PAN TADEUSZ ADAMA MICKIEWICZA W ESPERANTO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PAN TADEUSZ ADAMA MICKIEWICZA W ESPERANTO"

Transkrypt

1 Zbigniew Galor PAN TADEUSZ ADAMA MICKIEWICZA W ESPERANTO Autor, który podejmuje problem tłumaczeń dzieł Adama Mickiewicza na esperanto znajduje się w o wiele trudniejszej sytuacji niż inni omawiający przekład Pana Tadeusza na języki narodowe. Wynika to stąd, że języki te postrzegane są nie tylko jako coś naturalnego lecz i codzienna wiedza na ich temat jest większa, nawet jeśli one same w indywidualnych przypadkach nie są znane. Podczas gdy esperanto w zdroworozsądkowej, potocznej świadomości - sytuuje się w krainie egzotyki, często po stronie związanych z nią stereotypów i uprzedzeń. Egzotyka ma jednak to do siebie, że jest na ogół czymś nieznanym, lecz pociągającym. W 1998 roku zbiegły się prawie dwie daty: 200. rocznica urodzin Adama Mickiewicza oraz 111. powstania esperanta - języka międzynarodowego, którego ideę przedstawił Ludwik Zamenhof w 1887 roku w publikacji La Unua Libro (Pierwsza Książka) 1. Miejscem urodzin Mickiewicza, tak jak Zamenhofa, była Litwa, kraj od XV wieku związany z Polską umową państwową, którą unieważnił rozbiór Polski w XVIII wieku. Kryjące się pod kartkami kalendarza fakty i wydarzenia historyczne odnoszą się zarówno do polskiej kultury narodowej, z którą tak silnie związane jest dzieło Mickiewicza, jak i do kultury międzynarodowej reprezentowanej m. in. przez ruch esperantystów. Zasadnicze cechy obydwu form kultury trafnie scharakteryzował W. Auld 2 Jego zdaniem kultura narodowa jest kulturą ekskluzywną (podkreślającą własną odrębność, a poprzez to wykluczającą), podczas gdy międzynarodowa kultura esperancka - inkluzywną (włączającą w swoisty dla siebie sposób wartości kultur narodowych i tym samym wzbogacającą się). Wraz z upowszechnianiem się językowej propozycji Zamenhofa coraz większego znaczenia nabierała potrzeba tworzenia własnego księgozbioru, posiadania własnego dorobku literackiego. Zaczęły ukazywać się tłumaczenia oraz dzieła oryginalne pisane w esperanto. O ile w rok od opublikowania La Unua Libro pojawiło się ogółem 28 książek, to w 1895 było ich już 75, w tym 12 przetłumaczonych utworów beletrystycznych, a wśród nich Hamlet, Borys Godunow. Dla porównania: w latach ukazało się ogółem 1 Dr Esperanto, Mieżdunarodnyj jazyk. Priedisłowije i połnyj uczebnik,, Warszawa (Pseudonim: Dr Esperanto oznacza: Dr Mający Nadzieję, skrywał nazwisko Ludwika Zamenhofa; książkę tę zwykło się nazywać: La Unua Libro ( Pierwsza Książka ); szybko ukazały się jej wydania: polskie - Dr Esperanto, Język międzynarodowy, Warszawa 1887 ; francuskie i niemieckie). 2 W. Auld, Kulturo kaj internacia lingvo.( Kultura i język międzynarodowy ), Chapeco

2 416 nowych pozycji, z tego 42 książki z zakresu poezji, w tym 19 prac oryginalnych 3. Adresariusz pierwszych esperantystów z 1889 roku zawierał tysiąc nazwisk. Wśród nich nazwisko Antoniego Grabowskiego - przyszłego tłumacza Pana Tadeusza. Poniższe zestawienie pozwala porównać czas, jaki minął od ukazania się Pana Tadeusza do publikacji jego tłumaczenia autorstwa A. Grabowskiego. Esperanckie tłumaczenie ukazało się 74 lata później. Jednak tylko 21 lat po ogłoszeniu przez Zamenhofa La Unua Libro. ADAM MICKIEWICZ ( ) Pan Tadeusz 1834 LUDWIK ZAMENHOF ( ) La Unua libro 1887 ANTONI GRABOWSKI ( ) Sinjoro Tadeo 1918 Mickiewicz a Zamenhof Litwa, kraj urodzin Mickiewicza i Zamenhofa, od XV wieku związany był państwowym przymierzem z Polską. Rozbiór Polski z końcem XVIII wieku rozdzielił obydwa kraje i narody. Mickiewicz dzięki swojemu poetyckiemu geniuszowi stał się symbolem cierpiących z powodu rozbioru Polski. Zamenhof - pisze Zofia Banet-Fornalowa 4 - zrobił krok dalej, zwracając się do wszystkich ludzi, oddzielonych nie tylko politycznymi, lecz również kulturowymi - językowi barierami z projektem języka międzynarodowego, który - w jego przeświadczeniu - granice te mógłby pokonać. Rozwijając spostrzeżenia Zofii Banet-Fornalowej, można wysnuć wniosek, że jeżeli dla Mickiewicza sposobem na pokonanie zaistniałych odrębności politycznonarodowych stała się poezja i jej mesjanistyczne - oparte na filozofii 3 Esperanto en perspektivo. Faktoj kaj analizoj pri la internacia lingvo ( Esperanto w perspektywie. Fakty i analizy na temat języka międzynarodowego ), red.: I. Lapenna, T. Carlevaro, U. Lins, London - Rotterdam 1974, s Z. Banet-Fornalowa, Felicxo komuna, jen celo komuna,, Literatura Foiro ( Rynek Literacki ), 1999, nr 179,

3 Towiańskiego - przesłanie, o tyle dla Zamenhofa taką samą rolę pełniła idea języka międzynarodowego i związana z nią koncepcja homaranizmu. Zakładała ona, aby każdy traktował i kochał ludzi pochodzących z różnych krajów tak jak swoich braci. W pierwszych punktach Deklaracji homaranizmu jej autor stwierdza, że: Jestem człowiekiem i całą ludzkość traktuję jak jedną rodzinę; podział ludzkości na różne wzajemnie nienawidzące się ludy i narodowo - religijne wspólnoty traktuję jako jedno z największych nieszczęść (...) W każdym człowieku widzę tylko człowieka i oceniam go tylko według jego osobistej wartości i czynów. Jako barbarzyństwo traktuję każdą obrazę i ucisk człowieka tylko z tego powodu, że należy on do innego narodu, innej grupy językowej albo do innej klasy społecznej niż ja.. 5 Nad doktryną homaranizmu Zamenhof pracował przez całe życie. Zdają się mieć rację ci interpretatorzy, którzy uważają, iż głównym jego celem było stworzenie ruchu homaranistów, co zresztą się nie udało. Natomiast język międzynarodowy miał być tylko środkiem dla realizacji tej idei. Z perspektywy historycznej, środek okazał się jednak celem, wbrew intencjom autora. Mickiewicz w esperanto Zamenhof był zapewne pierwszym - jak zauważa Zofia Banet-Fornalowa - tłumaczem Mickiewicza na esperanto. Ballada Mickiewicza - Wojewoda jest zamieszczona jako pierwsze z tłumaczeń Zamenhofa w Fundamenta krestomatio 6 ( Podstawowej antologii ) - wydanej w 1903 roku klasycznej pozycji, która wywarła bardzo duży wpływ na kształtowanie się języka zdobywającego sobie coraz większą popularność. Wśród pierwszych tłumaczy szczególne miejsce przypada Antoniemu Grabowskiemu, zafascynowanemu polską poezją romantyczną, autorowi przekładu Pana Tadeusza. Także inni polscy esperantyści w początkowym okresie rozwoju ruchu byli autorami wartościowych tłumaczeń Mickiewicza: Stanisław Czarnowski ( Mara silento, Ekfluis larmoj miaj ); Michał Chmieliński ( Fluis miaj larmoj ); Leo Belmont ( Al Marila, Karesulino mia ); Roman Dobrzański - tłumacz Wielkiej Improwizacji z III części Dziadów Mickiewicza oraz Antoni Stankiewicz, który przełożył fragmenty Ksiąg pielgrzymstwa polskiego (1914) i Odę do młodości (1926). Ten utwór Mickiewicza doczekał się także drugiego tłumaczenia. Węgier Kalman Kalocsay, będący pod wrażeniem przekładu Pana Tadeusza przez A. Grabowskiego, oprócz Ody do młodości przyswoił esperantystom trzy Sonety krymskie : Mara silento, Sipveturo oraz Ventego. Znajdują się one w wydanym w 1981 tomie drugim Tutmonda Sonoro. 5 Por.: Enciklopedio de Esperanto, Budapest 1986, s L. Zamenhof, Fundamenta krestomatio, Paryż

