STRATEGIA MARKETINGOWA KLASTRA RAZEM CIEPLEJ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "STRATEGIA MARKETINGOWA KLASTRA RAZEM CIEPLEJ"

Transkrypt

1 STRATEGIA MARKETINGOWA KLASTRA RAZEM CIEPLEJ W Y K O N A W C A B I A Ł O S T O C K A F U N D A C J A K S Z T A Ł C E N I A K A D R U L. S P Ó Ł D Z I E L C Z A 8, B I A Ł Y S T O K T E L. ( ) , F A X. ( )

2 Spis treści 1. WSTĘP METODYKA PRAC NAD STRATEGIĄ CZĘŚD DIAGNOSTYCZNA STRATEGII Sytuacja sektora energetyki cieplnej w województwie warmioskomazurskim 5 na tle sytuacji w kraju Struktura rynku i uwarunkowania rozwoju rynku energetyki 23 cieplnej. 3.3 Specyfika sektora energetyki cieplnej w województwie warmioskomazurskim 31 z uwzględnieniem odnawialnych źródeł energii.. 4. POTENCJAŁ MARKETINGOWY KLASTRA RAZEM CIEPLEJ W ŚWIETLE 55 PRZEPROWADZONYCH BADAO 4.1. Metodologia badao Wyniki badao ilościowych Wyniki badao jakościowych Wyniki indywidualnych badao pogłębionych Wyniki wywiadów grupowych Wnioski z badao IDENTYFIKACJA STRATEGICZNYCH CELÓW MARKETINGOWYCH 95 ROZWOJU KLASTRA RAZEM CIEPLEJ W SFERZE AKTYWNOŚCI MARKETINGOWEJ Cele związane z rozwojem rynku i produktu Cele wizerunkowe Cele związane z rozwojem potencjału wewnętrznego Misja i wizja Klastra ANALIZA OTOCZENIA I POTENCJAŁU WEWNĘTRZNEGO KLASTRA RAZEM 105 CIEPLEJ 6.1. Analiza SWOT Analiza STEEPVL STRATEGICZNE PROGRAMY DZIAŁANIA W OBSZARZE INSTRUMENTÓW 111 MARKETINGU 7.1. Strategia ciepła jako głównego produktu Klastra Strategia marki RAZEM CIEPLEJ Strategia ceny i dystrybucji Strategia komunikacji Przesłanki działalności promocyjnej Obszary oddziaływania komunikacyjnego WNIOSKI I REKOMENDACJE SPIS RYSUNKÓW, MAP I TABEL 133 2

3 1. WSTĘP Strategia Marketingowa Klastra RAZEM CIEPLEJ jest dokumentem, którego zadaniem jest wyznaczenie kierunków działalności Klastra w relacjach z otoczeniem zewnętrznym i rynkami docelowymi na okres powyżej pięciu lat. Niniejsze opracowanie składa się z części diagnostycznej, której celem jest wskazanie potencjału rozwojowego sektora energetyki cieplnej w województwie warmiosko-mazurskim na tle sytuacji branży w kraju. W części badawczej dokonano oceny stanu potencjału marketingowego Klastra bazując na opinii liderów inicjatywy. Zestawienie części analitycznej i diagnostycznej umożliwiło identyfikację strategicznych celów marketingowych. W opracowaniu zawarta jest również propozycja misji i wizji Klastra, a także zakres oddziaływania otoczenia zewnętrznego na stan potencjału wewnętrznego organizacji. Posłużono się w tym miejscu analizą SWOT oraz analizą STEEPVL. W ostatniej części dokumentu znalazły się założenia dotyczące kierunków rozwoju strategicznych instrumentów marketingowego oddziaływania na rynek, uwzględniające rozwój oferty, rozwój marki RAZEM CIEPLEJ oraz zakres obszarów komunikacji wizerunkowej. Zaprezentowane zostały również propozycje wizualizacji w oddziaływaniu na strategiczne grupy interesariuszy oferty Klastra RAZEM CIEPLEJ. Wykonawca Zespół ds. prac nad Strategią Klastra RAZEM CIEPLEJ Białostockiej Fundacji Kształcenia Kadr 3

4 2. METODYKA PRAC NAD STRATEGIĄ Wyznaczenie głównych kierunków strategicznych w obszarze marketingu dla Klastra RAZEM CIEPLEJ zostało dokonane w oparciu o analizę danych zastanych oraz badania potencjału marketingowego Klastra. Częśd diagnostyczna powstała na bazie materiałów statystycznych i opracowao regionalnych. W tworzeniu tej części opracowania wykorzystano między innymi następujące źródła: Energetyka cieplna w liczbach 2009, URE, Warszawa 2010; Zużycie paliw i nośników energii w 2008 roku, GUS, Warszawa 2009; Program ekoenergetyczny województwa warmiosko-mazurskiego na lata , Zarząd Województwa Warmiosko-Mazurskiego, Olsztyn 2005; Gospodarka paliwowo-energetyczna w latach 2008, 2009, GUS, Warszawa 2010; Energia ze źródeł odnawialnych w 2009 roku, GUS, Warszawa 2010; Stan obecny rynku produkcji ciepła i chłodu ze źródeł odnawialnych w Polsce, RESH Policy, marzec 2009; Uwarunkowania rozwoju struktur Klastra ciepłowniczego na obszarze Polski północno-wschodniej ze szczególnym uwzględnieniem województwa warmioskomazurskiego, BFKK, Białystok Częśd diagnostyczna pozwoliła na sformułowanie podstawowych wniosków związanych z tworzeniem i realizacją strategii marketingowej Klastra RAZEM CIEPLEJ. Ocena potencjału marketingowego Klastra została dokonana w oparciu o wyniki badao ankietowych metodą CAWI oraz badao jakościowych (indywidualnych wywiadów pogłębionych oraz wywiadu zogniskowanego). Zestawienie części diagnostycznej oraz rezultatów badao pozwoliło na analizę potencjału wewnętrznego oraz siły oddziaływania otoczenia zewnętrznego. W tym celu posłużono się analizą SWOT oraz analizą STEEPVL. Przeprowadzone analizy stały się przesłanką do sformułowania misji i wizji Klastra oraz pozwoliły na wyznaczenie głównych celów marketingowych. 4

5 Na podstawie diagnozy oraz części analitycznych wskazano na strategiczne kierunki działalności marketingowej Klastra w oparciu o podstawowe narzędzia marketingowe. Zaprezentowano również warianty wizualizacji koncepcji możliwe do wykorzystania w nośnikach informacji. 3. CZĘŚD DIAGNOSTYCZNA STRATEGII 3.1. Sytuacji sektora energetyki cieplnej w województwie warmioskomazurskim na tle sytuacji w kraju Analiza tendencji w polskiej energetyce cieplnej w 2009 roku wskazuje, iż ponad 1/3 potencjału wytwórczego skupiona była w dwóch województwach: śląskim i mazowieckim. Najniższy udział w krajowej mocy zainstalowanej i osiągalnej charakteryzował województwa: lubuskie, świętokrzyskie, podlaskie oraz warmiosko-mazurskie - po około 2% (rysunek 1.). Rysunek 1. Struktura mocy osiągalnej przedsiębiorstw ciepłowniczych według województw w 2009 roku w % Źródło: Energetyka cieplna w liczbach, Urząd Regulacji Energetyki Cieplnej, Warszawa Biorąc pod uwagę wielkośd podmiotów wytwarzających ciepło, to tylko 5,4% koncesjonowanych przedsiębiorstw w dysponowało 2009 roku małymi źródłami o mocy osiągalnej do 5MW, 22% podmiotów eksploatowało źródła o mocy od 5 do 20 MW, a tylko 5

6 8% przedsiębiorstw miało w swoich źródłach moc osiągalną powyżej 1000 MW (stanowiło to ¼ mocy osiągalnej źródeł koncesjonowanych). Około 88% koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych zajmowało się produkcją ciepła, wytwarzając przy tym ponad 423 tys. TJ ciepła. Prawie 20% przedsiębiorstw produkowało ciepło w kogeneracji z produkcją energii elektrycznej. Z tego źródła pochodziło 63% całej produkcji ciepła. Znaczną częśd ciepła koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze zużywały na zaspokojenie własnych potrzeb cieplnych (31,9%), a pozostała jego częśd wprowadzona została do sieci ciepłowniczych zarówno własnych, jak i będących własnością odbiorców. Do odbiorców trafiło 60% wyprodukowanego ciepła, a ponad 49% ciepła oddanego do sieci było przedmiotem dalszego obrotu. Wolumen sprzedanego ciepła wyniósł ogółem TJ, z czego 40% realizowane było bezpośrednio ze źródeł, zaś 60% z sieci ciepłowniczej. Tylko 12% ciepła sprzedawanego bezpośrednio ze źródeł zostało dostarczone do odbiorców koocowych, a w przypadku sprzedaży poprzez sieci ciepłownicze udział ten kształtował się na poziomie 94,6% Podstawowym paliwem do produkcji ciepła nadal w 2009 roku pozostawał węgiel kamienny, chociaż jego udział w ogólnej strukturze zmniejszył się w porównaniu z rokiem 2002 o 3,7%. Obecnie odnotowuje się systematyczny wzrost udziału ciepła uzyskiwanego w wyniku spalania biomasy. Tylko w latach produkcja ciepła z biomasy wzrosła dwukrotnie (patrz rysunek 2.). 6

7 Rysunek 2. Struktura produkcji ciepła według stosowanych paliw w 2002 i 2009 roku Źródło: jak na rys. 1., s. 13. Zróżnicowanie terytorialne udziału poszczególnych paliw w wytwarzaniu ciepła jest dośd duże. Do najbardziej widocznych prawidłowości w tym zakresie w 2009 roku, można zaliczyd następujące: ponad 90% ciepła wytwarzane było z węgla kamiennego w województwie: warmiosko-mazurskim, małopolskim i świętokrzyskim; w województwie mazowieckim prawie 1/3 wytwarzanego ciepła pochodziła z oleju opałowego ciężkiego; ciepło wytwarzane z gazu ziemnego stanowiło główne źródło energii w województwie lubuskim (74,3%), podkarpackim, lubelskim; najwięcej ciepła z biomasy wytwarzane było w województwach kujawskopomorskim (21,7%) i pomorskim (21,5%). Widoczna jest również tendencja zmian w wolumenie zatrudnienia. W krajowych przedsiębiorstwach ciepłowniczych zostało ono zredukowane średnio o jedną trzecią. Dla sytuacji ekonomicznej w analizowanym sektorze charakterystyczne są następujące tendencje: 1 1 Energetyka cieplna w liczbach, Urząd Regulacji Energetyki Cieplnej, Warszawa

8 1. Przychody sektora ukształtowały się w 2009 roku na poziomie mln zł i wzrosły w stosunku do roku poprzedniego o 8,8% (udział przychodów ze sprzedaży ciepła w przychodach ogółem działalności ciepłowniczej wynosił 91,6%). 2. Największy udział w przychodach całego sektora stanowiły przychody z wytwarzania ciepła (56%), a udział przychodów z przesyłania, dystrybucji oraz obrotu ciepłem stanowił odpowiednio 21,4 oraz 22,6% (patrz rysunek 3.). Rysunek 3. Przychody z działalności ciepłowniczej w latach i liczba badanych koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych Źródło: jak na rys. 1., s Nastąpił wzrost kosztów prowadzenia działalności ciepłowniczej o prawie 10% w stosunku do roku 2008, przy czym koszty stałe wzrosły o 3,7% (głównie w związku z zahamowaniem tempa wzrostu wynagrodzeo i świadczeo na rzecz pracowników), zmienne o 14,6% (poprzez wzrost kosztów paliwa technologicznego i energii elektrycznej odpowiednio o 21,1% oraz 13,4% w stosunku do 2008 roku), a pozostałe koszty operacyjne i koszty finansowe o 20,7%. 4. O ile w latach sytuacja finansowa branży mierzona wynikiem finansowym brutto ulegała systematycznej poprawie, o tyle w 2008 roku nastąpiło jej pogorszenie. W 2008 roku wynik finansowy brutto analizowanego sektora ukształtował się na poziomie (-)150855, 1 tys. zł, a rok później jego ujemna wartośd zwiększyła się ponad dwukrotnie uzyskując wartośd (-)319603,6 tys. zł. Dodatni wynik finansowy osiągnęły tylko przedsiębiorstwa z województw łódzkiego i lubelskiego. Przyczyn takiego stanu rzeczy należy dopatrywad się w podwyżkach cen paliw oraz energii elektrycznej w 2008 roku. Średni koszt tony węgla w 2009 roku ukształtował się na poziomie 279,23 zł, co 8

