WYDAWNICTWO NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO Wydanie I. Ark. Wyd. 18,0. Ark. Druk. 24,6. Format B5. USPol 58/07

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WYDAWNICTWO NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO Wydanie I. Ark. Wyd. 18,0. Ark. Druk. 24,6. Format B5. USPol 58/07"

Transkrypt

1 Artykuły wydrukowane zgodnie z materiałami dostarczonymi przez Autorów. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za treść, formę i styl artykułów. Rada Wydawnicza Stanisław Czepita, Maria Czerpaniak-Walczak, Marek Dutkowski, Inga Iwasiów, Ewa Kępczyńska, Danuta Kopycińska, Piotr Krasoń, Andrzej Offmański, Aleksander Panasiuk, Andrzej Witkowski przewodniczący Edward Włodarczyk przewodniczący Senackiej Komisji ds. Wydawnictw Janusz Hołubasz redaktor naczelny Wydawnictwa Naukowego Rada programowa Henryk Babis Uniwersytet Szczeciński Stefan Bosiacki Akademia Wychowania Fizycznego w Poznaniu Beata Filipiak Uniwersytet Szczeciński Jerzy Gospodarek Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Antoni Jackowski Uniwersytet Jagelloński Irena Jędrzejczyk Akademia Ekonomiczna w Katowicach Bernard F. Kubiak Uniwersytet Gdański Stanisław Jan Liszewski Uniwersytet Łódzki Janusz Marak Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu Barbara Marciszewska Wyższa Szkoła Wychowania Fizycznego i Turystyki w Sopocie Beata Meyer Uniwersytet Szczeciński Kazimierz Michałowski Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Białymstoku Aleksander Panasiuk przewodniczący, Uniwersytet Szczeciński Andrzej Rapacz Akademia Ekonomiczna im. O. Langego we Wrocławiu Jacek Ruszkowski Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych w Katowicach Józef Sala Akademia Ekonomiczna w Krakowie Jan Sikora Akademia Ekonomiczna w Poznaniu Jerzy Wyrzykowski Uniwersytet Wrocławski Redakcja naukowa Beata Meyer, Aleksander Panasiuk Recenzenci Agnieszka Lewandowska, Beata Meyer, Dawid Milewski, Aleksander Panasiuk, Daniel Szostak, Anna Tokarz Sekretarze redakcji Anna Dołowy, Marta Sidorkiewicz Redakcja Iwona Milewska Korekta Katedra Zarządzania Turystyką WZiEU US Copyright by Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2007 ISSN ISSN X WYDAWNICTWO NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO Wydanie I. Ark. Wyd. 18,0. Ark. Druk. 24,6. Format B5. USPol 58/07

2 SPIS TREŚCI WSTĘP... 7 RAFAŁ ADAMCZYK Ocena ex-ante samorządowych projektów infrastruktury turystycznej... 9 STEFAN BOSIACKI Regionalne produkty turystyczne jako podstawa zagospodarowania turystycznego MIECZYSŁAW BYTNIEWSKI Walory turystyczne i poznawcze trasy rowerowej szlakiem przedmościa terespolskiego 23 JUSTYNA CZACHARA, JAN KRUPA, WIESŁAW WAGNER Metoda wskaźnika zdarzeń zagospodarowania turystycznego obszarów podgórskich na przykładzie gminy Komańcza KATARZYNA CZECH, ANNA NITKIEWICZ-JANKOWSKA Możliwości finansowania ze środków unii europejskiej infrastruktury turystycznej wybrane zagadnienia 37 KATARZYNA CZERNEK PPP niewykorzystany potencjał poprawy stanu zagospodarowania turystycznego polskich regionów. Bariery partnerstwa publicznoprywatnego w Polsce ANNA DOŁOWY Wykorzystanie funduszy unijnych dla finansowania przedsięwzięć infrastruktury turystycznej PIOTR GRYSZEL kompleksowe zagospodarowanie regionu na potrzeby turystyki rowerowej. Aspekty metodologiczne na przykładzie Szklarskiej Poręby.. 59 KATARZYNA HEBEL wpływ tramwaju wodnego na atrakcyjność turystyczną miast i gmin zatoki gdańskiej i zatoki puckiej.. 65 MIROSŁAW JANUSZEWSKI Czynniki determinujące podejmowanie decyzji inwestycyjnych w turystyce DARIA JAREMEN, ANDRZEJ RAPACZ Wpływ regionalnych organizacji turystycznych na zagospodarowanie turystyczne obszarów recepcji.. 81 JOANNA KAŁOWSKA Rewitalizacja Bornego Sulinowa w procesie tworzenia markowego produktu turystycznego i jej wpływ na zagospodarowanie turystyczne miasta JOANNA KAŁOWSKA, PAULINA KORALEWSKA Specyfika zagospodarowania turystycznego obszarów chronionych udostępnionych dla ruchu turystycznego na przykładzie Parku Krajobrazowego Puszcza Zielonka TOMASZ KOZŁOWSKI Znaczenie gospodarki turystycznej na przykładzie gminy koronowo NAZAR KUDŁA, JURIJ ZIŃKO Determinanty rozwoju turystyki na Ukrainie zachodniej AGNIESZKA LEWANDOWSKA Specyfika infrastruktury turystyki uzdrowiskowej na przykładzie uzdrowisk statutowych województwa zachodniopomorskiego 119

3 4 Spis treści EWA LIPIANIN-ZONTEK, IRENA SZEWCZYK, ZBIGNIEW ZONTEK Współudział mieszkańców w kreowaniu produktu turystycznego regionu produkty obszarów wiejskich i agroturystyczne TOMASZ ŁABUZ, MARTA OSUCHOWSKA Przyrodnicze i prawne aspekty rozwoju funkcji turystycznej strefy brzegowej BOŻENA ŁAGOWSKA, KAZIMIERZ MICHAŁOWSKI Aspekty rodzajowoprzestrzenne zagospodarowania turystycznego obszarów wiejskich. 147 JAN ŁOBODA Niektóre współczesne uwarunkowania społeczne zagospodarowania turystycznego w Polsce BARBARA MARCISZEWSKA Partnerstwo publiczno-prywatne a rozwój zagospodarowania turystycznego regionu JOANNA MARKIEWICZ, PIOTR NIEDZIELSKI Turystyka zakupowa niemieckich klientów w województwie zachodniopomorskim w świetle badań ankietowych przeprowadzonych w latach ELZBIETA MARSZAŁEK Koncepcja turystycznego i rekreacyjnego zagospodarowania Odry BEATA MEYER Zagospodarowanie turystyczne w procesie kreowania produktu turystycznego obszaru DAWID MILEWSKI Analiza i ocena działań władz lokalnych województwa zachodniopomorskiego w zakresie kształtowania rozwoju infrastruktury turystycznej ŁUKASZ NAWROT Ocena zagospodarowania turystycznego w wybranych regionach Polski PIOTR NIEDZIELSKI, IRENEUSZ JAŹWIŃSKI Innowacje w rozwoju gospodarki turystycznej regionu WITOLD NIEMIEC Odpady w turystyce alternatywnej ANNA NIZIOŁ Inwestycje turystyczne w świetle głównych strategicznych dokumentów programowych województwa podkarpackiego TOMASZ GRZEGORZ OŁDYTOWSKI Rola planowania przestrzennego w powstawaniu i rozwoju ośrodków turystycznych i uzdrowiskowych ADAM PAWLICZ Wpływ infrastruktury na rozwój turystyki w wybranych miastach nadbałtyckich RENATA PRZEOREK-SMYKA Zróżnicowanie zagospodarowania turystycznego regionów Polski BEATA RASZKA, JUSTYNA BŁASZKOWIAK, KRZYSZTOF KASPRZAK Szanse rozwoju agroturystyki w Rogalińskim Parku Krajobrazowym (przykład sołectwa Czmoniec i Trzykonne Młyny, gmina Kórnik) GRAŻYNA ROSA Ewolucja terenów portowych jako element kształtowania zagospodarowania turystycznego Szczecina (na przykładzie projektu WATERFRONT). 265

4 Spis treści 5 ADAM RUDZEWICZ Atrakcyjność turystyczna powiatu augustowskiego JACEK RUSZKOWSKI, KRYSTYNA SZCZĘSNY Specyfika zagospodarowania turystycznego miejscowości uzdrowiskowych ANNA SAMMEL, ALICJA DAŃCZAK Infrastruktura miejscowości w województwie zachodniopomorskim w których funkcjonują gospodarstwa agroturystyczne. 281 BOGUSŁAW SAWICKI Ocena stanu i perspektywy zagospodarowania turystycznego Kozłowieckiego Parku Krajobrazowego MARTA SIDORKIEWICZ Zagospodarowanie turystyczne Szczecina jako niezbędny element turystyki konferencyjnej JAN SIKORA, AGNIESZKA WARTECKA-WAŻYŃSKA Wybrane elementy infrastruktury turystycznej w powiatach województwa lubuskiego 305 MAGDALENA SKAŁA, KRZYSZTOF SZPARA Zagospodarowanie turystyczne Karpat Polskich. Studium porównawcze schronisk górskich PTTK ANNA STASZEWSKA-LUDWICZAK, ANNA NITKIEWICZ-JANKOWSKA Analiza porównawcza sposobu turystycznego wykorzystania wybranych zabytków techniki w województwie śląskim ALEKSANDER SZWICHTENBERG Planowanie przestrzenne niezbędnym elementem kształtowania gospodarki turystycznej na polskim wybrzeżu ANNA TOKARZ Zagospodarowanie turystyczne dla potrzeb osób niepełnosprawnych na przykładzie Szczecina MICHAŁ WITKIEWICZ Kierunki rozwoju zagospodarowania turystycznego na pojezierzu kaszubskim PIOTR WOJDAKOWSKI Zagospodarowanie turystyczne jako element atrakcyjności turystycznej w turystyce sportowej EDYTA WOJTYLA Zarządzanie i formy finansowania rozwoju infrastruktury turystycznej na przykładzie gminy Poznań JULIA WÓJCIK, WIESŁAW WAGNER Analiza statystyczna infrastruktury turystycznej i paraturystycznej województwa podkarpackiego JERZY WYRZYKOWSKI Środowiskowe przesłanki zagospodarowania turystycznego miejscowości krajoznawczych MAGDALENA ZIOŁO Mechanizm Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweski Mechanizm Finansowy jako bezzwrotne źródła finansowania rozwoju produktu turystyki kulturowej ROMUALD ZIÓŁKOWSKI Rozwój infrastruktury turystycznej na obszarach chronionych PATRYCJA ŻEGLEŃ Możliwości i formy finansowania rozwoju infrastruktury turystycznej na przykładzie partnerstw hybrydowych

5 UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZESZYTY NAUKOWE NR 465 EKONOMICZNE PROBLEMY TURYSTYKI NR 8 SZCZECIN 2007

