Pana Tadeusza jest Adam Mickiewicz. Z tej liczby 63 osoby znały poemat Mickiewicza z własnej jego lektury, w tym czytały go: w oryginale - 1; w oryginale i w tłumaczeniu na esperanto - 2; w tłumaczeniu na własny język narodowy - 4; w tłumaczeniu na własny język narodowy i w esperanto - 2; tylko w przekładzie na esperanto Ponadto 12 uczestników sondażu zadeklarowało znajomość innych, oprócz Pana Tadeusza, utworów Mickiewicza poznanych poprzez esperanto. Wyniki sondażu ukazują, że wiedza o Panu Tadeuszu w środowisku zagranicznych esperantystów oparta jest na lekturze jego tłumaczenia na język międzynarodowy, bądź też na informacji o istnieniu przekładu Antoniego Grabowskiego. Sondaż ten ujawnił również kilka interesujących okoliczności związanych z recepcją Pana Tadeusza : mimo istnienia przekładów w języku narodowym, obiektem lektury jest tylko tłumaczenie w esperanto (np. odpowiedzi esperantystów z Włoch, Bułgarii) esperanto występuje jako język - most ( ponto-lingvo ) między różnymi językami, kulturami, co w omawianym przypadku wyraża fakt, że na język wietnamski Pan Tadeusz przełożony został z esperanta wiedza o Mickiewiczu jako autorze Pana Tadeusza pochodzi także z wydanych w esperanto omówień jego twórczości; szczególną rolę pełni 13

14 tu historycznoliterackie dzieło Mieczysława Jastruna - Adam Mickiewicz (1955) Oceniając wpływ omawianego przekładu Pana Tadeusza, należy odróżnić jego oddziaływanie na kształt samego języka oraz funkcję kulturową dokonanego tłumaczenia. W pierwszym przypadku mamy do czynienia ze zmianami, których przekład stał się źródłem w: metryce, leksyce i stylistyce esperanta. W drugim z jego wartością dla esperanckiej kultury i teorii literackiej, a także z rolą nośnika wartości kultury polskiej przekazywanej w ramach kulturowego uniwersum. BIBLIOGRAFIA Auld W., Kulturo kaj internacia lingvo ( Kultura i język międzynarodowy ). Chapeco Banet-Fornalowa Z., Adam Mickiewicz omago - okaze de 200-a naskigdeveno ( Ku czci Adama Mickiewicza z okazji 200 rocznicy urodzin ), w: Literatura Foiro, 1999, nr 6. Benczik V., Z teorii literatury esperanckiej, w: Literatura na Świecie, 1989, nr 8-9. Dr Esperanto, Mieżdunarodnyj jazyk. Priedisłowije i połnyj uczebnik,, Warszawa Enciklopedio de esperanto ( Encyklopedia esperanta ), Budapest Esperanto en perspektivo. Faktoj kaj analizoj pri la internacia lingvo ( Esperanto w perspektywie. Fakty i analizy na temat języka międzynarodowego ), red.: I. Lapenna, T. Carlevaro, U. Lins, London - Rotterdam Galor Z., Esperanto - movado kaj gxia kulturo. Kelkaj sociologiaj rimarkoj ( Esperanto ruch i jego kultura. Kilka uwag socjologicznych ), w: Struktura kaj socilingvistika esploro de esperanto, praca zbior. pod red. I. Koutny i M. Kovacs, Budapest Grosjean-Maupin E., Esselin A., Grenkamp Kornfeld S., Waringhien G., Plena vortaro de Esperanto, Paryż Gvidlibro por supera ekzameno. Historio, literaturo, metodologio, Budapest