9 oznacza wzrost o ¼. Należy też zaznaczyd, iż niektóre z przedsiębiorstw ciepłowniczych stosowały taryfy zatwierdzone w 2007 roku. 5. Wskaźnik rentowności koncesjonowanego ciepłownictwa w 2009 roku obniżył się w stosunku do roku 2008 o 1,1%, osiągając poziom (-)2,19%. Najmniej rentowna była działalnośd ciepłownicza prowadzona przez przedsiębiorstwa przemysłowe i jednostki samorządu terytorialnego. 6. Wskaźnik rentowności sprzedaży energii elektrycznej po uwzględnieniu pozostałych i finansowych kosztów w grupie elektrociepłowni osiągnął poziom (+)41,6%, dlatego biorąc pod uwagę rentownośd na sprzedaży ciepła, wynoszącą (-)11,2%, przy udziale 40,9% przychodów ze sprzedaży ciepła, ogólny wskaźnik rentowności można uznad za zadowalający (patrz tabela 1.). Tabela 1. Rentownośd przedsiębiorstw ciepłowniczych Wyszczególnienie Przedsiębiorstwa wytwarzające ciepło bez kogeneracji Przedsiębiorstwa wytwarzające ciepło w kogeneracji Dolnośląskie 0,44-4,38 Kujawsko-pomorskie 0,65-1,43 Lubelskie 0,74 2,38 Lubuskie 0,08-4,05 Łódzkie 0,40 13,30 Małopolskie 1,57-13,71 Mazowieckie 1,86-9,64 Opolskie -0,46-1,18 Podkarpackie -0,29-8,04 Podlaskie 1,51-20,57 Pomorskie 1,27-11,37 Śląskie 0,19-7,83 Świętokrzyskie 0,28-4,84 Warmiosko-mazurskie -0,70-8,63 Wielkopolskie 3,24-13,95 Zachodniopomorskie 2,73-16,96 Polska 1,14-6,34 Źródło: jak na rys. 1., s W 2009 roku wskaźniki techniczne odnotowały bardzo korzystne zmiany. Szczególnie istotnie wzrosła sprawnośd wytwarzania, natomiast niemal nie uległa zmianie sprawnośd przesyłania. 9

10 8. Zauważalną tendencją jest również systematyczny wzrost wydajności pracy, mierzony wielkością przychodu na zatrudnionego. 9. Obserwuje się rokroczny wzrost średniej jednoskładnikowej ceny ciepła, która w 2009 roku w porównaniu z rokiem 2002 wzrosła o 25%, przy wzroście całkowitego kosztu jednostkowego o 28,2%. 10. Widoczny jest systematyczny wzrost wskaźnika reprodukcji majątku trwałego oraz wzrost liczby przedsiębiorstw ciepłowniczych realizujących przedsięwzięcia inwestycyjne. Udział przedsiębiorstw aktywnych inwestycyjnie zwiększył się w 2009 roku w porównaniu z rokiem 2002 o 17,2% (patrz rysunek 4.). Rysunek 4. Nakłady inwestycyjne oraz wskaźnik dekapitalizacji majątku trwałego w 2009 roku Źródło: jak na rys. 1., s. 14. Odnosząc się do specyfiki sektora energetycznego w województwie warmioskomazurskim, dysponuje ono długością sieci ciepłownicze zbliżoną do tej w województwach podlaskim, opolskim podkarpackim i zachodniopomorskim. Jej długośd w regionie systematycznie wzrasta. W 2009 roku wyniosła 616,2 km, co wskazuje na wzrost o 16,6% w porównaniu z 2002 rokiem (patrz tabela 2.). 10

11 Długośd sieci ciepłowniczej według województw Tabela 2. Województwo Długośd sieci ciepłowniczej Dolnośląskie 1469,8 1415,8 1414,6 Kujawsko-pomorskie 1127,8 1205,0 1206,4 Lubelskie 649,1 950,7 963,2 Lubuskie 316,2 280,1 281,6 Łódzkie 1351,0 1421,0 1443,6 Małopolskie 1451,2 1384,9 1428,9 Mazowieckie 2679,5 3053,5 3091,6 Opolskie 519,2 580,5 585,4 Podkarpackie 830,5 798,5 785,8 Podlaskie 479,3 534,9 552,9 Pomorskie 1130,1 1263,0 1293,3 Śląskie 2664,1 3324,3 3284,8 Świętokrzyskie 373,7 388,9 396,7 Warmiosko-mazurskie 528,1 605,1 616,2 Wielkopolskie 1056,4 1117,3 1153,1 Zachodniopomorskie 686,6 780,8 788,4 Polska 17312, , ,5 Źródło: jak w tabeli 1. Przeciętne zatrudnienie w analizowanym województwie w 2009 roku kształtowało się na poziomie 1748 pracowników i w 2008 i 2002 roku oznaczało odpowiednio 2201 i 1803 etatów. Oznacza to, iż przeciętne zatrudnienie w 2009 roku w porównaniu z rokiem 2002 spadło prawie o 21%. Przeciętne wynagrodzenie w 2008 roku ukształtowało się na poziomie 3142,9 zł/m-c. W skali kraju wskaźnik ten ukształtował się na poziomie 3556,6 zł/m-c (patrz tabela 3.). 11

12 Zatrudnienie i wynagrodzenie według województw Tabela 3. Województwa Przeciętne zatrudnienie Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto etat zł/m-c Dolnośląskie ,3 3561,8 3892,0 Kujawsko-pomorskie , ,8 Lubelskie ,9 3107,5 3321,9 Lubuskie ,6 3487,5 3688,4 Łódzkie ,2 3332,0 3495,9 Małopolskie ,6 3450,4 3860,7 Mazowieckie ,0 3450,4 3860,7 Opolskie ,0 3288,3 3541,4 Podkarpackie ,6 3037,2 3221,8 Podlaskie ,4 3272,1 3308,4 Pomorskie ,7 3715,4 3910,7 Śląskie ,1 3645,5 3884,5 Świętokrzyskie ,4 3320,2 3511,2 Warmiosko-mazurskie ,0 2944,1 3142,9 Wielkopolskie ,7 3330,1 3575,2 Zachodniopomorskie ,3 3216,0 3395,5 Polska ,6 3338,5 3556,6 Źródło: jak w tabeli 1. Zużycie ciepła na potrzeby własne w województwie warmiosko-mazurskim osiągnęło poziom 1454,4 TJ, z czego 1258 TJ, to jest 86,5%, przeznaczone zostało na potrzeby pozostałej działalności gospodarczej. 196,3 TJ zużyto na potrzeby własne wytwarzania źródeł ciepła (patrz tabela 4.). 12

13 Województwo Zużycie ciepła na potrzeby własne według województw w 2009 roku Liczba przedsiębiorstw, które podały zużycie ciepła na potrzeby własne Przeciętne zatrudnienie (liczba etatów) ogółem Zużycie ciepła na potrzeby własne (w TJ) z tego zużycie ciepła na potrzeby własne źródeł ciepła Tabela 4. zużycie ciepła na potrzeby pozostałej działalności gospodarczej Dolnośląskie ,5 609,4 1662,1 Kujawsko-pomorskie ,9 3846, ,6 Lubelskie ,1 612, ,7 Lubuskie ,3 487,7 867,6 Łódzkie ,2 514,8 496,4 Małopolskie ,8 558,9 7531,9 Mazowieckie ,2 1843, ,7 Opolskie ,2 367,5 9513,8 Podkarpackie ,9 436,8 1603,1 Podlaskie ,3 166,0 38,3 Pomorskie ,2 1090, ,0 Śląskie ,8 2092,8 6861,0 Świętokrzyskie ,5 107,7 474,8 Warmioskomazurskie ,4 196,3 1258,0 Wielkopolskie ,3 570,5 1374,7 Zachodniopomorskie ,0 491,2 6543,8 Polska , , ,5 Źródło: jak w tabeli 1. Sprzedaż ciepła w województwie warmiosko-mazurskim wyrażona w TJ wyniosła 3185,4. Przychody ze sprzedaży ciepła bezpośrednio ze źródeł osiągnęły poziom 97707,8 tys. zł, natomiast przychody ze sprzedaży ciepła pochodzącego z sieci ciepłowniczej wyniosły ,7 tys. zł (patrz tabele 5. i 6.). 13

14 Sprzedaż ciepła bezpośrednio ze źródeł (bez udziału sieci) według województw w Województwo Liczba przedsiębiorst w, które podały informacje 2009 roku Przeciętne zatrudnienie (liczba etatów) Moc zamówiona przez odbiorców Sprzedaż ciepła w TJ ogółem w tym do odbiorców koocowych Tabela 5. Przychody ze sprzedaży w tys. zł Mazowieckie , , ,9 Opolskie ,4 1023,5 453, ,2 Podkarpackie ,9 5553,8 1436, ,2 Podlaskie ,3 3497,4 116, ,7 Pomorskie , , 1 993, ,0 Śląskie , , 0 Świętokrzyskie ,0 3107,4 231, ,2 Dolnośląskie , 854, ,8 5 Kujawsko ,8 7724,8 3034, ,5 pomorskie Lubelskie ,3 6020,2 41, ,4 Lubuskie ,9 1200,6 433, ,5 Łódzkie ,5 2985,4 696, ,3 Małopolskie , , 835, ,0 0 Warmioskomazurskie Wielkopolskie , , 7 Zachodniopomorski 3557, , ,9 3185,4 700, ,8 1808, , ,6 4541,7 314, ,3 e , Polska ,1 1 Źródło: jak w tabeli , ,2 14

15 Tabela 6. Województwo Sprzedaż ciepła z sieci ciepłowniczej według województw w 2009 roku Liczba przedsiębi orstw, które podały informacje Przeciętne zatrudnienie (liczba etatów) Moc zamówion a przez odbiorców w MW Sprzedaż ciepła w TJ ogółem w tym do odbiorców koocowych Przychody ze sprzedaży w tys. zł Średnia cena jednoskła dnikowa ciepła* Dolnośląskie , , , ,4 43, , , , ,2 44,85 Kujawskopomorskie Lubelskie , ,4 9608, ,8 41,04 Lubuskie ,6 4344,9 3245, ,7 36,80 Łódzkie , , , ,8 39,83 Małopolskie , , , ,5 37,82 Mazowieckie , , , ,2 36,27 Opolskie ,6 5180,9 4989, ,7 47,32 Podkarpackie ,9 6545,5 6532, ,9 45,79 Podlaskie ,7 7468,4 7443, ,6 44,64 Pomorskie , , , ,0 45,39 Śląskie , , , ,5 41,94 Świętokrzyskie ,3 4568,6 4501, ,8 48,01 Warmioskomazurskie ,4 6974,6 6971, ,7 43,71 Wielkopolskie , , , ,2 45,45 Zachodniopomors kie ,0 9506,7 8139, ,9 47,56 Polska , , , ,9 41,52 * do wyliczenia średniej ceny jednostkowej ciepła pominięte zostały przychody ze świadczenia usługi przesyłowej dla odbiorców kupujących ciepło u innych dostawców Źródło: jak w tabeli 1. Dynamika wzrostu cen ciepła (średnich jednoskładnikowych) w latach wskazuje, iż najmniejszy ich wzrost wystąpił na Mazowszu o 3,7%, przy średnim poziomie dla całego kraju wynoszącym 8,7%. W największym stopniu wzrosły ceny w województwach świętokrzyskim (23,1%), śląskim (14,7%) oraz opolskim (13,1%). W województwie warmiosko-mazurskim w 2009 roku cena 1GJ wyniosła 39,74 (przy czym średnia cena w kraju ukształtowała się na poziomie 35,45 zł). W porównaniu z rokiem 2008 nastąpił wzrost cen o 11,4% (patrz tabela 7.). 15

16 Tabela 7. Średnie jednoskładnikowe ceny ciepła w Polsce w latach Wyszczególnienie Zmiana cen zł/gj % Polska 32,61 35,45 8,7 Dolnośląskie 34,56 37,73 9,2 Kujawsko-pomorskie 36,19 38,66 6,8 Lubelskie 33,30 36,04 8,2 Lubuskie 34,85 36,32 4,2 Łódzkie 34,98 38,16 9,1 Małopolskie 30,14 32,38 7,4 Mazowieckie 28,46 29,52 3,7 Opolskie 41,59 47,04 13,1 Podkarpackie 36,51 39,88 9,2 Podlaskie 36,50 40,22 10,2 Pomorskie 33,55 36,14 7,7 Ślaskie 31,45 36,06 14,7 Świętokrzyskie 32,16 39,57 23,1 Warmiosko-mazurskie 35,67 39,74 11,4 Wielkopolskie 34,78 37,10 6,7 Zachodniopomorskie 38,24 42,32 10,7 Źródło: data wejścia r. 16

17 Odnosząc się do sytuacji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstw w analizowanym regionie, województwo warmiosko-mazurskie w działalności ciepłowniczej realizuje niecałe 3% przychodów sprzedaży krajowej, przy ponad 4% zatrudnieniu. Działalnośd ta w roku 2009 generowała ujemny wynik finansowy, co jest charakterystyczne dla całego sektora w kraju. Jedynie województwa łódzkie i lubelskie wykazały dodatni wynik finansowy. Ujemny wynik finansowy działalności ciepłowniczej w województwie warmiosko-mazurskim spowodowany był osiąganiem znacznie niższych przychodów niż kosztów ponoszonych na prowadzenie działalności ciepłowniczej. Podobną sytuację można było zaobserwowad w roku 2008 w skali całego kraju. W latach w województwie warmiosko-mazurskim ponad 50% kosztów działalności stanowiły tzw. koszty zmienne, które uzależnione są od wielkości produkcji. Pozostałe to koszty stałe oraz pozostałe koszty operacyjne (patrz tabela 8. i 9. i 10.). 17