4 W 1925 roku Roman Dobrzański powrócił raz jeszcze do Mickiewicza, przekładając Wstęp do Pana Tadeusza. O obecności i zainteresowaniu twórczością Mickiewicza wśród polskich esperantystów świadczy opracowane przez Z. Banet-Fornalową zestawienie tłumaczeń utworów autora Pana Tadeusza, jakie ukazały się na łamach najbardziej prestiżowego w Polsce czasopisma: Pola Esperantisto (Polski Esperantysta) w latach : Tłumaczenia utworów Mickiewicza, które ukazały się w POLA ESPERANTISTO w latach: Tytuł Data Tłumaczył 1. La vojevodo 1906 L. Zamenhof 2. Mara silento 1907 S. Czarnowski 3. Ekfluis larmoj miaj 1911 S. Czarnowski 4. Improvizacio de Konrado 1914 S. Czarnowski 5. El la libroj de pola pilgrimeco 1922 A. Stankiewicz 6. Antauxparolo al. Sinjoro Tadeo 1925 R. Dobrzański 7. Odo al. juneco 1926 A. Stankiewicz 8. Fluis miaj larmoj 1939 M. Chmieliński 9. Koncerto de Jankiel 1976 A. Grabowski 10. Sinjorino Twardowska 1976 A. Grabowski 11. Karesulino mia 1976 L. Belmont 12. Al. Marila 1976 L. Belmont 13. El la krimeaj sonetoj 1976 K. Kalocsay Mara silento, Sipveturo Ventego 14. La vojevodo 1976 L. Zamenhof Obecność Mickiewicza w esperanto to nie tylko tłumaczenia jego utworów. Zofia Banet- Fornalowa zwraca uwagę na rolę szwajcarskiego esperantysty Edmonda Privat w upowszechnianiu wiedzy o autorze Dziadów. W lipcowym numerze Esperanto z 1927 roku, w artykule La devo ne forgesi ( Obowiązek nie zapomnieć ) pisał on m.in.: Celem doktora Zamenhofa było wychowanie ludzi dla międzynarodowego porozumienia się i wzajemnej współpracy. Pół wieku wcześniej inny wielki i sławny syn Polski - Adam Mickiewicz ukazał ten szlachetny ideał swoim nieszczęśliwym i 4

5 prześladowanym rodakom. W tym samym roku E. Privat, z okazji Światowego Kongresu Esperanta w Warszawie, przemawiając przed pomnikiem Mickiewicza, stwierdził m.in.: Dzięki esperantu, dzięki mistrzowskim tłumaczeniom Grabowskiego, zapoznałem się z dziełami Mickiewicza tak jak tysiące innych ludzi. Dzięki temu pomocniczemu językowi, także owocowi bogatej polskiej ziemi, mogła upowszechnić się na całym świecie wielka inspiracja poety dla ogólnoludzkiego porozumienia i harmonii. 7 Antoni Grabowski jako tłumacz Pana Tadeusza W pierwszym okresie rozwoju esperanta (lata ) pionierami stawali się przede wszystkim Polacy i Rosjanie. Dlatego też w tym czasie występuje bogactwo tłumaczeń z języka polskiego. Antoni Grabowski ( ), inżynier - chemik, władał mniej lub bardziej biegle około 30 językami, w tym volapükiem 8. Uważany jest za pierwszego, który odbył rozmowę z Zamenhofem w esperanto 9. Stał się nie tylko przyjacielem twórcy tego języka, ale i autorem pionierskich opracowań. Należą do nich m.in. pierwsze zbiory tłumaczeń wierszy poetów różnych krajów np. Postrikolto ( Po żniwach ), Pogłębione zainteresowania A. Grabowskiego literaturą światową sięgają czasów studenckich. We Wrocławiu, gdzie studiował na uniwersytecie filozofię i nauki przyrodnicze, stał się członkiem Towarzystwa Literacko-Słowiańskiego. Zapewne także w tej działalności tkwią źródła postawy tłumacza Pana Tadeusza wyrażającej się w przeświadczeniu, że literatura może ożywić zaplanowany przez L. Zamenhofa język międzynarodowy. Język bowiem rozwija się dzięki literackim próbom, a literatura wzbogaca się wraz z rozwojem języków. Doświadczenie tego rodzaju stało się udziałem esperanta. Grabowski, zanim przystąpił do pracy nad przekładem Pana Tadeusza, miał za sobą własne próby poetyckie w esperanto, tłumaczenia zarówno dzieł innych pisarzy, poetów, jak i niektórych utworów Mickiewicza: La liro de la esperantistoj ( Lira esperantystów ), pierwsze wydanie tłumaczeń poezji w esperanto pod red. Grabowskiego, El Parnaso de popoloj ( Z Parnasu narodów ), międzynarodowa antologia poetycka. Z utworów Mickiewicza: Tri Budrisoj ( Trzech Budrysów ), 7 Z. Banet-Fornalowa, praca cyt. 8 Volapük - wersja języka międzynarodowego przed esperantem, której autorem był V. Schleyer. W latach ten system językowy ze względu na ewidentny swój sukces ukazał, że język zaplanowany jest użyteczny i efektywny w stosunkach międzynarodowych. Jego szybki zmierzch łączony jest z takimi cechami, jak m.in: subiektywne decyzje jego twórcy eliminujące normalną ewolucję języka. 9 Por.: Gvidlibro por supera ekzameno. Historio, literaturo, metodologio, Budapest

6 Pracę nad przekładem mickiewiczowskiej epopei Grabowski rozpoczął krótko po wybuchu I wojny światowej Pozostając sam w warszawskim domu przy ul. Hożej 42 (rodzina ewakuowała się do Rosji), kontynuował tłumaczenie w czasie trzech następnych lat. W 1918 roku ukazało się ono drukiem. Momentem, który decydująco przyczynił się do sfinalizowania rozpoczętego przekładu było spotkanie w sierpniu 1916 roku z Zamenhofem. Według świadectwa Stanisława Karolczyka, znanego poety esperanckiego, kiedy Grabowski skończył czytać pierwszą przygotowaną przez siebie część epopei Zamenhof uściskiem dłoni pogratulował Grabowskiemu znakomitego tłumaczenia i wyraził opinię, że Sinjoro Tadeo koniecznie musi zostać w całości przełożony na esperanto. 10 W przedmowie do pierwszego wydania tłumaczenia Pana Tadeusza A. Grabowski wspomina ten moment w związku ze swoim wcześniejszym przekonaniem, że przetłumaczenie całego poematu na esperanto wydawało mi się, ze względu na ogromne trudności, rzeczą prawie niemożliwą; przynajmniej nigdy nie odważyłem się myśleć, że moje siły dla tego zadania mogą wystarczyć. 11 Podkreśla przy tym, że w 1916 roku kilka fragmentów dzieła Mickiewicza zdecydował się - po długich wahaniach - włączyć do El Parnaso de popoloj pod wpływem argumentacji S. Karolczyka. W czasie wspomnianych odwiedzin chorego mistrza tłumacz przedstawił także swoje obiekcje. Był zdania, że zaprezentowane fragmenty przekładu są jedyne i ostatnie. Przy takim nastawieniu, gdy usłyszał zdanie Zamenhofa: Przetłumacz całość, roześmiał się, gdyż - jak przyznaje - wydawało się jemu, że mistrz naiwnie wymaga czegoś niemożliwego. Odtąd każdej wizycie u Zamenhofa towarzyszyło przekonywanie Grabowskiego, ażeby doprowadził tłumaczenie do końca. Perswazje przyniosły skutek i w grudniu 1916 roku rozpoczął on tłumaczenie całości epopei, jednak - jak pisze - z niewiarą w to, że kiedykolwiek je ukończy. Ukończył jednak, a Zamenhof przed śmiercią przeczytał prawie cztery pierwsze księgi poematu. Doprowadziwszy dzieło do końca, autor przekładu wyraża przekonanie, że zrobił dobrą przysługę ojczyźnie i międzynarodowej sprawie esperantystów. Twórca esperanta nie dożył ukazania się tłumaczenia Pana Tadeusza. Zmarł 14 kwietnia 1917 roku. Przekład Pana Tadeusza W przedmowie do Sinjoro Tadeo zawarta jest zwięzła autocharakterystyka przekładu i podejścia do niego przez tłumacza. Mówi ona o pietyzmie w traktowaniu oryginału i języka przekładu w celu jak najlepszego 10 A. Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, wyd. III, przedmowa tłumacza - A. Grabowskiego, Varsovio 1986, s. X. 11 Tamże. 6

