Leki przeciwpsychotyczne II generacji działania niepożądane

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Leki przeciwpsychotyczne II generacji działania niepożądane"

Transkrypt

1 Leki przeciwpsychotyczne II generacji działania niepożądane Side effects of atypical antipsychotics: a brief overview Alp Üçok, Wolfgang Gaebel World Psychiatry, 2008; 7: Chorzy na schizofrenię cierpią z powodu licznych dodatkowych problemów zdrowotnych, wynikających z ich stylu życia (w tym w wielu przypadkach nałogowego palenia tytoniu i stosowania wysokotłuszczowej diety), skłonności do zaniedbywania siebie czy z trudności w dostępie do leczenia chorób somatycznych. 1 Negatywny wpływ na stan zdrowia tych chorych wywierają również działania niepożądane leków przeciwpsychotycznych (LPP). Od czasu wprowadzenia do lecznictwa LPP II generacji (LPP II), zwanych też atypowymi LPP, środki te są powszechnie przepisywane w celu opanowania objawów schizofrenii, zaburzeń afektywnych dwubiegunowych, innych zaburzeń psychotycznych czy też stanów przebiegających z nasilonymi zaburzeniami zachowania. Wzrastająca częstość ich stosowania jest częściowo wynikiem mniejszej, w porównaniu z LPP I generacji (LPP I), tendencji do indukowania objawów pozapiramidowych czy późnych dyskinez. Obecnie, ponad 15 lat po wprowadzeniu na rynek pierwszego LPP II, psychiatrzy stopniowo zaczynają zauważać, że choć pozapiramidowe działania niepożądane czy późne dyskinezy występują rzadziej po zastosowaniu preparatów z tej grupy, to jednak leki te mogą powodować inne istotne efekty niepożądane. Jakość danych potwierdzających związek pomiędzy występowaniem pewnych działań niepożądanych a przyjmowaniem konkretnych LPP bywa zróżnicowana. W niniejszym artykule autorzy podsumowali najnowsze wyniki badań dotyczące wpływu LPP II na przyrost masy ciała, rozwój cukrzycy, hiperlipidemii, wydłużenie odstępu QTc, zapalenie mięśnia sercowego, aktywność seksualną, objawy pozapiramidowe i rozwój zaćmy u pacjentów przyjmujących leki z tej grupy. Przyrost masy ciała Nadwagę lub otyłość stwierdza się u 40 62% chorych na schizofrenię. Nadmierna masa ciała zwiększa u nich częstość występowania chorób sercowo-naczyniowych oraz związanej z nimi śmiertelności. Ponadto u tych chorych nadwaga i otyłość mogą nasilać trudności z przystosowaniem się do funkcjonowania w społeczeństwie i w przestrzeganiu zaleceń dotyczących farmakoterapii czy wpływać negatywnie na zdolność do podejmowania wysiłków rehabilitacyjnych oraz na samoocenę. 2 Terapia LPP I i LPP II może przyczyniać się do przyrostu masy ciała. 3-5 Allison i Casey dokonali metaanalizy, której wyniki pozwoliły na oszacowanie średniego przyrostu masy ciała u pacjentów otrzymujących standardowe dawki LPP przez 10 tygodni. Jego średnie wartości wynosiły odpowiednio: 4,45 kg przy stosowaniu klozapiny, 4,15 kg przy podawaniu olanzapiny, 2,92 kg podczas leczenia sertindolem, 2,10 kg w wyniku terapii risperidonem oraz 0,04 kg ziprazidonem. 4 Dane dotyczące kwetiapiny są niejednorodne, wydaje się jednak, że wpływ tego leku na zmianę masy ciała może być podobny do obserwowanego w przypadku stosowania risperidonu. 6 Przyrost masy ciała w wyniku terapii olanzapiną w najczęściej zalecanej dawce wynoszącej 15 mg/d może nawet przekraczać 10 kg w ciągu pierwszego roku leczenia. 7 Ponadto wydaje się on zależny od wielkości zasto- ZESTAWIENIE SKRÓTÓW: BMI wskaźnik masy ciała, CATIE Clinical Antipsychotic Trials of Intervention Effectiveness, EKG elektrokardiografia, FDA Food And Drug Administration, LPP leki przeciwpsychotyczne, LPP I leki przeciwpsychotyczne I generacji, LPP II leki przeciwpsychotyczne II generacji Leki przeciwpsychotyczne II generacji działania niepożądane 99

2 sowanej dawki leku. Rondanelli i wsp. nie odnotowali wahań masy ciała u pacjentów w podeszłym wieku, którzy przez rok otrzymywali risperidon w dawce 1,4 mg/d, 4,4 mg/d olanzapiny bądź kwetiapinę w dobowej dawce 75 mg. 8 Marder i wsp. zalecają odnotowanie wskaźnika masy ciała pacjenta (body mass index BMI) przed wprowadzeniem lub zmianą leku, a potem przy każdej następnej wizycie przez pierwszych sześć miesięcy. 9 Po ustabilizowaniu stanu klinicznego chorych należy ważyć (i wyliczać BMI) przynajmniej raz na kwartał, a w przypadku osób z nadwagą nawet częściej. Dodatkowo trzeba dokonywać pomiarów obwodu talii. Przyrost BMI o jedną jednostkę u osób z prawidłową masą ciała lub z nadwagą powinien skłaniać lekarza do podjęcia stosownych działań. Mogą one obejmować udzielenie wskazówek dietetycznych (tak samemu choremu, jak i osobie opiekującej się nim lub przyrządzającej posiłki), wprowadzenie indywidualnie dobranego programu ćwiczeń fizycznych, zastosowanie leków prowadzących do zmniejszenia masy ciała i/lub zamianę LPP na taki, którego stosowanie wiąże się z mniejszym przyrostem masy ciała. 10,11 Cukrzyca Częstość występowania cukrzycy typu 2 wśród chorych na schizofrenię jest ponad dwukrotnie większa w porównaniu z populacją ogólną. 12 W ciągu ostatniego dziesięciolecia opublikowano wiele opisów przypadków oraz wyników badań retrospektywnych i epidemiologicznych, które przemawiają za tym, że stosowanie niektórych LPP II może się wiązać z większym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2 niż przyjmowanie innych leków tej grupy. Większość tych danych wskazuje, że przyjmowanie leków powodujących bardziej znamienny przyrost masy ciała (np. klozapiny, olanzapiny) powoduje większe ryzyko zachorowania na cukrzycę w porównaniu z nieobjęciem terapią albo z zastosowaniem leku w mniejszym stopniu indukującego przyrost masy ciała. 2,13-15 Omawiane badania są jednak obciążone licznymi ograniczeniami (przede wszystkim ze względu na wykorzystanie w nich niezbyt czułych, niedostatecznie wiarygodnych i pośrednich wskaźników występowania cukrzycy). Dane pochodzące z opisów przypadków wskazują, że nowe zachorowania na cukrzycę typu 2 i kwasicę ketonową w jej przebiegu występują częściej podczas leczenia klozapiną i olanzapiną, w porównaniu z terapią kwetiapiną i risperidonem. 2 Autorzy opublikowanych niedawno wyników badań odnotowali, że cukrzyca typu 2 wystąpiła w ciągu pierwszego roku leczenia u 6,9% pacjentów otrzymujących LPP II oraz że ryzyko było większe w przypadku podawania olanzapiny. Jednocześnie nie wykazano różnic w tym zakresie u chorych przyjmujących kwetiapinę lub risperidon w porównaniu z tymi leczonymi haloperidolem. 16 Nieznane są mechanizmy leżące u podstaw zaburzeń metabolizmu glukozy wywoływanych stosowaniem LPP. Interpretację wyników badań utrudnia fakt, że u chorych często dochodzi równocześnie do przyrostu masy ciała i dyslipidemii, które są znanymi czynnikami ryzyka rozwoju cukrzycy. Znaczna otyłość brzuszna, zwłaszcza tak zwana otyłość typu trzewnego, może nasilać zjawisko insulinooporności i przyczyniać się w ten sposób do wystąpienia hiperglikemii i cukrzycy, zarówno u ludzi uprzednio zdrowych, jak i chorych na schizofrenię. Ponieważ wystąpienie cukrzycy nie zawsze pozostaje w związku z przyrostem masy ciała, samo monitorowanie tego parametru może okazać się niewystarczającym badaniem przesiewowym w kierunku oceny ryzyka rozwoju cukrzycy. Metody, jakimi można się posłużyć w ocenie wpływu leków na metabolizm glukozy i insuliny, obejmują (od najmniej do najbardziej czułych/ wiarygodnych): oznaczenie glikemii przygodnej, odsetek hemoglobiny glikowanej (HbA 1c ), stężenie glukozy w osoczu na czczo, wskaźnik insulinooporności HOMA-IR (homeostasis model assessment of insulin resistance; insulinemia na czczo [µj/ml] glikemia na czczo [mmol/l]/22,5 przyp. tłum.), glikemia poposiłkowa, doustny test tolerancji glukozy oraz test dożylnego obciążenia glukozą, a także badanie metodą euglikemicznej hiperinsulinemicznej klamry metabolicznej (hyperinsulinaemic-euglycaemic clamp; służy do oceny tkankowego zużycia glukozy przyp. tłum.). W przeprowadzonym niedawno doświadczeniu na zwierzętach odnotowano, że olanzapina i klozapina silnie upośledzają wrażliwość komórek na insulinę, podczas gdy ziprazidon i risperidon nie po- 100 MEDYCYNA PRAKTYCZNA PSYCHIATRIA 5/2009

