AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE"

Transkrypt

1 AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE Instytut Inżynierii Ruchu Morskiego Zakład Urządzeń Nawigacyjnych Ćwiczenie nr 2 Budowa i obsługa techniczna żyrokompasów Szczecin w dziale dla studentów zawsze najnowsza wersja tego opracowania

2 Autorzy: Mgr inż. Maciej Gucma Mgr inż. Jakub Montewka Mgr inż. Antoni Zieziula 43

3 CWICZENIE nr 2 BUDOWA I OBSŁUGA ŻYROKOMPASÓW 1.Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z budową żyrokompasu głównego oraz jego wyposażenia. Szczególną uwagę należy zwrócić na współpracę poszczególnych części i zespołów żyrokompasu, która ma decydujący wpływ na dokładność wyznaczania kursu. 44

4 2. Opis stanowiska badawczego Ćwiczenie realizowane jest na dwóch stanowiskach komputerowych. Program komputerowy symulacja podstawowych układów żyrokompasów wyjaśnia budowę żyrokompasów oraz prezentuje współpracę poszczególnych jego zespołów. Program symulacyjny umożliwia również symulowanie stanów awaryjnych żyrokompasów. 3. Przebieg ćwiczenia i wymagania dotyczące sprawozdania Przed rozpoczęciem zajęć studenci powinni znać podstawy teoretyczne ćwiczenia w zakresie przedstawionym w punkcie 4 niniejszej instrukcji, ponadto w sprawozdaniu należy podać: - cel ćwiczenia, - narysować schemat konstrukcji żyrokompasu, - narysować schemat elektryczny układu naśladującego STANOWISKO 2A 1. Zapoznać z budową kompasu głównego oraz z oryginalnymi zespołami i częściami żyrokompasu zgromadzonych w sali. 2. W sprawozdaniu podaj schemat konstrukcyjny żyrokompasu i jego opis. 45

5 b. Opisz budowę kuli żyroskopowej. c. Podaj sposób doprowadzenia prądu do kuli żyroskopowej. d. W jaki sposób kula żyroskopowa utrzymywana jest w położeniu centralnym względem kuli naśladującej. STANOWISKO 2B 2. Uruchomić program komputerowy Symulacja układów żyrokompasu Zapoznać się z pracą układu naśladującego. a) Narysuj schemat układu naśladującego żyrokompasu. b) Podaj opis działania układu naśladującego. c) Opisz przypadki w których powinien być uruchomiony alarm żyrokompasu. 46

6 4. Podstawy konstrukcji i obsługi żyrokompasów W chwili obecnej na rynku dostępnych jest co najmniej kilkanaście modeli żyrokompasów, a liczba będących w eksploatacji z pewnością dochodzi do kilkudziesięciu. Produkcją żyrokompasów zajmuje zaledwie kilka firm, liczba ich ma tendencję malejącą, wynikającą najczęściej z łączenia się mniejszych firm w koncerny. Pod względem technologicznym obecnie produkcja żyrokompasów nie stanowi bariery nawet dla wielu firm polskich. Przeszkodą w podjęciu takiej produkcji, jest konieczność zakupu wielu opracowań patentowych, innym problemem jest opłacalność produkcji. Jest to bariera nie do pokonania dla firm rozpoczynających produkcję. Żeby firma mogła utrzymać się na rynku, musi utrzymywać co najmniej kilkadziesiąt punktów serwisowych rozsianych po całym świecie. Dlatego też firmy które próbowały podjąć produkcję żyrokompasów ponoszą porażkę np.: firmy Robertson z Norwegii i Brown z Wielkiej Brytanii. Analizując rozwiązania żyrokompasów produkowanych przez wiele firm dochodzi się do wniosku, że ich konstrukcje stają się w zasadniczych punktach zbieżne-podobne. Uwaga ta dotyczy również kompasów jednożyroskopowych, którym nawet przypisuje się odmienną zasadę działania, w ostateczności w budowie w chwili obecnej mało 47

7 różnią się od kompasów dwużyroskopowych. Przykładem może być to że w obu tych żyrokompasach występuje kula żyroskopowa. 4.1 Wyposażenie żyrokompasu Żyrokompasem nazywamy zespół urządzeń które pozwalają na wyznaczenie kursu jakim płynie statek. Kurs ten transmitowany jest do analogowych lub cyfrowych powtarzaczy (repetytorów), autopilota, odbiorników satelitarnych, radarów i rejestratora kursu- kursografu. Na rysunku 1 przedstawiono podstawowe przyrządy wyposażenia żyrokompasu STANDARD 14 firmy ANSCHUTZ to: Kompas żyroskopowy (zwany też żyrokompasem głównym) z synchronicznym transmiterem do podłączenia autopilota Zasilacz żyrokompasu- wytwarza napięcia do zasilania żyrokompasu i dodatkowych urządzeń Przetwornik kursu urządzenie umożliwiające podłączanie do żyrokompasu różnych odbiorników: analogowych, cyfrowych, z silnikami krokowymi. W skład dodatkowego wyposażenia wchodzą: Dodatkowe przyrządy umożliwiające podłączanie większej liczby odbiorników. Repetytor sterowy. 48

8 Repetytor namiarowy Repetytor cyfrowy Generator podstawy czasu Kursograf Autopilot Ploter do kreślenia linii kursowej na mapach nawigacyjnych Namiernik rys 1. Żyrokompas Standard 14 wraz z wyposażeniem 1. Kompas żyroskopowy 2. Zasilacz 3. Przetwornik kursu 4. Repetytor sterowy 5. Autopilot 6. Repetytor cyfrowy 7. Sygnalizator alarmu 8. Generator podstawy czasu 49

9 8. Repetytor namiarowy 9. Ploter Budowa żyrokompasu schemat konstrukcji żyrokompasu Żyrokompas jest więc urządzeniem które składna się z wielu przyrządów. Najważniejszym urządzeniem jest żyrokompas główny, w którym znajduje się między innymi żyroskopowy zespół, ustawiający się swoją osią wzdłuż południka. W wyniku przeglądu budowy wielu żyrokompasów dochodzimy do wniosku że konstrukcja ich się musi rozwiązać zasadniczo trzy problemy : - Zawieszenie elementu czułego w takim środowisku które nie obciąża jego żadnymi siłami zakłócającymi. - Doprowadzenie prądu do niego bez obciążeń mechanicznych. - Przekazywania informacji o kursie do wielu odbiornikówrepetytorów. Należy podkreślić że pierwsi konstruktorzy sprzed 100 laty zastosowali niektóre rozwiązania które w zasadniczej idei przetrwały do dzisiaj, dlatego że są prawie absolutnie doskonale i nie da się ich zastąpić lepszymi. Żyrokompasy są dość złożonymi urządzeniami, dlatego też celowe jest przedstawienie schematu konstrukcji żyrokompasu. 50

10 Znajomość jego jest niezbędna do poznawania budowy i zasad eksploatacji wszystkich.żyrokompasów. 1- kula żyroskopowa 2- kula naśladująca 3- zbiornik 4- obudowa 5- podstawa żyrokompasu 6- silnik azymutalny 7- zawieszenie kardanowe rys 2. Schemat konstrukcji żyrokompasu głównego. Przedstawiony schemat na rys 2 jest bardzo łatwy do zapamiętania jak i do narysowania. Na jego podstawie omówiona będzie najpierw budowa, a następnie współdziałanie poszczególnych części i zespołów żyrokompasu. Na rysunku tym przedstawiono przekrój płaszczyzną pionową żyrokompas główny, kula żyroskopowa- element czuły umieszczona jest w cieczy którą nazywa się płynem nośnym lub zamiennie cieczą podtrzymującą. Popularnie płyn nośny nazywany jest też elektrolitem, ze względu na jego skład chemiczny. Płyn nośny znajduje się w zbiorniku. 51

11 Żeby ograniczyć przesunięcia liniowe kuli żyroskopowej umieszczono ją wewnątrz wydrążonej kuli, nazwanej kulą naśladującą. Stanowi ona swojego rodzaju klatkę dla kuli żyroskopowej, jest ona nieszczelna, tak że płyn nośny znajduje się w przestrzeni miedzy nimi. Należy też podkreślić, że luz między powierzchniami obu kuli jest niewielki i wynosi zaledwie kilka milimetrów. Wszystkie elementy stykające się z elektrolitem pokryte są tworzywem sztucznym które nie przewodzi prądu elektrycznego i odporne jest na działanie kwasu. Aby zabezpieczyć płyn nośny przed wylaniem, zbiornik płynu od góry przykryto pokrywą nazwaną stolikiem. Zakończenie kuli naśladującej, zwane trzonem, ułożyskowane jest w stoliku, dzięki temu silnik azymutalny poprzez przekładnię może obracać kulę naśladującą w płaszczyźnie horyzontalnej. Zbiornik płynu nośnego do obudowy przymocowany jest za pośrednictwem dwóch pierścieni kardanowych, dzięki którym, podczas przechyłów statku pozostaje on w pionie, zapewniając kuli żyroskopowej jak najlepsze warunki pracy. Obudowa żyrokompasu zakończona jest podstawą którą silnie przymocowuje się do pokładu statku. Na zakończenie należy nadmienić że współcześnie produkowane żyrokompasy wyposażone są w szczelną kulę naśladującą wewnątrz której znajduje się kula żyroskopowa wraz z elektrolitem. W żyrokompasach tych wyeliminowany został zbiornik płynu, dzięki temu są one lżejsze. Takie rozwiązanie umożliwia też lepsze odprowadzanie ciepła z elektrolitu, które wydziela się podczas pracy żyrokompasu. Należy podkreślić że przedstawiony schemat konstrukcji umożliwia także prezentację budowy współczesnych kompasów 52

