Projekt okładki i karty tytułowej Janusz Obłucki. Rysunki Mariusz Koszuta. Redaktor inicjujący Beata Koźniewska. Redaktor Mirosława Kwiecińska

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Projekt okładki i karty tytułowej Janusz Obłucki. Rysunki Mariusz Koszuta. Redaktor inicjujący Beata Koźniewska. Redaktor Mirosława Kwiecińska"

Transkrypt

1 Autorka programu: mgr Janina Grzegorek wieloletnia nauczyciela biologii w II Liceum Ogólnokształcącym im. Stefana Batorego w Warszawie, dydaktyk na Wydziale Biologii UW, przewodnicząca Regionu Centralnego w programie Nowa Matura, lider Krajowej Grupy Biologów w programie reformy matury (SMART), autorka podręczników szkolnych, informatorów maturalnych oraz materiałów metodycznych i dydaktycznych dla nauczycieli biologii. Konsultant merytoryczny: prof. dr hab. Andrzej Jerzmanowski profesor na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, kierownik Pracowni Biologii Molekularnej Roślin w Instytucie Biologii Eksperymentalnej Roślin na Wydziale Biologii UW, profesor w Instytucie Biochemii i Biofizyki PAN w Warszawie, ekspert Krajowej Grupy Biologów w programie reformy matury (SMART), autor podręczników szkolnych, akademickich, książek pomocniczych dla nauczycieli, książek popularnonaukowych oraz publikacji w prasie specjalistycznej i codziennej. Projekt okładki i karty tytułowej Janusz Obłucki Rysunki Mariusz Koszuta Redaktor inicjujący Beata Koźniewska Redaktor Mirosława Kwiecińska Redaktor techniczny Bożenna Stępień ISBN c Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Spółka Akcyjna Warszawa 1999 Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Spółka Akcyjna Warszawa 1999 Wydanie pierwsze Arkuszy drukarskich: 5 Papier offset, kl. III, 70 g, cm Skład: Input T E X, tel. (0-22) Druk i oprawa: Pabianickie Zakłady Graficzne S.A.

2 SPIS TREŚCI I. WSTĘP I.1. Geneza programu / 5 I.2. Ogólna charakterystyka programu / 6 I.3. Adresaci programu / 7 I.4. Warunki realizacji programu / 9 II. CELE NAUCZANIA II.1. Sformułowania zawarte w podstawie programowej / 11 II.2. Program nauczania biologii w gimnazjum: kierunkowe cele nauczania biologii uzupełnione i uszczegółowione w stosunku do celów określonych w podstawie programowej / 12 II.3. Cele wychowawcze / 14 III. MATERIAŁ NAUCZANIA III.1. Treści nauczania określone w podstawie programowej / 15 III.2. Analiza podstawy programowej pod kątem doboru materiału nauczania do programu / 15 III.3. Materiał nauczania uszczegółowiona i uzupełniona treść podstawy programowej / 17 IV. PROCEDURY OSIĄGANIA CELÓW IV.1. Zalecane strategie i metody nauczania biologii / 20 IV.2. Zalecane formy organizacyjne / 25 V. STANDARD KSZTAŁCENIA V.1. Standardy wymagań w ujęciu operacyjnym / 30 V.2. Przykładowe techniki kontroli osiągnięć uczniów / 63 V.3. Przykładowe narzędzia sprawdzania i oceniania osiągnięć uczniów / 65 V.4. Propozycje wewnątrzszkolnych procedur sprawdzania i oceniania osiągnięć uczniów / 75

3

4 I. WSTĘP I.1. Geneza programu Prezentowany program nauczania biologii w gimnazjum powstał w związku z reformą polskiego systemu edukacji wchodzącą w życie 1 września 1999 roku. Istotnym elementem reformy (mającej na celu podniesienie poziomu wykształcenia społeczeństwa, wyrównanie szans edukacyjnych oraz zasadniczą poprawę jakości edukacji w Polsce) jest wprowadzenie nowej struktury szkolnictwa. W zreformowanej strukturze systemu szkolnego znajdują się: placówki wychowania przedszkolnego, sześcioletnie szkoły podstawowe, trzyletnie gimnazja, trzyletnie licea profilowane oraz równolegle funkcjonujące dwuletnie szkoły zawodowe i licea uzupełniające, szkoły policealne i szkoły wyższe. Najistotniejszą nowością w zreformowanej strukturze jest to, że dzięki wyodrębnieniu gimnazjum poszczególne etapy kształcenia obejmują grupy dzieci lub młodzieży w jednej i tej samej fazie rozwoju psychicznego i fizycznego. Pozwala to dostosować pracę szkoły do specyficznych potrzeb konkretnych grup wiekowych. Zmiana systemu szkolnego wymaga opracowania programów nauczania do poszczególnych typów szkół. Gimnazjum jest nowym typem szkoły, przeznaczonym dla młodzieży od trzynastego do szesnastego roku życia. Programy nauczania dla tego etapu kształcenia powinny uwzględniać treści umożliwiające nabycie umiejętności kluczowych, które w podstawie programowej zostały określone następująco: planowanie, organizowanie i ocenianie własnego uczenia się, przyjmowanie coraz większej odpowiedzialności za własną naukę oraz naukę rzetelnej pracy; skuteczne porozumiewanie się w różnych sytuacjach; prezentacja własnego punktu widzenia i branie pod uwagę poglądów innych ludzi; poprawne posługiwanie się językiem ojczystym; przygotowanie do publicznych wystąpień; 5

5 efektywne współdziałanie i praca w grupie; budowanie więzi międzyludzkich; podejmowanie indywidualnych i grupowych decyzji; skuteczne działanie na gruncie zachowania obowiązujących norm; rozwiązywanie problemów w twórczy sposób; poszukiwanie, porządkowanie i wykorzystywanie informacji z różnych źródeł oraz efektywne posługiwanie się technologią informacyjną; odnoszenie zdobytej wiedzy do praktyki oraz tworzenie potrzebnych doświadczeń i nawyków; rozwijanie sprawności umysłowych oraz osobistych zainteresowań; przyswajanie sobie metod i technik negocjacyjnego rozwiązywania konfliktów i problemów społecznych we własnych środowiskach. Ważną funkcją gimnazjum jest także wprowadzenie młodzieży w świat kultury i sztuki oraz w świat nauki, w tym ostatnim wypadku poprzez poznawanie języka pojęć, twierdzeń i metod, właściwych dla poszczególnych dziedzin nauki na poziomie umożliwiającym dalsze kształcenie. Niniejszy dokument zawiera nowy, przygotowany specjalnie dla gimnazjum, program nauczania biologii. Program został tak skonstruowany, by umożliwić w trakcie jego realizacji nabycie i doskonalenie wymienionych wyżej umiejętności kluczowych, a jednocześnie by umożliwić poznanie biologii jako dziedziny wiedzy, która ma coraz większe znaczenie w życiu społeczeństwa. I.2. Ogólna charakterystyka programu Program obejmuje całość biologii, jednak szczególny nacisk kładzie na zagadnienia związane z ekologią, funkcjonowaniem organizmu ludzkiego i wykorzystaniem osiągnięć biologii przez człowieka. Założeniem programu jest przedstawianie zagadnień biologicznych w powiązaniu z praktyką życia codziennego i unikanie nadmiernej szczegółowości. Zadaniem programu jest umożliwienie uczenia umiejętności na podstawie starannie wybranych, najbardziej istotnych wiadomości. Najważniejsze cechy programu przedstawiono poniżej. Program nauczania biologii w gimnazjum: obejmuje wszystkie cele edukacyjne i wszystkie osiągnięcia ucznia określone w aktualnej podstawie programowej dla biologii w gimnazjum (p. rozdz. II); w odniesieniu do treści nauczania w poszczególnych działach zachowuje proporcje zgodne ze znaczeniem i rozwojem współczesnych dyscyplin biologii oraz ich rolą w życiu współczesnego człowieka; uwzględnia elementy edukacji ekologicznej i zdrowotnej bezpośrednio łączące się z treścią nauczania biologii na etapie kształcenia gimnazjalnego; 6

6 uwzględnia najnowsze osiągnięcia naukowe (aktualizuje wiedzę biologiczną prezentowaną w dotychczasowych programach nauczania dla szkół podstawowych i średnich); wymusza inny sposób postrzegania biologii: nie jako przedmiotu wymagającego wyłącznie pamięciowego opanowania mało przydatnych informacji i terminów, ale jako wiedzy, która jest użyteczna w rozwiązywaniu problemów życia codziennego; dostosowuje stopień trudności treści nauczania do predyspozycji uczniów w przedziale wiekowym lat; określa standardy wymagań; treść nauczania jest prezentowana operacyjnie, w formie opisu czynności ucznia, z propozycją podziału standardów na dwa poziomy wymagań (podstawowy i ponadpodstawowy), w celu ułatwienia nauczycielom ewaluacji osiągnięć uczniów; zawiera propozycje metodyczne dotyczące sposobu realizacji; wskazuje obiektywne i skuteczne sposoby sprawdzania i oceniania osiągnięć uczniów w trakcie nauki (ocenianie wewnątrzszkolne) oraz na egzaminie preorientującym (ocenianie zewnętrzne) przewidzianym na końcu kształcenia gimnazjalnego. I.3. Adresaci programu Adresatami programu są w równej mierze uczniowie jak i nauczyciele. Przy tworzeniu niniejszego programu wzięto pod uwagę charakterystyczne cechy grupy wiekowej młodzieży, która będzie jego odbiorcami. Uczniowie, rozpoczynający gimnazjum w wieku 13 lat, są w trakcie dorastania (według faz rozwoju człowieka okres od 11/12 do 14/15 roku życia), a kończący gimnazjum 16-latkowie w okresie wczesnej młodości (według faz rozwoju człowieka okres od 14/15 do 18 roku życia). Okres dorastania wraz z okresem wczesnej młodości jest swoistym pomostem pomiędzy dzieciństwem i dorosłością. Jest to czas bardzo złożonych i burzliwych zmian anatomicznych (przede wszystkim intensywnego wzrostu ciała, rozwoju drugo- i trzeciorzędowych cech płciowych), fizjologicznych (przede wszystkim uczynnienia układu rozrodczego) i psychicznych najbardziej istotnych z punktu widzenia procesu dydaktycznego. U młodzieży z tego przedziału wiekowego: myślenie nabiera charakteru abstrakcyjnego; zaczyna się operowanie nie tylko konkretami, ale także pojęciami i sądami, co umożliwia rozważania filozoficzne, stawianie hipotez, przewidywanie i planowanie sposobów sprawdzania rozwiązań; rozwija się pamięć logiczna, co oznacza, że zapamiętywanie przestaje być mechaniczne, lecz opiera się na rozumieniu docierających informacji; 7