3 wodują takiego działania. 17 Stwierdzono również występowanie większych wartości insulinemii na czczo i wskaźników insulinooporności u chorych z pierwszym epizodem schizofrenii leczonych klozapiną i olanzapiną w porównaniu z pacjentami przyjmującymi risperidon i sulpiryd. 18 Opublikowano uzgodnione wytyczne, których autorzy określają szacunkowe ryzyko rozwoju cukrzycy przy stosowaniu poszczególnych LPP oraz podają zalecenia dotyczące monitorowania leczonych nimi chorych. 9,19,20 Mimo to, w przeprowadzonym niedawno badaniu wykazano, że lekarze nadal zbyt rzadko stosują badania przesiewowe pod kątem występowania metabolicznych działań niepożądanych u osób przyjmujących LPP II. 21 Autorzy odnotowali, że psychiatrzy najrzadziej wykorzystywali te testy, zwłaszcza u pacjentów bez rozpoznanej schizofrenii oraz tych, którzy zażywali niewielkie dawki LPP II. Hiperlipidemia Stężenie lipidów we krwi zależy od wpływu wielu czynników, między innymi genetycznych, dietetycznych, związanych z przyrostem masy ciała oraz przyjmowaniem substancji egzogennych, takich jak alkohol czy leki. Wydaje się, że istnieje związek pomiędzy stosowaniem LPP II, będących pochodnymi dibenzodiazepiny (np. klozapiny, olanzapiny, kwetiapiny), a zwiększonymi wartościami stężenia triglicerydów w osoczu. 22 Zarówno risperidon, jak i ziprasidon są niebenzodiazepinowymi LPP II i zdają się wywierać minimalny wpływ na stężenie lipidów. 22,23 Autorzy opublikowanego niedawno badania wykazali zwiększenie stężenia cholesterolu i triglicerydów w osoczu pod koniec 8-tygodniowego okresu leczenia klozapiną lub olanzapiną (nie stwierdzono takiej zależności w przypadku risperidonu) u chorych z pierwszym epizodem schizofrenii. 18 Podobne zjawisko zaobserwowano także w innym badaniu już w czwartym tygodniu terapii olanzapiną i klozapiną, ale nie przy zastosowaniu amisulpridu czy ziprazidonu. 24 W badaniu Clinical Antipsychotic Trials of Intervention Effectiveness (CATIE) stwierdzono, że olanzapina cechuje się najsilniejszym i najistotniejszym negatywnym oddziaływaniem w porównaniu z innymi LPP w zakresie gospodarki lipidowej, a jedynym LPP wywierającym pozytywny wpływ na wartości tych parametrów metabolicznych okazał się ziprazidon. 25 Wydłużenie odstępu QTc Wydłużenie odstępu QTc w badaniu elektrokardiograficznym (EKG) może być związane z rozwojem częstoskurczów komorowych typu torsade de pointes, które mogą powodować omdlenia, przejść w migotanie komór i prowadzić do nagłego zgonu. 26 Średnia długość odstępu QTc u zdrowych dorosłych wynosi około 400 ms. Uważa się, że odstęp QTc o długości 500 ms jest istotnym czynnikiem ryzyka wystąpienia częstoskurczu torsade de pointes. W badaniu CATIE 25 nie wykazano różnicy pomiędzy olanzapiną, risperidonem, kwetiapiną i ziprazidonem pod względem wpływu na długość odstępu QTc. Ostatnio zainteresowanie badaczy wzbudziła zależność między długością odstępu QTc a stosowaniem omawianych leków w związku z wynikami badań klinicznych dotyczących działania dwóch LPP II sertindolu i ziprazidonu. Stwierdzono, że sertindol podawany w dawce terapeutycznej wydłużał odstęp QTc o 22 ms, przy czym wzrost ten był zależny od dawki. Wykazano również istnienie zwiększonego ryzyka wystąpienia zaburzeń rytmu serca i nagłego, niespodziewanego zgonu w wyniku przyjmowania tego leku. 26 Jednocześnie Wilton i wsp. 27 analizowali dla celów porównawczych wskaźniki umieralności i występowania zaburzeń rytmu serca w badaniach monitorujących zdarzenia niepożądane u chorych poddanych terapii sertindoliem i dwoma innymi lekami (risperidonem i olanzapiną). Autorzy nie stwierdzili jednak statystycznie istotnej różnicy pomiędzy wskaźnikami umieralności. W grupie pacjentów przyjmujących sertindol odnotowano sześć przypadków wydłużenia odstępu QTc, a ryzyko wystąpienia tego zjawiska oszacowano na 1,3%. Było ono więc zbliżone do wskaźnika ustalonego podczas prób klinicznych z tym lekiem i jednocześnie większe niż w grupie pacjentów leczonych olanzapiną i risperidonem. We wstępnych badaniach klinicznych stwierdzono, że leczenie ziprazidonem wiąże się z wydłużeniem odstępu QTc o 6 10 ms. 27 Członkowie Food And Drug Administration (FDA) wyrazi- Leki przeciwpsychotyczne II generacji działania niepożądane 101