12 jednożyroskopowych. W żyrokompasach tych występuje dodatkowy element - zawieszenie kardanowe łączące kulę żyroskopową z kulą naśladującą. Płynem nośnym może w takich rozwiązaniach może być olej o określonej lepkości Przedstawione na rys. 2 i omówione przez nas urządzenie nazywane jest popularnie kompasem głównym Centralne położenie kuli żyroskopowej względem naśladującej Kula żyroskopowa powinna zajmować centralne-współśrodkowe położenie względem kuli naśladującej, dopuszczalne są pewne niewielkie przesunięcia, a także chwilowe krótkotrwałe zetknięcia się obu kul, które zachodzą podczas gwałtownych manewrów statku, lub podczas jego ruchu falowania morza. Utrzymanie kuli żyroskopowej w tym położeniu możliwe jest dzięki zastosowaniu następujących dwóch rozwiązań: - Równowadze siły wyporu i siły ciężkości kuli. - Zastosowaniu dodatkowych zabezpieczeń. Równowaga siły wyporu i ciężkości kuli zależy od gęstości elektrolitu, która z kolei zależy od temperatury elektrolitu. Podczas pracy żyrokompasu temperatura elektrolitu wzrasta ze względu na ciepło które powstaje przy przepływie prądu, jak i ciepło które powstaje na wskutek tarcia w łożyskach żyroskopów. Aby osiągnąć położenie obu kul chociaż zbliżone do stanu równowagi, należy utrzymywać temperaturę płynu 53

13 nośnego w określonym zakresie, realizowane jest to poprzez chłodzenie elektrolitu, za pomocą nadmuchu powietrza przez wentylator. Przedstawione rozwiązanie jest niedostateczne, gdyż temperatura elektrolitu ulega pewnym wahaniom, dlatego też w żyrokompasach stosowane są dodatkowe zabezpieczenia. Jednym z nich jest umieszczenie wewnątrz kuli żyroskopowej cewki wydmuchu magnetycznego, która wytwarza poduszkę magnetyczną, która nie dopuszcza do zetknięcia się obu kul. Innym rozwiązaniem jest wprowadzenie trzpienia centrującego unieruchamiającego środek kuli żyroskopowej przed przemieszczeniami liniowymi. Na rys. 3 przedstawiono budowę kompasu głównego żyrokompasu STANDARD 14 firmy Anschutz Żyrokompas ten posiada podstawę sztywno połączoną do kadłuba statku. Obudowa i osłona żyrokompasu są wykonane są z tworzywa sztucznego. Zbiornik płynu ( wewnętrzna obudowa) w którym znajduje się kula naśladująca zawierająca kulę żyroskopową jest połączona z przekładnią układu naśladującego za pomocą elastycznego zawieszenia wahadłowgo. Przy podstawie kompasu znajduje się wentylator. Wyskalowana tarcza kursowa przymocowana do kuli naśladującej. Ogrzewanie i system wentylacji pozwala utrzymywać stałą temperaturę. Górna część kuli naśladującej jest przykryta osłoną z przeźroczystą wstawką umożliwiającą odczyt kursu. 54

14 rys. 3 Przekrój poprzeczny kompasu żyroskopowego W górnej części obudowy wewnętrznej wykonano otwór jest uszczelniony za pomocą wkładki. Wkładka mieści przeźroczystą wyskalowaną rurkę umożliwiająca kontrolę poziomu elektrolitu. Do zbiornika w jego dolnej części przymocowana jest pompa ciśnieniowa sprężająca elektrolit, który doprowadzony jest do wielu dysz rozmieszczonych symetrycznie w wielu punktach kuli naśladującej. Strumienie elektrolitu wytryskujące z dysz podtrzymują kulę żyroskopową w położeniu centralnym przy zmianach temperatury elektrolitu, bądź przy gwałtownych ruchach kuli żyroskopowej. 55

15 4. 4. Budowa kuli żyroskopowej Kula żyroskopowa jest wytłoczona z blachy ( rys. 3) mosiężnej i jest hermetycznie zamknięta, często wypełniona jest gazem obojętnym. Wewnątrz kuli żyroskopowej znajduje się zespół dwóch żyroskopów wyznaczających północ. Na powierzchni kuli znajdują się trzy elektrody umożliwiające doprowadzenie prądu do, dwie elektrody biegunowe i jedna równikowa. Półkolisty przewodząca elektroda biegunowa umożliwia przekazywanie informacji o kursie przez układ naśladujący. rys.3 Przekrój poprzeczny kuli żyroskopowej. Płyn żyrokompasowy jest mieszaniną przewodzącą prąd złożona z destylowanej wody, gliceryny i innych dodatków. Właściwą temperaturą elektrolitu jest 52 stopni C. Zapewnione jest ona przez system ogrzewania i chłodzenia płynu. 56

16 Kula żyroskopowa pływająca swobodnie w płynie kompasowym w środku wewnętrznej obudowy stanowi cały system żyroskopowy, czyli system wyznaczający rzeczywistą północ. Żyroskopy zainstalowane w hermetycznej kuli wirują wykorzystując dostarczony im prąd. Dzięki ruchowi obrotowemu Ziemi i jej grawitacji powstaje kierunkowa siła która sprawia, że kula żyroskopowa ustawia się w kierunku linii łączącej bieguny ziemskie. Połączenie dwóch żyroskopów zmniejsza błędy powstające przez wzdłużne i poprzeczne ruchy statku podczas kołysania statku. Obudowa wewnętrzna jest zawieszona na złączu wahadłowym i swobodnie obraca się wokoło pionowej osi. Jeśli statek zmienia kurs, elektryczny system śledzący sprawia że wewnętrzna obudowa odtwarza położenie kuli żyroskopowej w azymucie. 4.5 Doprowadzenie prądu do kuli żyroskopowej Kula żyroskopowa w której znajdują się dwa lub jeden żyroskop są zasilane prądem elektrycznym jednofazowym lub trójfazowym. W związku z koniecznością zapewnienia wysokich obrotów żyroskopom np.: br/min kula żyroskopowa zasilana jest prądem o podwyższonej częstotliwości w tym przykładzie 333 Hz. Prąd do zasilania kuli żyroskopowej wytwarza specjalna przetwornica maszynowa, a we współczesnych żyrokompasach elektroniczna. Doprowadzenie prądu do kuli żyroskopowej powinno być takie aby ono nie powodowało żadnych obciążeń mechanicznych kuli. 57

17 Najczęściej prąd do kuli żyroskopowej doprowadzany jest za pomocą trzech par elektrod rozmieszczonych na kuli żyroskopowej i naśladującej. Do doprowadzenia prądu niezbędny jest przepływ ładunku elektrycznego przez płyn nośny, dlatego przy tych rozwiązaniach płynem tym jest elektrolit. W większości przypadków elektrolit zawiera następujące składniki: - woda destylowana, - gliceryna, - kwas lub zasada, - płyn obniżający temperaturę zamarzania elektrolitu, - dodatkowe specjalne składniki. Gliceryna jest cieczą która dobrze rozpuszcza się w wodzie, 3 posiada dość duży ciężar właściwy 1,26G/ cm, większy jej udział w elektrolicie podnosi ciężar właściwy elektrolitu i służy do wyważania kul o większym ciężarze właściwym. Tak więc gdy kula opada, należy dodać gliceryny do elektrolitu, gdy kula wypływa do góry, należy dodać wody, w celu obniżenia ciężaru właściwego. Dodanie kwasu lub zasady do wody powoduje rozpad tych związków (dysocjację) na cząstki dodatnie i ujemne, kationy i aniony. Elektrolity zawierają niewielkie ilości tych związków chemicznych. Kontakt elektrolitu ze skórą ludzką nie jest zbyt groźny. W związku z tym że żyrokompasy mogą pracować przy ujemnych temperaturach zewnętrznych, może dojść do jego uszkodzenia w przypadku wyłączenia z eksploatacji. Aby zabezpieczyć się przed takimi 58