7 obserwuje się dążność do wieloaspektowego poznawania rzeczywistości, co w połączeniu z rozwijającym się krytycyzmem może wywoływać ostre konflikty z otoczeniem (rodzicami, nauczycielami); dokonują się pierwsze próby syntezy wiedzy o świecie: następuje rozwój procesów poznawczych mający związek z poszukiwaniami systemu wartości, zaczyna się kształtowanie światopoglądu, dochodzi do stawiania pytań zasadniczych (o to, kim jestem, jaki jest sens i cel życia, czy istnieją ostateczne wartości, na czym polega istota zjawisk itp.). Intensywny rozwój psychiczny wpływa na występowanie zróżnicowanych stanów emocjonalnych u młodych ludzi od agresji (złości, nienawiści, wrogości, zazdrości) poprzez stany obronne (strach, niepokój, smutek, żal) aż do stanów pozytywnych (miłości, wzruszenia, podniecenia, przyjemności). Jednocześnie młodzi ludzie odkrywają swoją odrębność (świadomość własnego ja ). Biorąc pod uwagę powyżej wymienione charakterystyczne cechy młodzieży gimnazjalnej, prezentowany program nauczania biologii kładzie szczególny nacisk na: zagadnienia, które umożliwiają zrozumienie istoty zachodzących zmian anatomicznych, fizjologicznych i częściowo psychicznych (treści nauczania dotyczące budowy i funkcjonowania organizmu człowieka); elementy edukacji zdrowotnej, które umożliwią świadome wspomaganie i ewentualne zapobieganie negatywnym skutkom intensywnego rozwoju anatomicznego i fizjologicznego; miejsce człowieka w przyrodzie, szczególną pozycję w stosunku do innych organizmów wchodzących podobnie jak my w skład biosfery, i wynikające stąd obowiązki; najistotniejsze hipotezy i teorie naukowe dotyczące istoty zjawisk biologicznych i rozwoju świata organicznego, które mogą być przydatne w krystalizowaniu poglądów na istniejącą rzeczywistość; doświadczalne sposoby poznawania zjawisk biologicznych (formułowanie problemów badawczych i hipotez, planowanie sposobów sprawdzania hipotez, przeprowadzanie prostych doświadczeń). Dla nauczycieli biologii, którzy zdecydują się nauczać w gimnazjum, program stanowi dokument o istotnym wpływie na organizację ich pracy dydaktyczno-wychowawczej. Nauczyciele, którzy będą posługiwać się tym programem nauczania biologii w gimnazjum, powinni zwrócić uwagę na następujące jego cechy wynikające z założeń zawartych w podstawie programowej: wszystkie zagadnienia są przedstawione nowocześnie zgodnie ze współczesną wiedzą biologiczną; inne, niż stosowane dotychczas w końcowych klasach szkoły podstawowej i pierwszej klasie szkoły średniej, są proporcje treści nauczania z poszczególnych dyscyplin biologicznych, np. skrótowo potraktowano przegląd systematyczny 8

8 organizmów, a rozbudowano zagadnienia dotyczące ekologii, ochrony środowiska, elementów anatomii i fizjologii człowieka, biotechnologii; stopień szczegółowości materiału nauczania jest mniejszy w porównaniu do stosowanego dotychczas, np. używa się jedynie niezbędnej terminologii naukowej; wyraźnie jest ukazana praktyczna przydatność wiedzy biologicznej; standardy wymagań, czyli operacyjnie ujęta treść nauczania, są zróżnicowane na dwa poziomy wymagań: podstawowy i ponadpodstawowy; wskazuje się konkretne obserwacje i proste doświadczenia biologiczne jako właściwy sposób poznawania świata organicznego; proponuje się sposoby sprawdzania i oceniania osiągnięć uczniów. I.4. Warunki realizacji programu Liczba godzin niezbędna do realizacji programu to 4 godziny w trzyletnim cyklu kształcenia, najlepiej podzielona następująco: 1 godzina tygodniowo w klasie I na realizację działów: Różnorodność organizmów, Ekologia, Człowiek i przyroda, 2 godziny tygodniowo w klasie II na realizację działów: Komórka, Funkcjonowanie roślin, Funkcjonowanie człowieka i zwierząt, 1 godzina tygodniowo w klasie III na realizację działów: Genetyka, Ewolucja, Biotechnologia. Alternatywnie 4 godziny w dwuletnim cyklu kształcenia niezbędne do realizacji programu można podzielić następująco: 2 godziny tygodniowo w pierwszym roku nauczania na realizację działów: Różnorodność organizmów, Ekologia, Człowiek i przyroda, Komórka, Funkcjonowanie roślin, 2 godziny tygodniowo w drugim roku nauczania na realizację działów: Funkcjonowanie człowieka i zwierząt, Genetyka, Ewolucja, Biotechnologia. 9

9 Liczebność klas nie powinna przekraczać 30 osób. Pożądane jest, w miarę możliwości, prowadzenie niektórych zajęć w mniejszych grupach, dotyczy to przede wszystkim zagadnień realizowanych w klasie II. Wskazane jest, by gimnazja miały pracownie biologiczne wyposażone w podstawowe pomoce dydaktyczne do nauczania i uczenia się biologii, takie jak: mikroskopy świetlne do obserwacji komórek i tkanek (oraz szkiełka mikroskopowe do samodzielnego wykonywania preparatów); zestawy gotowych preparatów mikroskopowych (tkanek roślinnych i zwierzęcych); zasuszone lub zakonserwowane okazy roślin i zwierząt; modele, np. budowy DNA, oka, ucha; tablice graficzne i plansze przedstawiające np. przebieg procesów biologicznych, organizmy chronione, rośliny użyteczne gospodarczo, grzyby jadalne i trujące; sprzęt audiowizualny (rzutniki pisma, magnetowidy, ew. komputery), foliogramy, filmy z zakresu ekologii i ochrony środowiska oraz dotyczące procesów fizjologicznych człowieka, ew. programy edukacyjne na płytach CD; podstawowe szkło laboratoryjne i podstawowy sprzęt do zajęć terenowych. Młodzież powinna mieć możliwość korzystania z prostych kluczy do oznaczania roślin i zwierząt oraz atlasów ukazujących różnorodność organizmów. Należy pamiętać o tym, że wiele pomocy dydaktycznych mogą przygotować nauczyciele wraz z uczniami samodzielnie, np. zasuszone okazy roślin, tablice graficzne, proste foliogramy i modele. Ważna jest także możliwość nauczania i uczenia się biologii poprzez obserwacje flory i fauny bliższej i dalszej okolicy w trakcie krótkich wycieczek, a także dłuższych zajęć terenowych, takich jak: zielone szkoły, ścieżki dydaktyczne, wycieczki np. do lasu, rezerwatu, parku narodowego, oczyszczalni ścieków. Program nauczania powinni realizować nauczyciele po studiach wyższych z zakresu biologii z przygotowaniem pedagogicznym lub nauczyciele z wieloletnią praktyką nauczania tego przedmiotu w dotychczasowych szkołach podstawowych lub średnich, którzy powinni w najbliższym czasie przejść szkolenia aktualizujące ich wiedzę merytoryczną i uzupełniające wiedzę dydaktyczną.

10 II. CELE NAUCZANIA II.1. Sformułowania zawarte w podstawie programowej W obowiązującej podstawie programowej dla biologii w gimnazjum sformułowano następujące cele edukacyjne oraz osiągnięcia ucznia: Cele edukacyjne 1. Rozwijanie zainteresowań biologicznych i skłanianie do samodzielnego poznawania świata żywego. 2. Poznawanie różnorodności świata żywego i środowisk życia organizmów. 3. Poznawanie i rozumienie podstawowych procesów życiowych organizmów. 4. Zrozumienie zasad funkcjonowania organizmu człowieka i kształtowanie zachowań prozdrowotnych. 5. Kształtowanie zachowań nastawionych na ochronę środowiska przyrodniczego. Osiągnięcia 1. Formułowanie hipotez. Analizowanie i interpretowanie wyników obserwacji i doświadczeń wraz z oceną ich wiarygodności. 2. Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie i interpretowanie wiedzy z różnych dziedzin, niezbędnej do wyjaśniania procesów życiowych. 3. Interpretowanie zależności między budową i funkcją układów i narządów w organizmie człowieka. Postrzeganie funkcjonowania organizmu ludzkiego jako integralnej całości. 4. Interpretowanie zależności między środowiskiem życia organizmu a jego budową i funkcjonowaniem. 5. Analizowanie struktury i funkcjonowania wybranych ekosystemów. 6. Ocenianie zmian zachodzących w środowisku przyrodniczym w wyniku oddziaływania człowieka i ich wpływu na jakość życia i umiejętności znajdowania środków zaradczych. 7. Analizowanie przyczyn zakłóceń stanu zdrowia człowieka, przewidywanie skutków własnych decyzji w tym zakresie. Prowadzenie zdrowego trybu życia. 11