6 WSTĘP Zagospodarowanie turystyczne, pozostając stałym elementem składowym produktu turystycznego, coraz częściej zaczyna odgrywać w nim rolę wiodącą. O ile w początkowych etapach rozwoju turystyki walory turystyczne były właściwie jedynym czynnikiem skłaniającym ludzi do podejmowania podróży turystycznych, o tyle współcześnie pojawiają się nowe determinanty wyjazdów, nie związane -lub jedynie pośrednio- z walorami turystycznymi. Wśród tego typu determinant można wymienić ceny wyjazdów czy stosowane promocje, które dla wielu osób są czynnikiem decydującym o podjęciu decyzji, przy marginalizacji (lub nawet pominięciu) kwestii dotyczących np. kierunku czy charakteru podróży turystycznej i związanych z tym walorów turystycznych. Coraz częściej także elementy infrastruktury turystycznej stają się główną determinantą wyjazdów turystycznych, gdyż w jej ramach tworzone są atrakcje turystyczne, budzące zainteresowanie turystów. Należą do nich np. rejsy luksusowymi statkami, podróże nowoczesnymi lub historycznymi środkami transportu, pobyty w wyjątkowych obiektach noclegowych, korzystanie z centrów sportowych czy rozrywkowych. Obok nowej funkcji, jaką jest kreowanie atrakcji turystycznych, stale rośnie znaczenie podstawowej funkcji infrastruktury turystycznej, której zadaniem jest zapewnienie zaspokojenia potrzeb ruchu turystycznego, poprzez: udostępnienie walorów turystycznych (oraz ich ochronę), zapewnienie dostępności komunikacyjnej do obszarów, miejscowości i obiektów stanowiących cele podróży turystycznych oraz zapewnienie turystom niezbędnych warunków egzystencji w miejscach lub na szlakach, będących celem ich podróży. Oprócz warunków niezbędnych, obejmujących nocleg i wyżywienie, ważna (z punktu widzenia turysty) jest także możliwość spędzenia czasu wolnego w atrakcyjny sposób, według indywidualnych upodobań. Zróżnicowanie i poziom świadczeń w zdecydowany sposób oddziałują na jakość produktu turystycznego oferowanego turystom, a co za tym idzie mają kluczowe znaczenie dla jego oceny. W przypadku walorów turystycznych o niskiej randze ich uzupełnienie zróżnicowaną i atrakcyjną infrastrukturą spowoduje wysoką kompleksową ocenę produktu przez turystów, w sytuacji odwrotnej, gdy walory mają wysoką rangę, ale słabości infrastruktury są duże, najczęściej następuje zdecydowane obniżenie atrakcyjności produktu w opinii turystów. Zagospodarowanie turystyczne, pozostając głównym elementem pozwalającym na realizację podróży przez turystów, jest także istotnym składnikiem infrastruktury społecznogospodarczej obszaru. Pełni ono bardzo istotną rolę w funkcjonowaniu regionu, a jednocześnie może być czynnikiem sprzyjającym lub ograniczającym rozwój regionu. Dobrze funkcjonująca infrastruktura turystyczna służy nie tylko turystom i zwiększa ruch turystyczny w regionie (a przez to także dochody), może być także wykorzystywana przez stałych mieszkańców regionu w ciągu całego roku, podnosząc ich standard życia. Dodatkowo stanowi ona zachętę dla kolejnych inwestorów, zamierzających podjąć działania, aby ulokować je w regionie dysponującym już określonym potencjałem. Ze względu na swoje zróżnicowanie infrastruktura turystyczna pozostaje w gestii wielu podmiotów gospodarczych, a jej sprawne funkcjonowanie wymaga koordynacji działań i perspektywicznych rozwiązań, co jest możliwe jedynie przy wsparciu lokalnych czy regionalnych samorządów, które powinny podejmować działania w kierunku równoważenia potrzeb turystów, mieszkańców oraz środowiska w celu osiągnięcia określonych celów rozwojowych.

7 8 Wstęp Zróżnicowanie elementów składających się na zagospodarowanie turystyczne oraz wielość funkcji, pełnionych na różnych płaszczyznach, spowodowały podjęcie tej tematyki na kolejnej czwartej już konferencji organizowanej przez Katedrę Zarządzania Turystyką Wydziału Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytetu Szczecińskiego. Podczas konferencji dyskusji poddano między innymi zagadnienia dotyczące: 1. Znaczenia polityki turystycznej w tworzeniu struktury zagospodarowania przestrzennego. 2. Możliwości i form finansowania rozwoju i funkcjonowania infrastruktury turystycznej. 3. Regionalnego zróżnicowania zagospodarowania turystycznego. 4. Możliwości wykorzystania infrastruktury turystycznej jako atrakcji turystycznej. 5. Kluczowego znaczenia infrastruktury transportowej dla realizacji podróży turystycznych. 6. Infrastruktury noclegowej i gastronomicznej jako niezbędnego składnika wyjazdów turystycznych. Duże zainteresowanie problematyką konferencji wśród środowisk naukowych, reprezentujących różne dyscypliny naukowe oraz środowisk, rozpatrujących zagadnienia zagospodarowania turystycznego z praktycznego punktu widzenia (przedstawiciele samorządów lokalnych, organizacji turystycznych, podmiotów sektora turystycznego) spowodowało konieczność podziału publikacji na dwie części. Tom pierwszy obejmuje prace prezentujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej regionalnej polityki turystycznej. W tomie drugim zamieszczone są prace dotyczące elementów zagospodarowania turystycznego, w tym bazy noclegowej, żywieniowej, transportowej i towarzyszącej. Beata Meyer, Aleksander Panasiuk

8 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 465 EKONOMICZNE PROBLEMY TURYSTYKI NR RAFAŁ ADAMCZYK Wyższa Szkoła Turystyki i Ekologii w Suchej Beskidzkiej OCENA EX-ANTE SAMORZĄDOWYCH PROJEKTÓW INFRASTRUKTURY TURYSTYCZNEJ Wprowadzenie Współczesne samorządy lokalne i regionalne w wyniku przeprowadzonych reform administracyjnych w latach 90-tych posiadają bardzo szerokie kompetencje w zakresie zarządzania procesami rozwojowymi jednostki terytorialnej. Najczęściej stosowanym dokumentem wieloletniego programowania rozwoju jest strategia, zawierająca zapisy dotyczące kluczowych problemów rozwoju, wizji, celów i priorytetów rozwoju, na podstawie której identyfikowane są przedsięwzięcia o charakterze programów i projektów służących realizacji wyznaczonych kierunków rozwoju. Dokument ten często opracowywany jest przy partnerskim współuczestnictwie lokalnych czy też regionalnych podmiotów i instytucji, które zainteresowane są partycypacją w kreowaniu kierunków rozwoju danej jednostki terytorialnej. W większości przypadków kwestie związane z kreowaniem rozwoju turystycznego jednostki terytorialnej znajdują swoje odzwierciedlenie w dokumentach programowania rozwoju jako jeden z komponentów strategii rozwoju (zwłaszcza w mniejszych ośrodkach małych miastach oraz gminach o charakterze wiejskim). Coraz częściej samorządy przygotowują odrębne strategie dotyczące rozwoju turystycznego (szczególnie województwa, powiaty, duże miasta oraz ośrodki o znacznym udziale sektora turystycznego w lokalnej gospodarce). Procesy formułowania oraz wdrażania strategii wiążą się z koniecznością przeprowadzania oceny ex-ante propozycji przedsięwzięć, identyfikowanych przez uczestników planowania rozwoju i dokonywania hierarchizacji zadań w związku z ograniczonym dostępem do zasobów. Szczególnie ma to znaczenie dla projektów rozwoju infrastruktury turystycznej, której istnienie jest warunkiem korzystania z walorów turystycznych oraz kształtuje atrakcyjność turystyczną obszaru, a tym samym warunkuje proces tworzenia oferty miejscowych produktów turystycznych i kształtowania konkurencyjności turystycznej i gospodarczej jednostki terytorialnej 1. Ocena ex-ante dotyczy fazy procesu planowania, która związana jest z opracowaniem propozycji projektów. W teorii oceny projektów uwzględnia się jeszcze dwa rodzaje oceny 1 Kompendium wiedzy o turystyce, red. G. Gołembski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Poznań 2002, s

9 10 Rafał Adamczyk projektów: ewaluację dokonywaną w trakcie realizacji (en courant, mid term evaluation) oraz ocenę ex post, która dotyczy osiągniętych efektów projektu. Etapy i metody oceny ex ante projektów infrastruktury turystycznej Ocena ex-ante samorządowych projektów rozwoju infrastruktury turystycznej pełni kilka funkcji, istotnych zwłaszcza na etapie wdrażania koncepcji rozwoju danej jednostki samorządowej, zawartych najczęściej w formie strategii rozwoju. Wśród nich można wymienić następujące funkcje charakterystyczne dla metod oceny projektów na tym etapie cyklu życia projektu: - analityczną wykorzystanie metod oceny pozwala na opisanie złożoności oraz specyfiki proponowanych projektów w procesie wdrażania celów strategicznych oraz uporządkowanie informacji na ich temat dla późniejszego ich wykorzystania w procesach wartościowania i wyboru; - zgodności celów z działaniami realizacyjnymi ocena projektu stanowi podstawę dla wyboru wariantów i podjęcia decyzji o alokacji zasobów; - partycypacji uczestnictwo w ocenie różnych aktorów (ekspertów, lokalnych liderów, przedstawicieli zainteresowanych grup społecznych i gospodarczych) pozwala na budowę zbiorowej preferencji w relacji do określonych projektów; - informacyjną dokumentacja wstępnej oceny projektu jest niezbędnym źródłem informacji dla zainteresowanych stron; - odpowiedzialności racjonalna ocena ex-ante sprzyja wyeliminowaniu niepożądanych konsekwencji projektów oraz zarzutów nieefektywnego zarządzania zasobami samorządowymi 2. O ile metody oceny ex ante efektywności ekonomicznej projektów inwestycyjnych podmiotów gospodarczych są w literaturze przedmiotu bardzo dokładnie opisane w ramach metod analizy finansowej, która także ma zastosowanie do samorządowych projektów turystycznych, o tyle przeprowadzenie oceny ex ante racjonalności publicznych projektów rozwoju infrastruktury turystycznej jest zagadnieniem bardzo złożonym. Wynika to z faktu, iż realizacja tego typu projektów wiąże się z możliwością uzyskania zbioru rezultatów (zarówno pozytywnych, jak i negatywnych), mających wpływ na różnorodne czynniki rozwoju lokalnego czy też regionalnego. Dodatkowo projekty te konkurują o ograniczone zasoby samorządu (finansowe, przestrzenne, ludzkie) nie tylko między sobą, ale także z innymi planowanymi projektami inwestycyjnymi, dotyczącymi pozostałych sektorów gospodarczych lub projektami służącymi zaspokajaniu potrzeb społeczności lokalnej. Ma to bowiem związek z istniejącymi obecnie w wielu jednostkach terytorialnych znacznymi zaległościami w rozwoju podstawowej infrastruktury technicznej i społecznej. Ocena ex-ante projektów publicznych koncentruje swoją uwagę na etapie procesu planowania rozwoju, dotyczącego przygotowania propozycji projektów oraz wyboru najefektywniejszych opcji do wdrożenia z punktu widzenia implementacji strategii rozwoju jednostki samorządowej i osiągnięcia zamierzonych celów. Tym samym wyniki tej oceny leżą u podstaw ostatecznej rekomendacji w procesie podejmowania decyzji o alokacji publicznych zasobów pomiędzy różnymi projektami oraz alokacji zasobów w ramach wybranych do realizacji 2 A. Drobniak, Ocena projektów publicznych, Wyd. AE im. K. Adamieckiego w Katowicach, Katowice 2005, s