18 Tabela 8. Przychody i koszty przedsiębiorstw ciepłowniczych w województwie warmioskomazurskim w 2009 roku na tle kraju Wyszczególnienie Ogółem Wytwarzanie Przesyłanie i Obrót dystrybucja Przychody ogółem z działalności ciepłowniczej , , ,9 kraj w tym przychody ze sprzedaży kraj Koszty ogółem działalności ciepłowniczej kraj Koszty prowadzenia działalności ciepłowniczej kraj Koszty stałe kraj Amortyzacja kraj Wynagrodzenia kraj Świadczenia na rzecz pracowników kraj Materiały i energia kraj w tym materiały do remontów i konserwacji kraj Usługi obce kraj w tym remonty kraj Podatki i opłaty kraj Pozostałe koszty stałe kraj w tym koszty dzierżawy majątku trwałego kraj Koszty zmienne kraj materiały i energia kraj w tym paliwo energetyczne wraz z , , , , , , , , , , , , , , , , ,0 5440, , , ,1 5565, , , ,7 6954, ,0 1802, , , , , , , , , , , , , , , , , ,3 4700,4-5376,1 3376, ,0 2617,1 2822,9-9462,5 4188,1-4608,7 956,4-4220,6 7138,0-5261,5 1692,9-1095,0 708, , , ,3 5452, , , , ,0 5327, , , , ,9 X X 18

19 kosztami jego transportu kraj ,7 Energia elektryczna kraj 19641, ,9 Usługi obce 855,5 kraj 33251,7 Opłaty za korzystanie ze 2946,7 środowiska kraj 99854,8 Pozostałe koszty zmienne 814,8 kraj 60375,4 Inne koszty działalności 7498,2 ciepłowniczej kraj ,6 Pozostałe koszty 3748,4 operacyjne kraj ,1 Koszty finansowe 3749,7 kraj ,5 w tym odsetki od kredytów 1815,4 bankowych kraj 95289,4 Źródło: jak w tabeli ,5 5177,2-800,2 55,3-2943,3 3,5-748,8 66,0-5514,1 1984,1-2044,0 1704,5-3470,1 279,6-1647,5 167,9-19

20 Tabela 9. Dynamika przychodów i kosztów przedsiębiorstw ciepłowniczych w tys. zł Wyszczególnienie Dynamika Przychody ogółem z działalności ciepłowniczej 13437, ,8 108,8 kraj w tym przychody ze sprzedaży , ,7 108,8 Koszty ogółem działalności ciepłowniczej , ,4 110,0 Koszty prowadzenia działalności ciepłowniczej 13180, ,8 109,6 Koszty stałe , ,1 103,7 Amortyzacja , ,5 107,8 Wynagrodzenia , ,7 102,8 Świadczenia na rzecz pracowników , ,0 96,0 Materiały i energia , ,0 105,0 w tym materiały do remontów i konserwacji , ,5 42,7 Usługi obce , ,1 105,7 w tym remonty , ,8 93,8 Podatki i opłaty , ,7 103,9 Pozostałe koszty stałe , ,0 94,4 w tym koszty dzierżawy majątku trwałego 53189, ,7 85,6 Koszty zmienne , ,6 114,6 materiały i energia , ,7 115,3 w tym paliwo energetyczne wraz z kosztami jego , ,7 121,2 transportu Energia elektryczna , ,9 113,4 Usługi obce 36136, ,7 92,0 Opłaty za korzystanie ze środowiska , ,8 83,7 Pozostałe koszty zmienne 53100, ,4 113,7 Inne koszty działalności ciepłowniczej , ,6 120,7 Pozostałe koszty operacyjne , ,1 129,4 Koszty finansowe , ,5 105,5 w tym odsetki od kredytów bankowych 77201, ,4 123,4 Źródło: jak w tabeli 1. Tabela 10. Wynik finansowy na działalności ciepłowniczej według województw w 2009 roku w tys. zł Województwo Przeciętne zatrudnieni e (etaty) Przychody ze sprzedaży Koszty prowadzenia działalności ciepłowniczej Wynik na sprzedaży Pozostałe przychody Pozostał e koszty Wynik ogółem , , , , ,5 Dolnośląskie , 3 Kujawsko-pomorskie , ,2-4211, , ,3-2915,3 Lubelskie , ,1 3363, ,4 9155,7 7561,8 Lubuskie , ,9-3622,8 2029,5 265,8-4059,2 Łódzkie , , , , , ,4 Małopolskie , , , , , ,0 Mazowieckie , , , , , ,6 6 2 Opolskie , ,3 756,7 6199,1 9683,5-2727,7 20

21 Podkarpackie , , , , , ,4 Podlaskie , , , ,5 6695, ,6 Pomorskie , , , , , ,8 Śląskie , , , , , ,2 Świętokrzyskie , , , ,6 5715,5-3067,1 Warmiosko-mazurskie , , ,1 9596,0 7498,2-9465,2 Wielkopolskie , , , , , ,7 Zachodniopomorskie , ,3-7976, , ,1-8704,4 Polska , , , , , ,6 Źródło: jak w tabeli 1. Wartośd nakładów poniesionych przez przedsiębiorstwa sektora energetycznego w województwie warmiosko-mazurskim związanych z wytwarzaniem ciepła ukształtowała się na poziomie 5960,5 tys. zł. Największą wartośd stanowiły nakłady związane z przesyłaniem i dystrybucją ciepła, stanowiąc koszt 25691,5 tys. zł. Tabela 11. Inwestycje związane z modernizacją, rozwojem i ochroną środowiska według województw w 2009 roku w tys. zł Województwo Liczba przedsiębiorstw, które podały nakłady Nakłady związane z wytwarzaniem ciepła Nakłady związane z przesyłaniem i dystrybucją ciepła Nakłady ogółem Dolnośląskie , , ,9 Kujawsko-pomorskie , , ,5 Lubelskie , , ,1 Lubuskie ,0 7570, ,4 Łódzkie , , ,6 Małopolskie , , ,1 Mazowieckie , , ,7 Opolskie , , ,7 Podkarpackie , , ,1 Podlaskie , , ,6 Pomorskie , , ,9 Śląskie , , ,9 Świętokrzyskie , , ,7 Warmioskomazurskie , , ,0 Wielkopolskie , , ,1 Zachodniopomorskie , , ,7 Polska , , ,9 Źródło: jak w tabeli 1. Dane wskazują, iż przedsiębiorstwa energetyczne województwa warmioskomazurskiego częściej finansowały inwestycje z własnych źródeł. W 2009 roku nakłady z własnych źródeł finansowania wynosiły tys. zł, wartośd nakładów z obcych źródeł finansowania osiągnęła poziom 3965,4 tys. zł. 21

22 Województwo Tabela 12. Źródła finansowania inwestycji według województw w 2009 roku w tys. zł Liczba przedsiębiorstw, które podały nakłady Nakłady z własnych źródeł finansowania Nakłady z obcych źródeł finansowania Nakłady ogółem Dolnośląskie , , ,9 Kujawsko-pomorskie , , ,5 Lubelskie ,7 5494, ,1 Lubuskie ,4 9775, ,4 Łódzkie ,8 8238, ,6 Małopolskie , , ,1 Mazowieckie , , ,7 Opolskie ,8 8427, ,7 Podkarpackie ,1 1687, ,1 Podlaskie ,3 2798, ,6 Pomorskie , , ,9 Śląskie , , ,9 Świętokrzyskie ,8 4334, ,7 Warmioskomazurskie ,6 3965, ,0 Wielkopolskie , , ,1 Zachodniopomorskie , , ,7 Polska , , ,9 Źródło: jak w tabeli 1. Wstępne wnioski do strategii marketingowej wynikające z diagnozy sytuacji sektora energetyki cieplnej w województwie warmiosko-mazurskim na tle sytuacji w kraju: 1. Sektor energetyczny województwa warmiosko-mazurskiego nie jest strategiczny z punktu widzenia krajowego sektora i nie odgrywa w nim znaczącej roli, ale jego znaczenie jest duże z punktu widzenia rozwoju regionu. 2. Lokalny charakter branży może ułatwiad proces pozycjonowania oferty usług energetycznych. 3. Silna koncentracja na kosztach działalności wymaga tworzenia pozacenowych czynników oddziałujących na docelowych nabywców. 4. Silne skoncentrowanie się w regionie na konwencjonalnych źródłach energii wymusza szerszy zakres szeroko pojętych działao komunikacyjnych skoncentrowanych na odnawialnych źródłach energii, co może byd przesłanką do budowania kompetencji wyróżniających sektora energetycznego w województwie warmiosko-mazurskim. 22

23 3.2. Struktura rynku i uwarunkowania rozwoju rynku energetyki cieplnej Produkcja energii jest podstawą wszelkiej działalności gospodarczej i bazą rozwoju gospodarczego. Do uczestników rynku energii w Polsce zalicza się: wytwórców energii; przedsiębiorstwa zajmujące się handlem energią; przedsiębiorstwa zajmujące się transportem energii; odbiorców energii. Do wytwórców energii zalicza się: elektrownie systemowe (zawodowe); elektrociepłownie; Odnawialne Źródła Energii (OZE). Obecnie w Polsce funkcjonuje 19 elektrowni systemowych, w których energia elektryczna wytwarzana jest ze spalania węgla brunatnego i węgla kamiennego. W elektrowniach tych produkowane jest 75% całości energii zużywanej w kraju. 2 Elektrociepłownie wytwarzają jednocześnie energię elektryczną oraz ciepło. W Polsce pracuje ponad 50 elektrociepłowni zlokalizowanych przy większych aglomeracjach miejskich. Elektrociepłownie przemysłowe funkcjonują w obrębie większych zakładów przemysłowych. W Polsce obecnie działa ponad 160 obiektów tego typu. Do podstawowych rodzajów odnawialnych źródeł energii należą: elektrownie wodne, elektrownie wiatrowe, biomasy. 3 Liczba przedsiębiorstw funkcjonujących na rynku ciepłowniczym i posiadających koncesję Prezesa URE na działalnośd związaną z zaopatrzeniem w ciepło w 2009 roku zmniejszyła się o 4% w stosunku do 2008 roku i aż o 43% w stosunku do 2002 roku. Spowodowane to było przede wszystkim zmianami w przepisach prawa, a także przekształceniami własnościowymi i organizacyjnymi w ciepłownictwie. 4 W związku z zakresem prowadzonej działalności w 2009 roku około 88% koncesjonowanych przedsiębiorstw zajmowało się wytwarzaniem ciepła, a 91% z nich świadczyło usługi dystrybucyjne. Większośd przedsiębiorstw ciepłowniczych posiada koncesje na różne rodzaje działalności ciepłowniczej. 2 Dane Urzędu Regulacji Energetyki, 3 Tamże. 4 Tamże. 23

24 Podmiotowa struktura rynku energetycznego w Polsce Rysunek 5. Źródło: Należy podkreślid, iż polskie ciepłownictwo jest bardzo zróżnicowane. Świadczą o tym następujące fakty: 5 Ciepłownictwo indywidualne zużywa około 7 mln MG węgla na rok, gazu ziemnego i innych paliw, dostarczając w ten sposób 30% ciepła. Funkcjonuje wiele zróżnicowanych zakładów ciepłowniczych, pod względem rodzaju, jak i zakresu wykonywanej działalności ciepłowniczej. Ocenia się, iż na rynku krajowym funkcjonuje około 10 tysięcy tego typu jednostek. W 90% zużywają one ciepło na własne potrzeby. Najczęściej tę grupę firm tworzą małe, średnie i duże zakłady, które wykorzystują ciepło wytwarzane we własnych ciepłowniach, jak i elektrociepłowniach. Tylko około 10% przedsiębiorstw ciepłowniczych w Polsce prowadzi działalnośd związaną z zaopatrzeniem odbiorców w ciepło. Częśd z przedsiębiorstw ciepłowniczych nie podlega koncesjonowaniu wynikającemu z prawa energetycznego. Na początku procesu regulacji cen ciepła koncesje uzyskało około 1000 przedsiębiorców, z czego w wyniku zmian w przepisach prawa, 5 J. Szymczyk, Przyczyny trudnej sytuacji ekonomicznej polskiego ciepłownictwa sieciowego, Rynek Energii nr 5,

25 przekształceo w gospodarce oraz konsolidacji, ich liczba w 2005 roku ukształtowała się na poziomie 750. Około 90% tych przedsiębiorstw zajmuje się wytwarzaniem ciepła i tyle samo świadczy usługi przesyłowe i dystrybucyjne. Około 65% ciepłowni dysponuje mocami cieplnymi poniżej 50MW, a tylko kilka przedsiębiorstw posiada moc powyżej 1000 MW. Zainstalowana moc cieplna przedsiębiorstw koncesjonowanych wynosi 65 GW, a osiągalna około 60 GW. Blisko połowa przedsiębiorstw to zakłady typowo ciepłownicze, które z działalności ciepłowniczej uzyskują od 70 do 100% przychodów. Biorąc pod uwagę strukturę własnościową, około 60% przedsiębiorstw regulowanych stanowią spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, 20% to spółki akcyjne, a pozostałe to przedsiębiorstwa paostwowe, przedsiębiorstwa komunalne, gminne zakłady budżetowe, związki komunalne miast, spółdzielnie mieszkaniowe i zakłady prywatne. Zróżnicowanie ciepłowniczych zakładów koncesjonowanych, biorąc pod uwagę rodzaj i zakres wykonywanej działalności, powoduje, iż średnie ceny jednostkowe są zróżnicowane i kształtują się na poziomie od 10 do zł/gj do zł/gj (przy średniej krajowej około 32 zł/gj). Sytuację techniczną i ekonomiczną przedsiębiorstw ciepłowniczych determinują również następujące czynniki: 6 Zmienne warunki zewnętrzne, które wpływają na zmienne zapotrzebowanie na ciepło i utrzymywanie pewnych rezerw mocy w zakładach ciepłowniczych. Tylko w okresie zapotrzebowanie na ciepło w poszczególnych zakładach ciepłowniczych zmalało średnio o 30%. Pogarszająca się sytuacja rynkowa przedsiębiorstw ciepłowniczych wymuszająca restrukturyzację i racjonalizację kosztów działalności. Przejawia się to spadkiem zatrudnienia w analizowanym sektorze, przyczyniając się tym samym do zwiększenia wydajności pracy mierzonej wielkością przychodu na jednego zatrudnianego (w latach zatrudnienie spadło o 35-55%). 6 Tamże. 25