11 II.2. Program nauczania biologii w gimnazjum: kierunkowe cele nauczania biologii uzupełnione i uszczegółowione w stosunku do celów określonych w podstawie programowej W ujęciu zawartym w podstawie zarówno cele ogólne kształcenia (p. podrozdz. I.1), jak i cele specyficzne dla biologii (p. podrozdz. II.1) wskazują generalne kierunki dążeń, ale nie określają dokładnie, co ma być osiągnięte w procesie nauczania uczenia się. Sprecyzowanie, konkretyzacja i uszczegółowienie celów zapisanych ogólnie operacjonalizacja wymaga czynnościowego ujęcia celów, co umożliwia ich formułowanie jako zamierzonych osiągnięć ucznia. Cele operacyjne muszą być uporządkowane i poklasyfikowane. W niniejszym programie nauczania uwzględniamy najbardziej znaną taksonomię celów nauczania, według której wyróżniamy dwa poziomy, a w nich cztery kategorie celów: Poziomy celów I. Wiadomości II. Umiejętności Kategorie celów A. Zapamiętanie wiadomości B. Rozumienie wiadomości C. Stosowanie wiadomości w sytuacjach typowych D. Stosowanie wiadomości w sytuacjach problemowych W tym miejscu podajemy tylko kierunkowe cele nauczania biologii w gimnazjum, z uwzględnieniem ich podziału na dwa poziomy (wiadomości i umiejętności), natomiast szczegółowe kategorie celów zamieszczamy w rozdziale V. Aby przedstawione tu kierunkowe cele nauczania biologii były czytelne, sformułowano je szczegółowiej w porównaniu do formy przyjętej w podstawie programowej oraz powiązano z głównymi zagadnieniami materiału nauczania (p. podrozdz. III.1). Formułując cele, kierowano się także założonymi efektami końcowymi, czyli osiągnięciami określonymi w podstawie programowej (p. podrozdz. II.1). Aby zagwarantować ich osiągnięcie, należało w programie nieco szerzej niż w podstawie potraktować treść nauczania, odpowiednio uzupełniono też cele kierunkowe. Kierunkowe cele nauczania. Poziom I wiadomości W wyniku realizacji programu nauczania biologii uczeń powinien wykazać się wiadomościami dotyczącymi: istoty życia na Ziemi; różnorodności organizmów i zasad ich klasyfikacji; najbardziej charakterystycznych cech budowy i biologii organizmów z poszczególnych królestw świata organicznego; zależności istniejących między organizmami tego samego i różnych gatunków oraz między organizmami i środowiskiem, w którym żyją; 12

12 znaczenia przyrodniczego i gospodarczego różnych grup organizmów; struktury i funkcjonowania ekosystemów i całej biosfery; działań człowieka w środowisku przyrodniczym, z uwzględnieniem ich wpływu na stan przyrody i egzystencję człowieka; sposobów ochrony przyrody i środowiska; podstaw budowy i funkcjonowania komórek i tkanek; podstaw budowy i przebiegu procesów życiowych roślin kwiatowych i zwierząt; podstaw budowy i przebiegu procesów fizjologicznych człowieka; zasad higienicznego trybu życia; etapów biologicznego i psychicznego rozwoju człowieka; genetycznych i środowiskowych uwarunkowań chorób człowieka, elementów epidemiologii i profilaktyki; podstaw mechanizmu dziedziczenia cech ze szczególnym uwzględnieniem genetyki człowieka; istoty procesu ewolucji; podstawowych zasad metodologii badań biologicznych; zastosowań biotechnologii w życiu codziennym i działalności gospodarczej człowieka. Kierunkowe cele nauczania. Poziom II umiejętności W wyniku realizacji programu nauczania biologii uczeń powinien opanować umiejętności: wykazywania jedności i różnorodności świata organicznego; klasyfikowania organizmów według określonych kryteriów; stosowania atlasów i prostych kluczy do oznaczania roślin i zwierząt żyjących w najbliższym otoczeniu; wykazywania zależności między organizmami tego samego i różnych gatunków; określania potrzeb życiowych organizmów; analizy współzależności między budową i biologią organizmów a ich środowiskiem życia, określania roli poszczególnych grup organizmów w przyrodzie, życiu i gospodarce człowieka; analizy struktury i zasad funkcjonowania przykładowych ekosystemów; wartościowania działań człowieka w środowisku przyrodniczym; oceny stanu środowiska w ujęciu lokalnym i globalnym; uzasadniania konieczności działań na rzecz ochrony środowiska; projektowania działań na rzecz ochrony środowiska w najbliższym otoczeniu; wykazywania zależności między budową i funkcją komórek, tkanek, narządów i układów narządów w organizmach roślin, zwierząt i człowieka; charakteryzowania podstawowych procesów metabolicznych i fizjologicznych; porównywania budowy, procesów życiowych i środowisk życia różnych organizmów; postrzegania organizmu człowieka jako integralnej całości; 13

13 rozróżniania etapów biologicznego i psychicznego rozwoju człowieka i określania potrzeb z nimi związanych; analizowania czynników warunkujących zdrowie człowieka; wdrażania zasad higienicznego trybu życia; wskazywania genetycznych i środowiskowych przyczyn chorób człowieka z uwzględnieniem elementów epidemiologii i profilaktyki; analizowania roli informacji genetycznej i sposobu jej przekazywania komórkom i organizmom potomnym; wskazywania genetycznych i środowiskowych uwarunkowań zmienności organizmów; uzasadniania roli zmienności mutacyjnej i doboru naturalnego w ewolucji świata organicznego; wykazywania roli biotechnologii w życiu codziennym i działalności gospodarczej człowieka; oceniania pozytywnych i negatywnych skutków wdrażania współczesnych metod biotechnologicznych; posługiwania się sprzętem optycznym i laboratoryjnym; planowania i przeprowadzania obserwacji i prostych doświadczeń zgodnie z metodologią badań biologicznych i wnioskowania na podstawie ich wyników; korzystania z różnych źródeł informacji w uczeniu się biologii; konstruowania różnych form wypowiedzi (słownych, pisemnych, graficznych) dotyczących problemów biologicznych; rozwiązywania testów biologicznych. II.3. Cele wychowawcze Biologia jest przedmiotem, który umożliwia realizację wielu celów wychowawczych. W wyniku realizacji programu nauczania biologii w gimnazjum, uczeń powinien: prowadzić zdrowy tryb życia i stosować zasady profilaktyki zdrowotnej; przewidywać skutki stosowania używek (papierosów, alkoholu, narkotyków); dbać o stan środowiska przyrodniczego; wykazywać właściwą postawę wobec organizmów; podejmować działania na rzecz ochrony środowiska w swoim otoczeniu, skłaniać innych do takich działań; doceniać rolę przyrody w życiu człowieka, być wrażliwym na jej piękno i rozumieć potrzebę zachowania bioróżnorodności; rozwijać zainteresowania przyrodnicze, aktywnie poznawać przyrodę poprzez obserwacje i doświadczenia; umieć krytycznie oceniać rolę człowieka w przyrodzie; odróżniać fakty i uznane teorie naukowe dotyczące problemów biologicznych od subiektywnych opinii i sądów. 14

14 III. MATERIAŁ NAUCZANIA III.1. Treści nauczania określone w podstawie programowej 1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona służy (komórki, tkanki, organy). 2. Przykłady różnych sposobów pełnienia tych samych funkcji życiowych przez organizmy zależnie od warunków środowiska. 3. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 4. Stan zdrowia i choroby. Przykłady chorób zakaźnych oraz patologii w działaniu narządów; elementy epidemiologii, profilaktyki i leczenia omawianych chorób. 5. Etapy biologicznego i psychicznego rozwoju człowieka i potrzeby z nimi związane. 6. Informacja dziedziczna; cechy organizmu wynikające z wpływu genów i oddziaływań środowiskowych. 7. Relacje wewnątrz- i międzygatunkowe w przyrodzie. Krążenie materii i przepływ energii w różnych układach przyrodniczych. 8. Działania człowieka w środowisku przyrodniczym i ich konsekwencje. III.2. Analiza podstawy programowej pod kątem doboru materiału nauczania do programu Przygotowując materiał nauczania do programu biologii w gimnazjum, wyszliśmy z założenia, że należy: a) nawiązać do treści nauczania określonej w podstawie programowej dla szkoły podstawowej, b) ustalić działy nauczania w kolejności możliwej do realizacji w poszczególnych klasach gimnazjum, c) uszczegółowić materiał nauczania określony w podstawie programowej oraz uzupełnić go o te elementy, które są niezbędne do zrealizowania zawartych w podstawie celów kształcenia. W programie nauczania proponujemy rozpocząć od ukazania różnorodności świata organicznego oraz zasad jego funkcjonowania w ścisłym związku ze środowiskiem dotyczy to zagadnień 2, 7, 8 oraz częściowo 1 z podstawy programowej. Propozycja ta wynika z przekonania, że treść nauczania dotycząca wymienionych 15