10 Ocena ex-ante samorządowych projektów 11 projektów, zapewniając możliwie najlepsze, z punktu widzenia społeczno ekonomicznego, wykorzystanie ograniczonych zasobów znajdujących się w dyspozycji samorządu. W związku z powyższym można wskazać na następujące trzy fazy tego procesu: 1. Identyfikacja projektu wraz z jego wstępną oceną. 2. Ocena projektu w zbiorze propozycji przedsięwzięć służących realizacji strategii. 3. Ostateczne definiowanie projektu. Pierwsze dwie fazy powinny być w szczególny sposób powiązane z procesem planowania strategicznego rozwoju jednostki samorządowej, gdyż umożliwia to zachowanie wysokiej zgodności projektów z celami strategicznymi. W ramach identyfikacji projektu powinno nastąpić określenie problemów, które zostaną rozwiązane poprzez wdrożenie projektu, sprecyzowanie pomysłu, jego specyficznych celów, przeanalizowanie szans i zagrożeń realizacji, wstępne oszacowanie kosztów projektu oraz przewidywanych jego korzyści i efektów 3. W ramach tej fazy, wśród narzędzi oceny, należy wskazać między innymi wariantowanie rozwiązań, analizę wielokryteriową, wstępną analizę finansową i instytucjonalną. Wyniki pierwszej fazy oceny projektu, zapisane najczęściej w postaci karty projektu, umożliwić powinny porównanie go z innymi rozpatrywanymi do realizacji zadaniami rozwojowymi (w ramach portfela projektów rozwojowych) w oparciu o określone kryteria oceniające. To z kolei, umożliwi wyznaczenie uporządkowanej listy projektów w postaci rankingu na podstawie uzyskanych przez inwestycje zbiorczych ocen. Opracowany ranking projektów stanowić będzie bazę do podjęcia decyzji odnośnie przyznania im zasobów oraz harmonogramowania realizacji wyznaczonych projektów. Pierwszeństwo w realizacji uzyskują projekty o najwyższej ocenie. W ramach tej procedury oceny zastosowanie znajduje przede wszystkim metoda oceny wielokryteriowej. Przykład 1 Przykłady możliwych do zastosowania kryteriów oceny w tej fazie: - skalę potencjalnego wpływu projektu na rozwój społeczno gospodarczy, - zachowanie spójności projektu z działaniami o charakterze ponadlokalnym, - skalę potencjalnego wpływu projektu na wielkość dochodów budżetu samorządu, - przewidywana skala efektów mnożnikowych wynikających z projektu, - przewidywana ilość nowych miejsc pracy w stosunku do kosztów projektu, - zgodność z planem zagospodarowania przestrzennego i zrównoważonym rozwojem, - stopień zaawansowania przygotowania projektu inwestycyjnego do realizacji, - szacunkowe koszty inwestycji w relacji do możliwości finansowych samorządu, - możliwość pozyskania dofinansowania zewnętrznego dla realizacji inwestycji. Na końcu procesu oceny ex-ante projektu znajduje się faza ostatecznego definiowania, która doprowadzić ma poprzez pogłębioną analizę finansową, społeczną, techniczną, środowiskową i instytucjonalną do: - wyboru ostatecznych wariantów jego realizacji oraz konstrukcji szczegółowego planu operacyjnego, 3 W. Frenkiel, A. Drobniak, Zorientowane na cele planowanie projektów rozwoju lokalnego, Wyd. AE im. K. Adamieckiego w Katowicach, Katowice 2005, s

11 12 Rafał Adamczyk - specyfikacji zadań, - opracowania harmonogramów, - oszacowania czasu realizacji zadań, ich kosztów i optymalizacji alokacji zasobów. W ramach tej fazy oceny projektu wykorzystywane są narzędzia analizy finansowej, społeczno ekonomicznej, analizy wpływu na środowisko, analizy wykonalności technicznej oraz zgodności prawnej 4. Jak wcześniej wspomniano ocena ex-ante projektów rozwoju infrastruktury turystycznej może być dokonywana w oparciu o różne narzędzia i procedury ewaluacyjne. Klasyfikacja metod i narzędzi oceny projektów zaprezentowana została w tabeli 1. Tabela1. Przykładowe narzędzia i metody oceny ex-ante projektów inwestycyjnych Zakres oceny Ocena finansowa Ocena ekonomiczna Ocena społeczna Ocena polityczna Ocena technologiczna Ocena ryzyka Ocena środowiskowa Ocena fiskalna Ocena prawna Ocena wielokryteriowa Przykładowe narzędzia i metody - analiza efektywności finansowej - analiza progu rentowności - analiza kosztów-korzyści - analiza koszty-efektywność - modele mnożnikowe - analiza społecznego oddziaływania projektu - analiza społeczna - analiza gry aktorów - analiza pola sił - ocena technologicznego oddziaływania projektu - wariantowanie rozwiązań - scenariusze otoczenia - analiza jakościowa - czynniki ryzyka - analiza ilościowa badanie wrażliwości - analiza oddziaływania projektu na środowisko - zestawienie bilansowe - analiza wpływu regulacji - analiza wielokryteriowa Źródło: opracowanie na podstawie A. Drobniak, Ocena projektów publicznych, Wyd. AE im. K. Adamieckiego w Katowicach, Katowice Spośród wskazanych metod to właśnie analiza kosztów i korzyści (cost-benefit analysis, CBA) jest narzędziem oceny najczęściej stosowanym do oceny publicznych projektów rozwojowych, gdyż jego celem jest ewaluacja efektów projektu na podstawie kryterium efektywności alokacji zasobów. W jej ramach możliwa staje się ocena efektów projektu w wymiarze wartości pieniężnych takich zagadnień jak na przykład: przewidywany wzrost przychodów lokalnych firm z tytułu obsługi ruchu turystycznego, przewidywany wzrost dochodów mieszkańców, wartość urządzeń sportowo rekreacyjnych, poprawa dostępności do 4 A. Drobniak, Ocena projektów publicznych, Wyd. AE im. K. Adamieckiego w Katowicach, Katowice 2005, s. 29.

12 Ocena ex-ante samorządowych projektów 13 nich mieszkańców oraz turystów, efekty pomocy dla firm, oszczędność czasu, wzrost bezpieczeństwa, zmniejszenie wypadkowości czy też rozkład kosztów i korzyści projektu między różne grupy społeczne. To z kolei pozwala na połączenie wyników analizy finansowej (pod warunkiem generowania przez planowaną infrastrukturę turystyczną przychodów z tytułu opłat od użytkowników na przykład basen w odróżnieniu od ścieżki rowerowej) z uzyskanymi wynikami analizy kosztów i korzyści, a tym samym na wyznaczenie pełnej efektywności społeczno ekonomicznej inwestycji. Kolejną kluczową metodą ewaluacji projektów ex-ante jest ocena ich oddziaływania na różne sfery, z których obok społecznej, ekonomicznej i technologicznej, najważniejszą jest sfera środowiskowa. W analizie tej uzyskiwana jest lista wskaźników opisujących wpływ inwestycji na wyróżnione wymiary otoczenia. Dla uzyskania syntetycznego wskaźnika oceny efektów inwestycji można użyć metody wielokryterialnej. Cele rozwojowe samorządu stanowią w tej metodzie podstawę do identyfikacji kryteriów oceny efektów projektu oraz określenia ich istotności dla podejmujących decyzję poprzez nadanie im wag. Po określeniu skali punktacji kolejne warianty projektu poddawane są ocenie, co pozwala na dokonanie satysfakcjonującego wyboru (satisfactory choice). Zakończenie Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że w procesie oceny samorządowych projektów rozwoju infrastruktury turystycznej stosowane są różnorodne procedury i narzędzia oceny exante, uwzględniające między innymi: efektywność społeczno ekonomiczną alokacji zasobów, oddziaływanie projektu na wybrane grupy społeczne, jego wpływ na rozwój lokalny, regionalny oraz środowisko przyrodnicze czy też ryzyko związane z projektem i jego efektami. Wspomniane analizy stosowane są jako podstawowe metody oceny projektów, będących przedmiotem dokumentów aplikacyjnych o dofinansowanie inwestycji ze środków pomocy strukturalnej UE. Szczególnie, że przy zastosowaniu jednolitych narzędzi oceny staje się możliwe porównanie projektów promowanych przez różne samorządy, a tym samym dokonywanie wyboru inwestycji, które przynieść mogą największe efekty w kontekście rozwoju regionalnego i lokalnego. Czynnik ten dodatkowo powinien mobilizować samorządy do dokładnej analizy swoich projektów już w fazie operacyjnego programowania rozwoju w celu wyboru najlepszych inwestycji do realizacji w pierwszej kolejności. Dotyczy to zarówno projektów o charakterze bezpośrednich wydatków na infrastrukturę turystyczną, wynikających z uczestnictwa samorządu na przykład w budowie obiektów turystycznych, obiektów sportowych i rekreacyjnych, rewitalizacji lub renowacji obiektów zabytkowych i kultury, budowy ścieżek i tras turystycznych lub systemów informacji turystycznej, jak i pośrednich, przeznaczonych na poprawę infrastruktury technicznej w zakresie komunikacji i ochrony środowiska lub służących rozwojowi usług. Kompleksowość i wielopłaszczyznowość oceny może bowiem zdecydować o przyznaniu wsparcia zewnętrznego dla danej inwestycji, w tym szczególnie pochodzącego ze źródeł pomocowych Unii Europejskiej.