18 przypadkami, w niektórych żyrokompasach dodaje się składniki obniżające temperaturę zamarzania np.: alkohol, Dodatkowymi składnikami specjalnie dodawanymi do elektrolitu mogą być związki chemiczne które np.: niszczą pojawiające się drobnoustroje w organicznych składnikach elektrolitu, bądź związki nadające określoną barwę elektrolitowi, lub poprawiające jego klarowność. Każda z faz prądu doprowadzana jest za pomocą dwóch elektrod ( pary) rozmieszczonych na kuli żyroskopowej i naśladującej. Do doprowadzenia prądu trójfazowego wykorzystano dwie pary elektrod rozmieszczonych na biegunach kul oraz parę elektrod równikowych. Przepływ prądu pomiędzy elektrodami odbywa się poprzez elektrolit, za pośrednictwem cząstek posiadających ładunek elektryczny: anionów i kationów. W związku z zasilaniem kuli żyroskopowej zmiennym prądem elektrycznym cząstki te nie płyną a tylko wykonują drgania. Taki sposób doprowadzenia prądu nie powoduje zmiany składu elektrolitu, co ma miejsce w akumulatorach prądu stałego. Elektrolit zachowuje też dużą trwałość. Przedstawione rozwiązanie doprowadzenia prądu na rys.16 jest rozwiązaniem które w praktyce występuje z pewnymi modyfikacjami. W rozwiązaniach firmy C. Plath jedną z faz doprowadza się za pomocą trzpienia centrującego a inną przez kontakt z rtęcią. W żyrokompasach firmy Sperry prąd doprowadzany jest z pomocą bardzo cienkich elastycznych przewodów elektrycznych. 59

19 4.6 Układ naśladujący żyrokompasu Z dotychczas przedstawionej budowy żyrokompasu wynika że, kurs żyrokompasu możemy bezpośrednio odczytać z kuli żyrokompasu głównego. Taki sposób odczytu jest niewygodny i niewystarczający, gdy, zachodzi potrzeba przesyłania informacji o kursie do wielu odbiorników: radaru, autopilota i.t.p. Problem transmisji danych o kursie żyrokompasu rozwiązuje układ naśladujący żyrokompasu. Przed układem przeznaczonym do tego celu stawiane jest wymaganie, aby jego działanie nie obciążało kuli żyroskopowej żadnymi zakłócającymi momentami sił Schemat układu naśladującego przedstawiono na rys 4. rys.4 Schemat układu naśladującego żyrokompasu. Na rysunku nr6 przedstawiono układ naśladujący, najważniejszymi zespołami tego układu jest kula żyroskopowa i kula naśladująca. Kula 60

20 naśladująca odtwarza położenie kuli żyroskopowej w azymucie. Przy takim rozwiązaniu kula ta może także obracać nadajnik kursu oraz wszystkie do niego dołączone repetytory. Prze cały czas kula żyroskopowa pozostaje nie obciążona. Nazwa kuli naśladującej pochodzi z jej funkcji, naśladowania- odtwarzania położenia azymutalnego kuli żyroskopowej. Bardzo ważną rolę w przedstawionym układzie odgrywają dwie pary elektrod rozmieszczonych na kuli żyroskopowej i naśladującej, nazwane one zostały elektrodami wodzącymi. Duże znaczenie w tym układzie na silnik, który posiada dwa prostopadle do siebie nawinięte uzwojenia: uzwojenie wzbudzenia i uzwojenie sterujące. Uzwojenie wzbudzenie stale podłączone jest do zasilania. Silnik ten obraca się tylko wtedy gdy do uzwojenia sterującego podane zostanie napięcie o wartości przekraczającej wartość progową. Silnik ten może obracać się w lewo i w prawo, w zależności od fazy napięcia sterującego. Prędkość obrotowa zależy od wartości napięcia sterującego. W elektrotechnice taki silnik nazywany jest często silnikiem dwufazowym, w automatyce natomiast serwomotorem, w konstrukcji żyrokompasów nazywany jest silnikiem azymutalnym, lub nawrotnym. Silnik azymutalny poprzez przekładnię obraca kulę naśladującą oraz nadajnik kursu. Do nadajnika podłączone są repetytory, których liczba może do chodzić nawet do kilkunastu sztuk. Dość ważną rolę odgrywa transformator, posiada on dwa uzwojenia: uzwojenie pierwotne i wtórne. Uzwojenie pierwotne posiada odczep środkowy, który podłączony jest do jednej z faz, natomiast jego końce dołączone są do elektrod wodzących. Napięcie uzwojenia wtórnego, które jest napięciem sterującym, podane jest na wejście wzmacniacza. Wzmocnione napięcie sterujące jest dołączone na odpowiednie uzwojenie silnika azymutalnego. 61

21 Do zasilania tego układu potrzeba dwóch faz: pierwsza dołączona jest do odczepu środkowego, druga do jednej z elektrod biegunowych kuli naśladującej. Przepływ prądu jest następujący: z odczepu środkowego prąd rozdziela się na I 1 i I 2, pierwszy prąd płynie do górnej par elektrod wodzących pokonując opór elektrolitu r 1, drugi do dolnej pary elektrod pokonując opór elektrolitu r 2. Prądy te po przejsciu do elektrody pasa równikowego kuli żyroskopowej, w pływają z powrotem do elektrody kuli naśladującej do której dołączona jest druga faza. Omawianie zasady działania układu naśladującego, rozpoczniemy od omówienia jej dla sytuacji gdy statek porusza się kursem stałym a następnie podczas jego zmiany. Jeżeli statek porusza się kursem stałym to elektrody wodzące są położone naprzeciw siebie, wówczas: r = r I 1 1 Φ = I = Φ Φ = 0 2 W rezultacie tego napięcie sterujące na uzwojeniu silnika azymutalnego będzie u s = 0, silnik ten będzie nieruchomy, a także nadajnik kursu, repetytory będą wskazywały stały kurs. Przy zmianie kursu nastąpi przesunięcie elektrod wodzących, spowodowne to jest to tym że kula żyroskopowa zajmuje stałe połżenie w azymucie, natomiast kula naśladująca związana ze statkiem obraca się razem z nim. Między elektrodami wodzącymi powstaną opory elektrolitu: r1 r 2 wobec czego; I1 I 2 1 Φ 2 Φ, 62

22 wobec tego Φ 0, także u s 0. Silnik azymutalny zacznie poprzez przekładnię obracać kulę żyroskopową a także nadajnik kursu w takim kierunku, aby nastąpiło pokrycie się elektrod wodzących kuli żyroskopowej i naśladującej, z chwilą gdy to nastąpi silnik zatrzyma się, ustanie obrót układu. W tym samym czasie repetytory zostaną przestawione na nową wartość kursu. 4.7 System alarmowy żyrokompasu Żyrokompasy w czasie pracy kontrolowane są pod względem niezawodności. Kontrola ta wynika z dwóch zasadniczych względów: - niesprawności określonych układów żyrokompasów są słabo widoczne dla obsługi, - skutki błędów nawigacyjnych wynikających z niesprawności żyrokompasu są bardzo poważne. Przykładem częstej usterki żyrokompasów może być przekroczenie dopuszczalnej temperatury elektrolitu, prowadzi ona w konsekwencji do zetknięcia się obu kul, następstwem jest znaczny błąd wskazań żyrokompasu. Obsłudze nawigacyjnej jest dość trudno, szybko wykryć taki błąd, dlatego konstruktorzy przewidzieli kontrolę temperatury elektrolitu, w przypadku jej przekroczenia uruchamiany jest alarm. W żyrokompasach kontroli poddawane są najczęściej następuje układy: - układ chłodzenia żyrokompasu, 63

23 - układ naśladujący żyrokompasu, - doprowadzenie prądu do kuli żyroskopowej. W następstwie uszkodzenia układu naśladującego wystąpi błąd w przekazywaniu informacji o kursie z kompasu głównego do repetytorów, nawigator najczęściej widzi tylko repetytory, nie jest w stanie stwierdzić tego błędu. Brak prądu w jednej z faz zasilających kulę żyroskopową prowadzi do zatrzymania żyroskopów, prowadzi to do odejścia osi kuli żyroskopowej od południka i powstawania dużego błędu kursu. Należy też podkreślić że brak prądu w którejkolwiek z faz jest często oznaką uszkodzenia kuli, a tym samym konieczności jej wymiany. W przypadku uruchomienia alarmu awarii należy żyrokompas traktować jako uszkodzony do momentu jej usunięcia. W tym czasie należy korzystać z innych urządzeń wyznaczających kurs. Na zakończenie należy podkreślić że w czasie nawigacji należy wskazania żyrokompasu porównywać z innymi źródłami, na przykład z kompasem magnetycznym, systemu GPS. W celu podwyższenia pewności wyznacznia kursu statku, zaleca się instalowania na statkach dwóch żyrokompasów pracujących jednocześnie. 64