4 li obawy, że odstęp QTc mógłby się znacznie wydłużyć przy maksymalnym stężeniu ziprazidonu w osoczu lub gdyby lek ten podawano z substancją hamującą jego metabolizm. Zastrzeżenia te spowodowały, że firma Pfizer przeprowadziła na prośbę FDA dokładne badania w tym kierunku. Poszczególne LPP podawano razem ze związkiem spowalniającym ich metabolizm i uzyskano następujące rezultaty w zakresie wydłużenia odstępu QTc: ziprazidon 20,3 ms, risperidon 11,6 ms, olanzapina 6,8 ms, kwetiapina 14,5 ms, tiorydazyna 35,6 ms i haloperidol 4,7 ms. Długość odstępów nie uległa znaczącej zmianie po podaniu inhibitorów metabolizmu leków. Zgodnie z opublikowanym ostatnio doniesieniem, jeśli nie stwierdza się u chorego czynników zwiększających ryzyko wydłużenia odstępu QTc czy zaburzeń rytmu serca, ziprazidon można przepisać bez potrzeby prowadzenia monitorowania EKG w trakcie leczenia. 9 U osób, u których planuje się rozpoczęcie terapii tym lekiem, należy jednak wykonać badanie EKG przed wdrożeniem leczenia, jeśli współwystępuje którykolwiek z następujących czynników ryzyka: rozpoznana choroba serca, omdlenia w przeszłości lub nagłe zgony przed 40. rokiem życia w najbliższej rodzinie (zwłaszcza jeśli oboje rodzice zmarli nagle) czy też tak zwany wrodzony zespół długiego QTc. Ponowne wykonanie tego badania jest wskazane wówczas, gdy u chorego wystąpią objawy, które mogą być związane z wydłużeniem odstępu QTc (np. omdlenie). Zapalenie mięśnia sercowego Dostępne opisy przypadków sugerują, że stosowanie klozapiny zwiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia zapalenia mięśnia sercowego. 28,29 Jak dotąd odnotowano mniej niż 100 takich zdarzeń, a 80% z nich miało miejsce w ciągu pierwszych sześciu tygodni przyjmowania tego leku. Towarzyszący temu powikłaniu odsetek zgonów sięgał 40%. Zapalenie mięśnia sercowego należy podejrzewać u tych chorych leczonych klozapiną, u których wystąpią następujące objawy: niczym nieuzasadnione uczucie zmęczenia, duszność, zwiększenie częstotliwości oddechu, gorączka, ból w klatce piersiowej, kołatanie serca i inne objawy niewydolności krążenia, czy takie odchylenia od normy w zapisie EKG, jak nieprawidłowości w zakresie odcinka ST i odwrócenie załamków T. Ponieważ wedle najnowszych doniesień klozapina wiąże się z niewielkim (sięgającym 0,015 0,188%) ryzykiem wystąpienia potencjalnie śmiertelnego zapalenia mięśnia sercowego lub kardiomiopatii 30, autorzy nie zalecają rutynowej obserwacji pacjentów pod kątem tego powikłania. Jednocześnie sugerują, by lekarze przepisujący klozapinę byli wyczuleni na potencjalne symptomy omawianego powikłania u osób otrzymujących ten lek. W przypadku podejrzenia zapalenia mięśnia sercowego, klozapinę należy niezwłocznie odstawić, a pacjenta powinien pilnie zbadać lekarz podstawowej opieki zdrowotnej. Wpływ na czynności seksualne Aktywność seksualna ma u człowieka wymiar złożony, a u chorych na schizofrenię podlega wielorakim wpływom wynikającym z natury zaburzenia, przyjmowania LPP, współistniejących zaburzeń psychicznych takich jak depresja, cukrzyca, nadużywanie substancji psychoaktywnych, palenie tytoniu, a także z izolacji społecznej, trudności w relacjach międzyludzkich czy partnerskich. Opisywano, że chorzy na schizofrenię częściej cierpią na zaburzenia funkcji seksualnych niż pacjenci z zaburzeniami afektywnymi oraz że niepoddawani leczeniu są na tym polu mniej dysfunkcjonalni niż ci, którzy przyjmują LPP. 31 Wywołane stosowaniem tych leków zaburzenia czynności seksualnych wynikają z ich wpływu na receptory adrenergiczne α-1 i α-2, histaminowe H1 oraz na receptory dopaminergiczne, przy czym szczególne znaczenie ma blokada receptorów D 2 w komórkach laktotropowych przysadki mózgowej, co z kolei prowadzi do nadmiernego wydzielania przez nie prolaktyny. 32,33 Terapia za pomocą LPP II wiąże się z mniejszym ryzykiem zwiększenia stężenia prolaktyny. Wyjątek stanowi risperidon, który powoduje zwiększenie stężenie tego hormonu podobne do tego wywoływanego stosowaniem LPP I. Kleinberg i wsp. 34 przeprowadzili metaanalizę, w której wykazali, że stężenia prolaktyny u osób przyjmujących risperidon w dawce 2 16 mg/d były zbliżone do wartości odnotowanych u chorych leczonych haloperidolem w dawce 20 mg/d, podczas gdy stężenia tego hormonu u osób stosujących 1 16 mg risperidonu na dobę były znacznie 102 MEDYCYNA PRAKTYCZNA PSYCHIATRIA 5/2009