15 Harlow D.: Tradukita literaturo en la reto en esperanto. Administras Don Harlow : ml Jastrun M., Adam Mickiewicz, Warszawa Kalocsay K., Lingvo Stilo Formo ( Język, Styl Forma. ), wyd.iii, Oosaka Kłoskowska A., Sąsiedztwo kultur i uniwersalizacja kultury, w: Kultura i Społeczeństwo 1991, nr 4. Mickiewicz A., Sinjoro Tadeo, esperanta traduko de Antoni Grabowski, wyd. III, Warszawa Mickiewicz A., Pan Tadeusz, Warszawa Miodońska-Brookes E., Kulawik A., Ziętara M., Zarys poetyki, Warszawa 1972, Pettyn A., Esperanto laux amuz-metodo ( Esperanto poprzez zabawę ), Warszawa Publikacje Chaux-de Fonds, Centrum Kultury Esperanckiej, Usakiewicz W., Diskuto kiu ne okazis ( Dyskusja, która się nie odbyła ), w: Literatura na Świecie, 1989, nr 8-9. Usakiewicz W., Prozaiczne kłopoty esperantystów, w: Literatura na Świecie, 1989, nr 8-9. Vaha B., La stil-idealo de Grabowski ( Grabowskiego ideał stylu ), maszynopis. Zamenhof L., Fundamenta krestomatio ( Podstawowa antologia ), Żytyński J., Esperanto i esperantyści, Warszawa INDEKS NAZWISK AULD W. BANET-FORNALOWA Z. BELMONT L. BENCZIK V. CARLEVARO T. CHMIELINSKI M. CZARNOWSKI S. DANTE A. DOBRZANSKI R. ESSELIN A. GALOR Z. GRABOWSKI A. GOETHE J. W. GRENKAMP - KORNFELD S. 15

16 GROSJEAN-MAUPIN E. HARLOW D. JASTRUN M. KALOCSAY K. KAROLCZYK S. KŁOSKOWSKA A. KOUTNY I. KOVACS M. KULAWIK A. LAPENNA I. LINS U. MIODOŃSKA-BROOKES E. MICKIEWICZ A. PETTYN A. PRIVAT E. SCHAKESPEARE W. SCHLEYER V. SHA Ya-lo STANKIEWICZ A. TARKONY L. TOWIANSKI USAKIEWICZ W. VAHA B. WARINGHIEN G. ZAMENHOF L. ZIĘTARA M. ŻYTYNSKI J. 16

Na Litwie Polacy uczyć się będą po litewsku.

Na Litwie Polacy uczyć się będą po litewsku. Na Litwie Polacy uczyć się będą po litewsku. Parlament litewski, dokonując zmian w ustawie o oświacie, dąży do pogorszenia obecnego stanu posiadania szkół przez mniejszości narodowe na Litwie, przewidywane

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska AGER2015 DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska PROJEKT SONDAŻU Edycja 6 edycja Partner Katedra Strategii i Organizacji Zarządzania, Uniwersytet Techniczny w Monachium, Niemcy. Okres prowadzenia badań

Bardziej szczegółowo

Jak poprawnie sporządzić opis bibliograficzny w bibliografii załącznikowej?

Jak poprawnie sporządzić opis bibliograficzny w bibliografii załącznikowej? Jak poprawnie sporządzić opis bibliograficzny w bibliografii załącznikowej? Wszystkie pozycje, które są wykorzystane podczas prezentacji muszą zostać wymienione w ramowym planie prezentacji jako literatura

Bardziej szczegółowo

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Szkoła pisania - rozprawka 1. W poniższej rozprawce wskaż wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Na bogactwo świata składają się między innymi dziedzictwo kulturowe

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy Szkoła gimnazjalna JĘZYK POLSKI Scenariusz z wykorzystaniem nowych mediów i platformy Filmoteka Szkolna (45 min) Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Jan Kochanowski Utwory wybrane Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

Jak napisać literaturę podmiotu:

Jak napisać literaturę podmiotu: Jak napisać literaturę podmiotu: Mamy już temat i lektury - teraz czas na bibliografię. Składa się ona z literatury podmiotu i przedmiotu. Najpierw zajmijmy się literaturą podmiotu. Ten artykuł ma za zadanie

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Nr Literatura 1. Literackie wizje polskiego dworu. Omów temat w oparciu o wybrane utwory. 2. Polska, ale jaka? Przedstaw

Bardziej szczegółowo

Rocznik Przek adoznawczy

Rocznik Przek adoznawczy Rocznik Przek adoznawczy Studia nad teori, praktyk i dydaktyk przek adu 8 ISSN 1896 4362 2013 Jerzy Jarniewicz, Gościnność słowa. Szkice o przekładzie literackim, Wydawnictwo Znak, Kraków 2012, 284 strony