24 4.8.Wybrane przepisy Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) i PRS dotyczące żyrokompasów Przepisy IMO dotyczące żyrokompasów zostały zatwierdzone na 15 listopada 1979 roku i wydano je jako Rezolucja A.424. Wymagania takie również zostały wydane przez Polski Rejestr Statków (PRS) w 1990 roku jako Pozaklasyfikacyjne przepisy wyposażenia statkow morskich.polski Komitet Normalizacyjny opracował normę PN-EN ISO 8728, która weszła w życie Według Konwencji Solas, żyrokompasy powinny posiadać statki o pojemności brutto 500 ton i większej. Ze względu na konieczność skrótów przytoczymy najważniejsze i w skrócie. Wprowadzenie 1.Zyrokompasy powinny wyznaczać kierunek dziobu statku w stosunku do rzeczywistej północy. 2. Kurs rzeczywisty- jest to poziomy kąt pomiędzy pionową płaszczyzną przechodzącą przez linię odniesienia łączącą dziób i rufę statku. mierzony jest od północy rzeczywistej zgodnie z kierunkiem ruchu wskazówek zegara. Dokładność 1 - Ustawianie się elementu czułego żyrokompasu. Po włączeniu żyrokompasu zgodnie z instrukcją obsługi kompas szerokościach powinien ustawić się w ciągu 6 godzin, w do o

25 Błąd wskazania ustawienia żyrokompasu na dowolnym kursie i szerokościach do o 60 nie powinien przekraczać +0,75 secans szerokości geograficznej. Wskazania kursu powinno być wzięte jako średnia z 10 odczytów co 20 minut, przy czym średnia kwadratowa błędu tego pomiaru powinna być mniejsza niż 0,25*secans szerokości geograficznej. 2 Błąd żyrokompasu w stanie ustalonym i przejściowym wywołany kołysaniem poprzecznym, wzdłużnym i myszkowaniem ruchem harmonicznym z okresami od 6 sekund do 15 sekund o maksymalnych kątach odpowiednio.20, 10, 5 stopni oraz maksymalnym poziomym przyspieszeniu nie przekraczającym 1 m/s 2, nie powinny przekraczać 1 0 secansϕ. 3 Maksymalna rozbieżność wskazań pomiędzy kompasem głównym a powtarzaczami we wszystkich warunkach roboczych nie powinna przekraczać +/- 0,5 0. Konstrukcja i instalacja 1 Powinny być zapewnione środki do korekcji błędów wywołanych ruchem statku- dewiacji szybkościowej. 2 Powinien być zapewniony automatyczny alarm do wskazywania większych awarii żyrokompasu. Na zakończenie należy podkreślić że wszyscy producenci 66

26 żyrokompasów deklarują zgodność swoich wyrobów z przyjętymi normami międzynarodowymi 5. Pytania kontrolne - Omów współpracę poszczególnych części i zespołów żyrokompasu głównego ( narysuj jego schemat konstrukcyjny ) - Omów budowę kuli żyroskopowej. - Omów budowę kuli naśladującej. - W jaki sposób doprowadzony jest prąd do kuli żyroskopowej? - Jakim prądem jest zasilana kula żyroskopowa? - Jaki jest wpływ temperatury elektrolitu na pracę żyrokompasu? - Omów w jaki sposób zapewnia się współśrodkowe położenie kuli żyroskopowej względem naśladującej? - Podaj skład chemiczny elektrolitu, jaką rolę odgrywają poszczególne składniki? 6.Literatura 1. Edward Krajczyński, Urządzenia nawigacji technicznej, Fundacja Rozwoju Wyższej Szkoły Morskiej w Gdyni, Gdynia

27 2. Edward Krajczyński, Okrętowe kompasy żyroskopowe, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk Polski Rejestr Statków, Przepisy klasyfikacji i budowy statków morskich, Gdańsk M. Mięsikowski, Współczesne kompasy żyroskopowe, Przegląd Morski 1999 nr Zeszyt Naukowy WSM Szczecin, Kryteria dokładności żyrokompasów, 1998 nr Podręcznik techniczny żyrokompasu CMZ 300X, wydanie angielskie 7. Instrukcja obsługi żyrokompasu CMZ 300X, wydanie polskie skrócone 8. Podręcznik techniczny Plath żyrokompas Navigat, Hamburg 9. Strona internetowa: 10. Strona internetowa: 68

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE JEDNOSTKA ORGANIZACYJNA: Wydział Nawigacyjny Zakład Urządzeń Nawigacyjnych INSTRUKCJA

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE JEDNOSTKA ORGANIZACYJNA: Wydział Nawigacyjny Zakład Urządzeń Nawigacyjnych INSTRUKCJA AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE JEDNOSTKA ORGANIZACYJNA: Wydział Nawigacyjny Zakład Urządzeń Nawigacyjnych INSTRUKCJA 2 Budowa i obsługa techniczna żyrokompasów Laboratorium Opracował: Zatwierdził: M. Gucma,

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE JEDNOSTKA ORGANIZACYJNA: Wydział Nawigacyjny Zakład Urządzeń Nawigacyjnych INSTRUKCJA

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE JEDNOSTKA ORGANIZACYJNA: Wydział Nawigacyjny Zakład Urządzeń Nawigacyjnych INSTRUKCJA AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE JEDNOSTKA ORGANIZACYJNA: Wydział Nawigacyjny Zakład Urządzeń Nawigacyjnych INSTRUKCJA 1 Zasada działania i obsługa żyrokompasów Laboratorium Opracował: Zatwierdził: M. Gucma,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Silnik indukcyjny"

Ćwiczenie: Silnik indukcyjny Ćwiczenie: "Silnik indukcyjny" Opracowane w ramach projektu: "Wirtualne Laboratoria Fizyczne nowoczesną metodą nauczania realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki. Zakres ćwiczenia: Zasada

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE Instytut Inżynierii Ruchu Morskiego Zakład Urządzeń Nawigacyjnych Ćwiczenie nr 1 Zasada działania i obsługa żyrokompasów Szczecin 2005 www.am.szczecin.pl w dziale dla studentów

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie Samolotu

Wyposażenie Samolotu P O L I T E C H N I K A R Z E S Z O W S K A im. Ignacego Łukasiewicza Wydział Budowy Maszyn i Lotnictwa Katedra Awioniki i Sterowania Wyposażenie Samolotu Instrukcja do laboratorium nr 2 Przyrządy żyroskopowe

Bardziej szczegółowo

BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO Strona 1/5

BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO Strona 1/5 BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO Strona 1/5 BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO 1. Wiadomości wstępne Silniki asynchroniczne jednofazowe są szeroko stosowane wszędzie tam, gdzie

Bardziej szczegółowo

CEL PRZEDMIOTU Ogólne zapoznanie z charakterem, istotą, przeznaczeniem i zróżnicowaniem okrętowych urządzeń nawigacyjnych

CEL PRZEDMIOTU Ogólne zapoznanie z charakterem, istotą, przeznaczeniem i zróżnicowaniem okrętowych urządzeń nawigacyjnych I. KARTA PRZEDMIOTU. Nazwa przedmiotu: URZĄDZENIA NAWIGACYJNE. Kod przedmiotu: Vn. Jednostka prowadząca: Wydział Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego 4. Kierunek: Nawigacja 5. Specjalność: Wszystkie specjalności

Bardziej szczegółowo

LUZS-12 LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 1999 r.

LUZS-12 LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 1999 r. LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA Wrocław, kwiecień 1999 r. 50-305 WROCŁAW TEL./FAX (+71) 373-52-27 ul. S. Jaracza 57-57a TEL. 602-62-32-71 str.2 SPIS TREŚCI 1.OPIS

Bardziej szczegółowo

PRĄDNICE I SILNIKI. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

PRĄDNICE I SILNIKI. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PRĄDNICE I SILNIKI Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Prądnice i silniki (tzw. maszyny wirujące) W każdej maszynie można wyróżnić: - magneśnicę

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka rozruchowa silnika repulsyjnego

Charakterystyka rozruchowa silnika repulsyjnego Silnik repulsyjny Schemat połączeń silnika repulsyjnego Silnik tego typu budowany jest na małe moce i używany niekiedy tam, gdzie zachodzi potrzeba regulacji prędkości. Układ połączeń silnika repulsyjnego

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym Ćwiczenie E6 Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym E6.1. Cel ćwiczenia Na zamkniętą pętlę przewodnika z prądem, umieszczoną w jednorodnym polu magnetycznym, działa skręcający moment

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE Instytut Inżynierii Ruchu Morskiego Zakład Urządzeń Nawigacyjnych Ćwiczenie nr 4 Budowa i zasada eksploatacji echosond nawigacyjnych Echosonda Skipper GDS 101 Szczecin 2006

Bardziej szczegółowo

Podstawy Nawigacji. Kierunki. Jednostki

Podstawy Nawigacji. Kierunki. Jednostki Podstawy Nawigacji Kierunki Jednostki Program wykładów: Istota, cele, zadania i rodzaje nawigacji. Podstawowe pojęcia i definicje z zakresu nawigacji. Morskie jednostki miar. Kierunki na morzu, rodzaje,

Bardziej szczegółowo

INSTUKCJA UŻYTKOWANIA

INSTUKCJA UŻYTKOWANIA Kurtyny powietrzne Niniejsza instrukcja użytkowania zawiera istotne informacje oraz instrukcje dotyczące bezpieczeństwa. Przed uruchomieniem należy dokładnie zapoznać się z niniejszą instrukcją i użytkować

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej. Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH. Nr 2

Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej. Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH. Nr 2 Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH Nr 2 POMIAR I KASOWANIE LUZU W STOLE OBROTOWYM NC Poznań 2008 1. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest

Bardziej szczegółowo

SILNIK INDUKCYJNY KLATKOWY

SILNIK INDUKCYJNY KLATKOWY SILNIK INDUKCYJNY KLATKOWY 1. Budowa i zasada działania silników indukcyjnych Zasadniczymi częściami składowymi silnika indukcyjnego są nieruchomy stojan i obracający się wirnik. Wewnętrzną stronę stojana

Bardziej szczegółowo

Silniki indukcyjne. Ze względu na budowę wirnika maszyny indukcyjne dzieli się na: -Maszyny indukcyjne pierścieniowe. -Maszyny indukcyjne klatkowe.