5 większe niż u przyjmujących haloperidol w dawce 10 mg/d. Wyniki badań dotyczących pozostałych LPP II wskazują, że substancje te mogą powodować przejściowe zwiększenie stężenia prolaktyny, które zwykle powraca do normy w ciągu kolejnych kilku dni Jeśli w trakcie leczenia wystąpi hiperprolaktynemia, której towarzyszą zaburzenia cyklu miesięcznego lub funkcji seksualnych, powinno się rozważyć zmianę LPP na inny, w mniejszym stopniu wpływający na wydzielanie prolaktyny. Objawy pozapiramidowe Poza wywoływaniem u chorych subiektywnego uczucia dyskomfortu, pozapiramidowe działania niepożądane LPP mogą także przyczynić się do jeszcze większej społecznej stygmatyzacji osób cierpiących na schizofrenię. U niektórych z nich zaburzenia ruchowe mogą występować niezależnie, jeszcze przed zastosowaniem jakichkolwiek LPP, jednakże ich przeważająca większość zdaje się być konsekwencją ekspozycji na działanie tych leków. Wyniki metaanaliz wskazują, że LPP II stosowane w zalecanych dawkach znacznie rzadziej wywołują objawy pozapiramidowe niż LPP I. 39 W przypadku niektórych LPP II (np. risperidonu czy olanzapiny) istnieje zależna od dawki korelacja z nasileniem pozapiramidowych działań niepożądanych, podczas gdy w przypadku innych (np. klozapiny, kwetiapiny) nie odnotowano takiej korelacji. W oparciu o dostępne dane można stwierdzić, że późne dyskinezy pojawiają się znacznie rzadziej podczas stosowania klozapiny, risperidonu, olanzapiny i kwetiapiny niż podczas leczenia LPP I. 40 Mniej jest doniesień dotyczących działania ziprazidonu i aripiprazolu w tym zakresie, jednak wstępne dane wskazują na niewielkie ryzyko wystąpienia późnych dyskinez również podczas leczenia tymi farmaceutykami. Autorzy zalecają, aby w przypadku osób przyjmujących LPP II i obciążonych dużym ryzykiem wystąpienia objawów pozapiramidowych (np. osoby w podeszłym wieku, z zaburzeniami dystonicznymi, klinicznie istotnym parkinsonizmem i/lub akatyzją) co sześć miesięcy wykonywać stosowane badania kontrolne (p. Różnice w zakresie objawów pozapiramidowych związanych z atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi. Med. Prakt. Psychiatria, 2007; 1: przyp. red.). Zaćma Ponieważ chorzy na schizofrenię są często obciążeni takimi czynnikami ryzyka rozwoju zaćmy, jak cukrzyca, nadciśnienie czy niedożywienie, lekarze powinni kontrolować stan wzroku tych pacjentów i przestrzegać zaleceń dotyczących okulistycznych badań kontrolnych. Stosowanie niektórych LPP II może się wiązać ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia zmętnienia soczewki. Wyniki badania epidemiologicznego opartego na brytyjskich danych pochodzących z UK General Practice Research Database nie potwierdziły istnienia zwiększonego całkowitego ryzyka zachorowania na zaćmę u osób leczonych LPP. 41 U psów rasy beagle, które otrzymywały kwetiapinę przez sześć i 12 miesięcy wykryto przypadki zaćmy w postaci punktowego trójkątnego zmętnienia soczewki. Zwierzętom podawano lek w ilości czterokrotnie przekraczającej dopuszczalną dawkę maksymalną stosowaną u człowieka w przeliczeniu na kg masy ciała. Wyniki te wywołały zaniepokojenie, mimo że nie ma żadnych danych potwierdzających istnienie związku przyczynowo-skutkowego między stosowaniem kwetiapiny a rozwojem zmętnienia soczewki u ludzi. 42 Zaćmy nie stwierdzono też u innych gatunków zwierząt, na których prowadzono eksperymenty (z użyciem kwetiapiny przyp. red.), w tym u małp. Niemniej producent kwetiapiny wprowadził formalne zalecenie przeprowadzania kontrolnych badań okulistycznych wśród osób stosujących ten lek. Pojedyncze przypadki rozwoju zaćmy udokumentowano u chorych przyjmujących olanzapinę, jednak także bez ustalenia związku przyczynowego z leczeniem. Podobna sytuacja dotyczy ziprazidonu. Również w badaniu CATIE nie stwierdzono wyraźnych różnic w zapadalności na zaćmę pomiędzy poszczególnymi grupami chorych. 25 Chorym długotrwale przyjmującym pochodne fenotiazyny czy kwetiapinę zaleca się przeprowadzanie okresowych badań okulistycznych. Jednakże Fraunfelder 43 po przestudiowaniu 34 przypadków zaćmy, które wystąpiły w grupie pacjentów poddawanych w USA leczeniu kwetia- Leki przeciwpsychotyczne II generacji działania niepożądane 103

6 piną, wysunął wniosek, że rozwój wspomnianego powikłania wtórny do terapii tym lekiem należy uznać za mało prawdopodobny (zgodnie z wytycznymi World Health Organization) i że zalecanie chorym wykonywania badań okulistycznych dwa razy w roku jest zbędne. Wnioski Możliwość zastosowania LPP II poprawiło jakość życia wielu chorych na schizofrenię, poprzez zmniejszenie nasilenia objawów wytwórczych i ubytkowych oraz dzięki pewnej poprawie funkcji poznawczych. Dlatego autorzy opartych na zasadach evidence based medicine międzynarodowych wytycznych dotyczących leczenia tych pacjentów zalecają je jako leki I wyboru. 44 Uwzględniając różnice w wielkościach efektu standardowego (effect size) zarówno w zakresie zmniejszania nasilenia objawów chorobowych, 45 jak i tendencji do wywoływania takich działań niepożądanych, jak cukrzyca polekowa, przyrost masy ciała, hiperlipidemia, zaburzenia rytmu serca czy upośledzenie funkcji seksualnych, należy stwierdzić, że leki te nie stanowią jednolitej grupy. Lekarze powinni brać pod uwagę te różnice wybierając odpowiedni dla danego pacjenta LPP oraz planować badania przesiewowe i kontrolne z zakresu stanu somatycznego już po wdrożeniu terapii. Celem dalszych prac nad wytycznymi dotyczącymi farmakoterapii z użyciem LPP powinno być stworzenie precyzyjnych algorytmów doboru wskazań do leczenia danym lekiem. Powinny być one oparte na profilu objawów występujących u danego chorego oraz na prawdopodobieństwie ujawnienia się u niego potencjalnych działań niepożądanych. Autorzy artykułu są przekonani, że wszystkie spośród dopuszczonych obecnie do stosowania LPP (w tym leków I generacji) powinny być nadal dostępne. Zasada dobieraj odpowiedni lek do danego chorego 46 nie traci na aktualności. Tłumaczyła lek. Katarzyna Styś Konsultowała prof. dr hab. med. Irena Krupka- -Matuszczyk Reprinted from World Psychiatry, 2008, vol. 7, Alp Üçok, Wolfgang Gaebel, Side effects of atypical antipsychotics: a brief overview, pp , Copyright 2008 World Psychiatric Association, with permission from World Psychiatric Association. Pismiennictwo 1. Sartorius N.: Physical illness in people with mental disorders. World Psychiatry, 2007; 6: Haupt D.W.: Differential metabolic effects of antipsychotic treatments. Eur. Psychopharmacol., 2006; 16 (supl. 3): Allison D.B., Mentore J.L., Heo M., et al.: Antipsychotic-induced weight gain: a comprehensive research synthesis. Am. J. Psychiatry, 1999; 156: Allison D.B., Casey D.E.: Antipsychotic-induced weight gain: a review of the literature. J. Clin. Psychiatry, 2001; 62 (suppl. 7): Wirshing D.A., Wirshing W.C., Kysar L., et al.: Novel antipsychotics: comparison of weight gain liabilities. J. Clin. Psychiatry, 1999; 60: Arvanitis L.A., Miller B.G. (Seroquel Trial 13 Study Group)Ł Multiple fixed doses of Seroquel (quetiapine) in patients with acute exacerbation of schizophrenia: a comparison with haloperidol and placebo. Biol. Psychiatry, 1997; 42: Nemeroff C.B.Ł Dosing the antipsychotic medication olanzapine. J. Clin. Psychiatry, 1997; 58: Rondanelli M., Sarra S., Antoniello N., et al.: No effect of atypical antipsychotic drugs on weight gain and risk of developing type II diabetes or lipid abnormalities among nursing home elderly patients with Alzheimer s disease. Minerva Med., 2006; 97: Marder S.R., Essock S.M., Miller A.M., et al.: Physical health monitoring of patients with schizophrenia. Am. J. Psychiatry, 2004; 161: Aquila R.: Management of weight gain in patients with schizophrenia. J. Clin. Psychiatry, 2002; 63 (suppl. 4): Ball M.P., Coons V.B., Buchanan R.W.: A program for treating olanzapine-related weight gain. Psychiatr. Serv., 2001; 52: Dixon L., Weiden P., Delahanty J., et al.: Prevalence and correlates of diabetes in national schizophrenia samples. Schizophr. Bull., 2000; 26: Guo J.J., Keck P.E. Jr, Corey-Lisle P.K., et al.: Risk of diabetes mellitus associated with atypical antipsychotic use among patients with bipolar disorder: a retrospective, population-based, case-control study. J. Clin. Psychiatry, 2006; 67: Rubio G., Gomez-de-la-Camara A., Ledesma F., et al.: Therapy with antipsychotic drugs as a risk factor for diabetes in schizophrenia: a case-control study. Med. Clin., 2006; 126: Fuller M.A., Shermock K.M., Secic M., et al.: Comparative study of the development of diabetes mellitus in patients taking risperidone and olanzapine. Pharmacotherapy, 2003; 23: Lambert M., Copeland L., Sampson N., et al.: New-onset type-2 diabetes associated with atypical antipsychotic medications. Prog. Neuropsychopharmacol. Biol. Psychiatry, 2006; 30: Houseknecht K.L., Robertson A.S., Zavadoski W., et al.: Acute effects of atypical antipsychotics on whole-body insulin resistance in rats: implications for adverse metabolic effects. Neuropsychopharmacology, 2007; 32: Wu R.R., Zhao J.P., Liu Z.N., et al.: Effects of typical and atypical antipsychotics on glucose-insulin homeostasis and lipid metabolism in first-episode schizophrenia. Psychopharmacology, 2006; 186: American Diabetes Association, American Psychiatric Association, American Association of Clinical Endocrinologists and North American Association for the Study of Obesity: Consensus development conference on antipsychotic drugs and obesity and diabetes. Diabetes Care, 2004; 27: American Diabetes Association, American Psychiatric Association, American Association of Clinical Endocrinologists and North American Association for the Study of Obesity: Consensus development conference on antipsychotic drugs and obesity and diabetes. J. Clin. Psychiatry, 2004; 65: Motsinger C., Slack M., Weaver M., et al.: Physician patterns of metabolic screening for patients taking atypical antipsychotics: a retrospective database study. Primary Care Companion. J. Clin. Psychiatry, 2006; 67: Meyer J.M.: A retrospective comparison of weight, lipid, and glucose changes between risperidone- and olanzapine-treated inpatients: metabolic outcomes after 1 year. J. Clin. Psychiatry, 2002; 63: Meyer J.M., Koro C.M.: The effects of antipsychotic therapy on serum lipids: a comprehensive review. Schizophr. Res., 2004; 70: Rettenbacher M.A., Ebenbichler C., Hofer A., et al.: Early changes of plasma lipids during treatment with atypical antipsychotics. Int. Clin. Psychopharmacol., 2006; 21: Lieberman J.A., Stroup T.S., McEvoy J.P., et al.: Effectiveness of antipsychotic drugs in patients with chronic schizophrenia. N. Engl. J. Med., 2005; 353: Glassman A.H., Bigger J.T. Jr: Antipsychotic drugs: prolonged QTc interval, torsade de pointes, and sudden death. Am. J. Psychiatry, 2001; 158: Wilton L.V., Heeley E.L., Pickering R.M., et al.: Comparative study of mortality rates and cardiac dysrhythmias in post-marketing surveillance studies of sertindole and two other atypical antipsychotic drugs, risperidone and olanzapine. J. Psychopharmacol., 2001; 15: Killian J.G., Kerr K., Lawrence C., et al.: Myocarditis and cardiomyopathy associated with clozapine. Lancet, 1999; 354: La Grenade L., Graham D., Trontell A.: Myocarditis and cardiomyopathy associated with clozapine use in the United States. N. Engl. J. Med., 2001; 345: MEDYCYNA PRAKTYCZNA PSYCHIATRIA 5/2009