13 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 465 EKONOMICZNE PROBLEMY TURYSTYKI NR STEFAN BOSIACKI, Akademia Wychowania Fizycznego w Poznaniu REGIONALENE PRODUKTY TURYSTYCZNE JAKO PODSTAWA ZAGOSPODAROWANIA TURYSTYCZNEGO Jak dowodzą dotychczasowe doświadczenia branży turystycznej współczesna turystyka wymaga marketingowego podejścia nie tylko do potrzeb i oczekiwań konsumenta turysty, ale takiego też podejścia do niektórych problemów pojawiających się w sektorze turystyki, także w odniesieniu do tych, które dotyczą zagospodarowania turystycznego. Dynamiczne zmiany dokonujące się na rynku usług turystycznych sprawiają, że coraz częściej firmy turystyczne, a także regiony recepcyjne, poszukują bardziej efektywnych i niekonwencjonalnych działań, które pozwoliłyby zrealizować podstawowe funkcje marketingu turystycznego, czyli: - po pierwsze rozwiązać podstawowy problem ekonomiczny w firmach turystycznych, jakim jest uzyskanie maksymalnych korzyści ekonomicznych (zysków), przy racjonalnym wykorzystaniu zasobów materialnych i ludzkich, będących w dyspozycji podmiotów turystycznych; - po drugie poprawić efektywność społeczną działań podmiotów turystycznych, czyli zmniejszyć rozpiętość między potencjalnymi i faktycznymi potrzebami turystycznymi poszczególnych grup społecznych; - po trzecie umiejętne działania marketingowe winny przyczynić się do stabilizowania regionalnego rynku usług turystycznych, do kształtowania efektywnego mechanizmu rynkowego 1. Wspomniana powyżej funkcja społeczna marketingu turystycznego sprowadza się także do tego, że podmioty działające w sektorze turystyki, realizujące zadania w ramach szeroko rozumianej polityki turystycznej powinny umiejętnie stosować instrumenty i narzędzia marketingowe po to, aby określone produkty turystyczne w regionach recepcyjnych były dobrze postrzegane, zarówno przez organizatorów turystyki i usługodawców, jak i konsumentów turystów. Marketing społeczny, stosowany przez samorządy terytorialne, organizacje społeczne i turystyczne oraz samorząd gospodarczy, jest wręcz niezbędny dla stworzenia optymalnych 1 Por. S. Bosiacki, Marketing w rekreacji, w: Teoria i metodyka rekreacji (zagadnienia podstawowe), red. I. Kiełbasiewicz-Drozdowska, W. Siwiński, Wyd. AWF, Poznań 2001, s

14 16 Stefan Bosiacki warunków dla rozwoju turystyki w regionie, dla zrealizowania wszelkich planów i projektów, dotyczących zagospodarowania turystycznego. Czy w praktyce samorządy terytorialne i inne podmioty realizujące cele polityki turystycznej wykorzystują podejście marketingowe dla kształtowania właściwego zagospodarowania turystycznego oto pytanie na które spróbuję odpowiedzieć w niniejszym artykule. Rozważania oparto na konkretnych przykładach dwóch produktów turystycznych z Wielkopolski, a mianowicie: - projektu pt. Trakt Królewsko-Cesarski w Poznaniu, opracowanego w ramach Strategii Rozwoju Narodowego Produktu Turystycznego na zlecenie Urzędu Miasta Poznania w 2005 roku; - produktu pt. Edukacja, Integracja, Wypoczynek na Bursztynowym Szlaku, opracowanego przez gminy regionu konińskiego i Starostwo Powiatowe w Koninie w 2005 roku. W obu ww. projektach produktów określono konkretne propozycje nie tylko elementów składowych produktów, narzędzi i instrumentów marketingowych, źródeł finansowania rozwoju produktów, ale, co istotne z punktu widzenia naszych rozważań, bardzo konkretne działania w sferze zagospodarowania turystycznego obszarów objętych propozycjami ww. produktów turystycznych. 1. Trakt Królewsko-Cesarski w Poznaniu markowy produkt turystyczny w Poznaniu i jego konsekwencje dla zagospodarowania turystycznego W 2005 roku zrealizowano na zlecenie Urzędu Miasta Poznania, przy współpracy Ministerstwa Kultury oraz Urzędu Marszałkowskiego Woj. Wielkopolskiego, po raz pierwszy w historii Wielkopolski koncepcję zintegrowanego produktu turystycznego dla Poznania, opartego na atrakcjach zlokalizowanych na obszarze określonym przez Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w Poznaniu, który został zaproponowany do uznania przez Prezydenta RP, jako pomnik historii oraz powiązanych z nią elementów infrastruktury materialnej i usługowej. Koncepcję produktu opracowało Konsorcjum Projektowe: Polskiej Agencji Rozwoju Turystyki S.A. i firmy RES Management, przy aktywnym uczestnictwie kilkudziesięciu tzw. partnerów projektu (instytucji kultury, nauki zlokalizowanych na obszarach objętych projektem). Podstawowym założeniem projektu było wypracowanie rozwiązań, umożliwiających wprowadzenie na rynek nowoczesnego i konkurencyjnego produktu turystyki kulturowej, który stać się ma podstawą rozwoju nowej oferty turystycznej Poznania, przy ścisłej współpracy pomiędzy partnerami projektu, zarządcami atrakcji turystycznych oraz podmiotów branży turystycznej i paraturystycznej. Realizacja projektu przewidziana jest etapowo, przy przyjęciu jako docelowego roku 2013.

15 Regionalne produkty turystyczne jako 17 Historia Poznania, historia Polski, postacie i wydarzenia historyczne Zabytki, architektura Kultura, sztuka współczesna Tradycja i zwyczaje Rys. 1. Zakres linii tematycznych i możliwości łączenia elementów w pakiety produktów Źródło: opracowanie własne, PART S.A. w Warszawie Różnorodność zasobów Poznania skłoniła autorów koncepcji analizowanego projektu do wyznaczenia w jego ramach tzw. linii tematycznych, pozwalających uporządkować tzw. produkty proste, zgodnie z ich charakterem. Wyznaczone linie tematyczne nie oznaczają, że tylko w ich ramach tworzone będą pakiety produktowe, ale sygnalizują niejako wiodące dla Poznania atrakcje i wydarzenia, które mogą być realizowane pod wspólnym hasłem Trakt Królewsko-Cesarski. Wymienione na rysunku nr 1 wątki tematyczne zintegrowanego produktu turystycznego Trakt Królewsko-Cesarski w Poznaniu odnoszą się do charakterystycznych elementów atrakcyjności turystycznej Poznania, podkreślają ich unikatowość, nie tylko w skali regionu, czy kraju, ale także na międzynarodowym rynku usług turystycznych. Warto w tym miejscu podkreślić, iż Autorzy koncepcji omawianego produktu, postawili sobie za cel wykreowanie nowego turystycznego wizerunku Poznania, dotąd kojarzonego wśród turystów krajowych i zagranicznych z imprezami targowymi organizowanymi przez Międzynarodowe Targi Poznańskie S.A., a nie z typowymi atrakcjami turystycznymi. Ten nowy wizerunek turystyczny Poznania, to przede wszystkim turystyka kulturowa, a w jej ramach różne produkty proste, zwane liniami tematycznymi. I tak, pierwsza linia tematyczna pt. Trakt historii Tu zaczęła się Polska, nawiązuje do początków polskiej państwowości, do początków chrześcijaństwa w Polsce. Dzieje początków państwa polskiego zapisane na obszarze Ostrowa Tumskiego w Poznaniu mogą stanowić doskonałą podstawę do tworzenia oferty turystycznej dla turystów poszukujących tożsamości narodowej. Elementy uzasadniające wyodrębnienie powyższej linii tematycznej to: - Poznań jako miasto, z którym związane są początki państwa polskiego i Kościoła w Polsce;

16 18 Stefan Bosiacki - miejsce, w którym odrodziło się państwo polskie (król Przemysł II i jego polityka zjednoczenia); - miejsce, gdzie rozegrała się najdłuższa wojna nowoczesnej Europy; - miejsce, gdzie dokonało się pierwsze zwycięskie powstanie Powstanie Wielkopolskie 1918 roku i odzyskano niepodległość po 123 latach niewoli; - miejsce, gdzie w 1929 roku zorganizowano dla uczczenia 10 rocznicy odzyskania niepodległości Powszechną Wystawę Krajową, dającą początki Targom Poznańskim; - miejsce pierwszego masowego wystąpienia pracujących przeciw ustrojowi socjalistycznemu Poznański Czerwiec 1956 roku. Kolejny wątek tematyczny pt. Trakt zabytków architektury Tak budował się Poznań Trakt Pracy i Piękna, to oferta pokazująca różnorodność stylu architektury w Poznaniu (od stylu romańskiego do secesji), przejrzystość rozwiązań urbanistycznych miasta oraz żyjących i pracujących w tym mieście ludzi oraz ich dokonania. Istotną wartością są także obiekty pomilitarne, w tym forteczne, oraz obiekty architektury przemysłowej, związane z historią rozwoju i gospodarką miasta. Coraz częściej na międzynarodowym rynku turystycznym pojawiają się obiekty przemysłowe przystosowane do funkcji turystycznej i ten właśnie element chcą wyeksponować między innymi w swojej koncepcji Autorzy omawianego markowego produktu turystycznego Poznania. Trzeci wątek tematyczny produktu, to Trakt artystyczny Kulturalne inspiracje Trakt tętniący życiem. Poznań i jego okolice są od dziesiątek lat miejscem realizacji licznych wydarzeń kulturalnych o randze międzynarodowej, np. Konkurs im. H.Wieniawskiego skrzypcowy i lutniczy, Festiwal Teatralny Malta, Bienalle Tańca Współczesnego, Spotkania na Lednicy, które przyciągają licznych turystów zagranicznych i krajowych. Poznań to także miasto życia i pracy współczesnych artystów, takich jak: M.Abakanowicz, A.Duczmal, J.A.P.Kaczmarek i wielu innych, to miasto o licznych i często unikatowych muzeach, galeriach, niepowtarzalnych teatrach itp. Można jednoznacznie stwierdzić, że Poznań zalicza się do wiodących centrów kulturalnych Polski i to właśnie może przyciągać turystów do tego miasta. Ostatnia linia tematyczna to Trakt tradycji wielkopolskich Nie tylko pyry z gzikiem Dobra strawa i zabawa. W tym produkcie postawiono na promowanie wielkopolskiej tradycji, zwyczajów i języka typowego dla Poznania i Wielkopolski. Współczesna turystyka to coraz częściej podróże sentymentalne, powrót do korzeni, do szukania własnej, unikatowej niekiedy odrębności. Wydaje się, że ten wątek tematyczny omawianego produktu ma duże szanse sukcesu nie tylko na krajowym, ale także międzynarodowym rynku turystycznym. Autorzy koncepcji produktu Trakt Królewsko-Cesarski w Poznaniu przyjęli, że powyższe przedsięwzięcie musi mieć charakter interdyscyplinarny, łącząc w sobie zarówno aspekty stricte turystyczne, jak też związane z życiem lokalnej społeczności. Stąd też do tworzenia elementów składowych omawianego produktu zaproszono szerokie grono partnerów bezpośrednio zainteresowanych powodzeniem przedsięwzięcia (instytucje kultury, uczelnie wyższe, podmioty turystyczne itd.). Słusznie uznano, że tylko pełna integracja poczynań wszystkich zainteresowanych rozwojem rynku turystycznego w Poznaniu, daje przesłanki do efektywnego zrealizowania projektu por. rys. 2.