Silniki indukcyjne. Ze względu na budowę wirnika maszyny indukcyjne dzieli się na: -Maszyny indukcyjne pierścieniowe. -Maszyny indukcyjne klatkowe. Silniki indukcyjne Ze względu na budowę wirnika maszyny indukcyjne dzieli się na: -Maszyny indukcyjne pierścieniowe. -Maszyny indukcyjne klatkowe. Silniki pierścieniowe to takie silniki indukcyjne, w których

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym

Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym Ćwiczenie 11A Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym 11A.1. Zasada ćwiczenia W ćwiczeniu mierzy się przy pomocy wagi siłę elektrodynamiczną, działającą na odcinek przewodnika

Bardziej szczegółowo

Meraserw-5 s.c. 70-312 Szczecin, ul.gen.j.bema 5, tel.(91)484-21-55, fax (91)484-09-86, e-mail: handel@meraserw5.pl, www.meraserw.szczecin.pl 111.20.100 111.20.160 Ciśnieniomierze do pomiaru ciśnienia

Bardziej szczegółowo

Temat: Analiza pracy transformatora: stan jałowy, obciążenia i zwarcia.

Temat: Analiza pracy transformatora: stan jałowy, obciążenia i zwarcia. Temat: Analiza pracy transformatora: stan jałowy, obciążenia i zwarcia. Transformator może się znajdować w jednym z trzech charakterystycznych stanów pracy: a) stanie jałowym b) stanie obciążenia c) stanie

Bardziej szczegółowo

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego.

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Maszyny elektryczne Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Podział maszyn elektrycznych Transformatory - energia prądu przemiennego jest zamieniana w

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Konwersji Energii. Silnik Wiatrowy

Laboratorium z Konwersji Energii. Silnik Wiatrowy Laboratorium z Konwersji Energii Silnik Wiatrowy 1.0.WSTĘP Silnik wiatrowy to silnik wirnikowy zamieniający energię kinetyczną wiatru na pracę mechaniczną łopat wirnika, dzięki której wytwarzana jest energia

Bardziej szczegółowo

Aplikacje Systemów. Nawigacja inercyjna. Gdańsk, 2016

Aplikacje Systemów. Nawigacja inercyjna. Gdańsk, 2016 Aplikacje Systemów Wbudowanych Nawigacja inercyjna Gdańsk, 2016 Klasyfikacja systemów inercyjnych 2 Nawigacja inercyjna Podstawowymi blokami, wchodzącymi w skład systemów nawigacji inercyjnej (INS ang.

Bardziej szczegółowo

Zakład Zastosowań Elektroniki i Elektrotechniki

Zakład Zastosowań Elektroniki i Elektrotechniki Zakład Zastosowań Elektroniki i Elektrotechniki Laboratorium Wytwarzania energii elektrycznej Temat ćwiczenia: Badanie alternatora 52 BADANIE CHARAKTERYSTYK EKSPLOATACYJNYCH ALTERNATORÓW SAMO- CHODOWYCH

Bardziej szczegółowo

Maszyna elektrostatyczna [ BAP_ doc ]

Maszyna elektrostatyczna [ BAP_ doc ] Maszyna elektrostatyczna [ ] Strona 1 z 5 Opis Dwa krążki z pleksiglasu (1 i 2) o średnicy 300 mm położone są równolegle w niewielkiej odległości od siebie na poziomej osi. Oś spoczywa na stojakach (3)

Bardziej szczegółowo

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej.

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Maszyny elektryczne Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Podział maszyn elektrycznych Transformatory - energia prądu przemiennego jest zamieniana w energię

Bardziej szczegółowo

LIV OLIMPIADA FIZYCZNA 2004/2005 Zawody II stopnia

LIV OLIMPIADA FIZYCZNA 2004/2005 Zawody II stopnia LIV OLIMPIADA FIZYCZNA 004/005 Zawody II stopnia Zadanie doświadczalne Masz do dyspozycji: cienki drut z niemagnetycznego metalu, silny magnes stały, ciężarek o masie m=(100,0±0,5) g, statyw, pręty stalowe,

Bardziej szczegółowo

Nr programu : nauczyciel : Jan Żarów

Nr programu : nauczyciel : Jan Żarów Wymagania edukacyjne dla uczniów Technikum Elektrycznego ZS Nr 1 w Olkuszu przedmiotu : Pracownia montażu i konserwacji maszyn i urządzeń elektrycznych na podstawie programu nauczania : TECHNIK ELEKTRYK

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PRZETWORNIKÓW ELEKTROMECHANICZNYCH

LABORATORIUM PRZETWORNIKÓW ELEKTROMECHANICZNYCH -CEL- LABORATORIUM PRZETWORNIKÓW ELEKTROMECHANICZNYCH PODSTAWOWE CHARAKTERYSTYKI I PARAMETRY SILNIKA RELUKTANCYJNEGO Z KLATKĄ ROZRUCHOWĄ (REL) Zapoznanie się z konstrukcją silników reluktancyjnych. Wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Alternator. Elektrotechnika w środkach transportu 125

Alternator. Elektrotechnika w środkach transportu 125 y Elektrotechnika w środkach transportu 125 Elektrotechnika w środkach transportu 126 Zadania alternatora: Dostarczanie energii elektrycznej o określonej wartości napięcia (ogranicznik napięcia) Zapewnienie

Bardziej szczegółowo

Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki. Opracował: Mgr inż. Marek Staude

Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki. Opracował: Mgr inż. Marek Staude Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki Opracował: Mgr inż. Marek Staude Instytut Elektrotechniki i Automatyki Okrętowej Część 8 Maszyny asynchroniczne indukcyjne prądu zmiennego Maszyny asynchroniczne

Bardziej szczegółowo

SILNIK INDUKCYJNY KLATKOWY

SILNIK INDUKCYJNY KLATKOWY SILNIK INDUKCYJNY KLATKOWY. Budowa i zasada działania silników indukcyjnych Zasadniczymi częściami składowymi silnika indukcyjnego są nieruchomy stojan i obracający się wirnik. Wewnętrzną stronę stojana

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie laboratoryjne Parcie wody na stopę fundamentu

Ćwiczenie laboratoryjne Parcie wody na stopę fundamentu Ćwiczenie laboratoryjne Parcie na stopę fundamentu. Cel ćwiczenia i wprowadzenie Celem ćwiczenia jest wyznaczenie parcia na stopę fundamentu. Natężenie przepływu w ośrodku porowatym zależy od współczynnika

Bardziej szczegółowo

REGULATORY TRÓJFAZOWE PRĘDKOŚCI OBROTOWEJ Z SERII FCS FIRMYY CAREL

REGULATORY TRÓJFAZOWE PRĘDKOŚCI OBROTOWEJ Z SERII FCS FIRMYY CAREL REGULATORY TRÓJFAZOWE PRĘDKOŚCI OBROTOWEJ Z SERII FCS FIRMYY CAREL Charakterystyka Regulatory z serii FCS wyposażone są w trójfazową elektroniczną napięciową regulację działającą na zasadzie obcinania

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE Instytut Inżynierii Ruchu Morskiego Zakład Urządzeń Nawigacyjnych Ćwiczenie nr 5 Pomiary radarowe. Szczecin 2007 TEMAT: Pomiary radarowe. 1. Cel ćwiczenia: Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

(54) (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) (13) B1 PL B1 C23F 13/04 C23F 13/22 H02M 7/155

(54) (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) (13) B1 PL B1 C23F 13/04 C23F 13/22 H02M 7/155 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 169318 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 296640 (22) Data zgłoszenia: 16.11.1992 (51) IntCl6: H02M 7/155 C23F

Bardziej szczegółowo

XXXVII OLIMPIADA FIZYCZNA ETAP WSTĘPNY Zadanie teoretyczne

XXXVII OLIMPIADA FIZYCZNA ETAP WSTĘPNY Zadanie teoretyczne XXXVII OLIMPIADA FIZYCZNA ETAP WSTĘPNY Zadanie teoretyczne Wybierz lub podaj i krótko uzasadnij właściwą odpowiedź na dowolnie przez siebie wybrane siedem spośród dziesięciu poniższych punktów: ZADANIE