Bardziej szczegółowo

WYKAZ TEMATÓW MATURALNYCH ROK SZKOLNY 2012/13 LITERATURA

WYKAZ TEMATÓW MATURALNYCH ROK SZKOLNY 2012/13 LITERATURA WYKAZ TEMATÓW MATURALNYCH ROK SZKOLNY 2012/13 LITERATURA 1. Kreacje bohaterów heroicznych i ich funkcje w wybranych dziełach literackich różnych epok. Wskaż na podstawie wybranych utworów najistotniejsze

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Opole 12.05.2011. Serdecznie witamy

Opole 12.05.2011. Serdecznie witamy Opole 12.05.2011 Serdecznie witamy Sonda rozpoczęła się 02.11.2010 a zakończyła się 30.04.2011 Wyniki badania mają pozwolić na zobrazowanie przyszłych zmian na rynku pracy związanych z otwarciem kolejnych

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO zatwierdzonych na ustny egzamin maturalny

LISTA TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO zatwierdzonych na ustny egzamin maturalny LISTA TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO zatwierdzonych na ustny egzamin maturalny w sesji roku szkolnego 2014/2015 w Niepublicznym Liceum Ogólnokształcącym dla Dorosłych Nr 38, Niepublicznym Uzupełniającym Technikum

Bardziej szczegółowo

Uznanie świadectw uzyskanych za granicą

Uznanie świadectw uzyskanych za granicą Źródło: http://www.kuratorium.waw.pl/pl/poradnik-klienta/inne-sprawy/nostryfikacja-swiadectw/5423,uznanie-sw iadectw-uzyskanych-za-granica.html Wygenerowano: Sobota, 19 września 2015, 12:20 Uznanie świadectw

Bardziej szczegółowo

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Lucjan Pawłowski Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska, ul. Nadbystrzycka 40B, 20-618

Bardziej szczegółowo

Kurs: język A: literatura (Language A: Literature)

Kurs: język A: literatura (Language A: Literature) Kurs: język A: literatura (Language A: Literature) na poziome podstawowym (SL) i rozszerzonym (HL) skupia się na rozwijaniu i rozumieniu technik wykorzystywanych w krytyce literackiej i rozwijaniu zdolności

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI I. PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA 1. Obszary podlegające ocenianiu: sprawdziany, zadania klasowe, dyktanda, kartkówki,

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY DLA KLASY IV W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 OCENA BARDZO DOBRA

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY DLA KLASY IV W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 OCENA BARDZO DOBRA WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY DLA KLASY IV W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 I okres OCENA CELUJĄCA -ocenę tę otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie wykracza poza materiał, który

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY NR 134 Katarzyna Kwapisz Osadnik PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY Wydawnictwo Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

Inclusion Europe. Raport

Inclusion Europe. Raport Dyrektywa Europejska w sprawie Równego Traktowania przy Zatrudnianiu i Wykonywaniu Zawodu Inclusion Europe Raport Inclusion Europe i jego 49 członków z 36 państw walczą ze społecznym wykluczaniem oraz

Bardziej szczegółowo

Matura 2015 INFORMACJA DLA UCZNIA LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO, KTÓRY UKOŃCZY SZKOŁĘ W ROKU SZKOLNYM 2014/2015

Matura 2015 INFORMACJA DLA UCZNIA LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO, KTÓRY UKOŃCZY SZKOŁĘ W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 Matura 2015 INFORMACJA DLA UCZNIA LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO, KTÓRY UKOŃCZY SZKOŁĘ W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 TERMINARZ Egzamin maturalny jest przeprowadzany jeden raz w ciągu roku szkolnego w okresie od

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny z języka polskiego w klasie IV

Wymagania na poszczególne oceny z języka polskiego w klasie IV Wymagania na poszczególne oceny z języka polskiego w klasie IV OCENA CELUJACY BARDZO DOBRY WYMAGANIA - Twórcze oraz samodzielne rozwijanie własnych uzdolnień i zainteresowań. - Bezbłędne wypowiedzi ustne

Bardziej szczegółowo

UWAGA: Jeśli ma Pan poniżej 18 lat, bardzo prosimy o pokazanie tego listu rodzicom.