17 Regionalne produkty turystyczne jako 19 Produkt Turystyczny Trakt Królewsko-Cesarski w Poznaniu Zintegrowany produkt turystyczny Infrastruktura (inwestycje) Organizacja przedsięwzięcia Promocja i sprzedaż Programy produktowe - turystyczne W instytucjach kultury i sztuki Struktura organizacyjna forma prawna Marketing turystyczny Programy koncepcyjne wzbogacające ofertę turystyczną Miejska Finansowanie zewnętrzne Dochody własne Programy promocji Programy adaptacji przestrzeni kulturowej Branża turystyczna Sprzedaż ofert Rys. 2. Elementy składowe produktu turystycznego Trakt Królewsko-Cesarski w Poznaniu Źródło: Program Rozwoju Narodowego Produktu Turystycznego Trakt Królewsko-Cesarski w Poznaniu zeszyt nr 2, Konsorcjum PART S.A., RES Management, Urząd Miasta Poznania, Poznań 2005, s. 32. Nie wdając się, ze względu na ograniczone ramy referatu, w szczegółową analizę elementów składowych omawianego produktu, warto zauważyć, iż konsekwencją opracowanego zintegrowanego produktu turystycznego dla miasta Poznania, mają być konkretne działania w sferze zagospodarowania turystycznego i paraturystycznego. Po przeprowadzeniu szczegółowego audytu turystycznego dla obszaru objętego projektem, w którym oceniano między innymi atrakcyjność turystyczną miasta oraz obecny stan jego zagospodarowania turystycznego 2, zaproponowano działania inwestycyjne w kilku sferach: - w instytucjach kultury i sztuki (czyli u tzw. partnerów projektu), w celu podniesienia atrakcyjności i użyteczności poszczególnych obiektów; 2 Szerzej na ten temat w Trakt Królewsko-Cesarski w Poznaniu Audyt turystyczny, Zeszyt nr 1, Konsorcjum PART S.A., RES Management, Urząd Miasta Poznania, Poznań 2005, s

18 20 Stefan Bosiacki - w infrastrukturze miejskiej, podnosząc funkcjonalność obszarów objętych projektem, w tym rewitalizacja całych ulic i kwartałów miejskich, inwestycje drogowe, rozwój infrastruktury sanitarnej, oznakowanie miasta, itd.; - w branży turystycznej, szczególnie w zakresie rozbudowy infrastruktury noclegowej, nowoczesnej informacji turystycznej, przystosowania do funkcji turystycznej obiektów kulturalnych, naukowych i innych. Można zatem powiedzieć, że stworzenie nowego, zintegrowanego produktu turystycznego dla Poznania będzie także podstawą dla zmian w zagospodarowaniu turystycznym miasta, do powstania nowej infrastruktury i modernizacji już istniejącej, pod kątem wykreowanego nowego wizerunku turystycznego miasta, wizerunku europejskiego centrum kultury i sztuki. Na przykładzie omawianego projektu produktu turystycznego dla Poznania widać wyraźnie diametralnie inne podejście od podejścia tradycyjnego. Dotychczas najczęściej próbowano tworzyć produkt turystyczny dla danego obszaru na bazie istniejącego stanu zagospodarowania turystycznego. W opisanym przypadku jest zgoła odwrotnie. Najpierw tworzy się zintegrowany produkt turystyczny obszaru, z aktywnym udziałem wszystkich zainteresowanych, a dopiero później (albo równolegle) podejmuje się działania w sferze zagospodarowania turystycznego, uzupełniając je o elementy nowe i modernizując dotychczasową infrastrukturę, zgodnie z koncepcją produktu. 2. Szlak Bursztynowy koncepcja rozwoju terytorialnego produktu turystycznego subregionu konińskiego Przykładem kolejnego markowego produktu turystycznego dla Wielkopolski może być Szlak Bursztynowy, produkt kreowany przez samorządy terytorialne dawnego województwa konińskiego. Koncepcja stworzenia zintegrowanego produktu turystycznego dla regionu konińskiego wynikła z dwóch zasadniczych przesłanek: - występowania w regionie znaczących walorów turystycznych (przyrodniczych, kulturowych, specjalistycznych); - z konieczności poszukiwania alternatywnych dróg rozwoju gospodarczego regionu, w stosunku do przemysłu wydobywczego i elektroenergetycznego. Około 2025 roku nastąpi całkowite zakończenie eksploatacji złóż węgla brunatnego w regionie, co spowoduje istotny wzrost bezrobocia w regionie i zahamowanie tempa rozwoju gospodarczego. Stąd też autorzy koncepcji wyraźnie podkreślają, że właśnie zrównoważony rozwój turystyki w regionie może przyczynić się do powstania wielu korzystnych efektów społecznogospodarczych, związanych z rozwojem turystyki. W koncepcji tworzenia analizowanego regionalnego produktu turystycznego przyjęto następujące etapy: - badanie i analiza rynku; - identyfikacja składników produktu oraz ich selekcja; - wybór kategorii produktu; - zdefiniowanie produktu oraz jego struktura; - określenie podmiotów realizujących działania w ramach produktu;

19 Regionalne produkty turystyczne jako 21 - marketing produktu 3. Z uwagi na ramy niniejszego opracowania nie będę analizował ww. etapów tworzenia omawianego produktu, warto jednak pokrótce nieco więcej uwagi poświęcić identyfikacji składników proponowanego produktu. Z informacji przedstawionych przez autorów koncepcji produktu wynika, że w ocenie obecnego stanu zagospodarowania turystycznego regionu oraz w przyszłościowych przedsięwzięciach w tym zakresie uwzględniono: infrastrukturę rekreacyjno-sportową, bazę noclegowo-gastronomiczną, dostępność komunikacyjną, szlaki turystyczne, obiekty przemysłowe i techniczne, obiekty kulturalne oraz wydarzenia i imprezy lokalne. Można zatem powiedzieć, iż budując projekt pt. Szlak Bursztynowy jego autorzy przyjęli, że nie da się go efektywnie wykreować bez odpowiedniej infrastruktury turystycznej i paraturystycznej. Stąd też dla realizacji celu strategicznego jakim jest znaczący wzrost liczby turystów w regionie i wzrost obrotów na regionalnym rynku turystycznym, przyjęto konieczność realizacji licznych celów operacyjnych, wśród których wyróżniono między innymi konieczność budowy nowoczesnej infrastruktury turystycznej i paraturystycznej w regionie. Autorzy koncepcji, wśród wielu słabych stron regionu konińskiego, jako obszaru recepcji turystycznej, wyróżnili: brak wizji dotyczącej zagospodarowania posiadanych walorów turystycznych oraz słabo rozwiniętą i nienowoczesną infrastrukturę turystyczną i paraturystyczną. Dla zniwelowania tych słabych stron regionu proponuje się opracowanie profesjonalnej koncepcji wykorzystania zasobów turystycznych regionu, w tym między innymi wykorzystania wód geotermalnych oraz wspólne działania na rzecz modernizacji istniejącej i budowy nowej infrastruktury turystycznej i paraturystycznej (szlaki turystyczne, mariny dla turystyki wodnej, budowa regionalnego systemu informacji turystycznej, wyznaczanie terenów pod inwestycje turystyczne, modernizacja dróg, budowa aquaparku, itd.). Autorzy koncepcji produktu wskazują, że tylko wspólne działania zainteresowanych samorządów terytorialnych, przedstawicieli branży turystycznej i organizacji, instytucji działających na rzecz rozwoju lokalnego, mogą zakończyć się sukcesem. Godny podkreślenia jest właśnie fakt, iż opisana koncepcja produktu turystycznego Edukacja, Integracja, Wypoczynek na Bursztynowym Szlaku powstała właśnie jako wspólne przedsięwzięcie branży turystycznej i samorządów terytorialnych regionu konińskiego i dalsze etapy realizacyjne mają mieć także charakter wspólnych przedsięwzięć, także w sferze zagospodarowania turystycznego. 3. Wnioski końcowe Współczesny rynek usług turystycznych, to rynek wysoce konkurencyjny, na którym nie ma miejsca dla produktów niskiej jakości, trudno identyfikowanych, nie dających konsumentowi korzyści i satysfakcji z faktu ich nabycia. Powyższe stwierdzenie odnosi się w pełni do regionalnych i lokalnych produktów turystycznych, które mogą stać się podstawą rozwoju gospodarki turystycznej w regionie, w tym także podstawą racjonalnego, zrównoważonego zagospodarowania turystycznego. 3 Por. Strategia rozwoju terytorialnego produktu turystycznego subregionu konińskiego, Konińskie Towarzystwo Społeczno-Gospodarcze Dwa Mosty, Ślesin 2005, s. 19.

20 22 Stefan Bosiacki Jak słusznie twierdzi A.Rapacz tworzenie markowych produktów turystycznych i ich wysoka jakość wymagają: - ścisłej współpracy usługodawców w tworzeniu markowego produktu, - uczestnictwa władz lokalnych, organizacji samorządu gospodarczego w turystyce, instytucji i organizacji zainteresowanych rozwojem turystyki, - podejmowania i realizacji przedsięwzięć i programów zapewniających rozwój infrastruktury turystycznej i ogólnej, - tworzenia struktur organizacyjnych, które będą platformą współdziałania wszystkich podmiotów na rzecz kształtowania jakości produktu turystycznego, - monitorowania i oceny jakości usług tworzących markowy produkt turystyczny 4. Przytoczone w opracowaniu przykłady dowodzą, że w turystyce polskiej coraz częściej w kreowaniu markowych produktów turystycznych uwzględnia się powyższe wskazania. 4 A. Rapacz, Znaczenie jakości dla kształtowania markowych produktów turystycznych, w: Markowe produkty turystyczne, red. A. Panasiuk, Fundacja na rzecz Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2004, s. 130.

ROLA TURYSTYKI W GOSPODARCE REGIONU

ROLA TURYSTYKI W GOSPODARCE REGIONU WYŻSZA SZKOŁA HANDLOWA ROLA TURYSTYKI W GOSPODARCE REGIONU Redakcja naukowa Jerzy Wyrzykowski Wrocław 2007 SPIS TREŚCI Wprowadzenie 9 1. UWARUNKOWANIA GOSPODARKI TURYSTYCZNEJ W REGIONIE 11 Teresa Zabińska

Bardziej szczegółowo

Wspieranie przedsięwzięć z zakresu turystyki w ramach programów operacyjnych 2007-13

Wspieranie przedsięwzięć z zakresu turystyki w ramach programów operacyjnych 2007-13 Wspieranie przedsięwzięć z zakresu turystyki w ramach programów operacyjnych 2007-13 wsparcie dla samorządów i organizacji pozarządowych Warszawa, 8 maja 2008 r. Zarys prezentacji środki finansowe na wspieranie

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie.. 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach)

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Ewa Wojtoń Instytut Dziedzictwa Europejskiego, Międzynarodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym OCENA EFEKTYWNOŚCI I FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WSPÓŁFINANSOWANYCH FUNDUSZAMI UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Wstęp Jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej Kierunki rozwoju do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem wiejskiej Katarzyna Sobierajska Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki Międzynarodowa Konferencja Perspektywy rozwoju i promocji

Bardziej szczegółowo

UNIA EUROPEJSKA Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

UNIA EUROPEJSKA Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Podstawowa dokumentacja konkursowa Podstawowa dokumentacja konkursowa Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego na lata 2007-2013 Szczegółowy opis priorytetów RPO WZ Przewodnik do

Bardziej szczegółowo

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Szeroko rozumiana poprawa jakości życia na wsi, zaspokajanie potrzeb społeczno-kulturalnych mieszkańców a także zidentyfikowanie i promowanie

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 SPECJALNOŚĆ: TURYSTYKA 1. Przedstaw problemy z zagospodarowaniem turystycznym i rekreacyjnym obszarów chronionych przedstaw turystykę

Bardziej szczegółowo

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze.