Bardziej szczegółowo

PL B1. POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice, PL

PL B1. POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice, PL PL 214302 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 214302 (21) Numer zgłoszenia: 379747 (22) Data zgłoszenia: 22.05.2006 (13) B1 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 15 BADANIE WZMACNIACZY MOCY MAŁEJ CZĘSTOTLIWOŚCI

ĆWICZENIE 15 BADANIE WZMACNIACZY MOCY MAŁEJ CZĘSTOTLIWOŚCI 1 ĆWICZENIE 15 BADANIE WZMACNIACZY MOCY MAŁEJ CZĘSTOTLIWOŚCI 15.1. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest poznanie podstawowych właściwości wzmacniaczy mocy małej częstotliwości oraz przyswojenie umiejętności

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Konwersji Energii. Ogniwo Paliwowe PEM

Laboratorium z Konwersji Energii. Ogniwo Paliwowe PEM Laboratorium z Konwersji Energii Ogniwo Paliwowe PEM 1.0 WSTĘP Ogniwo paliwowe typu PEM (ang. PEM FC) Ogniwa paliwowe są urządzeniami elektro chemicznymi, stanowiącymi przełom w dziedzinie źródeł energii,

Bardziej szczegółowo

Rys. 1. Pływanie ciał - identyfikacja objętość części zanurzonej i objętości bryły parcia

Rys. 1. Pływanie ciał - identyfikacja objętość części zanurzonej i objętości bryły parcia Wypór i równowaga ciał pływających po powierzchni Reakcja cieczy na ciało w niej zanurzone nazywa się wyporem. Siła wyporu działa pionowo i skierowana jest w górę. Wypór hydrostatyczny (można też mówić

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ELEKTROTECHNIKI POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO

LABORATORIUM ELEKTROTECHNIKI POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ TRANSPORTU KATEDRA LOGISTYKI I TRANSPORTU PRZEMYSŁOWEGO NR 1 POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO Katowice, październik 5r. CEL ĆWICZENIA Poznanie zjawiska przesunięcia fazowego. ZESTAW

Bardziej szczegółowo

NAGRZEWANIE ELEKTRODOWE

NAGRZEWANIE ELEKTRODOWE INSTYTUT INFORMATYKI STOSOWANEJ POLITECHNIKI ŁÓDZKIEJ Ćwiczenia Nr 7 NAGRZEWANIE ELEKTRODOWE 1.WPROWADZENIE. Nagrzewanie elektrodowe jest to nagrzewanie elektryczne oparte na wydzielaniu, ciepła przy przepływie

Bardziej szczegółowo

PL B1. PRZEDSIĘBIORSTWO HAK SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ, Wrocław, PL BUP 20/14. JACEK RADOMSKI, Wrocław, PL

PL B1. PRZEDSIĘBIORSTWO HAK SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ, Wrocław, PL BUP 20/14. JACEK RADOMSKI, Wrocław, PL PL 224252 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 224252 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 403166 (51) Int.Cl. B66C 13/08 (2006.01) H02K 7/14 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Technicznych im. J. i J. Śniadeckich w Grudziądzu

Zespół Szkół Technicznych im. J. i J. Śniadeckich w Grudziądzu Zespół Szkół Technicznych im. J. i J. Śniadeckich w Grudziądzu Przedmiot: Pomiary Elektryczne Materiały dydaktyczne: Pomiar i regulacja prądu i napięcia zmiennego Zebrał i opracował: mgr inż. Marcin Jabłoński

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA MONTAŻU WENTYLATORÓW VEC 271-321-382-452. i C.VEC 240 H. Instrukcja montażu/1/9

INSTRUKCJA MONTAŻU WENTYLATORÓW VEC 271-321-382-452. i C.VEC 240 H. Instrukcja montażu/1/9 INSTRUKCJA MONTAŻU WENTYLATORÓW VEC 271-321-382-452 i C.VEC 240 H Instrukcja montażu/1/9 ZALECENIA INSTALACYJNE 1. W celu uniknięcia wibracji i ich przenoszenia na konstrukcję budynku zaleca się zastosowanie:

Bardziej szczegółowo

Temat: Silniki komutatorowe jednofazowe: silnik szeregowy, bocznikowy, repulsyjny.

Temat: Silniki komutatorowe jednofazowe: silnik szeregowy, bocznikowy, repulsyjny. Temat: Silniki komutatorowe jednofazowe: silnik szeregowy, bocznikowy, repulsyjny. 1. Silnik komutatorowy jednofazowy szeregowy (silniki uniwersalne). silniki komutatorowe jednofazowe szeregowe maja budowę

Bardziej szczegółowo

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe Ogniwo paliwowe 1. Zagadnienia elektroliza, prawo Faraday a, pierwiastki galwaniczne, ogniwo paliwowe 2. Opis Główną częścią ogniwa paliwowego PEM (Proton Exchange Membrane) jest membrana złożona z katody

Bardziej szczegółowo

Pole magnetyczne Ziemi. Pole magnetyczne przewodnika z prądem

Pole magnetyczne Ziemi. Pole magnetyczne przewodnika z prądem Pole magnetyczne Własność przestrzeni polegającą na tym, że na umieszczoną w niej igiełkę magnetyczną działają siły, nazywamy polem magnetycznym. Pole takie wytwarza ruda magnetytu, magnes stały (czyli

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK POMPY WIROWEJ

ĆWICZENIE WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK POMPY WIROWEJ ĆWICZENIE WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK POMPY WIROWEJ 1. Cel i zakres ćwiczenia Celem ćwiczenia jest opanowanie umiejętności dokonywania pomiarów parametrów roboczych układu pompowego. Zapoznanie z budową

Bardziej szczegółowo

Ładowanie akumulatorów kwasowo- ołowiowych

Ładowanie akumulatorów kwasowo- ołowiowych Prostownik Voltcraft VCW 12000 Instrukcja obsługi Nr produktu: 855980 Opis urządzenia 1 Uchwyt do przenoszenia urządzenia 2 Komora na kable (z tyłu prostownika) 3 Wyświetlacz 4 Gniazdko 12 V (z tyłu prostownika)

Bardziej szczegółowo

Badanie transformatora

Badanie transformatora Ćwiczenie E9 Badanie transformatora E9.1. Cel ćwiczenia Transformator składa się z dwóch uzwojeń, umieszczonych na wspólnym metalowym rdzeniu. W ćwiczeniu przykładając zmienne napięcie do uzwojenia pierwotnego

Bardziej szczegółowo

Oddziaływanie wirnika

Oddziaływanie wirnika Oddziaływanie wirnika W każdej maszynie prądu stałego, pracującej jako prądnica lub silnik, może wystąpić taki szczególny stan pracy, że prąd wirnika jest równy zeru. Jedynym przepływem jest wówczas przepływ

Bardziej szczegółowo

W NACZYNIU WIRUJĄCYM WOKÓŁ OSI PIONOWEJ

W NACZYNIU WIRUJĄCYM WOKÓŁ OSI PIONOWEJ POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska Instrukcja do zajęć laboratoryjnych Temat ćwiczenia: POWIERZCHNIA SWOBODNA CIECZY W NACZYNIU WIRUJĄCYM WOKÓŁ OSI PIONOWEJ Ćwiczenie

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA LABORATORIUM ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA ELEKTROWNIA WIATROWA

Bardziej szczegółowo

PL 210006 B1. POLITECHNIKA WARSZAWSKA, Warszawa, PL

PL 210006 B1. POLITECHNIKA WARSZAWSKA, Warszawa, PL RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 210006 (21) Numer zgłoszenia: 380722 (22) Data zgłoszenia: 01.10.2006 (13) B1 (51) Int.Cl. A61G 5/02 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

TERMOMETRY MANOMETRYCZNE WSKAZÓWKOWE

TERMOMETRY MANOMETRYCZNE WSKAZÓWKOWE TERMOMETRY MANOMETRYCZNE WSKAZÓWKOWE TGR 100 TGT 100 TGZ 100 TGRO 100 TGR 160 TGT 160 TGZ 160 TGRO 160 DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA ======================================= 2009 Wyd. 3 1 Spis treści

Bardziej szczegółowo

nawigację zliczeniową, która polega na określaniu pozycji na podstawie pomiaru przebytej drogi i jej kierunku.

nawigację zliczeniową, która polega na określaniu pozycji na podstawie pomiaru przebytej drogi i jej kierunku. 14 Nawigacja dla żeglarzy nawigację zliczeniową, która polega na określaniu pozycji na podstawie pomiaru przebytej drogi i jej kierunku. Rozwiązania drugiego problemu nawigacji, tj. wyznaczenia bezpiecznej