UWAGA: Jeśli ma Pan poniżej 18 lat, bardzo prosimy o pokazanie tego listu rodzicom. Warszawa, 20 września 2002 Szanowny Panie, Został Pan wylosowany do wzięcia udziału w międzynarodowym badaniu ankietowym, którego celem jest zebranie opinii społeczeństwa na temat różnych spraw, ważnych

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z języka polskiego w klasie 4. Ocenę celującą - otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie przekracza poza obowiązujący program nauczania:

Kryteria ocen z języka polskiego w klasie 4. Ocenę celującą - otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie przekracza poza obowiązujący program nauczania: Kryteria ocen z języka polskiego w klasie 4 Ocenę celującą - otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie przekracza poza obowiązujący program nauczania: Bierze udział i osiąga sukcesy w konkursach szkolnych

Bardziej szczegółowo

Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Giżycku Analiza narodowościowa oraz rodzaje zapytań turystów w okresie od stycznia do września 212 roku. opracowano: Urszula Ciulewicz na podstawie statystyk

Bardziej szczegółowo

-zna i stosuje w swoich wypowiedziach pojęcia i terminy związane z filmem, teatrem, książką, muzeum, Internetem;

-zna i stosuje w swoich wypowiedziach pojęcia i terminy związane z filmem, teatrem, książką, muzeum, Internetem; WYMAGANIA EDUKACYJNE Z J EZYKA POLSKIEGO DLA KLASY 5 OCENA CELUJĄCA Uczeń spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą, a ponad to: -czyta lektury dodatkowe (dwie w roku szkolnym); z przeczytanych lektur sporządza

Bardziej szczegółowo

Zasady pisania prac dyplomowych

Zasady pisania prac dyplomowych Zasady pisania prac dyplomowych I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Prace licencjackie - mogą mieć postać prac przeglądowych: streszczać poglądy filozofów, stanowić świadectwo rozumienia tekstów filozoficznych,

Bardziej szczegółowo

Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych technologie@mail.wz.uw.edu.pl Wydział Zarządzania, Uniwersytet Warszawski Wydział

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA. - wnioski z badania ankietowego

AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA. - wnioski z badania ankietowego AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA - wnioski z badania ankietowego Prowadzenie współpracy międzynarodowej (w %) nie tak 28% 72% Posiadanie opracowanego

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

Tematy na egzamin wewnętrzny z. języka polskiego na rok szkolny 2010/2011

Tematy na egzamin wewnętrzny z. języka polskiego na rok szkolny 2010/2011 Tematy na egzamin wewnętrzny z języka polskiego na rok szkolny 2010/2011 Zespół Szkół Kształcenia Ustawicznego w Krośnie Opracował zespół w składzie: Justyna Czekańska Elżbieta Gancarz Karolina Krężałek

Bardziej szczegółowo

ZASADY SPORZĄDZANIA BIBLIOGRAFII

ZASADY SPORZĄDZANIA BIBLIOGRAFII ZASADY SPORZĄDZANIA BIBLIOGRAFII Bibliografia uporządkowany spis dokumentów (książek, artykułów) wraz z opisem umożliwiającym identyfikację dzieła. Opis bibliograficzny podstawowe dane identyfikujące dzieło

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

wiedza I UMIEJĘTNOŚCI DROGĄ DO SUKCESU

wiedza I UMIEJĘTNOŚCI DROGĄ DO SUKCESU wiedza I UMIEJĘTNOŚCI DROGĄ DO SUKCESU WIEDZA I UMIEJĘTNOŚCI DROGĄ DO SUKCESU Projekt realizowany przez Podlaską Fundację Wspierania Talentów mający na celu finansowe wsparcie szkół i placówek oświatowych,

Bardziej szczegółowo

Polska Centrala Firm Symulacyjnych CENSYM

Polska Centrala Firm Symulacyjnych CENSYM Polska Centrala Firm Symulacyjnych jest członkiem światowej sieci EUROPEN Pen Internationalskupiającej ok.7500 firm symulacyjnych w 42 krajach na całym świecie. Kraje założycielskie EUROPEN: Austria, Dania,

Bardziej szczegółowo

gizycko.turystyka.pl

gizycko.turystyka.pl Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Giżycku Analiza narodowościowa oraz rodzaje zapytań turystów w okresie od stycznia do września 213 roku. opracowano: Urszula Ciulewicz na podstawie statystyk

Bardziej szczegółowo

Z góry dziękujemy za życzliwość i liczymy, że będzie Pan zainteresowany uczestnictwem w badaniu.