26 Ceny paliw mają wpływ na stan techniczny i ekonomiczny większości polskich przedsiębiorstw ciepłowniczych. Ceny paliw w Polsce rosną systematycznie i osiągnęły poziom cen światowych. Jednak biorąc pod uwagę stan finansowy krajowych odbiorców ciepła, dostarczanie energii cieplnej traktuje się w kategorii usługi socjalnej. Dysproporcje, jakie mają miejsce pomiędzy zdolnościami nabywczymi odbiorców ciepła a sytuacją przedsiębiorstw ciepłowniczych, w sposób bezpośredni negatywnie przedkładają się na kondycję zakładów energetycznych. Odbiorcy energii Wraz z zakupem ciepła odbiorcy zaspokajają potrzeby w zakresie: ogrzewania i wentylacji pomieszczeo; podgrzewania wody wodociągowej; usprawnieo technologicznych u odbiorców przemysłowych. W Polsce istnieją dwa główne sektory, które charakteryzują się najwyższym zapotrzebowaniem na ciepło. Są to: sektor gospodarstw domowych oraz przemysł (patrz rysunek 6.). Bezpośrednie zużycie ciepła w Polsce z podziałem na sektory Rysunek 6. Źródło: Stan obecny rynku produkcji ciepła i chłodu ze źródeł odnawialnych w Polsce, Raport przygotowany w ramach projektu IEE Wsparcie polityki zwiększenia produkcji ciepła 26

27 i chłodu w odnawialnych źródłach energii w krajach członkowskich UE, RESH Policy, marzec W dostawach ciepła dla sektora nabywców instytucjonalnych dostrzegalne są następujące tendencje: 7 Zapotrzebowanie na ciepło uległo zmniejszeniu prawie we wszystkich sektorach gospodarki z wyjątkiem rolnictwa i sektora budowlanego; Największy stopieo redukcji zapotrzebowania na ciepło uzyskany został w transporcie i wyniósł 15%. W 2007 roku zużycie ciepła w sektorze przemysłu wyniosło TJ, co stanowiło 43% ogólnego zużycia ciepła w kraju. Strukturę zużycia ciepła w Polsce przedstawia tabela 13. Ogólne zużycie ciepła w Polsce w sektorze przemysłu w latach w TJ Tabela 13. Źródło: jak na rys. 6. W odniesieniu do gospodarstw domowych jako odbiorców energii charakterystyczne są następujące tendencje: Nastąpiło ograniczenie zużycia ciepła na cele grzewcze, spowodowane głównie działaniami termomodernizacyjnymi realizowanymi w ramach ustawy 7 Stan obecny rynku produkcji ciepła i chłodu ze źródeł odnawialnych w Polsce, Raport przygotowany w ramach projektu IEE Wsparcie polityki zwiększenia produkcji ciepła i chłodu w odnawialnych źródłach energii w krajach członkowskich UE, RESH Policy, marzec 2009, s

28 termomodernizacyjnej. Dodatkowo na taki stan rzeczy miały wpływ działania realizowane w ramach programu zwiększenia efektywności energetycznej oraz uwolnienie cen energii (patrz rysunek 7.). Rysunek 7. Ogólne zużycie energii na cele grzewcze w sektorze gospodarstw domowych w latach Źródło: jak w tabeli 1. Udział zużycia w gospodarstwach domowych w finalnym zużyciu energii wynosi około 33% i wykazuje nieznaczną tendencję wzrostową. W strukturze zużycia według poszczególnych kierunków użytkowania energii zauważa się malejący udział zużycia energii na ogrzewanie i przygotowywanie posiłków. Na strukturę zużywania energii wpływ ma przede wszystkim coraz bogatsze wyposażanie mieszkao w urządzenia elektryczne oraz zmiana zachowao użytkowników, przejawiająca się głównie wzrostem świadomości nabywczej (patrz rysunek 8.). 28

29 Rysunek 8. Struktura zużycia energii według poszczególnych kierunków użytkowania w gospodarstwach domowych w 2006 roku Źródło: jak w tabeli 1. Trend zużycia energii w przeliczeniu na m2 wskazuje, iż dynamika poprawy jest wyższa o 1%, co wynika ze stopniowego wzrostu przeciętnej wielkości mieszkao w Polsce. Poniższy wykres przedstawia zużycie energii w budynkach gospodarstw domowych w przeliczeniu na m2 (rysunek 9.). Rysunek 9. Zużycie energii w gospodarstwach domowych na m2 z korektą klimatyczną Źródło: jak w tabeli 1. Ogólne zużycie energii na cele grzewcze w sektorze gospodarstw domowych z podziałem na nośniki energii wskazuje na dominującą rolę węgla kamiennego i ciepła sieciowego, których udziały w 2007 roku wyniosły odpowiednia 40% i 27%. 29

30 Dane GUS wskazują, iż ponad 80% mieszkao na terenach miejskich i 60% mieszkao na terenach wiejskich jest wyposażona w centralne systemy grzewcze. Średnie zużycie ciepła na cele grzewcze systematycznie się zmniejsza (patrz rysunek 10.). Rysunek 10. Średnie zużycie ciepła na cele grzewcze w kwh/m2 powierzchni użytkowej w zależności od okresu powstania budynków w Polsce Źródło: jak w tabeli 1. Znacznemu ograniczeniu ulegają również powierzchnie ogrzewane za pomocą scentralizowanych systemów zaopatrzenia w ciepło na rzecz innych indywidualnych sposobów ogrzewania, co w konsekwencji wpływa na zmniejszone zapotrzebowanie odbiorców na ciepło sieciowe. Wielu odbiorców rezygnuje tym samym z dostaw ciepła oferowanego przez przedsiębiorstwa ciepłownicze. Obecnie głównym odbiorcą ciepła pozostaje sektor bytowo-komunalny, ale i w tym przypadku zużycie ciepła ulega sukcesywnemu zmniejszaniu. Związane jest to z podejmowaniem przez odbiorców działao w kierunku racjonalizacji użytkowania ciepła nowoczesne, energooszczędne systemy budownictwa, przedsięwzięcia termomodernizacyjne i racjonalizatorskie. Wstępne wnioski do strategii marketingowej, wynikające ze struktury i czynników rozwoju rynku energetyki cieplnej: 1. Rynek jest w dużym stopniu sformalizowany, co wyznacza określone kierunki komunikacji marketingowej. 2. Energia stanowi jedną z najważniejszych pozycji asortymentowych w strukturze budżetów domowych. 30

31 3. Następuje zmniejszenie zapotrzebowania na ciepło sieciowe przez klientów indywidualnych, co wskazuje na koniecznośd podejmowania działao promujących Klaster i firmy w nim zrzeszone. 4. Poziom wiedzy użytkowników energii na temat odnawialnych źródeł energii jest bardzo niewielki. 5. Nie występuje na rynku system promocji energii cieplnej zorientowany na finalnych nabywców Uwarunkowania rozwoju sektora energetyki cieplnej w województwie warmiosko-mazurskim z uwzględnieniem odnawialnych źródeł energii Województwo warmiosko-mazurskie należy do województw obszarowo dużych, zajmując 7,7% powierzchni kraju. Jest regionem najsłabiej zaludnionym w Polsce, co ma istotne znaczenie w aspekcie komunalnych potrzeb energetycznych regionu. Województwo warmiosko-mazurskie dodatkowo charakteryzują: przeciętna stopa urbanizacji największe miasto Olsztyn skupia 20% ludności miejskiej; urozmaicona rzeźba terenu, duża różnorodnośd form morfologicznych oraz znaczna lesistośd; położenie z dala od wielkich aglomeracji miejskich; czyste środowisko. Rozwój sektora energetycznego w województwie warmiosko-mazurskim mogą sprzyjad: 8 bardzo dobre warunki do uprawy roślin energetycznych, ze względu na duży obszar gruntów czasowo nieużytkowanych rolniczo, wystarczający potencjał ludzki oraz odpowiednie zaplecze naukowo-badawcze; jedna z największych w kraju powierzchnia gruntów czasowo niewykorzystywanych wynosząca 179,5 tys. ha; 8 Program ekoenergetyczny województwa warmiosko-mazurskiego, Zarząd Województwa Warmiosko- Mazurskiego, Olsztyn

32 znaczący udział regionu w produkcji ważnych pozycji asortymentowych w skali całego kraju: opon, mebli, przetworów mleczarskich, tusz drobiowych oraz przetworów mięsnych; stosunkowo dobra efektywnośd rolnictwa w porównaniu z innymi obszarami kraju ze względu na korzystną strukturę obszarową oraz relatywnie niewielkie zatrudnienie (duże gospodarstwa stanowią 32% ogółu, a obszar przeciętnego gospodarstwa indywidualnego wynosi 16,5 ha użytków rolnych i jest ponad dwukrotnie. Dodatkowo należy wskazad na: 9 znaczne zasoby siły roboczej; potencjalne zasoby odnawialnych źródeł energii; duży areał odłogowanych gruntów uprawnych. Poniższa tabela przedstawia analizę SWOT dla programu ekoenergetycznego województwa warmiosko-mazurskiego, uwzględniającą potencjał przyrodniczy i gospodarczy regionu. 9 Tamże. 32

33 Tabela 14. Analiza SWOT dla programu ekoenergetycznego województwa warmiosko-mazurskiego Silne strony Słabe strony 1. Korzystna struktura wielkości gospodarstw. 1. Postępująca degradacja gospodarcza i 2. Znaczne zasoby siły roboczej. społeczna na terenie byłych paostwowych 3. Potencjalne zasoby odnawialnych źródeł gospodarstw rolnych i obszaru strefy energii na terenie województwa. przygranicznej. 4. Odpowiednie warunki przyrodnicze 2. Nieodpowiedni i nieadekwatny do potrzeb (klimatyczne i glebowe) dla prowadzenia poziom wykształcenia mieszkaoców. plantacji roślin energetycznych. 3. Ograniczone możliwości techniczne 5. Obecnośd potencjalnych odbiorców energii z odnawialnych źródeł w pobliżu miejsc jej wytwarzania. wykorzystania energii z biomasy w stosunku do możliwości wytwarzania biomasy. 4. Ograniczone możliwości wytwarzania energii 6. Duży areał odłogowanych gruntów z niektórych odnawialnych źródeł ze względu uprawnych. na niekorzystne warunki klimatyczne i hydrologiczne panujące na terenie województwa. 5. Relatywnie wysokie koszty inwestycyjne technologii wykorzystujących energię ze źródeł odnawialnych jak również wysokie koszty prac (np. geologicznych) niezbędnych do uzyskania energii ze źródeł odnawialnych. 6. Brak powszechnego dostępu do informacji o rozmieszczeniu potencjału energetycznego poszczególnych rodzajów odnawialnych źródeł energii, firmach produkcyjnych, projektowych i wykonawczych zajmujących się tą tematyką. Szanse 1. Rozwój edukacji ekologicznej. 2. Ustawowy obowiązek zakupu określonej ilości energii pochodzącej z odnawialnych źródeł energii. Zagrożenia 1. Niespójny i niestabilny system prawny. 2. Brak preferencji prawnych oraz ekonomicznofinansowych. 3. Nadmierny fiskalizm. 4. Brak programów edukcyjno-szkoleniowych dotyczących odnawialnych źródeł energii adresowanych do inżynierów, projektantów, architektów, przedstawicieli sektora energetycznego, bankowości i decydentów. 5. Brak u potencjalnych inwestorów wystarczających środków na inwestycje związane z odnawialnymi źródłami energii przy równoczesnym braku Widzy i doświadczenia w pozyskiwaniu środków z innych źródeł. Źródło: Program ekoenergetyczny województwa warmiosko-mazurskiego na lata , Zarząd Województwa Warmiosko-Mazurskiego, Olsztyn