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie M-2 Pomiar mocy

Ćwiczenie M-2 Pomiar mocy POLITECHNIKA ŚLĄSKA W GLIWICACH WYDZIAŁ INŻYNIERII ŚRODOWISKA I ENERGETYKI INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH INSTRUKCJA do ćwiczeń laboratoryjnych z Metrologii wielkości energetycznych Ćwiczenie

Bardziej szczegółowo

(54) (13)B1 PL B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11)165054

(54) (13)B1 PL B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11)165054 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11)165054 (13)B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 289981 (22) Data zgłoszenia: 19.04.1991 (51) IntCl5: B63B 39/14 (54)

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA W-25

DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA W-25 DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA W-25 Walizka serwisowa Wymuszalnik prądowo-napięciowy W-25 1. ZASTOSOWANIE Walizka serwisowa została zaprojektowana i wyprodukowana na specjalne życzenie grup zajmujących

Bardziej szczegółowo

(54) (13) B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) PL B1. Fig. 2

(54) (13) B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) PL B1. Fig. 2 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 184012 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 322413 (22) Data zgłoszenia: 03.10.1997 (51) IntCl7 E04B 1/70 (54)

Bardziej szczegółowo

Meraserw-5 s.c Szczecin, ul.gen.j.bema 5, tel.(91) , fax (91) ,

Meraserw-5 s.c Szczecin, ul.gen.j.bema 5, tel.(91) , fax (91) , Meraserw-5 s.c. 70-312 Szczecin, ul.gen.j.bema 5, tel.(91)484-21-55, fax (91)484-09-86, e-mail: handel@meraserw5.pl, www.meraserw.szczecin.pl 311.10.160 Ciśnieniomierze do pomiarów wzorcowych i testowych

Bardziej szczegółowo

DIPOLOWY MODEL SERCA

DIPOLOWY MODEL SERCA Ćwiczenie nr 14 DIPOLOWY MODEL SERCA Aparatura Generator sygnałów, woltomierz, plastikowa kuweta z dipolem elektrycznym oraz dwiema ruchomymi elektrodami pomiarowymi. Rys. 1 Schemat kuwety pomiarowej Rys.

Bardziej szczegółowo

2.3. Pomiary wielkości elektrycznych i mechanicznych. (1h wykładu)

2.3. Pomiary wielkości elektrycznych i mechanicznych. (1h wykładu) 2.3. Pomiary wielkości elektrycznych i mechanicznych. (1h wykładu) 2.3.1. Pomiary wielkości elektrycznych Rezystancja wejściowa mierników cyfrowych Przykład: Do sprawdzenia braku napięcia przemiennego

Bardziej szczegółowo

NAGRZEWNICA ELEKTRYCZNA KANAŁOWA OKRĄGŁA -NGO-

NAGRZEWNICA ELEKTRYCZNA KANAŁOWA OKRĄGŁA -NGO- Gdynia -NGO- 1998 1/12 NAGRZEWNICA ELEKTRYCZNA KANAŁOWA OKRĄGŁA -NGO- ZAKŁADY URZĄDZEŃ CHŁODNICZYCH i KLIMATYZACYJNYCH KLIMOR Spółka z o.o. 81-963 Gdynia, ul. Łużycka 8 tel. (058) 622-30-81 fax. (058)

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum kl. II

Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum kl. II Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum kl. II Semestr I Elektrostatyka Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: Wie że materia zbudowana jest z cząsteczek Wie że cząsteczki składają się

Bardziej szczegółowo

Struktura układu pomiarowego drgań mechanicznych

Struktura układu pomiarowego drgań mechanicznych Wstęp Diagnostyka eksploatacyjna maszyn opiera się na obserwacji oraz analizie sygnału uzyskiwanego za pomocą systemu pomiarowego. Pomiar sygnału jest więc ważnym, integralnym jej elementem. Struktura

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA TECHNICZNO RUCHOWA WENTYLATORA HYBRYDOWEGO TYPU WH-16 ORYGINALNA

INSTRUKCJA TECHNICZNO RUCHOWA WENTYLATORA HYBRYDOWEGO TYPU WH-16 ORYGINALNA PRZEDSIĘBIORSTWO PRODUKCYJNO-HANDLOWO-USŁUGOWE Metalplast Tarnowskie Góry Sp. z o.o. 42-600 Tarnowskie Góry, ul. Strzelecka 21, tel./fax (032) 285 54 11, tel. (032) 285 29 34 e-mail: office@metalplast.info.pl

Bardziej szczegółowo

MAŁA PRZYDOMOWA ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 3200

MAŁA PRZYDOMOWA ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 3200 www.swind.pl MAŁA PRZYDOMOWA ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 3200 Producent: SWIND Elektrownie Wiatrowe 26-652 Milejowice k. Radomia ul. Radomska 101/103 tel. 0601 351 375, fax: 048 330 83 75. e-mail: biuro@swind.pl

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 23 października 2007 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 23 października 2007 r. Dz.U.2007.209.1513 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1 z dnia 23 października 2007 r. w sprawie wymagań którym powinny odpowiadać wodomierze oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej

Bardziej szczegółowo

SILNIKI PRĄDU STAŁEGO

SILNIKI PRĄDU STAŁEGO SILNIKI PRĄDU STAŁEGO SILNIK ELEKTRYCZNY JEST MASZYNĄ, KTÓRA ZAMIENIA ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ NA ENERGIĘ MECHANICZNĄ BUDOWA I DZIAŁANIE SILNIKA PRĄDU STAŁEGO Moment obrotowy silnika powstaje na skutek oddziaływania

Bardziej szczegółowo

Badanie prądnicy synchronicznej

Badanie prądnicy synchronicznej POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ INŻYNIERII ŚRODOWISKA I ENERGETYKI INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH LABORATORIUM ELEKTRYCZNE Badanie prądnicy synchronicznej (E 18) Opracował: Dr inż. Włodzimierz OGULEWICZ

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ

LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ VIII-EW ELEKTROWNIA WIATROWA LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego Instrukcja ćwiczenia nr 8. EW 1 8 EW WYZNACZENIE ZAKRESU PRACY I

Bardziej szczegółowo

15. UKŁADY POŁĄCZEŃ PRZEKŁADNIKÓW PRĄDOWYCH I NAPIĘCIOWYCH

15. UKŁADY POŁĄCZEŃ PRZEKŁADNIKÓW PRĄDOWYCH I NAPIĘCIOWYCH 15. UKŁDY POŁĄCZEŃ PRZEKŁDNIKÓW PRĄDOWYCH I NPIĘCIOWYCH 15.1. Cel i zakres ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z najczęściej spotykanymi układami połączeń przekładników prądowych i napięciowych

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR.6. Temat : Wyznaczanie drgań mechanicznych przekładni zębatych podczas badań odbiorczych

ĆWICZENIE NR.6. Temat : Wyznaczanie drgań mechanicznych przekładni zębatych podczas badań odbiorczych ĆWICZENIE NR.6 Temat : Wyznaczanie drgań mechanicznych przekładni zębatych podczas badań odbiorczych 1. Wstęp W nowoczesnych przekładniach zębatych dąży się do uzyskania małych gabarytów w stosunku do

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja układu automatyki SZR PA1001-KM

Dokumentacja układu automatyki SZR PA1001-KM Dokumentacja układu automatyki SZR PA1001-KM Żary 07.2009 Wprowadzenie Zadaniem automatyki Samoczynnego Załączenia Rezerwy (SZR) jest przełączenie zasilania podstawowego na rezerwowe w przypadku zaniku

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 7. Badanie i pomiary transformatora

ĆWICZENIE NR 7. Badanie i pomiary transformatora ĆWICZENIE NR 7 Badanie i pomiary transformatora Cel ćwiczenia: Zapoznanie się z pracą i budową transformatorów Wyznaczenie początków i końców uzwojeń pomiar charakterystyk biegu jałowego pomiar charakterystyk

Bardziej szczegółowo

1. Podstawy teorii magnetyzmu

1. Podstawy teorii magnetyzmu 1. Podstawy teorii magnetyzmu 1.1 Pole magnetyczne i jego charakterystyka Pole magnetyczne przyciąga lub odpycha ciała namagnesowane. Siła oddziaływania F (przyciągania lub odpychania) dwóch biegunów magnetycznych

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi. Model

Instrukcja obsługi. Model Instrukcja obsługi Model 311.10 Ciśnieniomierze do pomiarów wzorcowych i testowych ciśnienia cieczy i gazów chemicznie obojętnych na stopy miedzi i nie powodujących zatorów w układach ciśnienia. Instrukcja

Bardziej szczegółowo

Pracownia Automatyki i Elektrotechniki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie 5. Analiza pracy oraz zasada działania silników asynchronicznych

Pracownia Automatyki i Elektrotechniki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie 5. Analiza pracy oraz zasada działania silników asynchronicznych ĆWCZENE 5 Analiza pracy oraz zasada działania silników asynchronicznych 1. CEL ĆWCZENA Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z podstawowymi układami elektrycznego sterowania silnikiem trójfazowym asynchronicznym

Bardziej szczegółowo

Rdzeń stojana umieszcza się w kadłubie maszyny, natomiast rdzeń wirnika w maszynach małej mocy bezpośrednio na wale, a w dużych na piaście.