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Jej prowadzenie służy realizacji celu publicznego, jakim jest ochrona

Bardziej szczegółowo

Publikacja z serii Monografie o tematyce turystycznej

Publikacja z serii Monografie o tematyce turystycznej Uzdrowiska i ich funkcja turystyczno-lecznicza pod redakcją naukową Adama R. Szromka PROKSENIA Kraków 2012 13 Publikacja z serii Monografie o tematyce turystycznej Publikacja powstała w ramach projektu

Bardziej szczegółowo

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Obszar I Infrastruktura społeczna. 1. Wspieranie aktywności oraz integracji społeczności lokalnej. 2. Wspieranie i aktywizacja mieszkańców

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA-ROSJA 2014-2020. Giżycko, 21 października 2015 r.

PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA-ROSJA 2014-2020. Giżycko, 21 października 2015 r. PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA-ROSJA 2014-2020 Giżycko, 21 października 2015 r. Program Polska-Rosja 2014-2020 Program Polska - Rosja 2014-2020 przygotowywany jest przez współpracujące ze sobą

Bardziej szczegółowo

Dolnośląska Polityka Rowerowa 2014-2020 (Polityka równoważenia systemu transportowego na Dolnym Śląsku- PODSYSTEM ROWEROWY 2014-2020)

Dolnośląska Polityka Rowerowa 2014-2020 (Polityka równoważenia systemu transportowego na Dolnym Śląsku- PODSYSTEM ROWEROWY 2014-2020) Samorządowa jednostka organizacyjna Dolnośląska Polityka Rowerowa 2014-2020 (Polityka równoważenia systemu transportowego na Dolnym Śląsku- PODSYSTEM ROWEROWY 2014-2020) ZAŁOŻENIA INSTYTUT ROZWOJU TERYTORIALNEGO

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Ostródzko-Iławskiego Obszaru Funkcjonalnego

Strategia Rozwoju Ostródzko-Iławskiego Obszaru Funkcjonalnego Strategia Rozwoju Ostródzko-Iławskiego Obszaru Funkcjonalnego OBSZARY OBJĘTE WSPÓŁPRACĄ W RAMACH OIOF Zagadnienia z zakresu: zagospodarowanie przestrzenne, ochrona środowiska Plan spotkania 2 Prezentacja:

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU W TURYSTYCE I REKREACJI

Spis treści CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU W TURYSTYCE I REKREACJI WSTĘP Aleksander Panasiuk... 11 CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY MARKETINGU USŁUG Aleksander Panasiuk. 17 1.1. Istota, zasady i cele marketingu... 17 1.2. Obszary badawcze marketingu

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Małopolski i finansowanie jej wdrożenia w ramach programu regionalnego w latach 2014 2020 Małgorzata Potocka-Momot

Strategia Rozwoju Małopolski i finansowanie jej wdrożenia w ramach programu regionalnego w latach 2014 2020 Małgorzata Potocka-Momot Strategia Rozwoju Małopolski i finansowanie jej wdrożenia w ramach programu regionalnego w latach 2014 2020 Małgorzata Potocka-Momot Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej

Bardziej szczegółowo

Analiza wykonalności przedsięwzięcia

Analiza wykonalności przedsięwzięcia Analiza wykonalności przedsięwzięcia Kajakiem przez Pomorze - zagospodarowanie szlaków wodnych w województwie pomorskim dla rozwoju turystyki kajakowej 1.Wykonawca 2.Cele opracowania 3.Zakres prac Grzegorz

Bardziej szczegółowo

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 Strategią rozwoju nazywa się rozmaite sposoby oddziaływania w celu pobudzenia wzrostu gospodarczego Strategia rozwoju

Bardziej szczegółowo

III Kongres Rozwoju Ruchu Rowerowego

III Kongres Rozwoju Ruchu Rowerowego III Kongres Rozwoju Ruchu Rowerowego Warszawa, 22-23 IX 2014 Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w ramach SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ! www.miastadlarowerow.pl

Bardziej szczegółowo

PRIORYTET 6 WYKORZYSTANIE I PROMOCJA POTENCJAŁU TURYSTYCZNEGO I KULTUROWEGO DOLNEGO ŚLASKA ( TURYSTYKA I KULTURA )

PRIORYTET 6 WYKORZYSTANIE I PROMOCJA POTENCJAŁU TURYSTYCZNEGO I KULTUROWEGO DOLNEGO ŚLASKA ( TURYSTYKA I KULTURA ) INFORMACJA DOTYCZĄCA POZYSKANIA SRODKÓW UNIJNYCH W RAMACH RPO WD ( DZIAŁANIA 6. 4) PRIORYTET 6 WYKORZYSTANIE I PROMOCJA POTENCJAŁU TURYSTYCZNEGO I KULTUROWEGO DOLNEGO ŚLASKA ( TURYSTYKA I KULTURA ) DZIAŁANIE

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate

Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate Szczecin 20 grudnia 2011 r. Bożena Wołowczyk Plan prezentacji 1. Idea europejskich szlaków

Bardziej szczegółowo

Finansowanie projektów partnerskich z udziałem kapitału zwrotnego oraz PPP Wybrane aspekty. MARCIN TUMANOW 29 sierpnia 2014 r.

Finansowanie projektów partnerskich z udziałem kapitału zwrotnego oraz PPP Wybrane aspekty. MARCIN TUMANOW 29 sierpnia 2014 r. Finansowanie projektów partnerskich z udziałem kapitału zwrotnego oraz PPP Wybrane aspekty. MARCIN TUMANOW 29 sierpnia 2014 r. PRZEGLĄD REGULACJI UE Zestawienie aktualnych dokumentów Strategia Europa 2020

Bardziej szczegółowo

Skala wsparcia obszarów wiejskich w ramach krajowych i regionalnych programów operacyjnych na lata 2007-2013

Skala wsparcia obszarów wiejskich w ramach krajowych i regionalnych programów operacyjnych na lata 2007-2013 Konferencja Polityka spójności na rzecz rozwoju obszarów wiejskich Skala wsparcia obszarów wiejskich w ramach krajowych i regionalnych programów operacyjnych na lata 2007-2013 dr Hanna Jahns Sekretarz

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

STUDIUM WYKONALNOŚCI

STUDIUM WYKONALNOŚCI STUDIUM WYKONALNOŚCI MODERNIZACJA BOISKA PRZY HALI SPORTOWEJ W CIECHOCINKU 1. Wnioski z przeprowadzonej analizy podsumowanie Celem projektu pt. modernizacja boiska sportowego przy hali sportowej w Ciechocinku

Bardziej szczegółowo

Koncepcja funkcjonowania Parowozowni Wolsztyn

Koncepcja funkcjonowania Parowozowni Wolsztyn Koncepcja funkcjonowania Parowozowni Wolsztyn Podstawa prawna Zgodnie z treścią art. 13 ustawy o samorządzie województwa w sferze użyteczności publicznej województwo może tworzyć spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,

Bardziej szczegółowo

IV NATURALNE OTOCZENIE CZŁOWIEKA DZIAŁANIE 4.9 ROZWÓJ ZASOBÓW ENDOGENICZNYCH

IV NATURALNE OTOCZENIE CZŁOWIEKA DZIAŁANIE 4.9 ROZWÓJ ZASOBÓW ENDOGENICZNYCH DZIAŁANIE 4.9 ROZWÓJ ZASOBÓW ENDOGENICZNYCH 4.9 Rozwój zasobów endogenicznych 9. Nazwa i krótki opis działania 4.9 Rozwój zasobów endogenicznych W ramach działania będą wspierane przedsięwzięcia, które

Bardziej szczegółowo

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Konferencja Wiejska Polska 25 26 maja 2013 r. Konin/Licheń Krajowe podstawy strategiczne polityki

Bardziej szczegółowo

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck Konsument na rynku usług Redakcja naukowa Grażyna Rosa Wydawnictwo C.H.Beck KONSUMENT NA RYNKU USŁUG Autorzy Anna Bera Urszula Chrąchol-Barczyk Magdalena Małachowska Łukasz Marzantowicz Beata Meyer Izabela

Bardziej szczegółowo

Turystyka w gospodarce regionalnej. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 18 Ćwiczenia: 9

Turystyka w gospodarce regionalnej. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 18 Ćwiczenia: 9 Karta przedmiotu Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Turystyka w gospodarce regionalnej Nazwa przedmiotu w j. ang. Język prowadzenia przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska

Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska Załącznik nr 1 do Regulaminu Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska Kryteria podstawowe (podstawa dopuszczenia): aplikująca destynacja stanowi obszar, który spełnia

Bardziej szczegółowo

Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny Instytut Górnictwa, Katowice, 19.09.2011 r.

Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny Instytut Górnictwa, Katowice, 19.09.2011 r. Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny

Bardziej szczegółowo

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Marek Orszewski Dyrektor Wydziału Rozwoju Regionalnego UMWZ Europa 2020 Unia Europejska wyznaczyła wizję społecznej gospodarki

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1 Pojęcie i klasyfikacja produktów oraz ich miejsce w strategii firmy - Jerzy Koszałka 1.1. Wstęp 1.2. Rynek jako miejsce oferowania i wymiany produktów 1.3. Pojęcie produktu

Bardziej szczegółowo

MAŁE PROJEKTY W RAMACH LSR ZIEMIA PSZCZYOSKA - spotkanie informacyjne -

MAŁE PROJEKTY W RAMACH LSR ZIEMIA PSZCZYOSKA - spotkanie informacyjne - MAŁE PROJEKTY W RAMACH LSR ZIEMIA PSZCZYOSKA - spotkanie informacyjne - PROGRAM ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH 2007-2013 Podstawowe założenia, jak również zakres, cele oraz działania Programu zostały wybrane

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Ostródzko-Iławskiego Obszaru Funkcjonalnego

Strategia Rozwoju Ostródzko-Iławskiego Obszaru Funkcjonalnego Strategia Rozwoju Ostródzko-Iławskiego Obszaru Funkcjonalnego OBSZARY OBJĘTE WSPÓŁPRACĄ W RAMACH OIOF Ochrona zdrowia, bezpieczeństwo publiczne, pomoc społeczna Plan spotkania 2 Prezentacja: Omówienie

Bardziej szczegółowo

Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!!

Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!! Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!! Głównym celem projektu jest umożliwienie podmiotom z sopockiej

Bardziej szczegółowo

Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej

Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej Czesław Witkowski Magdalena Kachniewska Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej Warszawa 2005 Czesław Witkowski: wstęp, rozdział I pkt. 5, rozdział II, rozdział III, rozdział IV, rozdział

Bardziej szczegółowo

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004 KSZTAŁTOWANIE I REALIZACJA POLITYKI ENERGETYCZNEJ NA POZIOMIE WOJEWÓDZTWA STAN OBECNY, PRIORYTETY NA PRZYSZŁOŚĆ W KONTEKŚCIE PROWADZONEJ AKTUALIZACJI STRATEGII ROZWOJU WOJEWÓDZTWA. Wydział Programowania

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Zintegrowane zarządzanie w aglomeracjach

Zintegrowane zarządzanie w aglomeracjach Zintegrowane zarządzanie w aglomeracjach 18-19 maja 2010 / ul. Śląska 11/13, 42-217 w projekcie Rola miast w zintegrowanym rozwoju regionu kwiecień 2008 r. kwiecień 2011 r. ul. Śląska 11/13, 42-217 Partnerzy

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Wzór planu odnowy miejscowości zgodny z zaleceniami Ministerstwa Rolnictwa oraz Ministerstwa Rozwoju Regionalnego

Wzór planu odnowy miejscowości zgodny z zaleceniami Ministerstwa Rolnictwa oraz Ministerstwa Rozwoju Regionalnego Wzór planu odnowy miejscowości zgodny z zaleceniami Ministerstwa Rolnictwa oraz Ministerstwa Rozwoju Regionalnego Charakterystyka miejscowości, opis planowanych zadań inwestycyjnych, inwentaryzacja zasobów

Bardziej szczegółowo

WROCŁAW, LISTOPAD 2009 PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ

WROCŁAW, LISTOPAD 2009 PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ WROCŁAW, LISTOPAD 2009 PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ 1) Wprowadzenie 2) Spostrzeżenia 3) Szanse 4) Cele 5) Narzędzia 6) Propozycje 7) 2011, 2012,

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020. Mirosław Sekuła Marszałek Województwa Śląskiego

Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020. Mirosław Sekuła Marszałek Województwa Śląskiego Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020 Mirosław Sekuła Marszałek Województwa Śląskiego Strategia Rozwoju Polski Południowej -budowanie przewagi kooperacyjnej - od konkurencji do kooperacji

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Koncepcja tras rowerowych Pomorza Zachodniego. Darłówko, 21 maja 2015 r.

Koncepcja tras rowerowych Pomorza Zachodniego. Darłówko, 21 maja 2015 r. Koncepcja tras rowerowych Pomorza Zachodniego Darłówko, 21 maja 2015 r. Dlaczego turystyka rowerowa? Turystyka aktywna jednym z głównych strategicznych produktów turystycznych regionu. Turystyka rowerowa

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja w Regionalnym Programie Operacyjnym. Puławy, 20.03.2009 r.

Rewitalizacja w Regionalnym Programie Operacyjnym. Puławy, 20.03.2009 r. Rewitalizacja w Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Lubelskiego Puławy, 20.03.2009 r. Znaczenie Lokalnego Programu Rewitalizacji w procesie aplikowania o środki z EFRR Znaczenie Lokalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja. Komplementarny proces. Kompleksowa zmiana

Rewitalizacja. Komplementarny proces. Kompleksowa zmiana Rewitalizacja. Komplementarny proces. Kompleksowa zmiana Rewitalizacja to wyprowadzanie ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych poprzez działania całościowe, obejmujące różne sfery życia. Sama definicja

Bardziej szczegółowo

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań II warsztat strategiczny gmina Gorzków Część I. Opracowanie Misji i Wizji gminy MISJA Grupa 1: 1. Bezpieczne przejścia szlaki komunikacyjne (ścieżka rowerowa, szlaki konne, trasy spacerowe, chodniki łączące

Bardziej szczegółowo

IDENTYFIKACJA PROBLEMU

IDENTYFIKACJA PROBLEMU PREZENTACJA IDENTYFIKACJA PROBLEMU Problematyka rewitalizacji terenów zdegradowanych dotyczy każdego regionu poprzemysłowego. Również władze Miasta Piekary Śląskie zauważyły, że problem terenów przekształconych

Bardziej szczegółowo

METODOLOGIA OCENY ZADAŃ INWESTYCYJNYCH GMINY RAKONIEWICE NA LATA 2016 2021

METODOLOGIA OCENY ZADAŃ INWESTYCYJNYCH GMINY RAKONIEWICE NA LATA 2016 2021 METODOLOGIA OCENY ZADAŃ INWESTYCYJNYCH GMINY RAKONIEWICE NA LATA 2016 2021 Prace nad Strategią jak i przyjęta w tworzeniu Strategii partycypacja społeczna zapewnią pozyskanie szeregu wniosków inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków ekspertka: z UE. Barbara Pędzich-Ciach prowadząca: Dorota Kostowska Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych czasach. Część I

Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych czasach. Część I Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych czasach Część I Szczecin 2013 Tytuł monografii naukowej: Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 651/XLIV/09 Rady Miasta Płocka z dnia 29 grudnia 2009 roku. Wieloletni Plan Inwestycyjny Miasta Płocka na lata 2010-2014

Załącznik do Uchwały Nr 651/XLIV/09 Rady Miasta Płocka z dnia 29 grudnia 2009 roku. Wieloletni Plan Inwestycyjny Miasta Płocka na lata 2010-2014 Załącznik do Uchwały Nr 651/XLIV/09 Rady Miasta Płocka z dnia 29 grudnia 2009 roku Wieloletni Plan Inwestycyjny Miasta Płocka na lata 2010-2014 Płock, grudzień 2009 Działy opracowania: I. Wprowadzenie.

Bardziej szczegółowo

Wizja. 2. Gmina Bełżec przyjaznym miejscem życia i pracy z rozwijającym się rolnictwem oraz przedsiębiorczością.

Wizja. 2. Gmina Bełżec przyjaznym miejscem życia i pracy z rozwijającym się rolnictwem oraz przedsiębiorczością. Wizja 1. Roztoczańskie Centrum Rekreacyjne wykorzystujące położenie transgraniczne, walory przyrodnicze i gospodarcze dla poszerzania oferty turystycznowypoczynkowej. 2. Gmina Bełżec przyjaznym miejscem

Bardziej szczegółowo

Organizacje pozarządowe jako potencjalni beneficjenci w MRPO 2014-2020. Jakub Szymański Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej

Organizacje pozarządowe jako potencjalni beneficjenci w MRPO 2014-2020. Jakub Szymański Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej Organizacje pozarządowe jako potencjalni beneficjenci w MRPO 2014-2020 Jakub Szymański Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej SCHEMAT RPO 2014-2020: DWUFUNDUSZOWY I ZINTEGROWANY 1. WARUNKI DLA ROZWOJU

Bardziej szczegółowo

Katedra Polityki Europejskiej, Finansów Publicznych i Marketingu KIEROWNIK KATEDRY: DR HAB. JOANNA SZWACKA MOKRZYCKA PROF. SGGW

Katedra Polityki Europejskiej, Finansów Publicznych i Marketingu KIEROWNIK KATEDRY: DR HAB. JOANNA SZWACKA MOKRZYCKA PROF. SGGW Katedra Polityki Europejskiej, Finansów Publicznych i Marketingu KIEROWNIK KATEDRY: DR HAB. JOANNA SZWACKA MOKRZYCKA PROF. SGGW Struktura Katedry Polityki Europejskiej, Finansów Publicznych i Marketingu

Bardziej szczegółowo

Spis treści P 5. Od redaktorów... 11

Spis treści P 5. Od redaktorów... 11 P 5 Od redaktorów.......................................... 11 Rozdział 1. Usługi w teorii ekonomii (Stanisław Flejterski, Rafał Klóska, Magdalena Majchrzak). 13 1.1. Rola i funkcje sektora usług w gospodarce

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU LOKALNEGO

OFERTA NA OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU LOKALNEGO OFERTA NA OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU LOKALNEGO WROCŁAW 2015 Prezentacja spółki Agencja Rozwoju Aglomeracji Wrocławskiej S.A. została utworzona w 2005 r. z inicjatywy Prezydenta Wrocławia i przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

6.12.2011 r. godz. 16:00-20:00 Centrum Kultury i Czytelnictwa w Brzostku

6.12.2011 r. godz. 16:00-20:00 Centrum Kultury i Czytelnictwa w Brzostku Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania "LIWOCZ" zaprasza wszystkich zainteresowanych na bezpłatne szkolenie pt. "Małe projekty - sposób na aktywizację społeczności lokalnej" dotyczące przygotowania wniosków

Bardziej szczegółowo

Formularz ankiety do badań społecznych w Powiecie Dąbrowskim

Formularz ankiety do badań społecznych w Powiecie Dąbrowskim STRATEGIA ROZWOJU POWIATU DĄBROWSKIEGO NA LATA 2014 2020 Formularz ankiety do badań społecznych w Powiecie Dąbrowskim 1. Czy według Pani/Pana Powiatowi Dąbrowskiemu potrzebna jest strategia rozwoju mająca

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp Podręcznik oddawany do rąk Czytelników jest rezultatem wyników badań Zespołu Katedry Samorządu Terytorialnego i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

ALMAMER Wyższa Szkoła Ekonomiczna 01 201 Warszawa, ul. Wolska 43 www.almamer.pl

ALMAMER Wyższa Szkoła Ekonomiczna 01 201 Warszawa, ul. Wolska 43 www.almamer.pl Recenzenci Prof. dr hab. Małgorzata Duczkowska-Piasecka dr hab. Małgorzata Bombol REDAKCJA I KOREKTA Joanna Warecka OPRACOWANIE TECHNICZNO-GRAFICZNE Beata Kocój PROJEKT OKŁADKI Tomasz Fabiański ALMAMER

Bardziej szczegółowo

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r.

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r. MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne Podegrodzie, 22.02.2011 r. Cele ogólne LSR - przedsięwzięcia CEL OGÓLNY 1 Rozwój turystyki w oparciu o bogactwo przyrodnicze i kulturowe obszaru CELE

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce dla zmiany życia

Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce dla zmiany życia Załącznik nr 5 Analiza zgodności endogenicznych dokumentów strategicznych ze Strategią Marki Rzeszów. Wizja Cele strategiczne Rdzeń i Submarki Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Konsultacje społeczne prowadzone w ramach opracowywania aktualizacji Strategii Rozwoju Powiatu Goleniowskiego do roku 2020.

ANKIETA. Konsultacje społeczne prowadzone w ramach opracowywania aktualizacji Strategii Rozwoju Powiatu Goleniowskiego do roku 2020. ANKIETA Konsultacje społeczne prowadzone w ramach opracowywania aktualizacji Strategii Rozwoju Powiatu Goleniowskiego do roku 2020. Szanowni Państwo! W związku z rozpoczęciem prac nad opracowaniem aktualizacji

Bardziej szczegółowo

Założenia programu Eko - Polska

Założenia programu Eko - Polska Założenia programu Eko - Polska dr Jarosław Klimczak Warszawa 17 Kwiecień 2013r. Cele programu Promocja Polski jako kraju który wykorzystał szanse pakietu klimatycznego Pokazanie Polski jako lidera w ekologii

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE DZIAŁAŃ INWESTYCYJNYCH W RPO WM 2014-2020 Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

WSPARCIE DZIAŁAŃ INWESTYCYJNYCH W RPO WM 2014-2020 Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego WSPARCIE DZIAŁAŃ INWESTYCYJNYCH W RPO WM 2014-2020 Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego dr Stanisław Sorys Wicemarszałek Województwa Małopolskiego 1_GOSPODARKA WIEDZY 2_CYFROWA MAŁOPOLSKA 3_PRZEDSIĘBIORCZA

Bardziej szczegółowo

Wymiar miejski polityki spójno Zintegrowane Inwestycje Terytorialne. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, 24 stycznia 2013 r.