7 oddania treści i formy poematu. Grabowski zauważa przy tym, że choć słowa w esperanto są zazwyczaj dłuższe niż w polskim, to fleksyjność oraz elastyczność esperanta pozwala zachować ich wzajemną zgodność prawie bez zmian ilości wersów (dziesięciozgłoskowiec). Przekład ma charakter ekwimetryczny Inna - zdawałoby się nie do pokonania trudność - dotyczyła rytmiki wiersza. Stały akcent w esperanto, padający zawsze na przedostatnią sylabę, byłby źródłem monotonii wbrew muzyczności oryginału. Tłumacz znalazł wyjście z tej sytuacji, odwołując się do swoich doświadczeń przy przekładach zawartych w El Parnaso. Model trzynastosylabicznego wersu ze stałym akcentem na szóstej i dwunastej sylabie jest w jego przekonaniu najlepszym rozwiązaniem pozwalającym czytelnikowi odczuć w zmienności rytmu ruch myśli poety i następstwo opisywanych obrazów. Oto, jak przy powyższych założeniach, przedstawia się w tłumaczeniu początkowy fragment Pana Tadeusza : Litvo!Patrujo mia! simila al sano; Litwo! Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie; Vian grandan valoron ekkonas litvano, Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, Kto cię stracił. Vin perdinte. Belecon vian mi admiras, Dziś piękność twą w całej ozdobie Vidas gin kaj priskribas, car mi hejmsopiras. Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie. Sankta Virgin`! Vi gardas Censtkohovon helan, Panno święta, co Jasnej bronisz Częstochowy En Ostra-Brama lumas! Vi, kiu kastelan I w Ostrej świecisz Bramie! Ty, co gród zamkowy Novogródek defendas kaj pian urbanon! Nowogródzki ochraniasz z jego wiernym ludem! Kiel Vi al infano redonis la sanon Jak mnie dziecko do zdrowia powróciłaś cudem 13 Specyficzną cechą esperanta w tłumaczeniach poetyckich jest łatwość występowania hiatusu - zetknięcia się dwóch samogłosek, jednej w wygłosie 12 A. Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, praca cyt. s A.Mickiewicz, Pan Tadeusz, Warszawa 1988, s. 9. 7

8 wyrazu i drugiej w nagłosie następnego 14 (np. la autuno - jesień, elizja wyraża się w formie: l autuno). Przekład Pana Tadeusza (oprócz pierwszego wydania z roku 1918, ukazały się dotąd dwa następne: w 1955 i 1986 roku) wywarł bardzo duży wpływ na kształtowanie się zarówno języka jak i teorii poezji esperanckiej. Kalman Kalocsay, Węgier, uznawany za jednego z najbardziej genialnych poetów i teoretyków literatury esperanckiej specjalnie podkreśla wartość tłumaczenia Pana Tadeusza, stwierdzając zarazem, że przekład ten należy do największych osiągnięć esperanckiej sztuki translatorskiej, a Grabowski dzięki temu przekładowi stał się ojcem poezji esperanckiej. Kalocsay w 1930 roku, podczas Światowego Kongresu Esperanta w Oxfordzie o tłumaczeniu Pana Tadeusza powiedział m.in.: Wymagało ono talentu tłumacza największej precyzji stylu, stosowania form uderzająco krótkich, odważnych, kilkakrotnie zbyt odważnych, lecz właściwych i poprzez ich odwagę eleganckich oraz niespodziewanie interesujących. Niestety, tłumaczenie nie jest powszechnie znane, chociaż musiałoby być ono omawiane podczas każdego wyższego kursu, studiowane przez każdego tłumacza poezji. Tylko poprzez językowe zdobycze zawarte w tym dziele język naszej poezji może osiągnąć taką zdolność, że z powodzeniem będzie mógł podjąć wyzwanie w postaci przekładu takich głównych dzieł literatury jak np. Boska Komedia - Dantego, Faust - Goethego, czy tragedii Schakespeare`a. W tym dziele odnosi prawdziwy triumf taka odważna i elegancka forma stylu, którą (...) porównałem do impresjonizmu w malarstwie. 15 Podobna ocenę wystawia Lajos Tarkony, którego zdaniem A.Grabowski jest inżynierem rytmu i rymu, odważnym wynalazcą nowych wyrażeń. Podstawę tych opinii stanowi nie kwestionowane nowatorstwo A. Grabowskiego w zakresie słowotwórstwa. Spośród ponad 209 neologizmów, które wprowadził w swoim przekładzie więcej niż połowa weszła do Plena vortaro 16 - podstawowego słownika esperanta wydanego po raz pierwszy w 1930 roku. Specjalne miejsce zajmują te słowa, które usunęły poprzednie, np.: konkiri - podbić - (konkeri), tredi - tratować - (treti) traco - ślad - (spuro). Kilka innych innowacji to m. in.: ci zamiast ci tiu (tu) bezpośrednie tworzenie formy czasownikowej od rzeczowników i przymiotników, 14 E. Miodońska-Brookes, A. Kulawik, M. Ziętara, Zarys poetyki, Warszawa 1972, s K.Kalocsay, Lingvo Stilo Formo, wyd.iii, Oosaka E. Grosjean-Maupin, A. Esselin, Grenkamp- S. Kornfeld, G. Waringhien, Plena vortaro de Esperanto, Paryż

9 przymiotnikowe używanie kończących się na e rzeczowników np. ekde (odtąd) itp. Innowacje te stały się powszechnie używane, głównie w poezji. Kształtowanie się stylu poetyckiego Jednym z wcześniejszych doświadczeń Grabowskiego w zakresie sztuki translatorskiej na esperanto stał się problem oddania specyfiki stylu poetyckiego oryginału w ramach reguł języka przekładu. Oprócz typowych dla każdego tłumacza kwestii, stanął on również wobec takich zagadnień, które są wyjątkowe w obrębie języka międzynarodowego. Zawarte w nim normy dyktują określone rozstrzygnięcia morfologiczne (np. dotyczące stosowania przedimka), czy stylistyczne (np. z zakresu interpunkcji). Dla esperantystów początkowego okresu - jak zauważa Blazio Vaha 17 - styl był bardziej trwałą częścią języka daną w gramatyce (lecz wprost nie wyrażoną) niż przyszłą jej cechą uzależnioną od praktyki użytkowników. Przy czym to, co w jakimś momencie było dodatkowym elementem indywidualnej formy językowej, wkrótce stawało się fragmentem codziennej zbiorowej komunikacji. Rola pierwszych dzieł ukazujących się w tym okresie w esperanto - zauważmy -polegała głównie na ukazywaniu praktycznych możliwości i barier zastosowań języka, kształtowaniu jego stylu. Styl ten nie jest jednak ślepym naśladownictwem stylu innych języków (łaciny, francuskiego, włoskiego itd.), lecz posiada całkowicie specyficzny, samodzielny charakter. W czasach esperanckiej działalności Grabowskiego pogląd o swoistości stylu języka międzynarodowego dopiero się kształtował. Dla tłumacza Pana Tadeusza miał on szczególne znaczenie. Pod wpływem krytyk zarzucających, że nie jest możliwe przetłumaczenie ekwimetryczne na esperanto bajek Lafontaine` a, ponieważ w tym języku rymują się tylko słowa tej samej kategorii, Grabowski publikuje wiersz pod znamiennym tytułem: Defendo de l` rimo ( Obrona rymu ) 18, w którym rymują się tylko słowa należące do różnych kategorii gramatycznych. Od Grabowskiego pochodzi termin adasismo dla rymów przyrostkowych. Oznacza on zwyczaj rymowania przyrostkami, np. amadas, vidadas. (kocha, widzi). Rymowanie tego rodzaju jest akceptowane tylko wtedy, gdy przyrostek jest poprzedzany przez rymujące się spółgłoski, np. amaro, homaro (gorycz, ludzkość). Wtedy rytm taki w systemie metrycznym esperanta nazywany jest rymem bogatym (rica rimo). Tłumacz Pana Tadeusza we wierszu Defendo de l rimo występuje przeciwko opinii, że esperancki poeta może rymować tylko adasismami. 17 B. Vaha, La stil-idealo de Grabowski, maszynopis. 18 Publikacje Chaux-de Fonds, Centrum Kultury Esperanckiej,