15 problemów jest najłatwiejsza do opanowania, bezpośrednio nawiązuje do zagadnień poruszanych w szkole podstawowej i lepiej ukazuje to, czym całościowo zajmuje się biologia. W związku z tym proponujemy, aby w klasie pierwszej realizować następujące trzy działy: Różnorodność organizmów; Ekologia; Człowiek i przyroda. Realizacja działu Różnorodność organizmów powinna uświadomić uczniom, że fascynująca różnorodność życia na Ziemi wynika z natury procesu ewolucji. Z tego powodu wprowadzamy krótki przegląd królestw świata organicznego, który pokazuje przystosowania do pełnienia podobnych funkcji życiowych u organizmów różniących się stopniem komplikacji budowy i środowiskiem życia. Całościowy, choć skrótowy, przegląd organizmów umożliwia realizację tematyki z zakresu ekologii (zagadnienie 7 z podstawy programowej). Nieco szersze, niż to sugeruje podstawa programowa, ujęcie treści ekologicznych jest niezbędne na tym etapie kształcenia. Młodzi ludzie powinni wynieść ze szkoły przeświadczenie, że istniejąca w otaczającej ich przyrodzie naturalna równowaga, która wynika z obiektywnych zasad jej funkcjonowania, jest wartością wymagającą ochrony. Bezpośrednio z tym zagadnieniem wiąże się wiedza o miejscu i roli człowieka w przyrodzie. Dział Człowiek i przyroda dostarcza informacji o roli człowieka w procesach ekologicznych, jego wpływie na funkcjonowanie przyrody oraz racjonalnym podejściu do jej ochrony. Nacisk na te zagadnienia jest szczególnie istotny ze względu na nasiloną w naszych czasach degradację środowiska. W klasie drugiej proponujemy realizować trzy działy: Komórka; Funkcjonowanie roślin; Funkcjonowanie człowieka i zwierząt, co odnosi się do zagadnień 3, 4, 5 oraz częściowo do zagadnienia 1 z podstawy programowej. Wybierając treść do tej części programu, kierowaliśmy się intencją przekazania podstaw wiedzy pozwalającej zrozumieć, że makroskopowe przejawy życia są w dużej mierze skutkiem tego, co dzieje się na poziomie mikroskopowym. Realizacja tych zagadnień będzie możliwa dopiero w klasie drugiej, ponieważ wyjaśnianie istoty procesów metabolicznych i fizjologicznych wymaga uwzględniania niektórych treści programowych z chemii i fizyki. W tej części programu, zgodnie z założeniami podstawy, najwięcej uwagi poświęcamy zagadnieniom dotyczącym budowy i procesów życiowych człowieka. Uzasadnieniem takiego podejścia jest fakt, że wiedza z tego zakresu wychodzi naprzeciw naturalnej ciekawości, ma bowiem oczywiste praktyczne odniesienie do problemów własnego ciała, z którymi młodzież styka się na co dzień. Uwzględnienie budowy roślin (ograniczone do roślin kwiatowych) i zwierząt pod kątem ich przystosowań do różnych funkcji życiowych (zagadnienie 1 podstawy programowej) ma na celu wyrobienie przeświadczenia, że pod względem biologicznym organizm człowieka nie jest wyjątkiem, a jego budowa, potrzeby i procesy życiowe mają swoje odpowiedniki u innych organizmów żyjących na Ziemi. W klasie trzeciej proponujemy realizację ostatnich trzech działów: Genetyka; Ewolucja; Biotechnologia. Taki dobór treści tej części programu wynika z faktu, że wyjaśnianie podstaw dziedziczenia cech i związanych z tym problemów (zagadnienie 6 z podstawy programowej) jest łatwiejsze, gdy są już przerobione podstawy 16

16 molekularnej organizacji życia. Uwzględnienie zagadnień dotyczących ewolucji umożliwia podsumowanie dotąd przyswojonych treści programowych; pozwala też zrozumieć pozornie sprzeczny fakt ogromnego zróżnicowania świata organicznego, a jednocześnie uderzających podobieństw organizmów, przede wszystkim na poziomie molekularnym i komórkowym. Tematyka dotycząca biotechnologii wiąże się z zagadnieniem 8 z podstawy programowej. Jej szersze potraktowanie jest podyktowane przede wszystkim tym, że pokazuje ona bardzo wyraźnie praktyczny aspekt wiedzy biologicznej. Wychodzi też naprzeciw powszechnemu dziś zainteresowaniu takimi kierunkami rozwoju biologii, jak: inżynieria genetyczna, rewolucja w rolnictwie i medycynie, klonowanie, i pomaga ustosunkować się do obaw i niepokojów, które się z nimi wiążą. III.3. Materiał nauczania uszczegółowiona i uzupełniona treść podstawy programowej I. Różnorodność organizmów Organizmy i ich klasyfikacja: zjawisko życia; jedność i różnorodność życia na Ziemi; klasyfikowanie organizmów. Królestwa świata ożywionego: wirusy bezkomórkowe formy życia; królestwo bakterii; królestwo protistów; królestwo grzybów; królestwo roślin zielonych; królestwo zwierząt. II. Ekologia Organizm i populacja: adaptacje i nisza ekologiczna; struktura i stosunki ilościowe w populacjach. Zależności wewnątrz- i międzygatunkowe: konkurencja; zjadający i zjadani, symbioza i współbiesiadnictwo; wpływ człowieka na zależności międzygatunkowe. Ekosystem: składniki ekosystemu; zależności pokarmowe; przepływ energii i obieg materii w ekosystemie; przemiany ekosystemów. Geografia życia na Ziemi: biosfera; klimat i biomy; historia kontynentów i organizmów. III. Człowiek i przyroda Myślistwo i hodowla zwierząt: myślistwo i rybołówstwo; pasterstwo i hodowla zwierząt. Rolnictwo: rośliny uprawne; chwasty; szkodniki i choroby roślin; nawożenie; melioracja. 17

17 Surowce naturalne i energia: lasy i leśnictwo; górnictwo; energetyka. Zanieczyszczenie środowiska: metale ciężkie; tlenki siarki, azotu i kwaśne deszcze; dwutlenek węgla i efekt cieplarniany; związki chlorowcoorganiczne i dziura ozonowa. Ochrona przyrody i środowiska: zagrożona przyroda; ochrona różnorodności biologicznej; rozwój zrównoważony; ochrona środowiska na co dzień. IV. Komórka Budowa komórki: obserwacja komórek; komórki bakteryjne, roślinne i zwierzęce; błona komórkowa; organelle komórkowe; transport przez błony; podział komórki; różne typy komórek. Chemiczne składniki komórki: woda; węglowodany; tłuszcze; białka; kwasy nukleinowe; przemiana materii i energii. V. Funkcjonowanie roślin Podstawowe części rośliny: budowa rośliny kwiatowej; liście; korzenie; łodyga; różnorodność w budowie roślin. Czynności życiowe rośliny: rozmnażanie się roślin; rozwój i wzrost rośliny, ruchy tropiczne roślin. VI. Funkcjonowanie człowieka i zwierząt Odżywianie: znaczenie odżywiania; pokarm jako źródło życiodajnej energii; składniki pokarmu niezbędne do wzrostu, naprawy i regulacji funkcji komórek; zasady zdrowego żywienia; zalecenia zdrowego żywienia; obróbka i przechowywanie produktów spożywczych; układ pokarmowy człowieka trawienie i wchłanianie; układ pokarmowy i odżywianie się zwierząt. Oddychanie: podstawowe wiadomości o oddychaniu; oddychanie komórkowe; wymiana gazowa u człowieka; choroby układu oddechowego; różne formy wymiany gazowej u zwierząt. Układ krwionośny i jego funkcje: krew; układ krwionośny człowieka; choroby serca; układ odpornościowy i odporność człowieka; grupy krwi; układ krążenia u zwierząt. Skóra, kości, mięśnie, ruch: skóra; szkielet człowieka; mięśnie; sposoby poruszania się zwierząt. Wydalanie: wydalanie u człowieka; wydalanie i sposoby osmoregulacji u zwierząt. 18

18 Narządy zmysłów i koordynacja: układ nerwowy człowieka; układ nerwowy u zwierząt; zmysły i narządy zmysłów; hormony i układ wydzielania wewnętrznego u człowieka; hormony u zwierząt. Zdrowie i choroby: choroby zakaźne, choroby nowotworowe; choroby metaboliczne i alergiczne; choroby psychiczne. Rozmnażanie się i rozwój człowieka: budowa układu rozrodczego i fizjologia zapłodnienia; etapy biologicznego i psychicznego rozwoju człowieka. Rozmnażanie się zwierząt: rozmnażanie bezpłciowe; rozmnażanie płciowe; ochrona zarodka i opieka nad potomstwem. VII. Genetyka Dziedziczenie cech i genetyka mendlowska: zjawisko dziedziczenia; reguły Mendla; genetyka człowieka; choroby dziedziczne. Rola kwasów nukleinowych w dziedziczeniu: struktura DNA a zapis i powielanie informacji genetycznej; synteza białka; biologia molekularna. VIII. Ewolucja Ewolucja i wspólne pochodzenie organizmów: istota ewolucji; dowody ewolucji i wspólnego pochodzenia organizmów; przyczyny ewolucji. Ewolucja i geny: genetyczna zmienność organizmów; ewolucja zachodząca na naszych oczach. Historia życia na Ziemi: ewolucja komórki i procesów przemiany materii i energii; główne etapy ewolucji roślin i zwierząt. IX. Biotechnologia Biotechnologia tradycyjna: klasyczne produkty biotechnologii; współczesne oblicze tradycyjnej biotechnologii. Biotechnologia współczesna: manipulowanie DNA; sekwencja nukleotydów ludzkiego DNA; klonowanie organizmów; bezpieczeństwo i problemy etyczne współczesnej biotechnologii.

19 IV. PROCEDURY OSIĄGANIA CELÓW IV.1. Zalecane strategie i metody nauczania biologii Osiąganie celów nauczania biologii wymaga odpowiedniej organizacji procesu nauczania tego przedmiotu. Właściwie zorganizowany proces dydaktyczny powinien nie tylko umożliwiać opanowanie przez uczniów wiadomości, ale przede wszystkim nabywanie umiejętności nadających się do zastosowania zarówno w sytuacjach typowych, znanych uczniowi, jak i problemowych, nowych dla ucznia. Spełnienie tego warunku jest możliwe dzięki zastosowaniu odpowiednich strategii, metod nauczania i form organizacyjnych. Przez strategię nauczania rozumiemy celowe zastosowanie określonej metody lub kombinacji metod nauczania. Proces dydaktyczny zostaje podporządkowany regułom przyjętej strategii po to, aby osiągnąć odpowiedni poziom zaangażowania uczniów. W dydaktyce można wyróżnić cztery podstawowe strategie nauczania: asocjacyjną, operacyjną, problemową i emocjonalną. Strategia asocjacyjna Tę strategię, polegającą na przekazywaniu wiedzy, którą uczeń ma przyswoić, powinno się stosować w nauczaniu biologii najrzadziej. Słowne metody nauczania (w szczególności: wykład, pogadanka), reprezentujące strategię asocjacyjną, mogą być stosowane we fragmentach lekcji, które dotyczą zagadnień teoretycznych. Zagadnienia te wymagają definiowania lub wyjaśniania, np. wprowadzania pojęć ekologicznych (biom, ekosystem, biocenoza, populacja, producent, konsument, destruent) lub genetycznych (gen, allel, homozygota, heterozygota); przedstawiania istoty procesów metabolicznych i fizjologicznych; wyjaśniania istoty ewolucji. Stosując taką strategię, nauczyciel musi dbać o to, aby wykład był wspomagany dostępnymi środkami dydaktycznymi, np. ilustracjami książkowymi, foliogramami, tablicami graficznymi. 20