7 30. Merrill D.B., Dec G.W., Goff D.C.: Adverse cardiac effects associated with clozapine. J. Clin. Psychopharmacol., 2005; 25: Kockott G., Pfeiffer W:. Sexual disorders in nonacute psychiatric outpatients. Compr. Psychiatry, 1996; 37: Kelly D.L., Conley R.R.: Sexuality and schizophrenia: a review. Schizophr. Bull., 2004; 30: Dervaux A., El Omari F.: Sexual dysfunction in schizophrenic patients, the role of antipsychotics. Presse Med., 2005; 34: Kleinberg D.L., Davis J.M., de Coster R., et al.: Prolactin levels and adverse events in patients treated with risperidone. J. Clin. Psychopharmacol., 1999; 19: Turrone P., Kapur S., Seeman M.V., et al.: Elevation of prolactin levels by atypical antipsychotics. Am. J. Psychiatry, 2002; 159: Goodnick P.J.: Ziprasidone: profile on safety. Expert Opin. Pharmacother., 2001; 2: Esel E., Basturk M., Saffet Gonul A., et al.: Effects of olanzapine and haloperidol on serum prolactin levels in male schizophrenic patients. Psychoneuroendocrinology, 2001; 26: David S.R., Taylor C.C., Kinon B.J., et al.: The effects of olanzapine, risperidone, and haloperidol on plasma prolactin levels in patients with schizophrenia. Clin. Ther., 2000; 22: Leucht S., Wahlbeck K., Hamann J., et al.: New generation antipsychotics versus lowpotency conventional antipsychotics: a systematic review and meta-analysis. Lancet, 2003; 361: Marder S.R., Essock S.M., Miller A.L., et al.: The Mount Sinai conference on the pharmacotherapy of schizophrenia. Schizophr. Bull., 2002; 28: Ruigomez A., Garcia Rodriguez L.A., Dev V.J., et al.: Are schizophrenia or antipsychotic drugs a risk factor for cataracts? Epidemiology, 2000; 11: Shahzad S., Suleman M.I., Shahab H., et al.: Cataract occurrence with antipsychotic drugs. Psychosomatics, 2002; 43: Fraunfelder F.W.: Twice-yearly exams unnecessary for patients taking quetiapine. Am. J. Ophthalmol., 2004; 138: Gaebel W., Weinmann S., Sartorius N., et al.: Schizophrenia practice guidelines: international survey and comparison. Br. J. Psychiatry, 2005; 187: Davis J.M., Chen N., Glick I.D.: A meta-analysis of the efficacy of second-generation antipsychotics. Arch. Gen. Psychiatry, 2003; 60: Van Putten T., May P.R.A., Marder S.R.: Response to antipsychotic medication: the doctor s and the consumer s view. Am. J. Psychiatry, 1984; 141: Artykuł A. Üçoka i W. Gaebela podsumowuje pewien wycinek wiedzy na temat działań niepożądanych terapii lekami przeciwpsychotycznymi II generacji ze zwróceniem uwagi na mniej dostrzegane przez polskich psychiatrów objawy, a mianowicie na zapalenie mięśnia sercowego, które może wystąpić w wyniku przyjmowania klozapiny. Autorzy przedstawiają objawy kliniczne takiego powikłania. Drugim, rzadziej uwzględnianym działaniem niepożądanym, jest zaćma, którą udokumentowano po stosowaniu kwetiapiny, ale również opisywano jej pojedyncze przypadki po leczeniu olanzapiną i ziprazidonem. Autorzy omawiają działanie niepożądane, jakim jest wydłużenie odstępu QTc, którym obarczone były dwa leki przeciwpsychotyczne II generacji: sertindol i ziprazidon. Wnikliwe analizy, które przeprowadzili Marder i wsp., 1 dotyczące dawek ziprazidonu i badania odcinka QTc, uwolniły ten lek od konieczności monitorowania zapisu elektrokardiograficznego (EKG) u chorego w trakcie leczenia z zachowaniem pewnych reguł, a mianowicie przed włączeniem należy wykonać EKG, zwłaszcza, gdy istnieje podejrzenie choroby serca u pacjenta lub w jego rodzinie. Zasady monitorowania EKG w trakcie terapii sertindolem nadal obowiązują. Mam jedynie wątpliwość, co do określenia środki te [LPP II] są powszechnie przepisywane jednak w Polsce nie są powszechnie przepisywane na receptę, z powodu ograniczeń w refundacji. prof. dr hab. med. Irena Krupka-Matuszczyk Kierownik Katedry i Kliniki Psychiatrii i Psychoterapii SUM w Katowicach Piśmiennictwo do komentarza 1. Marder S.R., Essock S.M., Miller A.M., et al.: Physical health monitoring of patients with schizophrenia. Am. J. Psychiatry, 2004; 161: Komentarz Leki przeciwpsychotyczne II generacji działania niepożądane 105