Rdzeń stojana umieszcza się w kadłubie maszyny, natomiast rdzeń wirnika w maszynach małej mocy bezpośrednio na wale, a w dużych na piaście. Temat: Typowe uzwojenia maszyn indukcyjnych. Budowa maszyn indukcyjnych Zasadę budowy maszyny indukcyjnej przedstawiono na rys. 6.1. Część nieruchoma stojan ma kształt wydrążonego wewnątrz walca. W wewnętrznej

Bardziej szczegółowo

Badanie transformatora

Badanie transformatora Ćwiczenie 14 Badanie transformatora 14.1. Zasada ćwiczenia Transformator składa się z dwóch uzwojeń, umieszczonych na wspólnym metalowym rdzeniu. Do jednego uzwojenia (pierwotnego) przykłada się zmienne

Bardziej szczegółowo

Prosty model silnika elektrycznego

Prosty model silnika elektrycznego Prosty model silnika elektrycznego Program: Coach 6 Projekt: komputer H : C:\Program Files (x86)\cma\coach6\full.en\cma Coach Projects\PTSN Coach 6\Elektronika\Silniczek2.cma Cel ćwiczenia Pokazanie zasady

Bardziej szczegółowo

Indukcja wzajemna. Transformator. dr inż. Romuald Kędzierski

Indukcja wzajemna. Transformator. dr inż. Romuald Kędzierski Indukcja wzajemna Transformator dr inż. Romuald Kędzierski Do czego służy transformator? Jest to urządzenie (zwane też maszyną elektryczną), które wykorzystując zjawisko indukcji elektromagnetycznej pozwala

Bardziej szczegółowo

- kompensator synchroniczny, to właściwie silnik synchroniczny biegnący jałowo (rys.7.41) i odpowiednio wzbudzony;

- kompensator synchroniczny, to właściwie silnik synchroniczny biegnący jałowo (rys.7.41) i odpowiednio wzbudzony; Temat: Maszyny synchroniczne specjalne (kompensator synchroniczny, prądnica tachometryczna synchroniczna, silniki reluktancyjne, histerezowe, z magnesami trwałymi. 1. Kompensator synchroniczny. - kompensator

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne: Maszyny elektryczne. Klasa: 2Tc TECHNIK ELEKTRYK. Ilość godzin: 1. Wykonała: Beata Sedivy

Wymagania edukacyjne: Maszyny elektryczne. Klasa: 2Tc TECHNIK ELEKTRYK. Ilość godzin: 1. Wykonała: Beata Sedivy Wymagania edukacyjne: Maszyny elektryczne Klasa: 2Tc TECHNIK ELEKTRYK Ilość godzin: 1 Wykonała: Beata Sedivy Ocena Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń który Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń który:

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2010

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2010 Zawód: technik nawigator morski Symbol cyfrowy zawodu: 314[01] Numer zadania: 1 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu 314[01]-01-102 Czas trwania egzaminu: 240 minut

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PODSTAWY ELEKTROTECHNIKI

LABORATORIUM PODSTAWY ELEKTROTECHNIKI LABORATORIUM PODSTAWY ELEKTROTECHNIKI CHARAKTERYSTYKI TRANSFORMATORA JEDNOFAZOWEGO Badanie właściwości transformatora jednofazowego. Celem ćwiczenia jest poznanie budowy oraz wyznaczenie charakterystyk

Bardziej szczegółowo

Temat: ŹRÓDŁA ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

Temat: ŹRÓDŁA ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Temat: ŹRÓDŁA ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1 Źródła energii elektrycznej prądu przemiennego: 1. prądnice synchroniczne 2. prądnice asynchroniczne Surowce energetyczne: węgiel kamienny i brunatny

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów Ćwiczenie 63 Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów 63.1. Zasada ćwiczenia W ćwiczeniu określa się współczynnik sprężystości pojedynczych sprężyn i ich układów, mierząc wydłużenie

Bardziej szczegółowo

Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną)

Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną) Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną) Silnik bezkomutatorowy z fototranzystorami Schemat układu przekształtnikowego zasilającego trójpasmowy silnik bezszczotkowy Pojedynczy cykl

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA UŻYTKOWANIA CHŁODNICE POWIETRZA

INSTRUKCJA UŻYTKOWANIA CHŁODNICE POWIETRZA INSTRUKCJA UŻYTKOWANIA CHŁODNICE POWIETRZA 1 SPIS TREŚCI 1. WSTĘP 1.1. Zalecenia dla użytkownika... 3 1.2. Dyrektywy, normy i deklaracje... 3 1.3. Tabliczki znamionowe... 3 2. BEZPIECZEŃSTWO 2.1. Przeznaczenie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4 WYZNACZANIE INDUKCYJNOŚCI WŁASNEJ I WZAJEMNEJ

Ćwiczenie 4 WYZNACZANIE INDUKCYJNOŚCI WŁASNEJ I WZAJEMNEJ Ćwiczenie 4 WYZNCZNE NDUKCYJNOŚC WŁSNEJ WZJEMNEJ Celem ćwiczenia jest poznanie pośrednich metod wyznaczania indukcyjności własnej i wzajemnej na podstawie pomiarów parametrów elektrycznych obwodu. 4..

Bardziej szczegółowo

Wykład 4. Strumień magnetyczny w maszynie synchroniczne magnes trwały, elektromagnes. Magneśnica wirnik z biegunami magnetycznymi. pn 60.

Wykład 4. Strumień magnetyczny w maszynie synchroniczne magnes trwały, elektromagnes. Magneśnica wirnik z biegunami magnetycznymi. pn 60. Serwonapędy w automatyce i robotyce Wykład 4 Piotr Sauer Katedra Sterowania i Inżynierii Systemów Silnik synchroniczny - wprowadzenie Maszyna synchroniczna maszyna prądu przemiennego, której wirnik w stanie

Bardziej szczegółowo

1. Jeśli częstotliwość drgań ciała wynosi 10 Hz, to jego okres jest równy: 20 s, 10 s, 5 s, 0,1 s.

1. Jeśli częstotliwość drgań ciała wynosi 10 Hz, to jego okres jest równy: 20 s, 10 s, 5 s, 0,1 s. 1. Jeśli częstotliwość drgań ciała wynosi 10 Hz, to jego okres jest równy: 20 s, 10 s, 5 s, 0,1 s. 2. Dwie kulki, zawieszone na niciach o jednakowej długości, wychylono o niewielkie kąty tak, jak pokazuje

Bardziej szczegółowo

MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA. Zadania MODUŁ 11 FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY

MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA. Zadania MODUŁ 11 FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY MODUŁ MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA OPRACOWANE W RAMACH PROJEKTU: FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY WIRTUALNE LABORATORIA FIZYCZNE NOWOCZESNĄ METODĄ NAUCZANIA. PROGRAM NAUCZANIA FIZYKI Z ELEMENTAMI TECHNOLOGII

Bardziej szczegółowo

A. 0,3 N B. 1,5 N C. 15 N D. 30 N. Posługiwać się wzajemnym związkiem między siłą, a zmianą pędu Odpowiedź

A. 0,3 N B. 1,5 N C. 15 N D. 30 N. Posługiwać się wzajemnym związkiem między siłą, a zmianą pędu Odpowiedź Egzamin maturalny z fizyki z astronomią W zadaniach od 1. do 10. należy wybrać jedną poprawną odpowiedź i wpisać właściwą literę: A, B, C lub D do kwadratu obok słowa:. m Przyjmij do obliczeń, że przyśpieszenie

Bardziej szczegółowo

Seria Jubileuszowa. Rozwiązania informatyczne. Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości. oszczędność energii. ochrona środowiska

Seria Jubileuszowa. Rozwiązania informatyczne. Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości. oszczędność energii. ochrona środowiska Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości Seria Jubileuszowa Każda sprężarka śrubowa z przetwornicą częstotliwości posiada regulację obrotów w zakresie od 50 do 100%. Jeżeli zużycie powietrza

Bardziej szczegółowo

FRAGMENT DOKUMENTACJI PRĘDKOŚCIOMIERZA PR-50-AB km/h węzłów ±5 km/h w zakresie do 400 km/h ±8 km/h w zakresie km/h. 80 mm.

FRAGMENT DOKUMENTACJI PRĘDKOŚCIOMIERZA PR-50-AB km/h węzłów ±5 km/h w zakresie do 400 km/h ±8 km/h w zakresie km/h. 80 mm. Przykładowe zadanie egzaminacyjne w części praktycznej egzaminu w modelu d dla kwalifikacji E.17 Wykonywanie obsługi liniowej statków powietrznych i obsługi hangarowej wyposażenia awionicznego W ośrodku

Bardziej szczegółowo