20 Strategie: operacyjna i problemowa Są to strategie, które w nauczaniu biologii powinno się stosować najczęściej. Model strategii operacyjnej polega na ukierunkowaniu działań ucznia. Na początku poznaje on cel działania, następnie obserwuje wzorowe wykonanie zadania przez nauczyciela lub innego ucznia, a potem samodzielnie wykonuje takie samo lub podobne zadanie pod kontrolą nauczyciela. Strategia problemowa polega na takim zorganizowaniu procesu dydaktycznego przez nauczyciela, by uczniowie samodzielnie zdobywali wiedzę poprzez rozwiązywanie problemów teoretycznych i praktycznych. Do obu tych strategii przede wszystkim nadają się badawcze i obserwacyjne metody nauczania. Te pierwsze umożliwiają stworzenie uczniom sytuacji problemowych, których rozwiązanie wymaga przeprowadzenia doświadczeń, modelowania lub pomiaru i obliczeń, np. statystycznych. Metody obserwacyjne opierają się na poznawaniu w wyniku obserwacji środowiska przyrodniczego, okazów naturalnych roślin i zwierząt, preparatów mikroskopowych, a także w wyniku oglądania i analizy modeli, filmów i innych pomocy dydaktycznych. Przykłady stosowania strategii operacyjnej i problemowej 1. Nauczyciel pokazuje, w jaki sposób ustawia się światło w mikroskopie oraz obraz mikroskopowy w małym i dużym powiększeniu. Następnie uczniowie otrzymują gotowe preparaty mikroskopowe (np. tkanek zwierzęcych) i samodzielnie wykonują podobne operacje. Nauczyciel sprawdza, jak uczniowie sobie radzą, i w razie potrzeby pomaga. 2. Nauczyciel demonstruje przygotowanie preparatu mikroskopowego z wewnętrznej skórki liścia cebuli. Gotowy preparat uczniowie oglądają pod mikroskopem, a następnie samodzielnie wykonują preparat mikroskopowy, np. z liścia moczarki. 3. Nauczyciel rysuje na tablicy schemat hipotetycznej komórki roślinnej z oznaczeniami: ściana komórkowa, błona plazmatyczna, jądro, wodniczka, cytoplazma, chloroplasty. Uczniowie wykonują preparat mikroskopowy z liścia moczarki, oglądają go i rysują w zeszytach jedną komórkę tego liścia. Nauczyciel sprawdza, czy rysunki uczniów oddają kształt i proporcje budowy oglądanej komórki oraz czy struktury komórkowe są właściwie oznaczone. 4. Nauczyciel rysuje na tablicy schemat łańcucha pokarmowego w lesie. Następnie uczniowie oglądają film o biocenozie jeziora i samodzielnie rysują schemat łańcucha pokarmowego tej biocenozy. 5. Na wycieczce uczniowie wraz z nauczycielem zbierają okazy zielnych roślin kwitnących. Po powrocie do szkoły nauczyciel pokazuje na przykładzie jednej rośliny, w jaki sposób należy przygotować rośliny do zasuszenia. Uczniowie przygotowują do zasuszenia pozostałe rośliny. Następnie nauczyciel może udzielić wskazówek, jak wykonać zielnik. 6. Na terenowych zajęciach z ekologii nauczyciel pokazuje, w jaki sposób za pomocą metalowej ramki o wymiarach 1 m 1 m można określić zagęszczenie 21

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data 1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona służy ( komórki,

Bardziej szczegółowo

KONKURS BIOLOGICZNY GIMNAZJUM ETAP I JEDNOŚĆ I RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW. WIADOMOŚCI:

KONKURS BIOLOGICZNY GIMNAZJUM ETAP I JEDNOŚĆ I RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW. WIADOMOŚCI: KONKURS BIOLOGICZNY GIMNAZJUM ETAP I JEDNOŚĆ I RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW. WIADOMOŚCI: 1. Szczeble organizacji materii żywej (komórki, tkanki roślinne i zwierzęce, narządy i układy narządów). 2. Budowa chemiczna

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z biologii do klasy III.

Rozkład materiału z biologii do klasy III. Rozkład materiału z biologii do klasy III. L.p. Temat lekcji Treści programowe Uwagi 1. Nauka o funkcjonowaniu przyrody. 2. Genetyka nauka o dziedziczności i zmienności. -poziomy różnorodności biologicznej:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY

PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY Danuta Rozmarynowska Gimnazjum Publiczne w Głuszycy PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY I. Wyjątki z rozporządzeń MENiS w sprawie programów nauczania.

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK ZAJĘĆ POZALEKCYJNYCH

DZIENNIK ZAJĘĆ POZALEKCYJNYCH DZIENNIK ZAJĘĆ POZALEKCYJNYCH REALIZOWANYCH W RAMACH PROGRAMU ROZWOJOWEGO SZKOŁY w projekcie Dolnośląska szkoła liderem projakościowych zmian w polskim systemie edukacji Priorytet IX Rozwój wykształcenia

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III. Karty pracy. 1.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WOJEWÓDZKIEGO KONKURSU BIOLOGICZNEGO DLA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ W ROKU SZKOLNYM 2007/2008

REGULAMIN WOJEWÓDZKIEGO KONKURSU BIOLOGICZNEGO DLA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ W ROKU SZKOLNYM 2007/2008 REGULAMIN WOJEWÓDZKIEGO KONKURSU BIOLOGICZNEGO DLA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ W ROKU SZKOLNYM 2007/2008 I. ZAŁOŻENIA OGÓLNE I CELE KONKURSU Konkurs przeznaczony jest dla uczniów gimnazjów. Organizatorem konkursu

Bardziej szczegółowo

Anna Drężek nauczycielka przyrody Prywatna Szkoła Podstawowa im. Zofii i Jędrzeja Moraczewskich w Sulejówku

Anna Drężek nauczycielka przyrody Prywatna Szkoła Podstawowa im. Zofii i Jędrzeja Moraczewskich w Sulejówku Anna Drężek nauczycielka przyrody Prywatna Szkoła Podstawowa im. Zofii i Jędrzeja Moraczewskich w Sulejówku Opinia o Programie nauczania przyrody w szkole podstawowej autorstwa: Barbary Klimuszko, Janiny

Bardziej szczegółowo

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów Temat Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się Sposoby oddychania Sposoby rozmnażania się Bakterie a wirusy Protisty Glony przedstawiciele trzech królestw Wymagania na

Bardziej szczegółowo

Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym)

Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym) Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym) Program przeznaczony do realizacji w roku szkolnym 2003/04

Bardziej szczegółowo

SZKOLNE KOŁO PRZYRODNICZE

SZKOLNE KOŁO PRZYRODNICZE SZKOLNE KOŁO PRZYRODNICZE PROGRAM ZAJĘĆ Kamila Wyleżek ROK SZKOLNY 2015/2016 CHARAKTERYSTYKA PROGRAMU Program zajęć szkolnego koła przyrodniczego przeznaczony jest dla uczniów klas gimnazjum oraz I przysposabiającej

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ

EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ 1. Umiejscowienie studiów w obszarze nauki Studia podyplomowe, realizowane są jako kierunek kształcenia obejmujący wybrane

Bardziej szczegółowo

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU Dział VII. EKOLOGIA NAUKA O ŚRODOWISKU wyróżnia elementy żywe i nieożywione w obserwowanym ekosystemie oblicza zagęszczenie wybranej rośliny na badanym terenie określa znaczenie wiedzy ekologicznej w życiu

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY 2014/2015. OPRACOWAŁ: Wiesław Chomiuk

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY 2014/2015. OPRACOWAŁ: Wiesław Chomiuk PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY 2014/2015 OPRACOWAŁ: Wiesław Chomiuk Wymagania edukacyjne opracowane zostały w oparciu o: podstawę programową przedmiotu przyroda z dn.23.08.2007r. (kl. V- VI)

Bardziej szczegółowo

Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy.

Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy. Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy. PROCES PLANOWANIA ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH MOŻE BYĆ ROZDZIELONY NA TRZY ETAPY:

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z BIOLOGII I ELEMENTÓW EKOLOGII

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z BIOLOGII I ELEMENTÓW EKOLOGII I Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Chrobrego w Gnieźnie PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z BIOLOGII I ELEMENTÓW EKOLOGII 1 Założenia. 1. Rzetelne ocenianie pozwala na realizację pewnych założeń, np.:

Bardziej szczegółowo

Ogólne kryteria oceniania z biologii

Ogólne kryteria oceniania z biologii Ogólne kryteria oceniania z biologii Ocenę celującą otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie wykracza poza obowiązujący program nauczania, a ponadto spełnia jeden z warunków: opanował w pełni rozszerzone

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo

Tryb ustalania i podwyższania oceny semestralnej oceny semestralnej, końcoworocznej:

Tryb ustalania i podwyższania oceny semestralnej oceny semestralnej, końcoworocznej: Przedmiotowy system oceniania geografia gimnazjum Przedmiotowy system oceniania z geografii w gimnazjum opracowany w oparciu o : 1. Podstawę programową. 2. Rozporządzenie MEN z dnia 21.03.2001r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Biologicznych

Wydział Nauk Biologicznych Wydział Nauk Biologicznych Interesujesz się... Biologia sp. biologia człowieka rozwojem biologicznym człowieka i jego ewolucją populacjami pradziejowymi biologicznymi i psychologicznymi uwarunkowaniami

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS 4-6 W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W ZAMOŚCIU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS 4-6 W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W ZAMOŚCIU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS 4-6 W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W ZAMOŚCIU 1. Kryteria ocen i osiągnięć uczniów. Sprawdzanie efektów nauczania odbywa się systematycznie w zróżnicowanej

Bardziej szczegółowo

Program zajęć przyrodniczych realizowanych w ramach programu : Nasza szkoła-moja przyszłość