Zalecenia w sprawie stosowania leków przeciwpsychotycznych II generacji. Treatment recommendations for the use of II generation antipsychotics

Zalecenia w sprawie stosowania leków przeciwpsychotycznych II generacji. Treatment recommendations for the use of II generation antipsychotics FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 2007, 4, 207 213 Zalecenia w sprawie stosowania leków przeciwpsychotycznych II generacji Treatment recommendations for the use of II generation antipsychotics

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY EDUKACYJNE DLA LEKARZY

MATERIAŁY EDUKACYJNE DLA LEKARZY MATERIAŁY EDUKACYJNE DLA LEKARZY Niniejsze materiały edukacyjne, obok Charakterystyki Produktu Leczniczego, przeznaczone są dla fachowych pracowników służby zdrowia. Zawierają informacje o wskazaniach

Bardziej szczegółowo

Za l e c e n i a w s p r aw i e s t o s o wa n i a l e k ó w

Za l e c e n i a w s p r aw i e s t o s o wa n i a l e k ó w Aktualności Za l e c e n i a w s p r aw i e s t o s o wa n i a l e k ó w p r z e c i w p s y c h o t y c z n y c h II g e n e r a c j i Przedstawione poniżej Zalecenia w sprawie stosowania leków przeciwpsychotycznych

Bardziej szczegółowo

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Annex I Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Podsumowanie naukowe Biorąc pod uwagę Raport oceniający komitetu PRAC dotyczący Okresowego Raportu o Bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę.

Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę. Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę. Aneks III Poprawki do odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Fluorochinolony i ryzyko wydłużenia odstępu QT. : gemifloksacyna i moksyfloksacyna [+ sparfloksacyna, grepaflkosacyna, gatyfloksacyna]

Fluorochinolony i ryzyko wydłużenia odstępu QT. <X>: gemifloksacyna i moksyfloksacyna [+ sparfloksacyna, grepaflkosacyna, gatyfloksacyna] Fluorochinolony i ryzyko wydłużenia odstępu QT : gemifloksacyna i moksyfloksacyna [+ sparfloksacyna, grepaflkosacyna, gatyfloksacyna] CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 4.3 Przeciwwskazania Zarówno

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Nowe standardy AP A leczenia w schizofrenii

Nowe standardy AP A leczenia w schizofrenii FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 99, 3, 5~ Małgorzata Rzewuska Nowe standardy AP A leczenia w schizofrenii Samodzielna Pracownia Farmakoterapii Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Za l e c e n i a w s p r aw i e s t o s o wa n i a

Za l e c e n i a w s p r aw i e s t o s o wa n i a Aktualności Za l e c e n i a w s p r aw i e s t o s o wa n i a leków przeciwpsychotycznych II generacji Przedstawione poniżej Zalecenia w sprawie stosowania leków przeciwpsychotycznych II generacji stanowią

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Risperidon w leczeniu epizodu manii oraz profilaktyce nawrotu.

Risperidon w leczeniu epizodu manii oraz profilaktyce nawrotu. Risperidon w leczeniu epizodu manii oraz profilaktyce nawrotu. Omówienie artykułu: "Risperidon in acute and continuation treatment of mania." Yatham L. N. i wsp. RIS-CAN Study Group. International Clinical

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Objawy niepożądane związane ze stosowaniem atypowych leków przeciwpsychotycznych

Objawy niepożądane związane ze stosowaniem atypowych leków przeciwpsychotycznych PRACA POGLĄDOWA ISSN 1643 0956 Beata R. Godlewska Klinika Chorób Psychicznych i Zaburzeń Nerwicowych Akademii Medycznej w Gdańsku Objawy niepożądane związane ze stosowaniem atypowych leków przeciwpsychotycznych

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

WPŁYW LEKÓW NEUROLEPTYCZNYCH NA GOSPODARKĘ WĘGLOWODANOWĄ I LIPIDOWĄ W SCHIZOFRENII I W CHOROBIE AFEKTYWNEJ DWUBIEGUNOWEJ

WPŁYW LEKÓW NEUROLEPTYCZNYCH NA GOSPODARKĘ WĘGLOWODANOWĄ I LIPIDOWĄ W SCHIZOFRENII I W CHOROBIE AFEKTYWNEJ DWUBIEGUNOWEJ Nowiny Lekarskie 2007, 76, 2, 166-172 KATARZYNA OLSZEWSKA 1, JANUSZ RYBAKOWSKI 2 WPŁYW LEKÓW NEUROLEPTYCZNYCH NA GOSPODARKĘ WĘGLOWODANOWĄ I LIPIDOWĄ W SCHIZOFRENII I W CHOROBIE AFEKTYWNEJ DWUBIEGUNOWEJ

Bardziej szczegółowo

6. Leki przeciwpsychotyczne a zaburzenia metaboliczne

6. Leki przeciwpsychotyczne a zaburzenia metaboliczne Farmakoterapia w psychiatrii i neurologii, 2011, 1, 37 42 Janusz Heitzman 6. Leki przeciwpsychotyczne a zaburzenia metaboliczne Ryzyko rozwoju zespołu metabolicznego zależy od wielu czynników. Może ono

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life.

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life. POWIKŁANIA Personal solutions for everyday life. Powikłania Cukrzyca występuje u osób, w przypadku których organizm nie potrafi sam kontrolować poziomu glukozy we krwi (określanego również jako poziom

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia metaboliczne związane ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych u chorych na schizofrenię

Zaburzenia metaboliczne związane ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych u chorych na schizofrenię Psychiatria Polska 2007, tom XLI, numer 4 strony 457 472 Zaburzenia metaboliczne związane ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych u chorych na schizofrenię Metabolic risk during antipsychotic treatment

Bardziej szczegółowo

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2013 Aneks 2 Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Opracowano we współpracy z dr.