Z góry dziękujemy za życzliwość i liczymy, że będzie Pan zainteresowany uczestnictwem w badaniu. POLSKA AKADEMIA NAUK INSTYTUT FILOZOFII I SOCJOLOGII UL. NOWY ŚWIAT 72 00-330 WARSZAWA Warszawa, pażdziernik 2008 Szanowny Panie, Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk realizuje badanie

Bardziej szczegółowo

OPIS BIBLIOGRAFICZNY. Ważne!:

OPIS BIBLIOGRAFICZNY. Ważne!: OPIS BIBLIOGRAFICZNY Bibliografia - spis utworów opisanych zgodnie z zasadami opisu bibliograficznego. Na potrzeby prezentacji maturalnej wystarczy tzw. skrócony opis bibliograficzny. Literatura podmiotu

Bardziej szczegółowo

Przed podróŝą na Litwę

Przed podróŝą na Litwę Przed podróŝą na Litwę Źródło: http://www.hotels-europe.com/lithuania/images/lithuania-map-large.jpg BirŜai to niewielkie miasto litewskie wyznaczone jako miejsce kolejnego, juŝ piątego spotkania przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

Paszport Language Passport Sprachenpass Passport de Langue Passport de las leguas Pasaporte de lenguas Paszport Językowy

Paszport Language Passport Sprachenpass Passport de Langue Passport de las leguas Pasaporte de lenguas Paszport Językowy ODKRYWCA JĘZYKA Paszport Language Passport Sprachenpass Passport de Langue Passport de las leguas Pasaporte de lenguas Paszport Językowy Niniejszy Paszport Językowy, będący częścią Odkrywcy Języka należy

Bardziej szczegółowo

Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska. Warszawa, 23 października 2013r.

Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska. Warszawa, 23 października 2013r. Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska Warszawa, 23 października 2013r. Ramy prawne Uznanie świadectw uprawniających do podjęcia studiów: umowy

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 4. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE

Załącznik Nr 4. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Załącznik Nr 4 Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku filologia trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS ILUSTRATORSKI DO DZIEŁ LITERATURY POLSKIEJ KLASYCZNEJ I WSPÓŁCZESNEJ

WOJEWÓDZKI KONKURS ILUSTRATORSKI DO DZIEŁ LITERATURY POLSKIEJ KLASYCZNEJ I WSPÓŁCZESNEJ WOJEWÓDZKI KONKURS ILUSTRATORSKI Wspaniała literatura polska, szczególnie współczesna, obfituje w dzieła, które pozbawione są rycin. Chcemy aby poprzez ten konkurs młodzi ludzie rozbudzali swoją wyobraźnię,

Bardziej szczegółowo

STOSOWANY W BIBLIOGRAFII ZAŁĄCZNIKOWEJ

STOSOWANY W BIBLIOGRAFII ZAŁĄCZNIKOWEJ OPIS BIBLIOGRAFICZNY STOSOWANY W BIBLIOGRAFII ZAŁĄCZNIKOWEJ Bibliografia załącznikowa powinna być opracowana zgodnie z normami: PN-ISO 690: 2002 Dokumentacja. Przypisy bibliograficzne. Zawartość, forma

Bardziej szczegółowo

TEMATY NA WEWNĘTRZNĄ MATURĘ Z JĘZYKA POLSKIEGO W SESJI WIOSENNEJ 2016 ROKU W ZESPOLE SZKÓŁ SILESIA W CZECHOWICACH - DZIEDZICACH LITERATURA

TEMATY NA WEWNĘTRZNĄ MATURĘ Z JĘZYKA POLSKIEGO W SESJI WIOSENNEJ 2016 ROKU W ZESPOLE SZKÓŁ SILESIA W CZECHOWICACH - DZIEDZICACH LITERATURA ZS Silesia 1 TEMATY NA WEWNĘTRZNĄ MATURĘ Z JĘZYKA POLSKIEGO W SESJI WIOSENNEJ 2016 ROKU W ZESPOLE SZKÓŁ SILESIA W CZECHOWICACH - DZIEDZICACH LITERATURA 1. Analizując celowo dobrane teksty literackie, określ

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

www.gizycko.turystyka.pl

www.gizycko.turystyka.pl Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w GiŜycku Analiza narodowościowa oraz rodzaje zapytań turystów w okresie od stycznia do września 2 roku. opracowano: Urszula Ciulewicz na podstawie statystyk

Bardziej szczegółowo

Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku!

Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku! Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku! Wraz z podręcznikiem oddajemy do twoich rąk zeszyt ćwiczeń. Zawarte są w nim różne polecenia i zadania. Powinny one pomóc ci zrozumieć zagadnienia omawiane w podręczniku

Bardziej szczegółowo

Co to jest wersologia?

Co to jest wersologia? Wersologia Co to jest wersologia? WERSOLOGIA to budowa wiersza; ogół zasad i właściwości systemowych i strukturalnych kształtujących mowę wierszowaną i odróżniających ją od prozy. Co to jest wiersz? WIERSZ

Bardziej szczegółowo

Założenia programowe

Założenia programowe Założenia programowe Nauczanie języków obcych w szkole jest ograniczone czasowo (wymiarem godzin lekcyjnych) i tematycznie (programem nauczania) i z przyczyn oczywistych skupia się często na zagadnieniach

Bardziej szczegółowo

Czas Cele Temat Metody Materiały

Czas Cele Temat Metody Materiały Aleksandra Kalisz, Instytut Historii Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Konspekt dnia studyjnego w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau "Dyskryminacja, prześladowanie,

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

Materiały nadesłane przez szkoły biorące udział w programie edukacyjnym Przywróćmy Pamięć 2005/2006

Materiały nadesłane przez szkoły biorące udział w programie edukacyjnym Przywróćmy Pamięć 2005/2006 Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 1 w Chełmie PROJEKT: Cały świat to jeden wielki Chełm Realizacja projektu Cały świat to jeden wielki Chełm - marzec 2006 Mamy za sobą kolejny etap realizacji projektu.

Bardziej szczegółowo

Jan Brzechwa (nazwisko rodowe to Jan Wiktor Lesman)

Jan Brzechwa (nazwisko rodowe to Jan Wiktor Lesman) Jan Brzechwa (nazwisko rodowe to Jan Wiktor Lesman) Urodzony 15 sierpnia 1898 r. w Żmerynce na Podolu, jako syn inżyniera kolejowego, w związku z czym często podróżował z rodziną, przenosząc się z miejsca

Bardziej szczegółowo

Sposoby sprawdzania i oceniania osiągnięć edukacyjnych uczniów

Sposoby sprawdzania i oceniania osiągnięć edukacyjnych uczniów Sposoby sprawdzania i oceniania osiągnięć edukacyjnych uczniów Umiejętności oceniane na lekcjach języka polskiego: mówienie (opowiadanie ustne- twórcze i odtwórcze); czytanie: o głośne i wyraziste, o ciche

Bardziej szczegółowo

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna i Szczepan Polachowski Okładka : Anna Polachowska Zdjęcia wykorzystane do tej książki są autorstwa : Anna i Szczepana Polachowskich I pochodzą z własnej kolekcji

Bardziej szczegółowo

XV OGÓLNOPOLSKI KONKURS NA PRACĘ Z LITERATURY REGULAMIN

XV OGÓLNOPOLSKI KONKURS NA PRACĘ Z LITERATURY REGULAMIN Szanowni Państwo Nauczyciele Poloniści, uczniowie klas I i II szkół ponadgimnazjalnych. Serdecznie zapraszamy do udziału w XV Ogólnopolskim Konkursie na Pracę z Literatury dla uczniów klas I i II szkół

Bardziej szczegółowo

Bibliografia załącznikowa. Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza we Wrześni rok szkolny 2013/2014

Bibliografia załącznikowa. Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza we Wrześni rok szkolny 2013/2014 Bibliografia załącznikowa Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza we Wrześni rok szkolny 2013/2014 OPIS BIBLIOGRAFICZNY Uporządkowany zespół danych o książce lub innym dokumencie służących do

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU Z JĘZYKA POLSKIEGO NA EGZAMIN MATURALNY W ROKU 2014 I. LITERATURA 1. Biografia jako klucz do odczytania twórczości pisarza. Przedstaw temat w oparciu o wybrane przykłady.