Program zajęć przyrodniczych realizowanych w ramach programu : Nasza szkoła-moja przyszłość Nr projektu : POKL.09.01.02-02-128/12 pt: Nasza szkoła-moja Przyszłość Program zajęć przyrodniczych realizowanych w ramach programu : Nasza szkoła-moja przyszłość Wstęp Coraz częściej pragniemy dalekich

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA. z przedmiotu Edukacja dla bezpieczeństwa

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA. z przedmiotu Edukacja dla bezpieczeństwa PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z przedmiotu Edukacja dla bezpieczeństwa Przedmiotowy System Oceniania opracowany jest zgodnie z Zasadami Oceniania Wewnątrzszkolnego. Obejmuje ocenę wiadomości, umiejętności

Bardziej szczegółowo

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Cel analizy: Uzyskanie odpowiedzi na pytania 1. Czy ogólne kształcenie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ PRZYRODNICZYCH Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW I UCZENNIC KLAS II III GIMNAZJUM

PROGRAM ZAJĘĆ PRZYRODNICZYCH Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW I UCZENNIC KLAS II III GIMNAZJUM PROGRAM ZAJĘĆ PRZYRODNICZYCH Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW I UCZENNIC KLAS II III GIMNAZJUM POZIOM ROZSZERZONY REALIZOWANY W RAMACH PROJEKTU: NOWA JAKOŚĆ EDUKACJI W PYSKOWICACH PRIORYTET IX ROZWÓJ WYKSZTAŁCENIA

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT LEKCJI Z REALIZACJI EDUKACJI EKOLOGICZNEJ I PROZDROWOTNEJ - KORELACJA MIĘDZYPRZEDMIOTOWA

KONSPEKT LEKCJI Z REALIZACJI EDUKACJI EKOLOGICZNEJ I PROZDROWOTNEJ - KORELACJA MIĘDZYPRZEDMIOTOWA KONSPEKT LEKCJI Z REALIZACJI EDUKACJI EKOLOGICZNEJ I PROZDROWOTNEJ - KORELACJA MIĘDZYPRZEDMIOTOWA Temat: CZY ŻYWNOŚĆ ZAWSZE JEST ZDROWA? Opracowanie: mgr Izydora Antczak Czas trwania zajęć: 2godziny Przedmiot:

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą.. (nazwa specjalności) Nazwa Dydaktyka przyrody 1, 2 Nazwa w j. ang. Didactic of natural science Kod Punktacja ECTS* 6 Koordynator Dr

Bardziej szczegółowo

Uczeń potrafi. Dział Rozdział Temat lekcji

Uczeń potrafi. Dział Rozdział Temat lekcji Plan wynikowy z biologii- zakres podstawowy, dla klasy III LO i III i IV Technikum LO im.ks. Jerzego Popiełuszki oraz Technikum w Suchowoli Nauczyciel: Katarzyna Kotiuk Nr programu: DKOS-4015-5/02 Dział

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe Zasady Oceniania. Edukacja dla bezpieczeństwa

Przedmiotowe Zasady Oceniania. Edukacja dla bezpieczeństwa Przedmiotowe Zasady Oceniania Edukacja dla bezpieczeństwa ZESPÓŁ SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH NR 7 W CHEŁMIE Opracowali: Elżbieta Bałka Tomasz Ochera Agnieszka Szczablewska Chełm, 2015 1 Przedmiotowe Zasady

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z biologii

Przedmiotowy system oceniania z biologii Przedmiotowy system oceniania z biologii Kryteria oceniania z biologii zgodnie z WSO Zespołu Szkół w Augustowie 1.Ustala się następujące wymagania i kryteria na poszczególne stopnie: a) celujący Na ocenę

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z TECHNIKI w klasach IV VI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z TECHNIKI w klasach IV VI Publiczna Szkoła Podstawowa im. Stefana Batorego w Brodach PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z TECHNIKI w klasach IV VI Przedmiotowy System Oceniania opracowany został w oparciu o: podstawę programową przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Planowanie, realizacja i ewaluacja pracy dydaktycznej, opiekuńczej i wychowawczej w kontekście nowej podstawy programowej

Planowanie, realizacja i ewaluacja pracy dydaktycznej, opiekuńczej i wychowawczej w kontekście nowej podstawy programowej Planowanie, realizacja i ewaluacja pracy dydaktycznej, opiekuńczej i wychowawczej w kontekście nowej podstawy programowej Autor programu: Barbara Maciąg Autor scenariusza warsztatów: Marta Kobza Przedstawione

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji przyrody w klasie IV szkoły podstawowej. Hasło programowe: Czynności życiowe, higiena i zdrowie człowieka.

Scenariusz lekcji przyrody w klasie IV szkoły podstawowej. Hasło programowe: Czynności życiowe, higiena i zdrowie człowieka. Scenariusz lekcji przyrody w klasie IV szkoły podstawowej Hasło programowe: Czynności życiowe, higiena i zdrowie człowieka. Temat: Składniki pokarmowe i ich znaczenie dla organizmu. Korelacja ze ścieżką

Bardziej szczegółowo

PLAN DYDAKTYCZNY ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ

PLAN DYDAKTYCZNY ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ PLAN DYDAKTYCZNY ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ EDUKACJA EKOLOGICZNA NA LEKCJACH BIOLOGII i GODZINIE WYCHOWAWCZEJ W KLASACH I i II TECHNIKUM i LICEUM ZAKRES PODSTAWOWY. 1.TREŚCI Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ: Podstawa

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA W KLASACH I-III. Obowiązujący od dnia 1 września 2015r.

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA W KLASACH I-III. Obowiązujący od dnia 1 września 2015r. PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA W KLASACH I-III Obowiązujący od dnia 1 września 2015r. Podstawa prawna: 1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 czerwca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA OBWIĄZUJĄCY NA ZAJĘCIACH BIOLOGII I PRZYRODY

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA OBWIĄZUJĄCY NA ZAJĘCIACH BIOLOGII I PRZYRODY PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA OBWIĄZUJĄCY NA ZAJĘCIACH BIOLOGII I PRZYRODY I. DOKUMENTY PRAWNE STANOWIĄCE PODSTAWĘ PSO Przedmiotowy system oceniania opracowany został po przeprowadzonej analizie i uwzględnieniu

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PRZEDMIOT BIOLOGIA KLASA I, II, III ROK SZKOLNY 2015/2016 program nauczania Bliżej biologii autor: Ewa Pyłka -Gutowska, Ewa Jastrzębska Przedmiotowy System Oceniania BIOLOGIA

Bardziej szczegółowo

EWALUACJA ZEWNĘTRZNA

EWALUACJA ZEWNĘTRZNA Zespół Szkół Zawodowych Nr 1 im. Władysława Korżyka w Rykach Wnioski do pracy Rok szkolny 2015/2016 EWALUACJA ZEWNĘTRZNA Zasadnicza Szkoła Zawodowa Wnioski z ewaluacji zewnętrznej/ problemowej/ dotyczące

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI Zespół Szkół nr 1 Publiczne Gimnazjum nr 5 im. I.J. Paderewskiego w Siedlcach

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI Zespół Szkół nr 1 Publiczne Gimnazjum nr 5 im. I.J. Paderewskiego w Siedlcach PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI Zespół Szkół nr 1 Publiczne Gimnazjum nr 5 im. I.J. Paderewskiego w Siedlcach opracowała i stosuje na zajęciach z informatyki p. mgr Ewa Wiak Przedmiotowy system

Bardziej szczegółowo

Projekt Uchylamy rąbka tajemnicy mikroświata

Projekt Uchylamy rąbka tajemnicy mikroświata Projekt Uchylamy rąbka tajemnicy mikroświata Zajęcia realizowane metodą przewodniego tekstu Cel główny: Budowa, funkcje i różnorodność komórek organizmów. Treści kształcenia zajęć interdyscyplinarnych:

Bardziej szczegółowo

Warsztaty szkoleniowe dla nauczycieli i trenerów. Zbigniew Kaczkowski, Zuzanna Oleksińska

Warsztaty szkoleniowe dla nauczycieli i trenerów. Zbigniew Kaczkowski, Zuzanna Oleksińska Całkowity budżet projektu: 1 244 319 Koszt kwalifikowany: 1 011 069 Udział finansowy KE: 489 157 Udział finansowy NFOŚiGW: 451 612 Wkład własny beneficjentów: 303 550 (w tym udział finansowy WFOŚiGW: 1

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda

Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda Uniwersytet Łódzki Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Program kształcenia Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda Łódź, 2012 1. Nazwa: Studia Podyplomowe dla Nauczycieli Przyroda 2. Opis: Studium

Bardziej szczegółowo

EKOLOROWO INNOWACJA ORGANIZACYJNO -METODYCZNA. opracowana w oparciu o podstawę programową kształcenia ogólnego dla uczniów

EKOLOROWO INNOWACJA ORGANIZACYJNO -METODYCZNA. opracowana w oparciu o podstawę programową kształcenia ogólnego dla uczniów EKOLOROWO INNOWACJA ORGANIZACYJNO -METODYCZNA opracowana w oparciu o podstawę programową kształcenia ogólnego dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym w szkołach podstawowych

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny Symbol kierunkowych efektów kształcenia l K_W01 K_W02 K_W03 K_W04 K_W05 K_W06 K_W07 K_W08 Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny WIEDZA Zna budowę,

Bardziej szczegółowo

,,O przyrodzie w przyrodzie - zajęcia terenowe z dziećmi niepełnosprawnymi intelektualnie

,,O przyrodzie w przyrodzie - zajęcia terenowe z dziećmi niepełnosprawnymi intelektualnie ,,O przyrodzie w przyrodzie - zajęcia terenowe z dziećmi niepełnosprawnymi intelektualnie Od początku rozwoju nowożytnej dydaktyki i pedagogiki klasycy tej dyscypliny naukowej zgłaszali pod adresem tradycyjnych

Bardziej szczegółowo

I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem:

I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem: Załącznik nr 2 do uchwały nr 127/05/2013 Senatu UR z dnia 23 maja 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW OCHRONA ŚRODOWISKA poziom profil tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 31/2014 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 26 marca 2014 r.