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko Hipoglikemia przyczyny, objawy, leczenie Beata Telejko Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Definicja hipoglikemii w cukrzycy Zespół objawów

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 25 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy

Bardziej szczegółowo

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy m d P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA Redakcja naukowa tłumaczenia prof. dr hab. n. med. W ALDEM AR KARNAFEL Z języka angielskiego tłumaczyła dr

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek II Konferencja i3: internet infrastruktury innowacje enauka

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie niepożądanych działań leków

Monitorowanie niepożądanych działań leków Monitorowanie niepożądanych działań leków Anna Wiela-Hojeńska Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Niepożądane działanie leku (ndl) Adverse Drug Reaction (ADR) (definicja

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Cel wykonywania badań przesiewowych Jak powinna postępować każda kobieta? U jakich

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

Asduter 10 mg tabletki Asduter 15 mg tabletki Asduter 30 mg tabletki

Asduter 10 mg tabletki Asduter 15 mg tabletki Asduter 30 mg tabletki Asduter 10 mg tabletki Asduter 15 mg tabletki Asduter 30 mg tabletki VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu leczniczego Asduter przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie

Bardziej szczegółowo

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leki przeciwpłytkowe (ASA, clopidogrel) Leki przeciwzakrzepowe (heparyna, warfin, acenocumarol) Leki trombolityczne

Bardziej szczegółowo

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH W badaniach nowych leków placebo - nieomal standardem. zasady dopuszczające jego stosowanie u ludzi por. Deklaracja Helsińska dyrektywy Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Lipophoral Tablets 150mg. Mediator 150 mg Tabletka Podanie doustne. Benfluorex Qualimed. Mediator 150mg Tabletka Podanie doustne

Lipophoral Tablets 150mg. Mediator 150 mg Tabletka Podanie doustne. Benfluorex Qualimed. Mediator 150mg Tabletka Podanie doustne ANEKS I WYKAZ NAZW WŁASNYCH, POSTAĆ FARMACEUTYCZNA, MOC PRODUKTÓW LECZNICZYCH, DROGA PODANIA, PODMIOTY ODPOWIEDZIALNE POSIADAJĄCE POZWOLENIE NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU W PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICH (EOG) 1

Bardziej szczegółowo

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92 Magdalena Szopa Związek pomiędzy polimorfizmami w genie adiponektyny a wybranymi wyznacznikami zespołu metabolicznego ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Prof. zw. dr hab. med. Aldona Dembińska-Kieć Kierownik

Bardziej szczegółowo

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy Medtronic.w

Bardziej szczegółowo

Jolanta Rajewska, Janusz Rybakowski, Andrzej Rajewski

Jolanta Rajewska, Janusz Rybakowski, Andrzej Rajewski FARMAKOTERAPIA W PSYCIDATRII I NEUROLOOll, 98, 2, 82-87 Jolanta Rajewska, Janusz Rybakowski, Andrzej Rajewski WPŁYW IMIPRAMINY, DOKSEPlNY I MIANSERYNY NA UKŁAD KRĄŻENIA U CHORYCH NA DEPRESJĘ W STARSZYM

Bardziej szczegółowo

Leczenie schizofrenii Neuroleptyki. D. Wołyńczyk-Gmaj S. Niemcewicz

Leczenie schizofrenii Neuroleptyki. D. Wołyńczyk-Gmaj S. Niemcewicz Leczenie schizofrenii Neuroleptyki D. Wołyńczyk-Gmaj S. Niemcewicz Rozmieszczenie receptorów dopaminergicznych w OUN: Układ limbiczny - zakręt obręczy, hipokamp, ciało migdałowate, kora przedczołowa, jądro

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3.

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3. Opis publikacji Tomasz Pawełczyk, Marta Grancow-Grabka, Magdalena Kotlicka-Antczak, Elżbieta Trafalska, Agnieszka Pawełczyk. A randomized controlled study of the efficacy of six-month supplementation with

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 5/2012 z dnia 27 lutego 2012 r. w zakresie zakwalifikowania/niezasadności zakwalifikowania leku Valdoxan (agomelatinum)

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 701 Poz. 9 Załącznik B.64. LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.9)

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Arypiprazol Glenmark przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Arypiprazol Glenmark przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Arypiprazol Glenmark przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Arypiprazol Glenmark

Bardziej szczegółowo

ANEKS II WNIOSKI NAUKOWE I PODSTAWY DO ZMIANY CHARAKTERYSTYK PRODUKTU LECZNICZEGO I ULOTEK DLA PACJENTA PRZEDSTAWIONE PRZEZ EUROPEJSKĄ AGENCJĘ LEKÓW

ANEKS II WNIOSKI NAUKOWE I PODSTAWY DO ZMIANY CHARAKTERYSTYK PRODUKTU LECZNICZEGO I ULOTEK DLA PACJENTA PRZEDSTAWIONE PRZEZ EUROPEJSKĄ AGENCJĘ LEKÓW ANEKS II WNIOSKI NAUKOWE I PODSTAWY DO ZMIANY CHARAKTERYSTYK PRODUKTU LECZNICZEGO I ULOTEK DLA PACJENTA PRZEDSTAWIONE PRZEZ EUROPEJSKĄ AGENCJĘ LEKÓW 108 WNIOSKI NAUKOWE OGÓLNE PODSUMOWANIE OCENY NAUKOWEJ

Bardziej szczegółowo

Obserwacja występowania akatyzji i późnych dyskinez u pacjentów leczonych olanzapiną lekiem przeciwpsychotycznym II generacji

Obserwacja występowania akatyzji i późnych dyskinez u pacjentów leczonych olanzapiną lekiem przeciwpsychotycznym II generacji Obserwacja występowania akatyzji i późnych dyskinez u pacjentów leczonych olanzapiną lekiem przeciwpsychotycznym II generacji Observation of the prevalence of acathysia and tardive dyskinesias in patients

Bardziej szczegółowo

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez:

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: 2 Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: Prof. dr hab. med. Katarzyna Cypryk Klinika Diabetologii i Chorób Przemiany Materii Uniwersytet Medyczny w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 2009, 2, 75 83

FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 2009, 2, 75 83 FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 2009, 2, 75 83 Praca oryginalna Original paper JOLANTA RABE-JABŁOŃSKA 1, TOMASZ PAWEŁCZYK 1, MAREK JAREMA 2, MARCIN OLAJOSSY 3, JANUSZ RYBAKOWSKI 4 Polscy pacjenci

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Stworzony by leczyć skutecznie

Stworzony by leczyć skutecznie Stworzony by leczyć skutecznie Długoterminowy efekt leczenia schizofrenii 1 SKUTECZNOŚĆ AKCEPTACJA, POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA 1-5 TOLERANCJA, ZDROWIE FIZYCZNE Skuteczna i akceptowana terapia zapewnia długoterminową

Bardziej szczegółowo

2004 r. w Sydney odbywa³ siê Kongres Psychiatrii Biologicznej. Zgromadzi³

2004 r. w Sydney odbywa³ siê Kongres Psychiatrii Biologicznej. Zgromadzi³ Dr n. med. Maciej Matuszczyk Katedra i Klinika Psychiatrii i Psychoterapii Œl¹skiej Akademii Medycznej Kierownik Katedry i Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Irena Krupka-Matuszczyk 1 Wlutym 2004 r. w Sydney

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

inwalidztwo rodzaj pracy

inwalidztwo rodzaj pracy Zdrowie jest najważniejsze Wykłady wraz z konsultacjami medycznymi realizowane przez Stowarzyszenia na rzecz rozwoju wsi Bogufałów Źródło Baryczy w ramach wspierania realizacji zadania publicznego przez

Bardziej szczegółowo

Obserwacja nasilenia objawów negatywnych u pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii leczonych neuroleptykiem atypowym

Obserwacja nasilenia objawów negatywnych u pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii leczonych neuroleptykiem atypowym Obserwacja nasilenia objawów negatywnych u pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii leczonych neuroleptykiem atypowym Severity of negative symptoms in schizophrenic patients treated with atypical neuroleptic

Bardziej szczegółowo

Pragmatyczne badania III fazy w procesie decyzyjnym projekt GET REAL. Mateusz Nikodem

Pragmatyczne badania III fazy w procesie decyzyjnym projekt GET REAL. Mateusz Nikodem Pragmatyczne badania III fazy w procesie decyzyjnym projekt GET REAL Mateusz Nikodem > WP 2 To provide different possible options of designs for preauthorization studies to assess Relative Effectiveness