34 Polityka energetyczna województwa warmiosko-mazurskiego zorientowana jest na wykorzystywanie odnawialnych źródeł energii. Program ekoenergetyczny regionu uwzględnia: 1. Racjonalne użytkowanie energii, poprzez: zmniejszenie energochłonności gospodarki w związku z zastosowaniem energooszczędnych technologii; zmniejszenie strat energii w systemach przesyłowych; poprawę parametrów termoizolacyjnych budynków; działania edukacyjne i informacyjne skierowane do społeczności lokalnych propagujące racjonalne użytkowanie energii. 2. Zwiększenie udziału energii odnawialnej, poprzez: podjęcie działao promocyjnych i doradztwa związanego z wdrażaniem pozyskiwania energii z odnawialnych źródeł dla potencjalnych inwestorów; opracowanie powiatowych programów wykorzystania odnawialnych źródeł energii; wprowadzenie problematyki energii odnawialnej do gminnych planów zagospodarowania przestrzennego; działania edukacyjne i informacyjne skierowane do społeczności lokalnych, odnoszące się do wykorzystania lokalnych, a przede wszystkim odnawialnych źródeł energii; prowadzenie programów badawczych w celu wdrożenia nowych technik i technologii; uruchomienie systemu logistyki produkcji i dystrybucji biopaliw; uprawę roślin energetycznych; budowę instalacji wykorzystujących energię odnawialną. 3. Dbałośd o środowisko między innymi poprzez: zamianę kotłowni na mniej obciążające atmosferę; gazyfikację województwa; zaostrzenie kontroli prawidłowości eksploatacji urządzeo elektrycznych; opracowanie gminnych planów zaopatrzenia w energię elektryczną, z uwzględnieniem jej odnawialnych źródeł. 34

35 Biomasa Biomasa to substancje pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego, które podlegają biodegradacji i pochodzą z produktów, odpadów i pozostałości z produkcji rolnej, leśnej lub z przemysłu przetwarzającego ich produkty, a także inne części odpadów, które podlegają biodegradacji. Podstawowym paliwem stałym z biomasy jest biomasa leśna (drewno opałowe). Inną grupę stanowią paliwa z biomasy rolniczej pochodzące z plantacji przeznaczonych na cele energetyczne. W Polsce energia elektryczna wyprodukowana z biomasy stałej stanowiła w 2008 roku 49,7% energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii. Dane na lata potwierdzają stały wzrost ilości pozyskiwanej i zużywanej energii z biomasy stałej. W 2009 roku zaobserwowano największy wzrost pozyskano o 9,5% biomasy więcej oraz zużyto jej o 9,3% niż 2009 roku. Dane statystyczne wskazują na wyraźną tendencję zużycia biomasy stałej na wsad przemian energetycznych od 2003 roku. W 2004 roku zużycie biomasy było większe niż w roku poprzednim o 20,6% i odpowiednio: w 2005 roku o 96,5%, w 2006 roku o 21,0%, w 2007 roku o 21,0%, w 2008 roku o 50,4% i w 2009 roku o 44%. Największy wzrost zużycia miał miejsce w elektrowniach i elektrociepłowniach zawodowych, gdzie w 2009 roku nastąpił wzrost o 55,2% w porównaniu z rokiem Struktura zużycia biomasy stałej przedstawiona jest na rysunku. 10 Mimo danych statystycznych wskazujących na systematyczny wzrost zużycia biomasy jako źródła energii widoczne są systemowe luki ograniczające zwiększenie wolumenu zużycia tego paliwa. W Polsce bariery związane z wykorzystaniem biomasy w produkcji ciepła wynikają z następujących przesłanek: 11 braku rynku biomasy, umożliwiającego przewidywalną sprzedaż biomasy po określonych cenach; braku prostych z punktu widzenia rolnika rozwiązao organizacyjno-finansowych, związanych z zakładaniem upraw wieloletnich roślin energetycznych; braku dostępnej infrastruktury technicznej związanej z zakładaniem uprawy, jej pielęgnacją, zbiorem biomasy, przetworzeniem i transportem; 10 Energia ze źródeł odnawialnych w 2009 roku, GUS, Warszawa Odnawialne źródła energii w świetle globalnego kryzysu gospodarczego. Wybrane problemy, F. Krawiec (red.), Difin, Warszawa 2010, s

36 dużym rozdrobnieniu gospodarstw rodzinnych, nie sprzyjających rozwojowi nowych technologii; ograniczeniach mentalnych rolników wykazujących obawy wyjścia poza tradycyjne kierunki produkcji rolniczej; niskim poziomie wód gruntowych na znacznych obszarach użytków rolnych centralnej Polski. Rysunek 11. Struktura zużycia biomasy stałej w 2009 roku Źródło: Energia ze źródeł odnawialnych w 2009 roku, GUS, Warszawa 2010, s. 37. Dane za 2009 rok wskazują, iż w Polsce: 12 zużycie biomasy do produkcji ciepła wyniosło ,4 tys. GJ; przychody ze sprzedaży ciepła wytworzonego w kogeneracji z biomasy wyniosły tys. zł; średnia cena ciepła wytworzonego w kogeneracji z biomasy kształtowała się na poziomie 25,9 g zł/gj; produkcja ciepła w kogeneracji z biomasy wyniosła tys. GJ. koszt paliw z biomasy zużytych do produkcji ciepła w kogeneracji wyniósł tys. zł; 12 Energia ze źródeł odnawialnych w 2009 roku, op. cit. 36

37 średni koszt jednostkowy paliw z biomasy zużywanych do produkcji ciepła w kogeneracji wyniósł 15,09 zł/gj; średnia cena ciepła wytworzonego z biomasy wyniosła 28,01 zł/gj; zużycie paliw z biomasy do produkcji ciepła w kogeneracji wyniosło tys. GJ; sprzedaż ciepła z biomasy wyniosła GJ; przychody ze sprzedaży ciepła wytworzonego z biomasy wyniosły tys. zł; produkcja ciepła z biomasy wyniosła tys. GJ. W województwie warmiosko-mazurskim funkcjonuje kilkadziesiąt dużych instalacji produkujących energię cieplną na bazie biomasy. Do największych z nich należą: 13 Kotłownia opalana słomą we Fromborku; Kotłownia miejska opalana drewnem w Piszu; Kotłownia opalana zrębkami wierzby energetycznej w Łukcie; Kotłownia Spółdzielni Mieszkaniowej w Jonkowie. Składnikami biomasy, które w województwie warmiosko-mazurskim mają największe znaczenie pozostają: słoma, której potencjał możliwy do wykorzystania wynosi 7634TJ energii w ciągu roku; uprawy energetyczne, których potencjał możliwy do uzyskania z plantacji energetycznych wynosi nie mniej niż TJ; biogaz, gdzie łączna ilośd odzyskiwanego metanu w istniejących instalacjach wysypiskowych wynosi około 750 Mg ( m3) rocznie, co stanowi równowartośd 20TJ energii o potencjale wynoszącym 70 TJ; drewno opałowe i odpady drzewne, których roczny potencjał pozyskiwany z wycinki drzew rosnących przy drogach kształtuje się na poziomie m3 (71TJ) rocznie, z czego m3 wykorzystywanych jest w celach energetycznych, co stanowi 68 TJ. Dane statystyczne dla województwa warmiosko-mazurskiego za 2009 rok wskazują, iż: 14 zużycie biomasy do produkcji ciepła wyniosło ,8 tys. m3, zbliżając się do poziomu zużycia podobnie jak w województwie śląskim i świętokrzyskim; 13 Program ekoenergetyczny województwa warmiosko-mazurskiego, op. cit. 14 Energia ze źródeł odnawialnych w 2009 roku, op. cit. 37

38 koszt biomasy zużytej do produkcji ciepła kształtował się na poziomie 741,1 tys. zł, przy czym najniższy odnotowany został w województwie opolskim i wyniósł 29,5 tys. zł; średni koszt jednostkowy biomasy zużywanej do produkcji ciepła kształtował się na poziomie 13,08 zł/gj, dla porównania w kraju wyniósł on 15,03 zł/gj; produkcja ciepła z biomasy wyniosła GJ, zaliczając województwo warmiosko-mazurskie do grupy regionów charakteryzujących się średnią wielkością produkcji. Największą produkcję odnotowano w województwie pomorskim ( GL), a najmniejszą w województwie lubelskim (2.757,9 GJ). Szczegółowe dane prezentują tabele 15., 16., 17., 18., 19.,

39 Tabela 15. Koszt paliw zużytych do produkcji ciepła według województw w 2009 r. Województwa Liczba przedsiębiorstw, które podały informacje Przeciętne zatrudnienie etat węgiel kamienny węgiel brunatny olej opałowy lekki olej opałowy ciężki gaz ziemny wysokometanowy Koszt paliwa gaz ziemny zaazotowany biomasa biogaz tys. zł inne odnawialne źródła energii odpady komunalne stałe odpady przemysłowe nieodnawialne pozostałe paliwa Polska , , , , , , ,7 173, , ,4 Dolnośląskie ,2 6856,6 1306,3 4006, , , , ,7 Kujawsko-pomorskie ,2-4291, , ,5 173, ,8 Lubelskie ,0-43,5 319, ,5-299, ,3 - Lubuskie ,0 622,5 182, ,5 476, Łódzkie , ,5 2283,7 954, ,1-5380, Małopolskie ,7-990,7 1981, , , , ,3 Mazowieckie ,4 574,6 6041, , ,5 948, , ,1 Opolskie ,3-549,6 204, ,9 996,6 29, ,9 Podkarpackie ,3-91,9 7492, , Podlaskie ,0-1260,8-6001, , Pomorskie ,1-9823, , , , ,5 Śląskie ,7-2293,5 4259, , , ,6 Świętokrzyskie ,6-149,8-3603, , ,7 Warmioskomazurskie ,7-1329,8 574, ,2-7461, Wielkopolskie , ,3 978,4 4100, , , ,4 Zachodniopomorskie ,4-488,9 576, ,5 7234, ,9 Źródło: Energetyka cieplna w liczbach, Urząd Regulacji Informatyki, Warszawa

40 Tabela 16. Średni koszt jednostkowy paliw zużywanych do produkcji ciepła według województw w 2009 r. Województwa Liczba przedsiębiorstw, które podały informacje Przeciętne zatrudnienie węgiel kamienny węgiel brunatny olej opałowy lekki olej opałowy ciężki gaz ziemny wysokometanowy Średni koszt jednostkowy gaz ziemny zaazotowany biomasa biogaz inne odnawialne źródła energii etat Zł/tona Zł/m3 Zł/GJ odpady komunalne stałe odpady przemysłowe nieodnawialne Polska ,23 49, ,27 747,11 1,09 0,39 15,03 10,93 x - 10,02 13,92 Dolnośląskie ,38 76,5 1895, ,51 1,36 0,87 24, ,6 Kujawsko-pomorskie , , ,99 1,1-14,16 10, ,92 Lubelskie , , ,86 1,08-15, ,88 - Lubuskie ,41 83, ,5-0,44 0,26 11, Łódzkie ,57 30, ,78 355,35 1,34-8, ,03 Małopolskie , , ,16 1,38-25,1 - x - 4,16 10,51 Mazowieckie , ,98 680,87 1,33 0, x ,24 Opolskie ,7-2000, ,69 1,28 1,02 5, x 13,86 Podkarpackie , , ,41 1,18-16, ,93 Podlaskie , ,86-1,44-21, Pomorskie , , ,21 1,19-11, ,83 Śląskie , , ,98 1,27-22, ,39 Świętokrzyskie , ,53-1,46-19, ,91 Warmiosko-mazurskie , , ,96 1,42-13, Wielkopolskie ,14 61, , ,17 1,36 0,97 18, ,34 Zachodniopomorskie , , ,82 1,45 0,73 23,83 - x ,01 Źródło: jak w tabeli 15. pozostałe paliwa 40

41 Tabela 17. Produkcja ciepła z różnych rodzajów paliw według województw w 2009 r. Województwa Liczba przedsiębiorstw, które podały informacje Przeciętne zatrudnienie etat węgiel kamienny węgiel brunatny olej opałowy lekki olej opałowy ciężki gaz ziemny wysokometanowy Średni koszt jednostkowy gaz ziemny zaazotowany biomasa biogaz inne odnawialne źródła energii odpady komunalne stałe odpady przemysłowe nieodnawialne Polska , , , , , , , , ,4 Dolnośląskie , , , , , , ,1 Kujawsko-pomorskie , , , , ,7 Lubelskie , ,0-2757, Lubuskie , ,9 1483, , , , Łódzkie , ,3 3417, , , ,0 Małopolskie , , , , ,0 Mazowieckie , , , , , , ,3 Opolskie , , ,9 4428, , ,6 Podkarpackie , , , , ,0 Podlaskie , , , Pomorskie , , , , ,0 Śląskie , , , ,0-59, ,9 Świętokrzyskie , , , ,3 Warmioskomazurskie ,1-9049, , , , Wielkopolskie , , , , , ,0 Zachodniopomorskie , , , , ,0 Źródło: jak w tabeli 15. GJ pozostałe paliwa 41

42 Tabela 18. Sprzedaż ciepła z różnych rodzajów paliw według województw w 2009 r. Województwa Liczba przedsiębiorstw, które podały informacje Przeciętne zatrudnienie etat węgiel kamienny węgiel brunatny olej opałowy lekki olej opałowy ciężki gaz ziemny wysokometanowy Sprzedaż ciepła z paliw gaz ziemny zaazotowany biomasa biogaz inne odnawialne źródła energii odpady komunalne stałe odpady przemysłowe nieodnawialne Polska , , , , , , , , ,3 Dolnośląskie , , , , , , , ,7 Kujawsko-pomorskie , , , , , ,7 Lubelskie , , ,9-2480, Lubuskie , ,6 1483, , , , Łódzkie , , , , ,4-1532, Małopolskie ,0-5590, , , , ,0 Mazowieckie , , , , , , , ,1 Opolskie ,2-8509, , ,9 3769, ,7 Podkarpackie , , , ,0 Podlaskie , , , , Pomorskie , , , , , ,2 Śląskie , , , , , ,0 Świętokrzyskie ,6-1827, , , ,3 Warmioskomazurskie ,4-8471, , , Wielkopolskie , , , , , , ,7 Zachodniopomorskie ,2-2861, , , , , ,0 Źródło: jak w tabeli 15. GJ pozostałe paliwa 42