UCHWAŁA Nr 31/2014 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 26 marca 2014 r. UCHWAŁA Nr 31/2014 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 26 marca 2014 r. w sprawie utworzenia kierunku genetyka i biologia eksperymentalna - studia pierwszego stopnia oraz zmieniająca uchwałę w sprawie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY PRZEDMIOT UZUPEŁNIAJĄCY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY PRZEDMIOT UZUPEŁNIAJĄCY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY PRZEDMIOT UZUPEŁNIAJĄCY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH 1. CELE KSZTAŁCENIA Rozumienie metody naukowej, polegającej na stawianiu hipotez i ich

Bardziej szczegółowo

Nr projektu : POKL.09.01.02-02-128/12 pt: Nasza szkoła-moja Przyszłość

Nr projektu : POKL.09.01.02-02-128/12 pt: Nasza szkoła-moja Przyszłość Program rozwijania zainteresowań przyrodniczych uczniów klasy IV Wstęp Ciekawość poznawcza, więcej widzieć, słyszeć, to naturalna potrzeba każdego dziecka. Zadaniem edukacji przyrodniczej jest odpowiedzieć

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III a, III b, III c, III d gimnazjum.

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III a, III b, III c, III d gimnazjum. Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III a, III b, III c, III d gimnazjum. DZIAŁ VI PRZYRODA WOKÓŁ NAS - 5 NR I TEMAT LEKCJI 1. Lasy liściaste i iglaste WYMAGANIA PODSTAWOWE Uczeń: wymienia warstwy

Bardziej szczegółowo

Program studiów podyplomowych OPIS OGÓLNY STUDIÓW

Program studiów podyplomowych OPIS OGÓLNY STUDIÓW Program studiów podyplomowych STUDIA PODYPLOMOWE DLA NAUCZYCIELI KWALIFIKUJĄCE DO NAUCZANIA PRZEDMIOTU PRZYRODA W SZKOLE PODSTAWOWEJ OPIS OGÓLNY STUDIÓW Wydział/Jednostka prowadząca studia podyplomowe

Bardziej szczegółowo

REALIZACJA ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ

REALIZACJA ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. MIKOŁAJA KOPERNIKA WE WŁOCŁAWKU REALIZACJA ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ Koordynator ścieżki dr Wojciech Górecki Szczegółowe cele kształcenia i wychowania dla ścieżki ekologicznej

Bardziej szczegółowo

IV etap edukacyjny BIOLOGIA / PRZYRODA. III etap edukacyjny BIOLOGIA

IV etap edukacyjny BIOLOGIA / PRZYRODA. III etap edukacyjny BIOLOGIA Iwona Majcher (PDB) III etap edukacyjny BIOLOGIA IV etap edukacyjny BIOLOGIA / PRZYRODA Wychowanie przedszkolne Edukacja wczesnoszkolna EDUKACJA PRZYRODNICZA / II etap edukacyjny: klasy IV-VI PRZYRODA

Bardziej szczegółowo

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia?

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Dr inż. Krzysztof Klimaszewski Warszawa, 10.09.2014 r. Projekt "O bioróżnorodności dla przyszłości - czyli jak uczyć, że sarna nie jest żoną jelenia" korzysta

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. I, II, III

Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. I, II, III Gimnazjum nr 1 im. Ojca Świętego Jana Pawła II w Rabie Wyżnej Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. I, II, III Opracowały: mgr Bernarda Szewczyk mgr Wioletta Antosiewicz-Gacek Gimnazjum nr 1

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: JESTEŚ TYM CO JESZ żywność zawierająca rośliny genetycznie modyfikowane

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: JESTEŚ TYM CO JESZ żywność zawierająca rośliny genetycznie modyfikowane SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

1.8. Funkcje biologiczne wody wynikają z jej właściwości fizycznych i chemicznych. Oceń

1.8. Funkcje biologiczne wody wynikają z jej właściwości fizycznych i chemicznych. Oceń 1 1.8. Funkcje biologiczne wody wynikają z jej właściwości fizycznych i chemicznych. Oceń każdą podaną w tabeli informację, wybierając Prawdę, jeśli jest ona prawdziwa, lub, jeśli jest fałszywa. 1) Ilość

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII W KLASACH BIOLOGICZNO - CHEMICZNYCH II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. MARII KONOPNICKIEJ W RADOMIU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII W KLASACH BIOLOGICZNO - CHEMICZNYCH II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. MARII KONOPNICKIEJ W RADOMIU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII W KLASACH BIOLOGICZNO - CHEMICZNYCH II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. MARII KONOPNICKIEJ W RADOMIU Opracowała: Beata Olchowa STAN NA DZIEŃ 01. 09. 2014 I. Podstawa

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania MATEMATYKA Miejskie Gimnazjum nr 3 im. Jana Pawła II

Przedmiotowy system oceniania MATEMATYKA Miejskie Gimnazjum nr 3 im. Jana Pawła II Przedmiotowy system oceniania MATEMATYKA Miejskie Gimnazjum nr 3 im. Jana Pawła II Przedmiotem oceniania są: - wiadomości, - umiejętności, - postawa ucznia i jego aktywność. Cele ogólne oceniania: - rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Kryteria oceniania i wymagania EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA. gimnazjum

Przedmiotowy system oceniania Kryteria oceniania i wymagania EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA. gimnazjum Przedmiotowy system oceniania Kryteria oceniania i wymagania EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA gimnazjum PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA-Edukacja dla bezpieczeństwa 1. Kontrola i ocena osiągnięć uczniów Systematycznej,

Bardziej szczegółowo

Dział programowy: Kuchnia bezpieczna i przyjazna użytkownikom

Dział programowy: Kuchnia bezpieczna i przyjazna użytkownikom TECHNIKA ZAJĘCIA ŻYWIENIOWE Dział programowy: Kuchnia bezpieczna i przyjazna użytkownikom Nr 2 Zapoznanie z programem i systemem oceniania. Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP) na lekcjach zajęć technicznych.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE. niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych. śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z geografii.

WYMAGANIA EDUKACYJNE. niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych. śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z geografii. WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z geografii Klasa 1 Ocenę celująca otrzymuje uczeń, który: 1. opanował wiadomości

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA. z przedmiotu biologia. 1. Wymagania edukacyjne treści i umiejętności podlegające ocenie.

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA. z przedmiotu biologia. 1. Wymagania edukacyjne treści i umiejętności podlegające ocenie. PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z przedmiotu biologia 1. Wymagania edukacyjne treści i umiejętności podlegające ocenie. PSO obejmuje ocenę wiadomości i umiejętności i postaw uczniów. Formy sprawdzania wiadomości

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY KOŁA PRZYRODNICZEGO

PLAN PRACY KOŁA PRZYRODNICZEGO PLAN PRACY KOŁA PRZYRODNICZEGO Działalność koła przyrodniczego w szkole specjalnej ma duże znaczenie w procesie rewalidacji dzieci upośledzonych umysłowo. Uczestnictwo dzieci w zajęciach daje im możliwość

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z biologii

Tematyka zajęć z biologii Tematyka zajęć z biologii klasy: I Lp. Temat zajęć Zakres treści 1 Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową Podstawowe zagadnienia materiału nauczania

Bardziej szczegółowo

OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH

OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH Wymagania edukacyjne z biologii w gimnazjum OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH METODY I NARZĘDZIA ORAZ SPOSOBY SPRAWDZANIA, KTÓRE MOGĄ BYĆ STOSOWANE W OCENIE OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH UCZNIÓW: 1.Wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia z biologii i fizyki, wspomagane technologią informacyjną

Doświadczenia z biologii i fizyki, wspomagane technologią informacyjną Projekt, w którym realizowane są omawiane tutaj doświadczenia powstał z inspiracji ITforUS czyli Information Technology for Understanding Science i jest realizowany we współpracy z Centrum Technologii

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA W KOWALEWIE POMORSKIM IM. MARII KONOPNICKIEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI

SZKOŁA PODSTAWOWA W KOWALEWIE POMORSKIM IM. MARII KONOPNICKIEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI SZKOŁA PODSTAWOWA W KOWALEWIE POMORSKIM IM. MARII KONOPNICKIEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI I. CEL OCENY Przedmiotem oceny jest 1. Aktualny stan wiedzy ucznia i jego umiejętności.

Bardziej szczegółowo

Projekt Ekosystem lasu

Projekt Ekosystem lasu Projekt Ekosystem lasu Adresaci projektu: uczniowie klas III gimnazjum Formy i metody pracy: praca grupowa, metoda projektów Czas realizacji: 4 tygodnie Cele projektu: Cel główny: Badanie struktury i funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE Beata Biedrzycka Przedmiotowe zasady oceniania z przedmiotu został opracowany zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z 30.IV.2007

Bardziej szczegółowo

G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ W PIASKU 2013/2014. Piasek, czerwiec 2014 r.

G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ W PIASKU 2013/2014. Piasek, czerwiec 2014 r. G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J W PIASKU RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ 2013/2014 Piasek, czerwiec 2014 r. Przedmiot ewaluacji: Uczniowie nabywają wiadomości określone w podstawie programowej.

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: 1 Forma studiów: stacjonarne/niestacjonarne Moduł

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA ZAJĘCIA TECHNICZNE KL. IV-VI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA ZAJĘCIA TECHNICZNE KL. IV-VI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA ZAJĘCIA TECHNICZNE KL. IV-VI Przy wystawianiu oceny z techniki brany jest pod uwagę proces uczenia się, wkład pracy ucznia, jego zainteresowania, chęci, zaangażowanie na lekcji,

Bardziej szczegółowo

im. Wojska Polskiego w Przemkowie

im. Wojska Polskiego w Przemkowie Szkołła Podstawowa nr 2 im. Wojska Polskiego w Przemkowie PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PRZYRODA Nauczyciel: mgr inż. Maria Kowalczyk Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

PRZYRODA W SZKOLE PONADGIMNAZJALNEJ. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda.