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 65/2011 Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych z dnia 19 września 2011 r. w sprawie usunięcia z wykazu świadczeń gwarantowanych

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Wnioski naukowe i podstawy cofnięcia lub zmiany warunków dopuszczenia do obrotu i szczegółowe objaśnienie różnic względem zaleceń PRAC

Aneks II. Wnioski naukowe i podstawy cofnięcia lub zmiany warunków dopuszczenia do obrotu i szczegółowe objaśnienie różnic względem zaleceń PRAC Aneks II Wnioski naukowe i podstawy cofnięcia lub zmiany warunków dopuszczenia do obrotu i szczegółowe objaśnienie różnic względem zaleceń PRAC 70 Wnioski naukowe CMDh rozpatrzył poniższe zalecenia PRAC

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 09.06.2004 04766041.0

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 09.06.2004 04766041.0 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1635820 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 09.06.2004 04766041.0 (13) T3 (51) Int. Cl. A61K31/407 A61P25/18

Bardziej szczegółowo

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu Maciej Niewada PLAN Udar epidemia? Jak migotanie przedsionków wpływa na udar? Nowe leki przeciwkrzepliwe:

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

Migotanie przedsionków Aleksandra Jarecka Studenckie Koło Naukowe przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii Szpitala Klinicznego Dzieciątka Jezus w Warszawie Kierownik Kliniki - prof. dr hab. Piotr

Bardziej szczegółowo

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI PACJENT NA RYNKU PRACY 43 lata, stan wolny, wykształcenie średnie Pierwsze objawy w wieku 29 lat. Średnio 1 rok mija od momentu pierwszych

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005 Studenckie Koło Naukowe przy Zakładzie Podstawowej Opieki Zdrowotnej i Katedrze Medycyny Rodzinnej Akademii

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH Co mam zrobić gdy podopieczny skarży się na boleści? Co zrobić gdy zachoruje? Jak opiekować się osobą z Alzheimerem, Demencją czy inna chorobą? Jakie problemy mogą

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Nowe wytyczne ESC/PTK w kardiologii Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Przemysław Trzeciak Częstochowa 11.12.2012 Umieralność z powodu chorób ukł. krążenia w latach

Bardziej szczegółowo

4. OTYŁOŚĆ PRZYCZYNY, SPOSOBY POSTĘPOWANIA PROBLEM KLINICZNY W PSYCHIATRII

4. OTYŁOŚĆ PRZYCZYNY, SPOSOBY POSTĘPOWANIA PROBLEM KLINICZNY W PSYCHIATRII Farmakoterapia w psychiatrii i neurologii, 2011, 1, 21 28 Lucyna Ostrowska 4. OTYŁOŚĆ PRZYCZYNY, SPOSOBY POSTĘPOWANIA PROBLEM KLINICZNY W PSYCHIATRII 4.1. Opis zjawiska, definicja Otyłość jest zjawiskiem

Bardziej szczegółowo

Autor: Dr Agnieszka Piróg-Balcerzak Samodzielna Pracownia Farmakoterapii Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Depresja w schizofrenii

Autor: Dr Agnieszka Piróg-Balcerzak Samodzielna Pracownia Farmakoterapii Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Depresja w schizofrenii Autor: Dr Agnieszka Piróg-Balcerzak Samodzielna Pracownia Farmakoterapii Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie Depresja w schizofrenii DANE OGÓLNE Zaburzenia afektywne występują powszechnie wśród

Bardziej szczegółowo

Samodzielna Pracownia Farmakoterapii Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

Samodzielna Pracownia Farmakoterapii Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 2001,3,233-248 M algorzata Rzewuska Działania niepożądane leków przeciwpsychotycznych II generacji Samodzielna Pracownia Farmakoterapii Instytutu Psychiatrii

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. ZYX, 5 mg, tabletki powlekane. Levocetirizini dihydrochloridum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. ZYX, 5 mg, tabletki powlekane. Levocetirizini dihydrochloridum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika ZYX, 5 mg, tabletki powlekane Levocetirizini dihydrochloridum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera

Bardziej szczegółowo

Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych

Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych Dr hab. med. Agnieszka Szypowska Kliniczny Oddział Diabetologii i Pediatrii Klinika Pediatrii Warszawski Uniwersytet Medyczny Funkcjonalna insulinoterapia

Bardziej szczegółowo

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST 30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST Przedlacki J, Księżopolska-Orłowska K, Grodzki A, Sikorska-Siudek K, Bartuszek T, Bartuszek D, Świrski A, Musiał J,

Bardziej szczegółowo

SPOSÓB OCENY STANU ZDROWIA OSOBY CHOREJ NA CUKRZYCĘ W CELU STWIERDZENIA ISTNIENIA LUB BRAKU PRZECIWSKAZAŃ ZDROWOTNYCH DO KIEROWANIA POJAZDAMI

SPOSÓB OCENY STANU ZDROWIA OSOBY CHOREJ NA CUKRZYCĘ W CELU STWIERDZENIA ISTNIENIA LUB BRAKU PRZECIWSKAZAŃ ZDROWOTNYCH DO KIEROWANIA POJAZDAMI Załącznik nr 3 SPOSÓB OCENY STANU ZDROWIA OSOBY CHOREJ NA CUKRZYCĘ W CELU STWIERDZENIA ISTNIENIA LUB BRAKU PRZECIWSKAZAŃ ZDROWOTNYCH DO KIEROWANIA POJAZDAMI 1. Określenie: 1) ciężka hipoglikemia oznacza

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA VICEBROL, 5 mg, tabletki Vinpocetinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc

Bardziej szczegółowo

Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida

Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Lublinie 21.11.14. Cukrzyca. Globalne wyzwanie, polska perspektywa Perspektywa

Bardziej szczegółowo

ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH

ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH Sławomir Pynka PORADNIA DIABETOLOGICZNA I METABOLICZNA SPWSZ w SZCZECINIE Cukrzyca : Światowa Epidemia 1995

Bardziej szczegółowo

I. STRESZCZENIE Cele pracy:

I. STRESZCZENIE Cele pracy: I. STRESZCZENIE Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) jest przewlekłym procesem zapalnym, powodującym postępujące i nieodwracalne włóknienie trzustki. Choroba przebiega z okresami remisji i zaostrzeń, prowadząc

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Prof. Józef Drzewoski. Metformina- diabetologiczna miss piękności

Prof. Józef Drzewoski. Metformina- diabetologiczna miss piękności Prof. Józef Drzewoski Metformina- diabetologiczna miss piękności Jak wiadomo na urodę składa się wiele czynników. W odniesieniu do leków decydują o tym dwie zasadnicze cechy: bezpieczeństwo i skuteczność.

Bardziej szczegółowo

Analiza systemów refundacyjnych dotyczących leków na cukrzycę w wybranych krajach Unii Europejskiej

Analiza systemów refundacyjnych dotyczących leków na cukrzycę w wybranych krajach Unii Europejskiej Analiza systemów refundacyjnych dotyczących leków na cukrzycę w wybranych krajach Unii Europejskiej Osobom chorym na cukrzycę grożą poważne, specyficzne dla tej choroby powikłania, które mogą prowadzić

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych S.Szymik-Kantorowicz, A.Taczanowska-Niemczuk, P.Łabuz, I.Honkisz, K.Górniak, A.Prokurat Klinika Chirurgii Dziecięcej CM

Bardziej szczegółowo