Wymiar miejski polityki spójno Zintegrowane Inwestycje Terytorialne. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, 24 stycznia 2013 r. Wymiar miejski polityki spójno jności Zintegrowane Inwestycje Terytorialne Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, 24 stycznia 2013 r. 1 Wymiar miejski częś ęścią wymiaru terytorialnego Wymiar miejski

Bardziej szczegółowo

Posiedzenie Rady Strategii Rozwoju Chojnic Chojnice 08.05.2013. Strategia Rozwoju Miasta Chojnice na lata 2012-2020

Posiedzenie Rady Strategii Rozwoju Chojnic Chojnice 08.05.2013. Strategia Rozwoju Miasta Chojnice na lata 2012-2020 Posiedzenie Rady Strategii Rozwoju Chojnic Chojnice 08.05.2013 Strategia Rozwoju Miasta Chojnice na lata 2012-2020 Monitoring realizacji strategii to system systematycznego i sformalizowanego zbierania

Bardziej szczegółowo

Programy współfinansujące rozwój turystyki wiejskiej

Programy współfinansujące rozwój turystyki wiejskiej 1 Programy współfinansujące rozwój turystyki wiejskiej Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013. Program Samorządu Województwa Wielkopolskiego Wielkopolska Odnowa Wsi. Program Operacyjny Zrównoważony

Bardziej szczegółowo

MARKETING TERYTORIALNY

MARKETING TERYTORIALNY MARKETING TERYTORIALNY PROJEKT PROGRAMU STRATEGICZNEGO Posiedzenie Komisji ds. Budowy Marki Małopolski oraz Organizacji Imprez Sportowych o Zasięgu Międzynarodowym SWM 16 kwietnia 2013 r. Program strategiczny

Bardziej szczegółowo

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r.

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r. Rekomendacje dotyczące akcji informacyjnej o komplementarności z badania ewaluacyjnego pt. Analiza efektów komplementarności wsparcia pomiędzy projektami dofinansowanymi w ramach programów z perspektywy

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNE ZAŁOŻENIA PROGRAMU ROZWOJU TURYSTYKI

GŁÓWNE ZAŁOŻENIA PROGRAMU ROZWOJU TURYSTYKI KIERUNKI ROZWOJU TURYSTYKI W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM na podstawie Programu Rozwoju Turystyki i Zagospodarowania Turystycznego Województwa Podlaskiego w latach 2010-2015 GŁÓWNE ZAŁOŻENIA PROGRAMU ROZWOJU

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsięwzięć turystycznych z funduszy strukturalnych w latach 2007-2013 w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Wsparcie przedsięwzięć turystycznych z funduszy strukturalnych w latach 2007-2013 w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Wsparcie przedsięwzięć turystycznych z funduszy strukturalnych w latach 2007-2013 w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa, 23 czerwca 2006 r. Gospodarka turystyczna NaleŜy zauwaŝyć,

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceny merytorycznej i strategicznej projektów ZIT WOF

Kryteria oceny merytorycznej i strategicznej projektów ZIT WOF Kryteria oceny merytorycznej i strategicznej projektów ZIT WOF Przedsięwzięcia ZIT WOF Priorytet inwestycyjny UE Oś priorytetowa RPO WM Nazwa przedsięwzięcia ZIT Alokacja środków UE na ZIT (EUR) Tryb wyboru

Bardziej szczegółowo

Uspołeczniony charakter podejmowania decyzji w świetle uwarunkowań społecznych, środowiskowych, przestrzennych i gospodarczych

Uspołeczniony charakter podejmowania decyzji w świetle uwarunkowań społecznych, środowiskowych, przestrzennych i gospodarczych Otwarte seminaria 2013 Uspołeczniony charakter podejmowania decyzji w świetle uwarunkowań społecznych, środowiskowych, przestrzennych i gospodarczych dr inż. arch. Justyna Gorgoń dr Beata Michaliszyn Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Część IV. System realizacji Strategii.

Część IV. System realizacji Strategii. Część IV. System realizacji Strategii. Strategia jest dokumentem ponadkadencyjnym, określającym cele, kierunki i priorytety działań na kilka lat oraz wymagającym ciągłej pracy nad wprowadzaniem zmian i

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DOTYCZĄCA DELIMITACJI OBSZARU RADOMSKIEGO REGIONALNEGO INSTRUMENTU TERYTORIALNEGO

INFORMACJA DOTYCZĄCA DELIMITACJI OBSZARU RADOMSKIEGO REGIONALNEGO INSTRUMENTU TERYTORIALNEGO INFORMACJA DOTYCZĄCA DELIMITACJI OBSZARU RADOMSKIEGO REGIONALNEGO INSTRUMENTU TERYTORIALNEGO Zintegrowane Inwestycje Terytorialne (ZIT) i wywodzące się od nich Regionalne Instrumenty Terytorialne (RIT)

Bardziej szczegółowo

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego Uwaga: ubiegający się o dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY

Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY Załącznik nr 1 do Uchwały Nr LX /453/09 Rady Gminy w Iwaniskach z dnia 21 grudnia 2009 r. Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY GMINA IWANISKA POWIAT OPATOWSKI WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE Kujawy, październik

Bardziej szczegółowo

Forum Polityki Gospodarczej

Forum Polityki Gospodarczej Forum Polityki Gospodarczej Pozytywny wizerunek Śląska jako kluczowy element promocji gospodarczej regionu* Tadeusz Adamski Wydział Polityki Gospodarczej Urzędu Marszałkowskiego Katowice, 11 października

Bardziej szczegółowo

KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU

KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU 151 KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU Nazwa programu: Kulturalny Poznań nr programu: 7 Kontynuacja Planu Rozwoju Miasta Poznania Cele strategiczne: Zwiększenie znaczenia miasta jako ośrodka wiedzy, kultury,

Bardziej szczegółowo

Innowacyjna metoda rangowania publicznych i prywatnych przedsięwzięć rewitalizacyjnych na zdegradowanych obszarach miejskich

Innowacyjna metoda rangowania publicznych i prywatnych przedsięwzięć rewitalizacyjnych na zdegradowanych obszarach miejskich Ogólnopolski konkurs dla studentów i młodych pracowników nauki na prace naukowo-badawcze dotyczące rewitalizacji terenów zdegradowanych Innowacyjna metoda rangowania publicznych i prywatnych przedsięwzięć

Bardziej szczegółowo

WNIOSKI I REKOMENDACJE

WNIOSKI I REKOMENDACJE Prowadzenie Centrum Wdrażania Projektów przy BPN Zadanie A działania analityczne WNIOSKI I REKOMENDACJE Białowieża, 26.06.2014 dr hab. Artur Bołtromiuk, prof. IRWiR PAN Institute of Rural and Agricultural

Bardziej szczegółowo

Osie priorytetowe Gospodarka Innowacje Technologie Rozwój społeczeństwa informacyjnego Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej

Osie priorytetowe Gospodarka Innowacje Technologie Rozwój społeczeństwa informacyjnego Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej RPO WZ 2014-2020 Osie priorytetowe 1. Gospodarka Innowacje Technologie 2. Rozwój społeczeństwa informacyjnego 3. Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej 4. Dostosowanie do zmian klimatu 5. Rozwój naturalnego

Bardziej szczegółowo

Propozycja listy projektów indywidualnych w ramach Działania 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym

Propozycja listy projektów indywidualnych w ramach Działania 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym Propozycja listy projektów indywidualnych w ramach Działania 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013 Lp. Nazwa projektu

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych prof. dr hab. Bogdan Sojkin Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Towaroznawstwa 1 Jak rozumieć komercjalizację? dobro, usługa, Komercjalizacja?

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY, KTÓRE MUSI ZAWIERAĆ STUDIUM WYKONALNOŚCI PROJEKTU INWESTYCYJNEGO W RAMACH ZPORR

ELEMENTY, KTÓRE MUSI ZAWIERAĆ STUDIUM WYKONALNOŚCI PROJEKTU INWESTYCYJNEGO W RAMACH ZPORR ELEMENTY, KTÓRE MUSI ZAWIERAĆ STUDIUM WYKONALNOŚCI PROJEKTU INWESTYCYJNEGO W RAMACH ZPORR 1. Wnioski z przeprowadzonej analizy podsumowanie 2. Definicja projektu 3. Charakterystyka projektu - część ogólna

Bardziej szczegółowo

realizuje mikroprojekt 3,,Transgraniczne E-centrum Współpracy Kulturalnej Lublin-Łuck

realizuje mikroprojekt 3,,Transgraniczne E-centrum Współpracy Kulturalnej Lublin-Łuck Fundacja Instytut Spraw Administracji Publicznej w Lublinie w partnerstwie z Urzędem Miasta Łuck realizuje mikroprojekt 3,,Transgraniczne E-centrum Współpracy Kulturalnej Lublin-Łuck Prof. dr hab. Janusz

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Redaktor naukowy Danuta Dudkiewicz

Redaktor naukowy Danuta Dudkiewicz Redaktor naukowy Danuta Dudkiewicz Warszawa 2007 SPIS TREŚCI WSTĘP...................... 7 Rozdział 1. Stanisław Kuśmierski, Danuta Dudkiewicz POJĘCIE, ZASADY I INSTRUMENTY MARKETINGU USŁUG TURYSTYCZNYCH..................

Bardziej szczegółowo

"Usługi publiczne jako istotny czynnik rozwoju lokalnego w gminach Aglomeracji Wałbrzyskiej PLAN SZKOLENIA

Usługi publiczne jako istotny czynnik rozwoju lokalnego w gminach Aglomeracji Wałbrzyskiej PLAN SZKOLENIA "Usługi publiczne jako istotny czynnik rozwoju lokalnego w gminach Aglomeracji Wałbrzyskiej PLAN SZKOLENIA skierowanego do pracowników Jednostek Samorządu Terytorialnego w ramach projektu pt. "Usługi publiczne

Bardziej szczegółowo

Rozwój gospodarczy regionu oraz poprawa jakości życia mieszkańców obszaru LSR. Poprawa atrakcyjności turystycznej Regionu Kozła

Rozwój gospodarczy regionu oraz poprawa jakości życia mieszkańców obszaru LSR. Poprawa atrakcyjności turystycznej Regionu Kozła Kryteria Wyboru Operacji przez Radę LGD Etap I ocena zgodności operacji z Lokalną Strategią Rozwoju Poniżej przedstawiono tabelę zawierającą cele ogólne i szczegółowe LSR. Operacja musi być zgodna przynajmniej

Bardziej szczegółowo

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy ZAGADNIENIA Z PRZEDMIOTÓW KIERUNKOWYCH 1. Podstawowe typy i rodzaje przedsiębiorstw turystycznych w Polsce. Zakres ich funkcjonowania. Struktury organizacyjne

Bardziej szczegółowo