43 Tabela 19. Przychody ze sprzedaży ciepła wytworzonego z różnych rodzajów paliw według województw w 2009 r. Województwa Liczba przedsiębiorst w, które podały informacje Przeciętne zatrudnienie etat węgiel kamienny węgiel brunatn y olej opałowy lekki olej opałowy ciężki gaz ziemny wysokometanow y Przychody ze sprzedaży ciepła z paliw gaz ziemny zaazotowany biomas a biogaz inne odnawialn e źródła energii odpady komunaln e stałe odpady przemysłowe nieodnawialn e Polska , , , , , , , , ,5 Dolnośląskie , ,8 737,9 2728, , , , ,6 Kujawskopomorskie ,4-3164,0 851, ,3-8758, ,3 Lubelskie , , ,9-98, Lubuskie ,5 1556,5 116, , ,1 1479, Łódzkie , ,6 1456, , ,8-108, Małopolskie ,0-345, , ,6-9004, ,9 Mazowieckie ,6-6419, , ,0 1151, ,8-1120, ,4 Opolskie ,8-671, ,7 1437,6 142, ,6 Podkarpackie ,4-44, ,8-9815, ,0 Podlaskie ,8-755,6-7403, , Pomorskie ,6-1431,1 5578, ,7-7300, ,7 Śląskie ,3-1358,2 1815, ,4-3648, ,6 Świętokrzyskie ,1-126,9-5101,9-8789, ,4 Warmioskomazurskie ,8-655, , , Wielkopolskie , ,5 1082, , , , ,9 Zachodniopomorski e ,3-225, , ,0 7572,3-4302, ,0 Źródło: jak w tabeli 15. Tys. zł pozostałe paliwa 43

44 Tabela 20. Średnia cena ciepła (bez usługi przesyłowej) wytworzonego z różnych rodzajów paliw według województw w 2009 r. Województwa Liczba przedsiębiorstw, które podały informacje Przeciętne zatrudnienie etat węgiel kamienn y węgiel brunatny olej opałowy lekki olej opałowy ciężki gaz ziemny wysokometanow y Średnia cena ciepła gaz ziemny zaazotowan y biomasa biogaz inne odnawialne źródła energii odpady komunalne stałe odpady przemysłowe nieodnawialn e Polska ,02 18,96 70,85 23,61 46,41 34,38 28,01 33,62 22,69 Dolnośląskie ,78 21,64 55,69 31,87 59,47 76,06 26,85 8,24 Kujawsko-pomorskie ,19 77,21 40,57 57,05 29,98 61,79 Lubelskie ,26 49,81 27,69 39,82 Lubuskie ,96 31,37 78,61 41,89 26,99 52,64 Łódzkie ,41 15,71 74,1 59,03 29,67 71,02 Małopolskie ,07 61,84 51,52 21,46 32,21 31,77 Mazowieckie ,6 70,13 23,14 52,01 50,37 24,52 57,66 20,99 Opolskie ,05 78,88 48,19 67,48 37,68 23,17 Podkarpackie ,23 84,78 38,7 29,85 36,85 Podlaskie ,58 39,31 60,55 30,69 Pomorskie ,73 95,87 24,61 56,58 36,08 143,84 Śląskie ,61 72,65 27,53 48,02 25,77 26,06 Świętokrzyskie ,85 69,43 66,78 25,24 71,13 Warmioskomazurskie ,34 55,51 32,95 Wielkopolskie ,29 21,65 72,88 56,05 56,68 27,23 166,95 Zachodniopomorskie ,09 78,63 61,84 59,36 35,72 32,64 75,47 Zł/GJ pozostał e paliwa Źródło: jak w tabeli

45 Energia wody W Polsce nie ma zbyt dobrych warunków naturalnych do rozwoju hydroenergetyki. Wynika to z nizinnego ukształtowania terenu, budowy geologicznej oraz spadku rzek. Potencjał ekonomiczny krajowej energetyki wodnej szacowany jest na 18 PJ i obecnie jest on wykorzystywany w 40%. W Polsce działa 128 elektrowni wodnych, których moc nie przekracza 100 kw. 15 Województwo warmiosko-mazurskie leży w dorzeczu prawobrzeżnym Wisły w dolnym jej odcinku oraz lewobrzeżnym Pregoły. Największy potencjał energetyczny posiadają: Łyna; Drwęca; Pasłęka. Potencjał energetyczny pozostałych cieków wodnych województwa warmioskomazurskiego stanowi około 50% potencjału energetycznego trzech wymienionych powyżej rzek. Dokonując charakterystyki zasobów energetycznych wód w analizowanym regionie należy zwrócid uwagę na następujące aspekty: 16 Warunki lokalizacji małych elektrowni wodnych w województwie warmioskomazurskim są dośd korzystne, głównie ze względu na gęstą sied małych cieków wodnych. Powstanie każdej nowej elektrowni wodnej wymaga przeprowadzenia szczegółowych badao w kontekście potrzeb energetycznych, jak i uwarunkowao ekologicznych. W województwie warmiosko-mazurskim istnieje 88 małych elektrowni wodnych o mocy zainstalowanej 10,60 MW (w tej liczbie jest 5,665 MW mocy zainstalowanej w elektrowniach wodnych eksploatowanych przez Zakłady Energetyczne). W województwie jest 28 obiektów, które mogą byd wykorzystane do budowy małych elektrowni wodnych, których potencjalna moc wynosi 2,47 MW. 15 M. Sobolewski, Perspektywy wykorzystania odnawialnych źródeł energii w Polsce, [w:] Polityka energetyczna, Studia BAS, Nr 1(21), Warszawa 2010, s Energia ze źródeł odnawialnych w 2009 roku, op. cit. 45

46 Głównym ograniczeniem rozwoju energetyki wodnej w kraju, w tym także w województwie warmiosko-mazurskim, są niekorzystne skutki środowiskowe związane z uruchamianiem nowych elektrowni wodnych. Pompy ciepła Pompy ciepła są to urządzenia wykorzystujące ciepło niskotemperaturowe i odpadowe do ogrzewania, przygotowania ciepłej wody użytkowej oraz klimatyzacji. Źródło energii pompy cieplnej mogą stanowid: powietrze atmosferyczne; woda powierzchniowa i podziemna; gleba (pionowe i poziome gruntowe wymienniki ciepła); słooce (kolektory słoneczne); ciepło odpadowe z procesów technologicznych zawarte w ściekach, gazach zużytych na spaliny, wodzie powrotnej w systemach ciepłowniczych. W województwie warmiosko-mazurskim funkcjonuje kilkadziesiąt instalacji pomp ciepła, którymi ogrzewane są budynki jednorodzinne (Olsztyn, Ełk, Elbląg) oraz budynki użyteczności publicznej (np. kościoły w Ełku). Największa instalacja pomp ciepła znajduje się w Nowej Wsi Ełckiej przy Domu Pomocy Społecznej. Całkowita moc wszystkich instalacji pomp ciepła w województwie warmiosko-mazurskim szacowana jest obecnie na około 1,2 MW, dostarczając w ciągu roku 0,039 TJ energii. Pompy ciepła charakteryzuje wysoki koszt instalacyjny oraz stosunkowo długi koszt amortyzacji. Jednak z drugiej strony są to instalacje zapewniające niski koszt eksploatacji w porównaniu z innymi źródłami ciepła. Energia słoneczna Województwo warmiosko-mazurskie znajduje się w rejonie trzecim, gdzie roczne sumy promieniowania słonecznego są na poziomie kwh/m2, na poziomie zbliżonym do obszaru całego kraju (potencjał energii słonecznej prezentuje mapa 1.). Wykorzystanie energii słonecznej w analizowanym regionie wymaga uwzględnienia następujących uwarunkowao: Roczne promieniowanie całkowite na obszarze województwa rozkłada się równomiernie i mieści się w przedziale MJ/m2. 46

47 Roczne zasoby energii słonecznej kształtują się na poziomie TJ. Potencjał techniczny energii słonecznej w województwie warmiosko-mazurskim wynosi około TJ. Na terenie województwa znajdują się instalacje kolektorów słonecznych o łącznej powierzchni 1004 m2, pozwalające uzyskad 0,976 TJ energii w ciągu roku. Mapa 1. Sprzedaż kolektorów słonecznych w Polsce w 2009 roku w podziale na województwa Źródło: G. Wiśniewki, Stan i perspektywy wykorzystania źródeł odnawialnych źródeł energii w Polsce, Instytut Energetyki Odnawialnej, Warszawa Energia słoneczna w analizowanym regionie wykorzystywana jest głównie do: podgrzewania wody użytkowej; zasilania oznakowania drogowego za pomocą modułów fotowoltaicznych; 47

www.promobio.eu Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn

www.promobio.eu Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn Promocja regionalnych inicjatyw bioenergetycznych PromoBio Możliwości wykorzystania biomasy w świetle

Bardziej szczegółowo

Solsum: Dofinansowanie na OZE

Solsum: Dofinansowanie na OZE Solsum: Dofinansowanie na OZE Odnawialne źródło energii (OZE) W ustawie Prawo energetyczne źródło energii odnawialnej zdefiniowano jako źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania

Bardziej szczegółowo

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Katarzyna Sobótka Specjalista ds. energii odnawialnej Mazowiecka Agencja Energetyczna Sp. z o.o. k.sobotka@mae.mazovia.pl Biomasa Stałe i ciekłe substancje

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. Warszawa, 2009.10.16 DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. W Polsce w 2008 r. prowadziło działalność 1780 tys. przedsiębiorstw o liczbie pracujących do 9 osób

Bardziej szczegółowo

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE 1. Mieszkania oddane do eksploatacji w 2007 r. 1 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce w 2007 r. oddano do użytku 133,8 tys. mieszkań, tj. o około 16% więcej

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane

Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane DEPARTAMENT PRODUKCJI Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane Ciepło ze źródeł odnawialnych stan obecny i perspektywy rozwoju Konferencja

Bardziej szczegółowo

Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju

Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju Wytwarzanie energii w elektrowni systemowej strata 0.3 tony K kocioł. T turbina. G - generator Węgiel 2 tony K rzeczywiste wykorzystanie T G 0.8

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Zużycie Biomasy w Energetyce. Stan obecny i perspektywy

Zużycie Biomasy w Energetyce. Stan obecny i perspektywy Zużycie Biomasy w Energetyce Stan obecny i perspektywy Plan prezentacji Produkcja odnawialnej energii elektrycznej w Polsce. Produkcja odnawialnej energii elektrycznej w energetyce zawodowej i przemysłowej.

Bardziej szczegółowo

Mikro przedsiębiorstwo AGRO Energetyczne

Mikro przedsiębiorstwo AGRO Energetyczne Mikro przedsiębiorstwo AGRO Energetyczne Założenia organizacyjne Romuald Bogusz Członek Zarządu Polska Izba Gospodarcza Ekorozwój www.pige.org.pl, Otoczenie prawno-rynkowe nowej działalności Dyrektywa

Bardziej szczegółowo

System Certyfikacji OZE

System Certyfikacji OZE System Certyfikacji OZE Mirosław Kaczmarek miroslaw.kaczmarek@ure.gov.pl III FORUM EKOENERGETYCZNE Fundacja Na Rzecz Rozwoju Ekoenergetyki Zielony Feniks Polkowice, 16-17 września 2011 r. PAKIET KLIMATYCZNO

Bardziej szczegółowo

Rynek ciepła z OZE w Polsce źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe

Rynek ciepła z OZE w Polsce źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe Rynek ciepła z OZE w Polsce źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe Janusz Starościk PREZES ZARZĄDU SPIUG 69 Spotkanie Forum EEŚ Warszawa, NFOŚiGW 28 stycznia 2015 Rynek ciepła ze źródeł odnawialnych

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Zasady koncesjonowania odnawialnych źródełenergii i kogeneracji rola i zadania Prezesa URE

Zasady koncesjonowania odnawialnych źródełenergii i kogeneracji rola i zadania Prezesa URE Zasady koncesjonowania odnawialnych źródełenergii i kogeneracji rola i zadania Prezesa URE dr Zdzisław Muras Departament Przedsiębiorstw Energetycznych Warszawa 2009 Zawartość prezentacji 1. Podstawy prawne

Bardziej szczegółowo

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce...

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce... SPIS TREŚCI Wstęp... 11 1. Polityka energetyczna Polski w dziedzinie odnawialnych źródeł energii... 15 2. Sytuacja energetyczna świata i Polski u progu XXI wieku... 27 2.1. Wstęp...27 2.2. Energia konwencjonalna

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU OZE W POLSCE DO ROKU 2020

PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU OZE W POLSCE DO ROKU 2020 F u n d a c ja n a r z e c z E n e r g e ty k i Z r ó w n o w a żo n e j PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU OZE W POLSCE DO ROKU 2020 Cele Dyrektywy 2009/28/WE w sprawie promocji wykorzystania energii z OZE Osiągnięcie

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce w 2012 r.

Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce w 2012 r. mld zł GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Regionalnych i Środowiska Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce w 2012

Bardziej szczegółowo

04. Bilans potrzeb grzewczych

04. Bilans potrzeb grzewczych W-551.04 1 /7 04. Bilans potrzeb grzewczych W-551.04 2 /7 Spis treści: 4.1 Bilans potrzeb grzewczych i sposobu ich pokrycia... 3 4.2 Struktura paliwowa pokrycia potrzeb cieplnych... 4 4.3 Gęstość cieplna

Bardziej szczegółowo

Ciepło z OZE źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe w Polsce

Ciepło z OZE źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe w Polsce Ciepło z OZE źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe w Polsce Janusz Starościk PREZES ZARZĄDU SPIUG Konferencja: Ciepło ze źródeł odnawialnych - stan obecny i perspektywy rozwoju, Warszawa, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Autor opracowania: Anna Buńczyk, Departament Rynków Energii Elektrycznej i Ciepła

Autor opracowania: Anna Buńczyk, Departament Rynków Energii Elektrycznej i Ciepła WARSZAWA, wrzesień 2014 Wydawca: Urząd Regulacji Energetyki, 02-222 Warszawa, Al. Jerozolimskie 181, tel. (22) 487 55 70, fax (22) 378 16 20, e-mail: ure@ure.gov.pl, www.ure.gov.pl Autor opracowania: Anna

Bardziej szczegółowo

Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii

Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii mgr inż. Robert Niewadzik główny specjalista Północno Zachodniego Oddziału Terenowego Urzędu Regulacji Energetyki w Szczecinie Szczecin, 2012 2020 = 3 x 20% Podstawowe

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Wzywania stojące przed polską energetyką w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Wysokie zapotrzebowanie na energię dla rozwijającej

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna w ciepłownictwie

Energia odnawialna w ciepłownictwie Energia odnawialna w ciepłownictwie Bogusław Regulski Wiceprezes Zarządu IGCP POLEKO - Poznań 24 listopada 2011 Dyrektywa OZE W Dyrektywie tej, dla każdego kraju członkowskiego został wskazany minimalny

Bardziej szczegółowo

Inwestycje w małe elektrownie wiatrowe z perspektywy Banku Ochrony Środowiska S.A.

Inwestycje w małe elektrownie wiatrowe z perspektywy Banku Ochrony Środowiska S.A. Inwestycje w małe elektrownie wiatrowe z perspektywy Banku Ochrony Środowiska S.A. II FORUM MAŁEJ ENERGETYKI WIATROWEJ WARSZAWA CENERG 13 marca 2012 r. Finansowanie OZE w BOŚ S.A. (1991-2011) Liczba [szt.]

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach Toruń, 22 kwietnia 2008 Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Zrównoważona polityka energetyczna Długotrwały rozwój przy utrzymaniu

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Ochrony Środowiska Katowice, 31 marca 2015 r. STRATEGIA ROZWOJU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ŚLĄSKIE

Bardziej szczegółowo

ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim

ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim Marian Magdziarz WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE Powierzchnia 9.412 km² Ludność - 1.055,7 tys Stolica Opole ok. 130 tys. mieszkańców

Bardziej szczegółowo

II POSIEDZENIE ZESPOŁU

II POSIEDZENIE ZESPOŁU Posiedzenie zespołu ds. opracowania projektu krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niemal zerowym zużyciu energii oraz optymalizacji zasad ich finansowania II POSIEDZENIE ZESPOŁU

Bardziej szczegółowo

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Konferencja FORUM WYKONAWCY Janusz Starościk - KOMFORT INTERNATIONAL/SPIUG, Wrocław, 21 kwiecień 2015 13/04/2015 Internal Komfort

Bardziej szczegółowo

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Warszawa, 2011 Spis treści Województwo dolnośląskie...3 Województwo kujawsko-pomorskie...6

Bardziej szczegółowo

Polskie ciepłownictwo systemowe ad 2013

Polskie ciepłownictwo systemowe ad 2013 Polskie ciepłownictwo systemowe ad 2013 Stabilne podwaliny dla przyszłego porządku ciepłowniczego Bogusław Regulski Wiceprezes Zarządu IGCP Debata : Narodowa Mapa Ciepła - Warszawa 22 listopada 2013 Struktura

Bardziej szczegółowo

Alternatywne źródła energii cieplnej

Alternatywne źródła energii cieplnej Alternatywne źródła energii cieplnej Dostarczenie do budynku ciepła jest jedną z najważniejszych konieczności, szczególnie w naszej strefie klimatycznej. Tym bardziej, że energia cieplna stanowi zwykle

Bardziej szczegółowo

Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach

Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach Bożena Cebulska Prezes Warmińsko-Mazurskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A. w Olsztynie 1 Warszawa, dn. 18.04.2010 2 PLAN WYSTĄPIENIA MŚP W WARMIŃSKO-MAZURSKIM

Bardziej szczegółowo

Projekt Rozwój kadr dla planowania energetycznego w gminach. Program szkoleniowo-doradczy dla uczestnika projektu

Projekt Rozwój kadr dla planowania energetycznego w gminach. Program szkoleniowo-doradczy dla uczestnika projektu Projekt Rozwój kadr dla planowania energetycznego w gminach Program szkoleniowo-doradczy dla uczestnika projektu Uzasadnienie celowości szkoleń Dynamiczny wzrost zużycia energii w gospodarstwach, wzrost

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju OZE w Polsce

Perspektywy rozwoju OZE w Polsce Perspektywy rozwoju OZE w Polsce Beata Wiszniewska Polska Izba Gospodarcza Energetyki Odnawialnej i Rozproszonej Warszawa, 15 października 2015r. Polityka klimatyczno-energetyczna Unii Europejskiej Pakiet

Bardziej szczegółowo

Środki publiczne jako posiłkowe źródło finansowania inwestycji ekologicznych

Środki publiczne jako posiłkowe źródło finansowania inwestycji ekologicznych Środki publiczne jako posiłkowe źródło finansowania Bio Alians Doradztwo Inwestycyjne Sp. z o.o. Warszawa, 9 października 2013 r. Wsparcie publiczne dla : Wsparcie ze środków unijnych (POIiŚ i 16 RPO):

Bardziej szczegółowo

Rozdział 5. Kotłownie lokalne i przemysłowe

Rozdział 5. Kotłownie lokalne i przemysłowe ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 5 Kotłownie lokalne i przemysłowe

Bardziej szczegółowo

Klaster RAZEM CIEPLEJ Spotkanie przedstawicieli

Klaster RAZEM CIEPLEJ Spotkanie przedstawicieli Klaster RAZEM CIEPLEJ Spotkanie przedstawicieli 3 4 luty 2011 GIERŁOŻ prof.nzw.dr hab.inż. Krzysztof Wojdyga 1 PROJEKT Innowacyjne rozwiązania w celu ograniczenia emisji CO 2 do atmosfery przez wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Projekt Integracji?

Dlaczego Projekt Integracji? Integracja obszaru wytwarzania w Grupie Kapitałowej ENEA pozwoli na stworzenie silnego podmiotu wytwórczego na krajowym rynku energii, a tym samym korzystnie wpłynie na ekonomiczną sytuację Grupy. Wzrost

Bardziej szczegółowo

Polski Rynek Instalacyjno-Grzewczy w 2009 roku i potencjalne tendencje w przyszłości Janusz Starościk Targi INSTALCJE 2010 28 kwietnia 2010

Polski Rynek Instalacyjno-Grzewczy w 2009 roku i potencjalne tendencje w przyszłości Janusz Starościk Targi INSTALCJE 2010 28 kwietnia 2010 Polski Rynek Instalacyjno-Grzewczy w 2009 roku i potencjalne tendencje w przyszłości Janusz Starościk Targi INSTALCJE 2010 28 kwietnia 2010 09/26/2007 Internal reserves all rigs even in the event of industrial

Bardziej szczegółowo

Inicjatywa klastrowa Nadbużański Klaster Technologiczny Dolina Zielonej energii

Inicjatywa klastrowa Nadbużański Klaster Technologiczny Dolina Zielonej energii Inicjatywa klastrowa Nadbużański Klaster Technologiczny Dolina Zielonej energii Zespół programowy Stowarzyszenia Pro-Eco Dolina Bugu - grono krajowych i zagranicznych przedsiębiorców, ekspertów i technologów

Bardziej szczegółowo

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE Bioenergia w krajach Europy Centralnej, uprawy energetyczne. Dr Hanna Bartoszewicz-Burczy, Instytut Energetyki 23 kwietnia 2015 r., SGGW 1. Źródła

Bardziej szczegółowo

Ankieta do opracowania "Planu Gospodarki Niskoemisyjnej na terenie Gminy Konstancin-Jeziorna"

Ankieta do opracowania Planu Gospodarki Niskoemisyjnej na terenie Gminy Konstancin-Jeziorna Ankieta do opracowania "Planu Gospodarki Niskoemisyjnej na terenie Gminy Konstancin-Jeziorna" I. CZĘŚĆ INFORMACYJNA Nazwa firmy Adres Rodzaj działalności Branża Osoba kontaktowa/telefon II. Budynki biurowe

Bardziej szczegółowo

CENTRUM ENERGETYCZNO PALIWOWE W GMINIE. Ryszard Mocha

CENTRUM ENERGETYCZNO PALIWOWE W GMINIE. Ryszard Mocha CENTRUM ENERGETYCZNO PALIWOWE W GMINIE Ryszard Mocha ZASOBY ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII W POLSCE. BIOMASA Największe możliwości zwiększenia udziału OZE istnieją w zakresie wykorzystania biomasy. Załącznik

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii

Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii Paweł Karpiński Pełnomocnik Marszałka ds. Odnawialnych Źródeł Energii

Bardziej szczegółowo

Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce w 2011 r.

Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce w 2011 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Regionalnych i Środowiska Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Warszawa, 03.09.2012 Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej

Bardziej szczegółowo

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów.

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów. Newsletter Nr 4 wrzesień 2009 REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY DLA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2007-2013 Wkrótce rusza konkurs dla działań: 5.4. Rozwój energetyki opartej na źródłach odnawialnych 5.5.

Bardziej szczegółowo

Wydawca: Urząd Regulacji Energetyki, 00-872 Warszawa, ul. Chłodna 64, tel. (22) 661 62 09, fax (22) 378 12 98, e-mail: ure@ure.gov.pl, www.ure.gov.

Wydawca: Urząd Regulacji Energetyki, 00-872 Warszawa, ul. Chłodna 64, tel. (22) 661 62 09, fax (22) 378 12 98, e-mail: ure@ure.gov.pl, www.ure.gov. WARSZAWA, lipiec 2013 Wydawca: Urząd Regulacji Energetyki, 00-872 Warszawa, ul. Chłodna 64, tel. (22) 661 62 09, fax (22) 378 12 98, e-mail: ure@ure.gov.pl, www.ure.gov.pl Autor opracowania: Anna Buńczyk,

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Polityka energetyczna Polski do 2030 roku Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Uwarunkowania PEP do 2030 Polityka energetyczna Unii Europejskiej: Pakiet klimatyczny-

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE. mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski

Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE. mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski Zadania stawiane przed polską gospodarką Pakiet energetyczny 3x20 - prawne wsparcie rozwoju odnawialnych źródeł

Bardziej szczegółowo

Monitoring realizacji celów Programu rozwoju sektora energetycznego w województwie zachodniopomorskim do 2015 r. z częścią prognostyczną do 2030 r.

Monitoring realizacji celów Programu rozwoju sektora energetycznego w województwie zachodniopomorskim do 2015 r. z częścią prognostyczną do 2030 r. Monitoring realizacji celów Programu rozwoju sektora energetycznego w województwie zachodniopomorskim do 215 r. z częścią prognostyczną do 23 r. Marzena Budnik-Ródź, Agnieszka Myszkowska, Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH w Gorzowie Wlkp. Technik energetyk Technik urządzeń i systemów energetyki odnawialnej

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH w Gorzowie Wlkp. Technik energetyk Technik urządzeń i systemów energetyki odnawialnej ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH w Gorzowie Wlkp. Technik energetyk Technik urządzeń i systemów energetyki odnawialnej Patrząc na szybko rozwijającą się gospodarkę, ciągle rosnące zapotrzebowanie na energię

Bardziej szczegółowo

Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko Dla rozwoju infrastruktury i środowiska Plan Gospodarki Niskoemisyjnej w Gminie

Bardziej szczegółowo

Rozwój kogeneracji w Polsce perspektywy, szanse, bariery

Rozwój kogeneracji w Polsce perspektywy, szanse, bariery ITC Rozwój kogeneracji w Polsce perspektywy, szanse, bariery Janusz Lewandowski Sulechów, listopad 2011 Ogólne uwarunkowania 1. Kogeneracja jest uznawana w Polsce za jedną z najefektywniejszych technologii

Bardziej szczegółowo

Energetyka rozproszona Szanse i korzyści dla wszystkich samorządów przedsiębiorców mieszkańców

Energetyka rozproszona Szanse i korzyści dla wszystkich samorządów przedsiębiorców mieszkańców Energetyka rozproszona Szanse i korzyści dla wszystkich samorządów przedsiębiorców mieszkańców Mariusz Klimczak Prezes Zarządu Banku Ochrony Środowiska Wyobraź sobie mamy rok 2025 OZE Jesteśmy w gminie

Bardziej szczegółowo

Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski. dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r.

Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski. dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r. Rola kogeneracji w osiąganiu celów polityki klimatycznej i środowiskowej Polski dr inż. Janusz Ryk Warszawa, 22 październik 2015 r. Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych Rola kogeneracji w osiąganiu

Bardziej szczegółowo

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha.

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha. UWAGI ANALITYCZNE UDZIAŁ DOCHODÓW Z DZIAŁALNOŚCI ROLNICZEJ W DOCHODACH OGÓŁEM GOSPODARSTW DOMOWYCH W Powszechnym Spisie Rolnym w woj. dolnośląskim spisano 140,7 tys. gospodarstw domowych z użytkownikiem

Bardziej szczegółowo

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki.

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Efektem pierwszego etapu prac na Programem Rozwoju Miasta Łomża było powstanie analizy SWOT i

Bardziej szczegółowo

Ryszard Tokarski Prezes Zarządu Spółki EKOPLUS Kraków. Kraków, 14 stycznia 2010

Ryszard Tokarski Prezes Zarządu Spółki EKOPLUS Kraków. Kraków, 14 stycznia 2010 Ryszard Tokarski Prezes Zarządu Spółki EKOPLUS Kraków Kraków, 14 stycznia 2010 3 Ciepło sieciowe z kogeneracji Efektywny energetycznie produkt spełniający oczekiwania klientów 4 Ekoplus Sp. z o.o. Naszym

Bardziej szczegółowo

Stan energetyki odnawialnej w Polsce. Polityka Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie OZE

Stan energetyki odnawialnej w Polsce. Polityka Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie OZE Stan energetyki odnawialnej w Polsce. Polityka Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie OZE Paweł Sulima Wydział Energii Odnawialnych i Biopaliw Departament Rynków Rolnych XI Giełda kooperacyjna

Bardziej szczegółowo

Informacja o konkursach strukturalnych z UE na lata 2014-2020 (ogólnopolskie, regionalne) dla Wspólnot i Spółdzielni

Informacja o konkursach strukturalnych z UE na lata 2014-2020 (ogólnopolskie, regionalne) dla Wspólnot i Spółdzielni Informacja o konkursach strukturalnych z UE na lata 2014-2020 (ogólnopolskie, regionalne) dla Wspólnot i Spółdzielni W roku 2014r. odbyły się ostanie konkursy z pozostałości puli pieniężnej z UE drugiego

Bardziej szczegółowo

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii Katowice, 16 grudnia 2014 roku Wojewódzki Fundusz Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

Wydatki mieszkaniowe gospodarstw domowych i ubóstwo energetyczne Skala zjawiska i grupy wrażliwe

Wydatki mieszkaniowe gospodarstw domowych i ubóstwo energetyczne Skala zjawiska i grupy wrażliwe Wydatki mieszkaniowe gospodarstw domowych i ubóstwo energetyczne Skala zjawiska i grupy wrażliwe dr Piotr Kurowski Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Warszawa 23-VI-2014 Plan 1. Ubóstwo w Polsce: trendy

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU Według przepisów prawa UE i Polski inż. Bartłomiej Asztemborski basztemborski@kape.gov.pl dr inż. Ryszard Wnuk Zmień odpady na zysk - Biogazownia w Twojej gminie Rozwój

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: luty 2015 Kontakt: e mail: SekretariatUSPOZ@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100

Bardziej szczegółowo

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Działania PROW 2014-2020 bezpośrednio ukierunkowane na rozwój infrastruktury: Podstawowe usługi i odnowa wsi na obszarach wiejskich Scalanie gruntów

Bardziej szczegółowo

Copyright Urząd Regulacji Energetyki. Autor opracowania: Anna Buńczyk, Departament Przedsiębiorstw Energetycznych

Copyright Urząd Regulacji Energetyki. Autor opracowania: Anna Buńczyk, Departament Przedsiębiorstw Energetycznych Wydawca Urząd Regulacji Energetyki 00-872 Warszawa, ul. Chłodna 64 tel. (0-22) 661 62 38, fax (0-22) 661 63 19 e-mail: ure@ure.gov.pl adres internetowy: www.ure.gov.pl Copyright Urząd Regulacji Energetyki

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki Warszawa, 22 października 2015 r. 2 Polityka energetyczna Polski elementy

Bardziej szczegółowo

TARYFA DLA CIEPŁA Zespołu Elektrociepłowni Wrocławskich KOGENERACJA S.A.

TARYFA DLA CIEPŁA Zespołu Elektrociepłowni Wrocławskich KOGENERACJA S.A. Załącznik do Decyzji Nr OWR-4210-27/2014/1276/XV-A/AŁ Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 5 września 2014 2014 r. r. TARYFA DLA CIEPŁA Zespołu Elektrociepłowni Wrocławskich KOGENERACJA S.A. 1. OBJAŚNIENIA

Bardziej szczegółowo

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009 PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz Jan Pyka Grudzień 2009 Zakres prac Analiza uwarunkowań i czynników w ekonomicznych związanych zanych z rozwojem zeroemisyjnej gospodarki energii

Bardziej szczegółowo

Rynek ciepła ze źródeł odnawialnych w Polsce stan i tendencje rozwojowe

Rynek ciepła ze źródeł odnawialnych w Polsce stan i tendencje rozwojowe Rynek ciepła ze źródeł odnawialnych w Polsce stan i tendencje rozwojowe Janusz Starościk PREZES ZARZĄDU SPIUG Konferencja AHK, Warszawa 10 czerwca 2014 Rynek ciepła ze źródeł odnawialnych w Polsce Źródło:

Bardziej szczegółowo

1. Stan istniejący. Rys. nr 1 - agregat firmy VIESSMAN typ FG 114

1. Stan istniejący. Rys. nr 1 - agregat firmy VIESSMAN typ FG 114 1. Stan istniejący. Obecnie na terenie Oczyszczalni ścieków w Żywcu pracują dwa agregaty prądotwórcze tj. agregat firmy VIESSMAN typ FG 114 o mocy znamionowej 114 kw energii elektrycznej i 186 kw energii

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE GOSPODARKI

FINANSOWANIE GOSPODARKI FINANSOWANIE GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ W GMINACH OPRACOWANO NA PODSTAWIE PUBLIKACJI NOWA MISJA NISKA EMISJA DOTACJE I POŻYCZKI Z NARODOWEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA i GOSPODARKI WODNEJ W latach 2008

Bardziej szczegółowo

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Melania Nieć, Maja Wasilewska, Joanna Orłowska Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Struktura podmiotowa Województwo dolnośląskie W 2012 r. w systemie REGON w województwie dolnośląskim

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku Wstęp Publikacja Głównego Urzędu Statystycznego Produkt krajowy brutto Rachunki regionalne w 2013 r., zawiera informacje statystyczne dotyczące podstawowych

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020

Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020 Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020 efektywność energetyczna i odnawialne źródła energii Anna Drążkiewicz Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 42,4% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Rozdział 05. Uwarunkowania rozwoju miasta

Rozdział 05. Uwarunkowania rozwoju miasta ZZAAŁŁO śśeenniiaa DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE GMIINNYY SSTTRRZZEELLCCEE OPPOLLSSKIIEE Rozdział 05 Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY

KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY Rola i wpływ energetyki na gospodarkę Wraz z efektem mnożnikowym energetyka tworzy 7,9% wartości dodanej; 612 tys. miejsc pracy bezpośrednio i w sektorach powiązanych;

Bardziej szczegółowo

Rozwój kogeneracji gazowej

Rozwój kogeneracji gazowej Rozwój kogeneracji gazowej Strategia Grupy Kapitałowej PGNiG PGNiG TERMIKA jest największym w Polsce wytwórcą ciepła i energii elektrycznej w skojarzeniu. Zakłady PGNiG TERMIKA wytwarzają 11 procent produkowanego

Bardziej szczegółowo

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Szczecinie Warszawa, listopad 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Główne wnioski Wartość nakładów wewnętrznych 1 ogółem na działalność badawczo-rozwojową

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej I N F O R M A C J A o gospodarowaniu środkami w wojewódzkich funduszach ochrony środowiska i gospodarki wodnej w roku 27 Warszawa, maj 28 SPIS TREŚCI:

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

Wsparcie inwestycyjne dla instalacji wytwarzających ciepło z OZE

Wsparcie inwestycyjne dla instalacji wytwarzających ciepło z OZE Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Wsparcie inwestycyjne dla instalacji wytwarzających ciepło z OZE Dr Małgorzata Skucha Prezes Zarządu NFOŚiGW Warszawa, 09.12.2014 Oferta aktualna

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia energooszczędności i nowoczesnego budownictwa w nadchodzącym okresie programowania 2014-2020

Zagadnienia energooszczędności i nowoczesnego budownictwa w nadchodzącym okresie programowania 2014-2020 Zagadnienia energooszczędności i nowoczesnego budownictwa w nadchodzącym okresie programowania 2014-2020 Jakub Szymański Dyrektor Departamentu Rozwoju Regionalnego Urzędu Marszałkowskiego WM 11 grudnia

Bardziej szczegółowo

Finansowanie przez WFOŚiGW w Katowicach przedsięwzięć z zakresu efektywności energetycznej. Katowice, marzec 2016 r.

Finansowanie przez WFOŚiGW w Katowicach przedsięwzięć z zakresu efektywności energetycznej. Katowice, marzec 2016 r. Finansowanie przez WFOŚiGW w Katowicach przedsięwzięć z zakresu efektywności energetycznej Katowice, marzec 2016 r. Odnawialne źródła energii INSTALACJE FOTOWOLTAICZNE Informacje podstawowe - nasłonecznienie

Bardziej szczegółowo

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Nasza działalność skupia się na zagadnieniach z dziedziny energetyki, w szczególności efektywności energetycznej, zarządzania energią oraz ochrony środowiska.

Bardziej szczegółowo

OGRZEWNICTWO I CIEPŁOWNICTWO 1. Kod kursu : ISS202038W WYKŁAD CIEPŁOWNICTWO. Studia dzienne II (magisterskie)

OGRZEWNICTWO I CIEPŁOWNICTWO 1. Kod kursu : ISS202038W WYKŁAD CIEPŁOWNICTWO. Studia dzienne II (magisterskie) OGRZEWNICTWO I CIEPŁOWNICTWO 1 Kod kursu : ISS202038W WYKŁAD CIEPŁOWNICTWO Studia dzienne II (magisterskie) Aktualizacja : luty 2011 Piśmiennictwo 1. Kamler W. Ciepłownictwo, PWN Warszawa 1971,1980 2.

Bardziej szczegółowo

Programy priorytetowe NFOŚiGW wspierające rozwój OZE

Programy priorytetowe NFOŚiGW wspierające rozwój OZE Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Programy priorytetowe NFOŚiGW wspierające rozwój OZE Agnieszka Zagrodzka Dyrektor Departament Ochrony Klimatu Płock, 3 luty 2014 r. Narodowy Fundusz

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 15 grudnia 2000

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 15 grudnia 2000 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 15 grudnia 2000 w sprawie obowiązku zakupu energii elektrycznej ze źródeł niekonwencjonalnych i odnawialnych oraz wytwarzanej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła,

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Szkoleniowo-Badawczy w Zakresie Energii Odnawialnej w Ostoi

Ośrodek Szkoleniowo-Badawczy w Zakresie Energii Odnawialnej w Ostoi Ośrodek Szkoleniowo-Badawczy w Zakresie Energii Odnawialnej w Ostoi Odnawialne źródła energii jako szansa zrównoważonego rozwoju regionalnego 09.10.2014 1 1. Zrównoważony rozwój 2. Kierunki rozwoju sektora

Bardziej szczegółowo

TARYFA DLA CIEPŁA. Szczecin, 2015 r. Szczecińska Energetyka Cieplna Sp. z o.o. w Szczecinie

TARYFA DLA CIEPŁA. Szczecin, 2015 r. Szczecińska Energetyka Cieplna Sp. z o.o. w Szczecinie TARYFA DLA CIEPŁA Szczecin, 2015 r. w Szczecinie 1. Informacje ogólne 1. Taryfa zawiera ceny i stawki opłat za ciepło dostarczane odbiorcom przez Szczecińską Energetykę Cieplną Spółka z o.o. w Szczecinie,

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii w Gminie Kisielice. Doświadczenia i perspektywy. Burmistrz Kisielic Tomasz Koprowiak

Odnawialne źródła energii w Gminie Kisielice. Doświadczenia i perspektywy. Burmistrz Kisielic Tomasz Koprowiak Odnawialne źródła energii w Gminie Kisielice. Doświadczenia i perspektywy. Burmistrz Kisielic Tomasz Koprowiak Kisielice 2009 Ogólna charakterystyka gminy. Gmina Kisielice jest najbardziej wysuniętą na

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku pomp ciepła

Analiza rynku pomp ciepła Analiza rynku pomp ciepła Autor: Paweł Lachman - prezes Zarządu, Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła ("Czysta Energia" - 11/2014) W ostatnim czasie zauważalny jest rozwój rynku pomp ciepła,

Bardziej szczegółowo