Bardziej szczegółowo

RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE

RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE 2009 P A P I E R RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE 2009 P A P I E R Piotr Dobrołęcki współpraca: Tomasz Nowak, Daria Kaszyńska-Dobrołęcka BibliotekaAnaliz Warszawa 2009 Copyright by Piotr

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA JĘZYK POLSKI

KRYTERIA OCENIANIA JĘZYK POLSKI KRYTERIA OCENIANIA JĘZYK POLSKI Kryteria ocen z języka polskiego dla uczniów kl.i-iii gimnazjum z orzeczeniem o upośledzeniu w stopniu Lekkim Kryteria ocen z języka polskiego w klasie I gimnazjum Kryteria

Bardziej szczegółowo

Słowniki i inne przydatne adresy. oprac. dr Aneta Drabek

Słowniki i inne przydatne adresy. oprac. dr Aneta Drabek Słowniki i inne przydatne adresy oprac. dr Aneta Drabek Encyklopedia PWN Internetowa encyklopedia PWN zawiera wybór 80 tysięcy haseł i 5tysięcy ilustracji ze stale aktualizowanej bazy encyklopedycznej

Bardziej szczegółowo

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy:

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: Wykład nr 2 W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: a) polszczyznę ogólną (zwaną literacką); b)polszczyznę gwarową (gwary ludowe). Jest to podział dokonany ze względu na zasięg

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO

WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO 1. Przedmiotowy System Oceniania jest zgodny z Wewnątrzszkolnym Systemem Oceniania 2. Poziom wiedzy i umiejętności oceniany

Bardziej szczegółowo

Prace autorskie Katedry

Prace autorskie Katedry Prace autorskie Katedry MONOGRAFIE, PODRĘCZNIKI, SŁOWNIKI Ołeksandra Antoniw, Switłana Romaniuk, Ołena Synczak, Ukraina-Polska: Dialog kultur. Podręcznik do nauki języka ukraińskiego, poziom zaawansowany

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁCENIE LITERACKIE

KSZTAŁCENIE LITERACKIE uwagi Wymagania edukacyjne na ocenę śródroczną i roczną Rok szkolny 2008/2009 klasy szóste SP 9 Nowy Sącz WIEDZA UCZNIA OPANOWANE UMIEJĘTNOŚCI I OKRES- ocena śródroczna - celujący Uczeń przeczytał wszystkie

Bardziej szczegółowo

-zna i stosuje w swoich wypowiedziach pojęcia i terminy związane z filmem, teatrem, książką, Internetem;

-zna i stosuje w swoich wypowiedziach pojęcia i terminy związane z filmem, teatrem, książką, Internetem; WYMAGANIA EDUKACYJNE Z J EZYKA POLSKIEGO DLA KLASY 4 OCENA CELUJĄCA Uczeń spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą, a ponad to: -czyta lektury dodatkowe (dwie w roku szkolnym); z przeczytanych lektur sporządza

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III Kryteria oceniania opracowane przez zespół przedmiotowy XI LO w Krakowie CELE EDUKACYJNE:

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r.

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Efekty kształcenia dla kierunku studiów: UKRAINISTYKA studia drugiego stopnia profil

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W SESJI WIOSENNEJ 2013/2014 LITERATURA

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W SESJI WIOSENNEJ 2013/2014 LITERATURA Zespół Szkół Ogólnokształcących Nr 11 Ul. Górnych Wałów 29 44-100 Gliwice LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W SESJI WIOSENNEJ 2013/2014 LITERATURA 1. Krytyka wad ludzkich

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

TERMIN SKŁADANIA DOKUMENTÓW PRZED MATURĄ USTNĄ:

TERMIN SKŁADANIA DOKUMENTÓW PRZED MATURĄ USTNĄ: MATURA USTNA TERMIN SKŁADANIA DOKUMENTÓW PRZED MATURĄ USTNĄ: - BIBLIOGRAFIA-MIESIĄC PRZED EGZAMINEM PISEMNYM - KONSPEKT 2 TYGODNIE PRZED EGZAMINEM PISEMNYM Konspekt- podstawa udanej prezentacji Konspekt,