PRZYRODA W SZKOLE PONADGIMNAZJALNEJ. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda. Podstawa prawna Rozporządzenie Ministra edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 4

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 4 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Mikrobiologia Microbiology Kod Punktacja ECTS* 4 Koordynator dr Tomasz Bator Zespół dydaktyczny dr Tomasz Bator dr Magdalena Greczek-Stachura Opis kursu (cele kształcenia)

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Podstawy zdrowego żywienia Nazwa w j. ang. Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Mgr inż. Ewelina Trojanowska Zespół dydaktyczny Mgr inż. Ewelina Trojanowska Opis kursu (cele kształcenia)

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie:

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: I. Postanowienia ogólne PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dn. 30 kwietnia 2007 r.

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Biotechnology in Environmental Protection. Kod Punktacja ECTS* 1

KARTA KURSU. Biotechnology in Environmental Protection. Kod Punktacja ECTS* 1 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Biotechnologia w ochronie środowiska Biotechnology in Environmental Protection Kod Punktacja ECTS* 1 Koordynator Prof. dr hab. Maria Wędzony Zespół dydaktyczny: Prof.

Bardziej szczegółowo

W Podstawie Programowej Kształcenia Ogólnego znalazł się zapis:

W Podstawie Programowej Kształcenia Ogólnego znalazł się zapis: Marianna Szpakowska PCDZN W Podstawie Programowej Kształcenia Ogólnego znalazł się zapis: Nauczyciele stwarzają uczniom warunki do nabywania następujących umiejętności: 1. Planowania, organizowania i oceniania

Bardziej szczegółowo

KONKURS Z PRZYRODY SZKOŁA PODSTAWOWA

KONKURS Z PRZYRODY SZKOŁA PODSTAWOWA KONKURS Z PRZYRODY SZKOŁA PODSTAWOWA Człowiek i jego środowisko". 1. Celem Konkursu Przyrodniczego jest: rozwijanie u uczniów zainteresowań przyrodniczych i ekologicznych, rozbudzanie wrażliwości uczniów

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia i ochrona przyrody

Zagrożenia i ochrona przyrody Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: Zagrożenia i ochrona przyrody wskazuje zagrożenia atmosfery powstałe w wyniku działalności człowieka, omawia wpływ zanieczyszczeń atmosfery

Bardziej szczegółowo

II. OBSZARY AKTYWNOŚCI PODLEGAJĄCE OCENIE:

II. OBSZARY AKTYWNOŚCI PODLEGAJĄCE OCENIE: PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII dla I, II, III klasy gimnazjum ( uwzględnia główne ramy i systemy wartości określone w Wewnątrzszkolnym Systemie Oceniania). Nauczyciel zapoznaje uczniów z Przedmiotowym

Bardziej szczegółowo

PROZDROWOTNA W GIMNAZJUM NR 1 IM. GEN BRONI ST. MACZKA W JAWORZU

PROZDROWOTNA W GIMNAZJUM NR 1 IM. GEN BRONI ST. MACZKA W JAWORZU Gimnazjum nr 1 im. gen broni St. Maczka w Jaworzu Innowacja pedagogiczna EDUKACJA PROZDROWOTNA W GIMNAZJUM NR 1 IM. GEN BRONI ST. MACZKA W JAWORZU 1. Wstęp Inspiracją do opracowania innowacji stało się

Bardziej szczegółowo

Wyniki sprawdzianu zewnętrznego klas szóstych uczniów SP10 w latach 2008-2012 na tle miasta, województwa, kraju:

Wyniki sprawdzianu zewnętrznego klas szóstych uczniów SP10 w latach 2008-2012 na tle miasta, województwa, kraju: Efekty różnorodnych działań przygotowujących uczniów do sprawdzianu zewnętrznego analiza oferty zajęć wspierających oraz materiałów przygotowywanych przez nauczycieli Dzięki zaangażowaniu nauczycieli,

Bardziej szczegółowo

TRYB OCENIANIA POSZCZEGÓLNYCH FORM PRACY UCZNIA

TRYB OCENIANIA POSZCZEGÓLNYCH FORM PRACY UCZNIA 1. Na lekcjach matematyki obserwowane i oceniane są następujące obszary aktywności uczniów: kształtowanie pojęć matematycznych- sprawdzanie stopnia zrozumienia pojęć matematycznych, kształtowanie języka

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA - BIOLOGIA I. PSO z biologii powstał w oparciu o analizę następujących dokumentów:

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA - BIOLOGIA I. PSO z biologii powstał w oparciu o analizę następujących dokumentów: PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA - BIOLOGIA I. PSO z biologii powstał w oparciu o analizę następujących dokumentów: Załącznik nr 2.8 1. Rozporządzenie MEN w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI DLA KLAS I, II, III W GIMNAZJUM NR 2 W LUDŹMIERZU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI DLA KLAS I, II, III W GIMNAZJUM NR 2 W LUDŹMIERZU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI DLA KLAS I, II, III W GIMNAZJUM NR 2 W LUDŹMIERZU I. Dokumenty prawne stanowiące podstawę PSO Przedmiotowy system oceniania opracowany został po przeprowadzonej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM IM. WŁADYSŁAWA CIASIA W ZESPOLE SZKÓŁ W REGNOWIE NA ROK SZKOLNY 2012/2013

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM IM. WŁADYSŁAWA CIASIA W ZESPOLE SZKÓŁ W REGNOWIE NA ROK SZKOLNY 2012/2013 PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM IM. WŁADYSŁAWA CIASIA W ZESPOLE SZKÓŁ W REGNOWIE NA ROK SZKOLNY 2012/2013 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM W REGNOWIE Żyjemy zdrowo i bezpiecznie Profilaktyka jest

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z informatyki dla. Szkoły Podstawowej i Gimnazjum Specjalnego. Przy Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym w Lubsku

Przedmiotowy System Oceniania z informatyki dla. Szkoły Podstawowej i Gimnazjum Specjalnego. Przy Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym w Lubsku Przedmiotowy System Oceniania z informatyki dla Szkoły Podstawowej i Gimnazjum Specjalnego Przy Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym w Lubsku Na rok szkolny 2008/2009 (4-6 szkoły podstawowej, oraz

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA PRZYRODNICZA

EDUKACJA PRZYRODNICZA EDUKACJA PRZYRODNICZA KLASA I Ocenie podlegają następujące obszary: środowisko przyrodnicze/park, las, ogród, pole, sad, zbiorniki wodne, krajobrazy/, środowisko geograficzne, historyczne, ochrona przyrody

Bardziej szczegółowo

Projekt interdyscyplinarny biologia-informatyka

Projekt interdyscyplinarny biologia-informatyka Projekt interdyscyplinarny biologia-informatyka DZIAŁANIA NA RZECZ OCHRONY ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO W ŚRODOWISKU LOKALNYM TWORZENIE BAZY DANYCH Podstawa programowa biologii zakres podstawowy 2. Różnorodność

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII, CHEMII, GEOGRAFII, PRZYRODY I EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA W V LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM IM. KS.

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII, CHEMII, GEOGRAFII, PRZYRODY I EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA W V LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM IM. KS. PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII, CHEMII, GEOGRAFII, PRZYRODY I EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA W V LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM IM. KS. PIOTRA ŚCIEGIENNEGO W KIELCACH 1. CELE PRZEDMIOTOWEGO SYSTEMU OCENIANIA.

Bardziej szczegółowo

NIEPUBLICZNA SZKOŁA PODSTAWOWA INSPIRACJA WARSZAWA, UL. MEHOFFERA 90

NIEPUBLICZNA SZKOŁA PODSTAWOWA INSPIRACJA WARSZAWA, UL. MEHOFFERA 90 NIEPUBLICZNA SZKOŁA PODSTAWOWA INSPIRACJA WARSZAWA, UL. MEHOFFERA 90 Z A S A D Y O C E N I A N I A DLA KLAS I - III Znowelizowane i zatwierdzone uchwałą Rady Pedagogicznej w dn. 21.10.2013r. Niepubliczna

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ SZKOŁA PODSTAWOWA OSIECZNA

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ SZKOŁA PODSTAWOWA OSIECZNA PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ SZKOŁA PODSTAWOWA OSIECZNA Osieczna 2015/2016 1 Postanowienia ogólne Mówiąc o ocenianiu w klasach I-III mamy na myśli proces gromadzenia informacji

Bardziej szczegółowo

Projekt W ś wiecie dź więko w

Projekt W ś wiecie dź więko w Projekt W ś wiecie dź więko w Adresaci projektu: uczniowie gimnazjum. Formy i metody pracy: pogadanka wprowadzająca, praca grupowa, metoda projektów. Czas realizacji : 3 tygodnie Cele projektu: Cel główny:

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania - Informatyka Szkoła Podstawowa (klasy IV-VI) i Gimnazjum w Zespole Szkół w Serokomli

Przedmiotowy System Oceniania - Informatyka Szkoła Podstawowa (klasy IV-VI) i Gimnazjum w Zespole Szkół w Serokomli Przedmiotowy System Oceniania - Informatyka Szkoła Podstawowa (klasy IV-VI) i Gimnazjum w Zespole Szkół w Serokomli Przedmiotowy system oceniania został skonstruowany w oparciu o następujące dokumenty:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AUTORSKI KOŁA INFORMATYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM

PROGRAM AUTORSKI KOŁA INFORMATYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM PROGRAM AUTORSKI KOŁA INFORMATYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM opracowała: mgr Celina Czerwonka nauczyciel informatyki - Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w Tarnawatce Spis treści Wstęp...3 Zadania szkoły...

Bardziej szczegółowo

Program rozwoju Gimnazjum w Powroźniku. na rok szkolny 2009/2010. realizowany w ramach projektu. Dobry start lepsza przyszłość

Program rozwoju Gimnazjum w Powroźniku. na rok szkolny 2009/2010. realizowany w ramach projektu. Dobry start lepsza przyszłość Program rozwoju Gimnazjum w Powroźniku na rok szkolny 2009/2010 realizowany w ramach projektu Dobry start lepsza przyszłość Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna I Podstawowe informacje o szkole 1. Nazwa

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum rozróżnia elementy przyrody żywej i nieożywionej wymienia czynniki niezbędne do życia wskazuje źródła wiedzy biologicznej określa, jakiego sprzętu można

Bardziej szczegółowo