10 Tego rodzaju doświadczenia pozwoliły Grabowskiemu na bardziej elastyczne podejście do języka przekładu Pana Tadeusza. Dla osiągnięcia krótkości form Grabowski stosuje m.in. następujące środki 19 : 1. Bardzo odważne bezpośrednie tworzenie czasowników od rzeczowników; np. patri (dosł.: ojcować komu ; patro - ojciec; -i końcówka czasownika w bezokoliczniku). 2. Bezpośrednie nadanie formy czasownikowej od przymiotników: np. juni (dosł. młodzieć ; od juna - młod(a)y). 3. Bezpośrednie tworzenie czasowników od imiesłowów przymiotnikowych: np. malpermesitas (dosł. zabraniający się ; od malpermesita - zabroniony). 4. Zastosowanie całkowicie swobodnego porządku słów: np. de l patrino al Vi oferite. 5. Swobodne użycie rzeczowników odimiesłowowych: np. La veninto (osoba, która przyszła). 6. Rezygnacja ze stosowania rodzajnika w nie budzących wątpliwości przypadkach odróżnień. 7. Stosowanie liczby mnogiej w złożeniach: np. sanktuloj - vivo (życie świętych). 8. Jednoczesne używanie wariantów imion zaasymilowanych i nie zaasymilowanych: np. Sinjoro Tadeo, Tade, Tadeus. Kalocsaya ocena tłumaczenia Pana Tadeusza przez Grabowskiego zawiera także momenty krytyczne: Można powiedzieć, że jest on bardziej artystą języka i zdania niż poetą, że bardziej zadowala się rozwiązaniem formalnym, pozwalając usunąć się co intymniejszym uczuciom, że jego językowe mistrzostwo często rządzi nim samym dlatego - niekiedy - męczy; lecz nawet najbardziej surowa krytyka musi zamilknąć przed licznymi partiami Pana Tadeusza (...koncert Jankiela itp.), które na zawsze pozostaną najpiękniejszymi stronami naszej tłumaczonej poezji 20 Duża możliwość zachowania poetyckiej onomatopei oryginału porzez słowa w esperanto, zauważalna jest szczególnie w koncercie Jankiela. Tiam Vojski ekkaptis sian pasamente Natenczas Wojski chwycił na taśmie przypięty Ligitan bubalkornon, boaoserpente Swój róg bawoli, długi, cętkowany, kręty Tordigan, longan, strian; al busxo gin metis, Jak wąż boa, oburącz do ust. go przycisnął, Plenblovis vangojn, sange en okul` briletis, 19 Wg: B. Vaha, podsumowującego ocenę K. Kalocsaya, maszynopis. 20 Por.: Enciklopedio de Esperanto, praca cyt. 10

11 Wzdął policzki jak banię, w oczach krwią zabłysnął, Duonfermis palpebrojn, la ventron entiris Zasunął wpół powieki, wciągnął w głąb pół brzucha En pulmojn tutprovizon de l` aero spiris I do płuc wysłał z niego cały zapas ducha, Kaj ekludis. La korno, kiel vent` senhalta, I zagrał: róg jak wicher, wirowatym dechem Portis muzikon ehe tra l` arbaro alta. 21. Niesie w puszczę muzykę i podwaja echem. 22 Pan Tadeusz na tle innych przekładów Mickiewicza w esperanto Tak, jak Pan Tadeusz nie jest jedynym utworem Mickiewicza przetłumaczonym na esperanto, tak też A. Grabowski nie jest ich jedynym tłumaczem. W internecie znajdują się strony poświęcone esperanckim przekładom z zakresu literatury 23. Zawierają one tylko część tłumaczeń, gdyż jeszcze nie wszystkie zostały wprowadzone do dostępnego tą drogą zestawu. Według stanu z roku na liście przetłumaczonych utworów Mickiewicza znajdowały się: Malcerteco ( Niepewność ), tł. SHA Ya-lo Mara silento ( Cisza morska ), tł. Kalman Kalocsay Odo al. la juneco ( Oda do młodości ), tł. K. Kalocsay Sur la Alpoj en Splugen ( Na Alpach w Splugen ), tł. K. Kalocsay Sipveturo ( Podróż statkiem ), tł. K. Kalocsay Ventego ( Burza ), tł. K. Kalocsay Tri Budrisoj ( Trzech Budrysów ), tł. A. Grabowski Wpływ przekładu Pana Tadeusza na literaturę esperanta zaznaczył się zarówno w rozwoju języka jak i upowszechnieniu się zawartego w nim kanonu poetyckiego. Zasadnicze cechy kanonu poetyckiego ukształtowanego w literaturze esperanckiej lat 20. i 30. pod wpływem tłumaczenia Pana Tadeusza zostały rozwinięte w teorii i praktyce poezji tłumaczonej i oryginalnej K. Kalocsaya. Numer polski czasopisma literackiego Literatura Mondo ( Świat Literacki ) z 1932 roku otwierał wiersz tego autora zatytułowany Stelo super la Wawel 21 A. Mickiewicz, Sinjoro Tadeo, praca cyt., s A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, praca cyt., s Strony te znajdują się w internecie: Tradukita literaturo, en la reto, en Esperanto. Administras Don Harlow: 11

12 ( Gwiazda nad Wawelem ), napisany - jak zauważa Wojciech Usakiewicz - trzynastozgłoskowcem w uznaniu roli, jaką dla kształtowania się esperanckiego języka literackiego miał przekład Pana Tadeusza 24 Wewnątrz znajdowały się m.in. Trzy sonety krymskie w tłumaczeniu Kalocsaya trzynastozgłoskowcem, uznawanym przez tzw. szkołę budapesztańską za esperancki odpowiednik heksametru. Współczesne znaczenie przekładu Pana Tadeusza Recepcja przekładu Pana Tadeusza w esperanto może być wyrażona za pomocą teorii różnic międzykulturowych Antoniny Kłoskowskiej 25. W sytuacji, gdy tłumaczenie to - co oczywiste - ma różne znaczenie dla esperantystów i dla nie esperantystów, wówczas pojawia się pytanie o miejsce, jakie zajmuje ono w ramach uniwersum kulturowego przedstawicieli tych dwóch kategorii. Z punktu widzenia teorii uniwersum kulturowego jest to pytanie o to, jakie miejsce w wyniku przekazywania wiedzy związanej z esperanckim przekładem Pana Tadeusza ( głównie w procesach edukacji) zajmuje kultura innych. Czy przysługuje jej miano kultury obcej czy nie? Dla nie esperantystów - przedstawicieli różnych narodów - kultura esperanta wraz z przekładem Pana Tadeusza pozostaje - w najlepszym razie - w sferze kultur peryferyjnych. A w istocie rzeczy sytuuje się w kręgu kultur egzotycznych. Dla współczesnych esperantystów przekład Pana Tadeusza stanowi element ich dziedzictwa kulturowego. Posiada on co najmniej dwa znaczenia. Jest w nim zawarty wręcz modelowy wyraz możliwości praktycznego rozwoju języka zaproponowanego przez Zamenhofa. Zarazem treść poematu kieruje ich uwagę na opisywany w nim fragment polskiej historii ze specyficzną nie tylko dla tego okresu kulturą. Pytanie o to, jak współcześnie wśród esperantystów zagranicznych przedstawia się znajomość zarówno nazwiska Mickiewicza jak i samego Pana Tadeusza stanowiło cel sondażu internetowego, który został przeprowadzony przeze mnie w listopadzie 1998 roku. W ciągu 12 dni nadeszło 105 odpowiedzi z 27 krajów (w 6 przypadkach rozpoznanie kraju pochodzenia osoby odpowiadającej nie było możliwe). Zestawienie według liczby respondentów z danego kraju przedstawia się następująco: 14 - Francja 24 W.Usakiewicz, Diskuto kiu ne okazis ( Dyskusja, która się nie odbyła ), w: Literatura na Świecie, 1989, nr 8-9, s A. Kłoskowska, Sąsiedztwo kultur i uniwersalizacja kultury, w: Kultura i Społeczeństwo 1991, nr 4. 12

13 13 - Włochy 12 - Niemcy 7 - Belgia 6 - Węgry 5 - USA 4 - Holandia Po jednakowej liczbie odpowiedzi: 3 - Finlandia, Hiszpania, Japonia, Rosja 2 - Anglia, Brazylia, Chiny, Czechy, Szwecja, Szwajcaria 1 - Argentyna, Bułgaria, Dania, Izrael, Kanada, Korea Południowa, Kuba, Rumunia, Ukraina Nazwisko Adama Mickiewicza znane było 92 odpowiadającym (obce było 13 respondentom). Poznali je głównie poprzez esperanto (69), m.in. 3 osoby poprzez esperantojęzyczne audycje Polskiego Radia. Nauczanie szkolne w języku narodowym było źródłem wiedzy o Mickiewiczu tylko dla 9 osób. W inny, nie poprzez esperanto, sposób (np. w wyniku wizyt w Polsce, lektur gazet w języku ojczystym itp.) imię Mickiewicza poznało 14 esperantystów, którzy wzięli udział w sondażu. 80-ciu spośród wszystkich odpowiadających wiedziało, że autorem Pana Tadeusza jest Adam Mickiewicz. Z tej liczby 63 osoby znały poemat Mickiewicza z własnej jego lektury, w tym czytały go: w oryginale - 1; w oryginale i w tłumaczeniu na esperanto - 2; w tłumaczeniu na własny język narodowy - 4; w tłumaczeniu na własny język narodowy i w esperanto - 2; tylko w przekładzie na esperanto Ponadto 12 uczestników sondażu zadeklarowało znajomość innych, oprócz Pana Tadeusza, utworów Mickiewicza poznanych poprzez esperanto. Wyniki sondażu ukazują, że wiedza o Panu Tadeuszu w środowisku zagranicznych esperantystów oparta jest na lekturze jego tłumaczenia na język międzynarodowy, bądź też na informacji o istnieniu przekładu Antoniego Grabowskiego. Sondaż ten ujawnił również kilka interesujących okoliczności związanych z recepcją Pana Tadeusza : mimo istnienia przekładów w języku narodowym, obiektem lektury jest tylko tłumaczenie w esperanto (np. odpowiedzi esperantystów z Włoch, Bułgarii) esperanto występuje jako język - most ( ponto-lingvo ) między różnymi językami, kulturami, co w omawianym przypadku wyraża fakt, że na język wietnamski Pan Tadeusz przełożony został z esperanta wiedza o Mickiewiczu jako autorze Pana Tadeusza pochodzi także z wydanych w esperanto omówień jego twórczości; szczególną rolę pełni 13

14 tu historycznoliterackie dzieło Mieczysława Jastruna - Adam Mickiewicz (1955) Oceniając wpływ omawianego przekładu Pana Tadeusza, należy odróżnić jego oddziaływanie na kształt samego języka oraz funkcję kulturową dokonanego tłumaczenia. W pierwszym przypadku mamy do czynienia ze zmianami, których przekład stał się źródłem w: metryce, leksyce i stylistyce esperanta. W drugim z jego wartością dla esperanckiej kultury i teorii literackiej, a także z rolą nośnika wartości kultury polskiej przekazywanej w ramach kulturowego uniwersum. BIBLIOGRAFIA Auld W., Kulturo kaj internacia lingvo ( Kultura i język międzynarodowy ). Chapeco Banet-Fornalowa Z., Adam Mickiewicz omago - okaze de 200-a naskigdeveno ( Ku czci Adama Mickiewicza z okazji 200 rocznicy urodzin ), w: Literatura Foiro, 1999, nr 6. Benczik V., Z teorii literatury esperanckiej, w: Literatura na Świecie, 1989, nr 8-9. Dr Esperanto, Mieżdunarodnyj jazyk. Priedisłowije i połnyj uczebnik,, Warszawa Enciklopedio de esperanto ( Encyklopedia esperanta ), Budapest Esperanto en perspektivo. Faktoj kaj analizoj pri la internacia lingvo ( Esperanto w perspektywie. Fakty i analizy na temat języka międzynarodowego ), red.: I. Lapenna, T. Carlevaro, U. Lins, London - Rotterdam Galor Z., Esperanto - movado kaj gxia kulturo. Kelkaj sociologiaj rimarkoj ( Esperanto ruch i jego kultura. Kilka uwag socjologicznych ), w: Struktura kaj socilingvistika esploro de esperanto, praca zbior. pod red. I. Koutny i M. Kovacs, Budapest Grosjean-Maupin E., Esselin A., Grenkamp Kornfeld S., Waringhien G., Plena vortaro de Esperanto, Paryż Gvidlibro por supera ekzameno. Historio, literaturo, metodologio, Budapest

15 Harlow D.: Tradukita literaturo en la reto en esperanto. Administras Don Harlow : ml Jastrun M., Adam Mickiewicz, Warszawa Kalocsay K., Lingvo Stilo Formo ( Język, Styl Forma. ), wyd.iii, Oosaka Kłoskowska A., Sąsiedztwo kultur i uniwersalizacja kultury, w: Kultura i Społeczeństwo 1991, nr 4. Mickiewicz A., Sinjoro Tadeo, esperanta traduko de Antoni Grabowski, wyd. III, Warszawa Mickiewicz A., Pan Tadeusz, Warszawa Miodońska-Brookes E., Kulawik A., Ziętara M., Zarys poetyki, Warszawa 1972, Pettyn A., Esperanto laux amuz-metodo ( Esperanto poprzez zabawę ), Warszawa Publikacje Chaux-de Fonds, Centrum Kultury Esperanckiej, Usakiewicz W., Diskuto kiu ne okazis ( Dyskusja, która się nie odbyła ), w: Literatura na Świecie, 1989, nr 8-9. Usakiewicz W., Prozaiczne kłopoty esperantystów, w: Literatura na Świecie, 1989, nr 8-9. Vaha B., La stil-idealo de Grabowski ( Grabowskiego ideał stylu ), maszynopis. Zamenhof L., Fundamenta krestomatio ( Podstawowa antologia ), Żytyński J., Esperanto i esperantyści, Warszawa INDEKS NAZWISK AULD W. BANET-FORNALOWA Z. BELMONT L. BENCZIK V. CARLEVARO T. CHMIELINSKI M. CZARNOWSKI S. DANTE A. DOBRZANSKI R. ESSELIN A. GALOR Z. GRABOWSKI A. GOETHE J. W. GRENKAMP - KORNFELD S. 15

16 GROSJEAN-MAUPIN E. HARLOW D. JASTRUN M. KALOCSAY K. KAROLCZYK S. KŁOSKOWSKA A. KOUTNY I. KOVACS M. KULAWIK A. LAPENNA I. LINS U. MIODOŃSKA-BROOKES E. MICKIEWICZ A. PETTYN A. PRIVAT E. SCHAKESPEARE W. SCHLEYER V. SHA Ya-lo STANKIEWICZ A. TARKONY L. TOWIANSKI USAKIEWICZ W. VAHA B. WARINGHIEN G. ZAMENHOF L. ZIĘTARA M. ŻYTYNSKI J. 16

USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013

USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013 USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013 I LITERATURA 1. Analizując wybrane przykłady, omów funkcjonowanie motywu snu w literaturze różnych epok. 2. Macierzyństwo w literaturze

Bardziej szczegółowo

Na Litwie Polacy uczyć się będą po litewsku.

Na Litwie Polacy uczyć się będą po litewsku. Na Litwie Polacy uczyć się będą po litewsku. Parlament litewski, dokonując zmian w ustawie o oświacie, dąży do pogorszenia obecnego stanu posiadania szkół przez mniejszości narodowe na Litwie, przewidywane

Bardziej szczegółowo

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska AGER2015 DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska PROJEKT SONDAŻU Edycja 6 edycja Partner Katedra Strategii i Organizacji Zarządzania, Uniwersytet Techniczny w Monachium, Niemcy. Okres prowadzenia badań

Bardziej szczegółowo

INTERNATIONAL SOCIAL SURVEY PROGRAMME MIĘDZYNARODOWE SONDAŻ SPOŁECZNY POLSKI GENERALNY SONDAŻ SPOŁECZNY 2010

INTERNATIONAL SOCIAL SURVEY PROGRAMME MIĘDZYNARODOWE SONDAŻ SPOŁECZNY POLSKI GENERALNY SONDAŻ SPOŁECZNY 2010 I n s t y t u t S t u d i ó w S p o ł e c z n y c h i m. P r o f e s o r a R o b e r t a B. Z a j o n c a U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i S t a w k i 5 / 7, 0 0-1 8 3 W a r s z a w a, t e l.

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA otrzymuje uczeń, którego wiadomości i umiejętności znacznie wykraczają poza program języka polskiego

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

LITERATURA. 2. Kresy wschodnie w literaturze polskiej. Omów na podstawie wybranych przykładów.

LITERATURA. 2. Kresy wschodnie w literaturze polskiej. Omów na podstawie wybranych przykładów. TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ZESPOLE SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. STANISŁAWA KOPYSTYŃSKIEGO WE WROCŁAWIU W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 LITERATURA 1. Analizując wybrane wiersze

Bardziej szczegółowo

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Szkoła pisania - rozprawka 1. W poniższej rozprawce wskaż wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Na bogactwo świata składają się między innymi dziedzictwo kulturowe

Bardziej szczegółowo

Jak poprawnie sporządzić opis bibliograficzny w bibliografii załącznikowej?

Jak poprawnie sporządzić opis bibliograficzny w bibliografii załącznikowej? Jak poprawnie sporządzić opis bibliograficzny w bibliografii załącznikowej? Wszystkie pozycje, które są wykorzystane podczas prezentacji muszą zostać wymienione w ramowym planie prezentacji jako literatura

Bardziej szczegółowo

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy Szkoła gimnazjalna JĘZYK POLSKI Scenariusz z wykorzystaniem nowych mediów i platformy Filmoteka Szkolna (45 min) Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Pan Tadeusz. POLONIA KAZACHSTANU czyta poemat. Adama Mickiewicza. Patronat Ambasady RP w Astanie. 17 marca 2013 r. Gimnazjum nr 5 w Astanie

Pan Tadeusz. POLONIA KAZACHSTANU czyta poemat. Adama Mickiewicza. Patronat Ambasady RP w Astanie. 17 marca 2013 r. Gimnazjum nr 5 w Astanie Patronat Ambasady RP w Astanie Wpadam do Soplicowa jak w centrum polszczyzny, Tam się człowiek napije, nadysze ojczyzny... POLONIA KAZACHSTANU czyta poemat Pan Tadeusz Adama Mickiewicza 17 marca 2013 r.

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2013/2014 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2013/2014 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2013/2014 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014 SZKOLNA LISTA TEMATÓW NA MATURĘ USTNĄ Z JĘZYKA POLSKIEGO 2013/2014 LITERATURA 1. Jednostka wobec nieustannych wyborów moralnych. Omów problem, analizując zachowanie wybranych bohaterów literackich 2. Obrazy

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

Jak napisać literaturę podmiotu:

Jak napisać literaturę podmiotu: Jak napisać literaturę podmiotu: Mamy już temat i lektury - teraz czas na bibliografię. Składa się ona z literatury podmiotu i przedmiotu. Najpierw zajmijmy się literaturą podmiotu. Ten artykuł ma za zadanie

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Andrzej Morsztyn. Wybór wierszy

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Andrzej Morsztyn. Wybór wierszy Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Jan Andrzej Morsztyn Wybór wierszy Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Szwedzki dla imigrantów

Szwedzki dla imigrantów Szwedzki dla imigrantów Cel kształcenia Celem kształcenia w ramach kursu Szwedzki dla imigrantów (sfi) jest zapewnienie osobom dorosłym, które nie posiadają podstawowej znajomości języka szwedzkiego, możliwości

Bardziej szczegółowo

Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny. Matura 2014

Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny. Matura 2014 Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny. Matura 2014 1 Literatura 1. Alegoria jako sposób mówienia o rzeczywistości. Omów jej rolę, analizując wybrane 2. Apokaliptyczne wizje rzeczywistości. Przedstaw,

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Jan Kochanowski Utwory wybrane Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Nr Literatura 1. Literackie wizje polskiego dworu. Omów temat w oparciu o wybrane utwory. 2. Polska, ale jaka? Przedstaw

Bardziej szczegółowo

WYKAZ TEMATÓW MATURALNYCH ROK SZKOLNY 2012/13 LITERATURA

WYKAZ TEMATÓW MATURALNYCH ROK SZKOLNY 2012/13 LITERATURA WYKAZ TEMATÓW MATURALNYCH ROK SZKOLNY 2012/13 LITERATURA 1. Kreacje bohaterów heroicznych i ich funkcje w wybranych dziełach literackich różnych epok. Wskaż na podstawie wybranych utworów najistotniejsze

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

WŁADYSŁAW KLIMEK. Pedagog, naukowiec, społecznik. Monika Markowska Wojewódzki Ośrodek Metodyczny w Gorzowie Wlkp.

WŁADYSŁAW KLIMEK. Pedagog, naukowiec, społecznik. Monika Markowska Wojewódzki Ośrodek Metodyczny w Gorzowie Wlkp. WŁADYSŁAW KLIMEK Pedagog, naukowiec, społecznik Monika Markowska Wojewódzki Ośrodek Metodyczny w Gorzowie Wlkp. Władysław Edward Klimek urodził się 17 grudnia 1927 roku w Bakanowie koło Baranowicz. Tam

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 JĘZYK POLSKI

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 JĘZYK POLSKI PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) 2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje [ ]. PP Zadanie

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

HENRYK SIENKIEWICZ

HENRYK SIENKIEWICZ HENRYK SIENKIEWICZ 1846-1916 Wczesne lata Urodzony w Woli Okrzejskiej Rodzina zubożała szlachta Jeden z sześciorga dzieci Od 1861 roku w Warszawie Gimnazjum w Warszawie Posada guwernera Studia: medycyna

Bardziej szczegółowo

Analizy i interpretacje wybranych wierszy

Analizy i interpretacje wybranych wierszy Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania - Kazimierz Przerwa Tetmajer Analizy i interpretacje wybranych wierszy Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z języka polskiego dla klasy III gimnazjum

Kryteria oceniania z języka polskiego dla klasy III gimnazjum Kryteria oceniania z języka polskiego dla klasy III gimnazjum Kształcenie literackie Ocena celująca Otrzymuje ją uczeń, którego wiedza i umiejętności znacznie wykraczają poza obowiązujący program nauczania.

Bardziej szczegółowo

Warsztaty polonistyczne w Śmiełowie.

Warsztaty polonistyczne w Śmiełowie. Warsztaty polonistyczne w Śmiełowie. W dniach od 4 do 5 października polonistki z naszej szkoły uczestniczyły w warsztatach metodycznych pt. Śladem Adama Mickiewicza w Wielkopolsce, zorganizowanych w ramach

Bardziej szczegółowo

Bibliografie literackie online. oprac. dr Aneta Drabek

Bibliografie literackie online. oprac. dr Aneta Drabek Bibliografie literackie online oprac. dr Aneta Drabek Polska Bibliografia Literacka online Polska Bibliografia Literacka jest (z założenia) bieżącą bibliografia literacką. Ukazuje się od 1954 r., kiedy

Bardziej szczegółowo

Temat: Czym jest estetyka?

Temat: Czym jest estetyka? Temat: Czym jest? 1. Autor: Łukasz Nysler (IF UWr., ZSO nr 3 we Wrocławiu) 2. Czas realizacji: 90 minut. 3. Poziom edukacyjny: uczniowie gimnazjum i liceum 4. Liczba uczestników: do 20 osób. 5. Metody

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASY II GIMNAZJUM

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASY II GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASY II GIMNAZJUM STOPIEŃ CELUJĄCY Rozumienie ze słuchu: bezbłędne rozumienie tekstu, uczeń potrafi zrozumieć ogólny sens i kluczowe informacje różnorodnych

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

LITERATURA. Lista tematów na egzamin wewnętrzny z... (przedmiot, poziom) Planowana liczba zdających w roku... Liczba przygotowanych tematów

LITERATURA. Lista tematów na egzamin wewnętrzny z... (przedmiot, poziom) Planowana liczba zdających w roku... Liczba przygotowanych tematów LITERATURA pieczęć szkoły Miejscowość... data... Lista ów na egzamin wewnętrzny z... (przedmiot, poziom) Planowana liczba zdających w roku... Liczba przygotowanych ów... podpis przewodniczącego szkolnego

Bardziej szczegółowo

Analiza egzaminu maturalnego z języka polskiego poziom podstawowy.

Analiza egzaminu maturalnego z języka polskiego poziom podstawowy. Analiza egzaminu maturalnego z języka polskiego poziom podstawowy. Arkusz egzaminacyjny z języka polskiego dla poziomu podstawowego zawierał dwa : rozumienie czytanego tekstu nieliterackiego oraz tworzenie

Bardziej szczegółowo

STANDARDY WYMAGAŃ PROGRAMOWYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO KLASA IV

STANDARDY WYMAGAŃ PROGRAMOWYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO KLASA IV STANDARDY WYMAGAŃ PROGRAMOWYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO KLASA IV stopień niedostateczny - 1 stopień dopuszczający - 2 nie opanował podstawowych wiadomości z fleksji, składni, słownictwa, ortografii, w zakresie

Bardziej szczegółowo

Inclusion Europe. Raport

Inclusion Europe. Raport Dyrektywa Europejska w sprawie Równego Traktowania przy Zatrudnianiu i Wykonywaniu Zawodu Inclusion Europe Raport Inclusion Europe i jego 49 członków z 36 państw walczą ze społecznym wykluczaniem oraz

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY DLA KLASY IV W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 OCENA BARDZO DOBRA

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY DLA KLASY IV W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 OCENA BARDZO DOBRA WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY DLA KLASY IV W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 I okres OCENA CELUJĄCA -ocenę tę otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie wykracza poza materiał, który

Bardziej szczegółowo

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Lucjan Pawłowski Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska, ul. Nadbystrzycka 40B, 20-618

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla uczniów gimnazjum klasy I - III

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla uczniów gimnazjum klasy I - III Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla uczniów gimnazjum klasy I - III Odpowiedzi ustne, prace klasowe i sprawdziany są oceniane punktowo, a punkty są przeliczane następująco zgodnie z Szkolnym

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Adam Mickiewicz. wybór wierszy

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Adam Mickiewicz. wybór wierszy Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Adam Mickiewicz wybór wierszy Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

Jerzy Topolski Teoretyczne problemy wiedzy historycznej. Antologia tekstów

Jerzy Topolski Teoretyczne problemy wiedzy historycznej. Antologia tekstów Antologia tekstów Jerzego Topolskiego Teoretyczne problemy wiedzy historycznej przygotowana została przede wszystkim z myślą o studentach i doktorantach. Zawiera ona prace napisane przystępnym językiem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWANIA PATRIOTYCZNEGO DLA ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH W STRZELINIE

PROGRAM WYCHOWANIA PATRIOTYCZNEGO DLA ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH W STRZELINIE PROGRAM WYCHOWANIA PATRIOTYCZNEGO DLA ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH W STRZELINIE Podstawa prawna: 1.Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r. ( Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z póżn. zm.).

Bardziej szczegółowo

Historia ekonomii. Mgr Robert Mróz. Zajęcia wprowadzające

Historia ekonomii. Mgr Robert Mróz. Zajęcia wprowadzające Historia ekonomii Mgr Robert Mróz Zajęcia wprowadzające 04.10.2016 Plan Organizacja zajęć Warunki zaliczenia Co to jest historia ekonomii i po co nam ona? Organizacja zajęć robertmrozecon.wordpress.com

Bardziej szczegółowo

Trudna droga do zgodności

Trudna droga do zgodności Trudna droga do zgodności Starania na rzecz etycznego wzrostu 13. Światowe Badanie Nadużyć Gospodarczych czerwiec 2014 Spis treści Nadużycia i korupcja problem maleje? Nieetyczne zachowania mają się dobrze

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny z języka polskiego w klasie IV

Wymagania na poszczególne oceny z języka polskiego w klasie IV Wymagania na poszczególne oceny z języka polskiego w klasie IV OCENA CELUJACY BARDZO DOBRY WYMAGANIA - Twórcze oraz samodzielne rozwijanie własnych uzdolnień i zainteresowań. - Bezbłędne wypowiedzi ustne

Bardziej szczegółowo

Rocznik Przek adoznawczy

Rocznik Przek adoznawczy Rocznik Przek adoznawczy Studia nad teori, praktyk i dydaktyk przek adu 8 ISSN 1896 4362 2013 Jerzy Jarniewicz, Gościnność słowa. Szkice o przekładzie literackim, Wydawnictwo Znak, Kraków 2012, 284 strony

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia historiozoficzne we współczesnej filozofii.

Zagadnienia historiozoficzne we współczesnej filozofii. Zagadnienia historiozoficzne we współczesnej filozofii. historiozofia DZIEJÓW FILOZOFIA nauka filozoficzna o ostatecznych czynnikach sprawczych, istocie i sensie ludzkich dziejów jako całości, zw. także

Bardziej szczegółowo

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW ĆWICZENIA IV WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW POJĘCIE RELIGII I KULTURY RELIGIA to zespół wierzeń dotyczących ludzkości i człowieka, związanych z nim zagadnień oraz form organizacji

Bardziej szczegółowo

STUDIA ŚRÓDZIEMNOMORSKIE PREDYSPOZYCJE ZAMIŁOWANIA UZDOLNIENIA

STUDIA ŚRÓDZIEMNOMORSKIE PREDYSPOZYCJE ZAMIŁOWANIA UZDOLNIENIA Instytut Filologii Klasycznej prowadzi trzy kierunki studiów I stopnia (licencjackich): filologię klasyczną, studia śródziemnomorskie oraz latynistyczno-polonistyczne studia nauczycielskie (wspólnie z

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z języka polskiego w klasie 4. Ocenę celującą - otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie przekracza poza obowiązujący program nauczania:

Kryteria ocen z języka polskiego w klasie 4. Ocenę celującą - otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie przekracza poza obowiązujący program nauczania: Kryteria ocen z języka polskiego w klasie 4 Ocenę celującą - otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie przekracza poza obowiązujący program nauczania: Bierze udział i osiąga sukcesy w konkursach szkolnych

Bardziej szczegółowo

Józef Wilkoń. Ilustracja do powieści Don Kichot Miguela de Cervantesa /fragment/

Józef Wilkoń. Ilustracja do powieści Don Kichot Miguela de Cervantesa /fragment/ Szanowni Państwo! Z przyjemnością informujemy, że Fundacja Chain realizuje jedyny w swoim rodzaju projekt: drukowaną edycję powieści Don Kichot Miguela de Cervantesa z ilustracjami jednego z najwybitniejszych

Bardziej szczegółowo

Przedmiot do wyboru: Emigracyjność w literaturze XIX wieku - opis przedmiotu

Przedmiot do wyboru: Emigracyjność w literaturze XIX wieku - opis przedmiotu Przedmiot do wyboru: Emigracyjność w literaturze XIX wieku - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Przedmiot do wyboru: Emigracyjność w literaturze XIX wieku Kod przedmiotu 09.2-WH-FiPlP-EL-S16

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z egzaminu maturalnego z języka kaszubskiego przeprowadzonego w województwie pomorskim w roku szkolnym 2013/2014

Sprawozdanie z egzaminu maturalnego z języka kaszubskiego przeprowadzonego w województwie pomorskim w roku szkolnym 2013/2014 Sprawozdanie z egzaminu maturalnego z języka kaszubskiego przeprowadzonego w województwie pomorskim w roku szkolnym 213/214 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Gdańsku ul. Na Stoku 49, 8-874 Gdańsk tel. 58

Bardziej szczegółowo

POSTAWY PROZDROWOTNE

POSTAWY PROZDROWOTNE POSTAWY PROZDROWOTNE ne badanie GfK Styczeń 2015 1 Metodologia 2 Kraje, metodologia, wielkość próby Łącznie przebadano ponad 28,000 respondentów w wieku 15+ w 23 krajach Zastosowano wywiady online lub

Bardziej szczegółowo

Opole 12.05.2011. Serdecznie witamy

Opole 12.05.2011. Serdecznie witamy Opole 12.05.2011 Serdecznie witamy Sonda rozpoczęła się 02.11.2010 a zakończyła się 30.04.2011 Wyniki badania mają pozwolić na zobrazowanie przyszłych zmian na rynku pracy związanych z otwarciem kolejnych

Bardziej szczegółowo

Szkolenie z zakresu konstrukcji umów w języku angielskim

Szkolenie z zakresu konstrukcji umów w języku angielskim Szkolenie z zakresu konstrukcji umów w języku angielskim dr Agnieszka Kocel Tłumacz Przysięgły Języka Angielskiego 1 Szkolenie z zakresu konstrukcji umów w języku angielskim Przedstawiony poniżej cykl

Bardziej szczegółowo

Matura 2015 INFORMACJA DLA UCZNIA LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO, KTÓRY UKOŃCZY SZKOŁĘ W ROKU SZKOLNYM 2014/2015

Matura 2015 INFORMACJA DLA UCZNIA LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO, KTÓRY UKOŃCZY SZKOŁĘ W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 Matura 2015 INFORMACJA DLA UCZNIA LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO, KTÓRY UKOŃCZY SZKOŁĘ W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 TERMINARZ Egzamin maturalny jest przeprowadzany jeden raz w ciągu roku szkolnego w okresie od

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z języka polskiego dla klasy V szkoły podstawowej

Kryteria ocen z języka polskiego dla klasy V szkoły podstawowej Kryteria ocen z języka polskiego dla klasy V szkoły podstawowej 1. Kształcenie literackie i kulturalne: Ocena dopuszczająca- uczeń: - poprawnie czyta i wygłasza tekst poetycki - wyodrębnia elementy świata

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Lp. K_W01 K_W02 Nazwa Wydziału: Wydział Filozoficzny Nazwa kierunku

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

Bibliografia Zawartości Czasopism w Polsce

Bibliografia Zawartości Czasopism w Polsce fot. www.bn.org.pl Bibliografia Zawartości Czasopism w Polsce Jako samodzielny człon bibliografii narodowej istnieje od 1947 roku Opisy za lata 1947-1995 dostępne są tylko w formie drukowanej Od 1996 r.

Bardziej szczegółowo

Recenzja opracowania M. Bryxa. pt: Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie.

Recenzja opracowania M. Bryxa. pt: Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie. C:\DOKUMENTY\RECENZJE\Recenzja M. Bryxa rynek.doc Recenzja opracowania M. Bryxa pt : Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie. Rynek nieruchomości jest w Polsce stosunkowo nowym, lecz wzbudzającym

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-P2 KWIECIEŃ 2016 Zadanie 1. (0 1) 9) wyciąga wnioski wynikające z przesłanek

Bardziej szczegółowo

Tematy na ustną część egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014

Tematy na ustną część egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 Tematy na ustną część egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 LITERATURA 1. Obrzędy i obyczaje ludowe w literaturze. Omów sposoby ich przedstawiania i funkcje w wybranych utworach

Bardziej szczegółowo

... podpis przewodniczącego szkolnego zespołu egzaminacyjnego

... podpis przewodniczącego szkolnego zespołu egzaminacyjnego pieczęć szkoły.maj..2013... 3 0 2 7 0 0-0 3 1 A 2 identyfikator szkoły Miejscowość... data Lista ów na egzamin wewnętrzny z...języka polskiego.- literatura... (przedmiot, poziom) Planowana liczba zdających

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KL. II. Kształcenie literacko kulturowe

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KL. II. Kształcenie literacko kulturowe KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KL. II Kształcenie literacko kulturowe Ocena celująca Otrzymuje ją uczeń, którego wiedza i umiejętności znacznie wykraczają poza obowiązujący program nauczania - twórczo

Bardziej szczegółowo

TEMATY NA EGZAMIN USTNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 LITERATURA

TEMATY NA EGZAMIN USTNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 LITERATURA TEMATY NA EGZAMIN USTNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 LITERATURA 1. Najwybitniejsi znawcy natury ludzkiej. Omów temat analizując przykładów zachowań wybranych postaci literackich. 2. Akceptowane

Bardziej szczegółowo

Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Giżycku Analiza narodowościowa oraz rodzaje zapytań turystów w okresie od stycznia do września 212 roku. opracowano: Urszula Ciulewicz na podstawie statystyk

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

wiedza I UMIEJĘTNOŚCI DROGĄ DO SUKCESU

wiedza I UMIEJĘTNOŚCI DROGĄ DO SUKCESU wiedza I UMIEJĘTNOŚCI DROGĄ DO SUKCESU WIEDZA I UMIEJĘTNOŚCI DROGĄ DO SUKCESU Projekt realizowany przez Podlaską Fundację Wspierania Talentów mający na celu finansowe wsparcie szkół i placówek oświatowych,

Bardziej szczegółowo

Kurs: język A: literatura (Language A: Literature)

Kurs: język A: literatura (Language A: Literature) Kurs: język A: literatura (Language A: Literature) na poziome podstawowym (SL) i rozszerzonym (HL) skupia się na rozwijaniu i rozumieniu technik wykorzystywanych w krytyce literackiej i rozwijaniu zdolności

Bardziej szczegółowo

3.3 WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA

3.3 WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA 3.3 WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA Ogólne omówienie współpracy międzynarodowej PG w 2011 r.: międzynarodowe umowy ramowe o współpracy oraz międzyinstytucjonalne umowy dot. mobilności w programach edukacyjnych:

Bardziej szczegółowo

ZASADY SPORZĄDZANIA BIBLIOGRAFII

ZASADY SPORZĄDZANIA BIBLIOGRAFII ZASADY SPORZĄDZANIA BIBLIOGRAFII Bibliografia uporządkowany spis dokumentów (książek, artykułów) wraz z opisem umożliwiającym identyfikację dzieła. Opis bibliograficzny podstawowe dane identyfikujące dzieło

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

OBŁAWA. krzysztof trzaska Centrum Promocji Kultur y w Dzielnicy Praga Południe m. st. Warszaw y

OBŁAWA. krzysztof trzaska Centrum Promocji Kultur y w Dzielnicy Praga Południe m. st. Warszaw y Kuropatwy 1891 - wrony 2016, technika mieszana/płótno, 95x135, 2016 OBŁAWA krzysztof trzaska 13.09.2016 26.09.2016 Centrum Promocji Kultur y w Dzielnicy Praga Południe m. st. Warszaw y - otrzymał szereg

Bardziej szczegółowo

Różnice kulturowe: orientacje i wymiary

Różnice kulturowe: orientacje i wymiary Różnice kulturowe: orientacje i wymiary Wartości kulturowe 1. Poglądy podzielane przez daną grupę, określające, co jest dobre, a co złe, co właściwe, a co niewłaściwe, co wskazane, co niewskazane. 2. Tendencja

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY NR 134 Katarzyna Kwapisz Osadnik PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY Wydawnictwo Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO USŁUGACH CENNIK

PRZEWODNIK PO USŁUGACH CENNIK PRZEWODNIK PO USŁUGACH CENNIK Dla Polskich klientów obowiązuje od 01.10.2016 Zawiera koszty nadania przesyłki w oddziale O NAS Witamy w przewodniku usług firmy Świat Przesyłek, jesteśmy dumni z możliwości

Bardziej szczegółowo

UWAGA: Jeśli ma Pan poniżej 18 lat, bardzo prosimy o pokazanie tego listu rodzicom.

UWAGA: Jeśli ma Pan poniżej 18 lat, bardzo prosimy o pokazanie tego listu rodzicom. Warszawa, 20 września 2002 Szanowny Panie, Został Pan wylosowany do wzięcia udziału w międzynarodowym badaniu ankietowym, którego celem jest zebranie opinii społeczeństwa na temat różnych spraw, ważnych

Bardziej szczegółowo

-zna i stosuje w swoich wypowiedziach pojęcia i terminy związane z filmem, teatrem, książką, muzeum, Internetem;

-zna i stosuje w swoich wypowiedziach pojęcia i terminy związane z filmem, teatrem, książką, muzeum, Internetem; WYMAGANIA EDUKACYJNE Z J EZYKA POLSKIEGO DLA KLASY 5 OCENA CELUJĄCA Uczeń spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą, a ponad to: -czyta lektury dodatkowe (dwie w roku szkolnym); z przeczytanych lektur sporządza

Bardziej szczegółowo

342 Re c e n z j e [16]

342 Re c e n z j e [16] [15] 341 w terminologii można także dostrzec wpływ prawa anglosaskiego i japońskiego. Lektura pracy może być interesująca w szczególności jako wstęp do zapoznania się ze strukturą i organizacją chińskiej

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO zatwierdzonych na ustny egzamin maturalny

LISTA TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO zatwierdzonych na ustny egzamin maturalny LISTA TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO zatwierdzonych na ustny egzamin maturalny w sesji roku szkolnego 2014/2015 w Niepublicznym Liceum Ogólnokształcącym dla Dorosłych Nr 38, Niepublicznym Uzupełniającym Technikum

Bardziej szczegółowo

Kółko humanistyczne Gimnazjum w Zebrzydowicach. Zjecie

Kółko humanistyczne Gimnazjum w Zebrzydowicach. Zjecie Odyseja umysłu Kółko humanistyczne Gimnazjum w Zebrzydowicach Zjecie Cele kółka rozwijanie zamiłowań i wszechstronnych uzdolnień humanistycznych, rozbudzanie dociekliwości i samodzielności w poznawaniu

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Stefan Żeromski. Zbiór opowiadań

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Stefan Żeromski. Zbiór opowiadań Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Stefan Żeromski Zbiór opowiadań Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

Bibliografie literackie online. oprac. dr Aneta Drabek

Bibliografie literackie online. oprac. dr Aneta Drabek Bibliografie literackie online oprac. dr Aneta Drabek Polska Bibliografia Literacka online Polska Bibliografia Literacka jest (z założenia) bieżącą bibliografia literacką. Ukazuje się od 1954 r., kiedy

Bardziej szczegółowo

1. Motyw gry w literaturze. Przedstaw jego funkcje w wybranych utworach literackich.

1. Motyw gry w literaturze. Przedstaw jego funkcje w wybranych utworach literackich. LITERATURA 1. Motyw gry w literaturze. Przedstaw jego funkcje w wybranych utworach literackich. 2.. Przedstaw zjawisko prekursorstwa w literaturze różnych epok, analizując wybrane przykłady literackie.

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA. - wnioski z badania ankietowego

AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA. - wnioski z badania ankietowego AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA - wnioski z badania ankietowego Prowadzenie współpracy międzynarodowej (w %) nie tak 28% 72% Posiadanie opracowanego

Bardziej szczegółowo

To lektura godna polecenia. Piszemy recenzję

To lektura godna polecenia. Piszemy recenzję To lektura godna polecenia. Piszemy recenzję 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: zna dzieje książki, zna zasady redagowania recenzji, zna reguły gromadzenia argumentów i sposoby ich uzasadniania. b) Umiejętności

Bardziej szczegółowo

Uznanie świadectw uzyskanych za granicą

Uznanie świadectw uzyskanych za granicą Źródło: http://www.kuratorium.waw.pl/pl/poradnik-klienta/inne-sprawy/nostryfikacja-swiadectw/5423,uznanie-sw iadectw-uzyskanych-za-granica.html Wygenerowano: Sobota, 19 września 2015, 12:20 Uznanie świadectw

Bardziej szczegółowo

Tematy na egzamin wewnętrzny z. języka polskiego na rok szkolny 2010/2011

Tematy na egzamin wewnętrzny z. języka polskiego na rok szkolny 2010/2011 Tematy na egzamin wewnętrzny z języka polskiego na rok szkolny 2010/2011 Zespół Szkół Kształcenia Ustawicznego w Krośnie Opracował zespół w składzie: Justyna Czekańska Elżbieta Gancarz Karolina Krężałek

Bardziej szczegółowo

ZASADY SPORZĄDZANIA BIBLIOGRAFII

ZASADY SPORZĄDZANIA BIBLIOGRAFII ZASADY SPORZĄDZANIA BIBLIOGRAFII Bibliografia uporządkowany spis dokumentów (książek, artykułów) wraz z opisem umożliwiającym identyfikację dzieła. Opis bibliograficzny podstawowe dane identyfikujące dzieło

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI I. PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA 1. Obszary podlegające ocenianiu: sprawdziany, zadania klasowe, dyktanda, kartkówki,

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN VI POWIATOWEGO KONKURSU TRANSLATORSKIEGO YOUNG TRANSLATORS/JUNGE ÜBERSETZER DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W ROKU SZKOLNYM 2015/2016

REGULAMIN VI POWIATOWEGO KONKURSU TRANSLATORSKIEGO YOUNG TRANSLATORS/JUNGE ÜBERSETZER DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 REGULAMIN VI POWIATOWEGO KONKURSU TRANSLATORSKIEGO YOUNG TRANSLATORS/JUNGE ÜBERSETZER DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 Tłumaczenie to język Europy /Umberto Eco/ Konkurs jest inspirowany

Bardziej szczegółowo

Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych technologie@mail.wz.uw.edu.pl Wydział Zarządzania, Uniwersytet Warszawski Wydział

Bardziej szczegółowo