Bardziej szczegółowo

historia języka niemieckiego

historia języka niemieckiego Norbert Morciniec historia języka niemieckiego WYDAWNICTWO WYŻSZEJ SZKOŁY FILOLOGICZNEJ WE WROCŁAWIU Copyright by Norbert Morciniec and Wyższa Szkoła Filologiczna we Wrocławiu, Wrocław 2015 Recenzent:

Bardziej szczegółowo

Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku

Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku Istota i przedmiot statystyki oraz demografii. Prezentacja danych statystycznych Znaczenia słowa statystyka Znaczenie I - nazwa zbioru danych liczbowych prezentujących

Bardziej szczegółowo

Opracowały i wykonały nauczycielki Zespołu Szkół im. gen. Tadeusza Kutrzeby w Obornikach - Stefania Kiwertz i Ewa Klimasek. Bo królom był równy

Opracowały i wykonały nauczycielki Zespołu Szkół im. gen. Tadeusza Kutrzeby w Obornikach - Stefania Kiwertz i Ewa Klimasek. Bo królom był równy Opracowały i wykonały nauczycielki Zespołu Szkół im. gen. Tadeusza Kutrzeby w Obornikach - Stefania Kiwertz i Ewa Klimasek Bo królom był równy KONSPEKT ZAJĘĆ POŚWIĘCONYCH śyciu I TWÓRCZOŚCI JULIUSZA SŁOWACKIEGO

Bardziej szczegółowo

ZASADY OPRACOWYWANIA PRACY DYPLOMOWEJ

ZASADY OPRACOWYWANIA PRACY DYPLOMOWEJ WYŻSZA SZKOŁA EKOLOGII I ZARZĄDZANIA Wydział Architektury 02-061 Warszawa, ul. Wawelska 14 INŻYNIERSKA PRACA DYPLOMOWA na kierunku Budownictwo ZASADY OPRACOWYWANIA PRACY DYPLOMOWEJ Warszawa 2011/2012 r.

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo

OPIS PRZEDMIOTU. Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność Poziom organizacyjny studiów System studiów Wydział Humanistyczny

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY O UNII EUROPEJSKIEJ

TEST WIEDZY O UNII EUROPEJSKIEJ TEST WIEDZY O UNII EUROPEJSKIEJ 1. Ile państw jest obecnie w UE? a) 15 b) 25 c) 27 2. Głównymi instytucjami UE są: a) Komisja Europejska, Rada UE, Parlament Europejski, Rada Europejska b) Komisja Europejska,

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

świadczenia rodzinne Informacje o państwie ubezpieczenia zdrowotnego Udbetaling Danmark Kongens Vænge 8 3400 Hillerød A.

świadczenia rodzinne Informacje o państwie ubezpieczenia zdrowotnego Udbetaling Danmark Kongens Vænge 8 3400 Hillerød A. Wyślij do Udbetaling Danmark Kongens Vænge 8 3400 Hillerød świadczenia rodzinne Informacje o państwie ubezpieczenia zdrowotnego A. Dane osobowe Imię i nazwisko Duński numer osobowy Adres Numer telefonu

Bardziej szczegółowo

W sieci po angielsku

W sieci po angielsku W sieci po angielsku Aż 48% użytkowników Internetu w UE używa języka angielskiego do czytania lub przeglądania treści w Internecie. 29% stwierdziło, że do komunikacji w Internecie wykorzystuje język inny

Bardziej szczegółowo

Seminarium doktoranckie. Metodyka pracy naukowej etap doktoratu

Seminarium doktoranckie. Metodyka pracy naukowej etap doktoratu Seminarium doktoranckie Metodyka pracy naukowej etap doktoratu Plan Wymagania ustawowe Wymagania zwyczajowe opinia promotora i recenzje Egzaminy doktorskie Metodyka pracy naukowej 2 USTAWA z dnia 14 marca

Bardziej szczegółowo

Matura 2012 język polski Analiza wyników. niski

Matura 2012 język polski Analiza wyników. niski Matura 2012 język polski Analiza wyników Wnioski Zespół przedmiotowy polonistów dokonał analizy wyników egzaminu maturalnego z języka polskiego w części ustnej i pisemnej (poziom podstawowy i rozszerzony),

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: Translatoryka tekstu 2. Kod przedmiotu: FAT-21 3. Okres ważności karty: 2015-2018 4. Forma : studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo