PRACA METODĄ PROJEKTU. dr Marynia Łuszczyńska

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRACA METODĄ PROJEKTU. dr Marynia Łuszczyńska"

Transkrypt

1 PRACA METODĄ PROJEKTU dr Marynia Łuszczyńska

2 Krótko o sobie: Jestem genetycznym filozofem, ale teraz pracuję na rzecz nauk społecznych Posiadam doświadczenie w zarządzaniu projektami systemowymi w Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich przy MPiPS w Warszawie Pracuję jako wykładowca - adiunkt w Zakładzie Profilaktyki Społecznej i pracy Socjalnej na Wydziale Stosowanych Nauk Społecznych w Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie Obszar moich zainteresowań: osoby starsze, marginalizacja, relacje międzypokoleniowe, współczesne metody pracy socjalnej z uwzględnieniem metody środowiskowej Samodzielna mama siedmioletniej Kalinki Hobby na życie: skoki spadochronowe

3 Ile osób na sali czuje się przekonanych do pracy metodą projektu?.

4 Co będziemy dziś robili: Poznawali zalety wykorzystywania myślenia projektowego Będę Państwa przekonywała, że projekt nie jest taki straszny Nadgryziemy własny projekt ;)

5 Krótka piłka Kto notuje co musi zrobić na żółtych kartkach i tworzy listy zadań? Kto we wszystkim, co robi musi wiedzieć PO CO? Kto lubi jak się coś dzieje, jak trzeba coś robić, organizować, wymyślać, załatwiać? Kto lubi zmiany, przemeblowania, podróże, ruch, ulepszanie? Kto lubi doprowadzać rzeczy do końca? Kto lubi nawiązywać nowe kontakty i poznawać ludzi? Kto musi przemyśleć wszystkie za i przeciw zanim zacznie działać? Kto lubi widzieć całość zadania, bo wie, co trzeba wtedy robić, co od czego zależy, co z czego wynika..? Kto odróżnia przyczyny od skutków? Kto potrafi na gorąco reagować na powstające problemy i pasjonuje go szukanie alternatywnych rozwiązań? Kto lubi pracę w grupie? Kto się interesuje dlaczego coś się nie udało? Kto lubi rozkładać przedmioty na ich części składowe? Kto ma w głowie wiele pytań, które zadaje lub boi się zadawać? Kto rozpoznaje w ludziach ich naturalne talenty do robienia czegoś?

6 Jeśli przynajmniej 3 odpowiedzi były na TAK, to znaczy, że wiecie Państwo w praktyce co oznacza myślenie projektowe

7 - Dlaczego mam się tego uczyć? bo cały świat myśli/działa projektami bo jest to styl działania wykorzystywany w wielu obszarach zawodowych bo to niezwykle ułatwia realizowanie celów zawodowych bo może to być fajna zabawa bo praca w grupie daje niesamowite poczucie bycia częścią całości ostatecznie... bo TU JESTEM

8 Projekt Moje marzenie 1. CO? Co byście Państwo chcieli zrealizować zanim umrzecie tytuł projektu 2. PO CO? Dlaczego to jest ważne, czyli jakie cele spełni realizacja tego marzenia? 3. JAK TO ZROBIĆ? Jakie działania i w jakiej kolejności należy podjąć? 4. CO JEST POTRZEBNE DO REALIZACJI? działania, wydarzenia ode mnie zależne 5. CO JUŻ MAM DO REALIZACJI TEGO PROJEKTU? pytanie o zasoby 6. CZEGO MI JESZCZE BRAKUJE? pytanie o deficyty i wyzwania 7. OD CZEGO ZACZĄĆ I CO ROBIĆ PO KOLEI harmonogram działań 8. CO SIĘ MUSI STAĆ, ŻEBYM UZNAŁ/A PROJEKT ZA ZREALIZOWANY? rezultaty (owoce) 9. CO SIĘ UDAŁO/NIE UDAŁO/DLACZEGO? ocena i ewaluacja

9 W jakich dziedzinach wykorzystuje się myślenie projektowe Projektowanie/ Programowanie/IT Zarządzanie Zasobami Ludzkimi Marketing i reklama Gospodarka -Inwestycje/rynek/rynki finansowe/reformy Gospodarstwa domowe/życie rodzinne Polityka Życie społeczne w tym w wielkiem mierze edukacja

10 Mówi się o projektach: badawczych (naukowe, rozwojowe, doświadczalne) technicznych (inwestycyjne) - dotyczą modernizacji, wyposażenia zakładów przemysłowych, automatyzacji produkcji, komputeryzacji zarządzania, przemysłowych - dotyczą zintegrowanych rozwiązań techniczno -organizacyjnych; dotyczą głownie procesu produkcji, zaopatrzenia, logistyki, controllingu produkcji itp.; systemów zarządzania - możemy podzielić na ekonomiczne - mają charakter strategiczny i skierowane są głównie na rozwój, dotyczą systemów zajmujących się zarządzaniem produkcją, personelem, marketingiem, kosztami; oraz organizacyjne które dotyczą głównie struktury organizacyjnej przedsiębiorstwa, współpracy gospodarczej, ponadto wlicza się do tej grupy projektów również zarządzanie jakością i informacjami; legislacyjnych - są to projekty aktów prawnych, dotyczą wszelkiego rodzaju ustaw, uchwał, rozporządzeń, zarówno nowo powstających jak i zmian w już istniejących; dotyczących działalności sfery publicznej - mają na celu organizacje i usprawnienia działania sektora publicznego, modernizację infrastruktury, organizację wszelkiego typu przedsięwzięć kulturalnych wojskowych (militarnych) - dotyczą działalności obronnej państwa, jednostek takich jak Wojsko, Policja społecznych (projektach aktywności lokalnej) socjalnych rozwiązaniach na rzecz jednostki, grupy lub społeczności lokalnej unijnych (strukturalnych) współpracy (np. międzynarodowej) architektonicznych - domów/ogrodów/wnętrz

11 Żyjemy w świecie projektów!!!

12 CAŁY zarabiający pieniądze świat DZIAŁA/PRACUJE/ROZWIJA SIĘ PROJEKTAMI a nie etatami..

13 PROJEKT to zorganizowany i określony w czasie ciąg wielu działań zmierzających do osiągnięcia konkretnego i mierzalnego wyniku, adresowany do różnych grup odbiorców, wymagający zaangażowania środków rzeczowych, ludzkich i finansowych

14 Do czego służy projekt? Projekt ma przynieść zmianę na lepsze sytuacji osób, instytucji, lokalnych społeczności, do których jest skierowany. W centrum zainteresowania projektu jest zawsze człowiek, nawet gdy przedmiot projektu jest typowo techniczny, np. budowa drogi, ponieważ zbudowanie drogi daje w efekcie zmianę na lepsze ludziom, którzy będą z niej korzystać.

15 Rodzaje projektów: 1. indywidualne, odnoszą się do jednostek i stosowane są w indywidualnym planie działania, 2. grupowe, skierowane są do grupy lub większej zbiorowości odbiorców; realizowane przez grupy i zespoły 3. instytucjonalne odnoszą się do placówek, kreują ich powstanie oraz zmierzają do modyfikacji ich funkcjonowania.

16 Historia metody projektu Metoda projektu pochodzi ze Stanów Zjednoczonych, gdzie zaczęto ją stosować na początku XX wieku. Za jej twórcę uważa się Williama H. Kilpatricka. Uważał on, że metoda ta nie jest w istocie jedną z wielu metod kształcenia, lecz jest naczelną zasadą dydaktyczną.. Kilpatrick twierdził, że uczniowie powinni samodzielnie zdobywać wiadomości i sprawdzać umiejętności w konkretnych sytuacjach życiowych, zamiast przyswajać wiedzę teoretycznie. Ponadto: uczniów nie powinno się zmuszać do podejmowania niechcianych przez nich działań, bo jako niechciane nie przyniosą trwałego i zadowalającego efektu. Innymi słowy to uczniowie sami mają decydować, co chcą robić, szkoła ma zaś stworzyć im sprzyjające rozwojowi warunki.

17 Projekt musi posiadać: ściśle zdefiniowany cel, który jest zgodny z założeniami programu, w ramach którego jest realizowany precyzyjnie określone rezultaty, w tym wskaźniki produktu, wskaźniki rezultatu, związany z nimi budżet

18 CEL powinien być S.M.A.R.T. Simple PROSTY- jego zrozumienie nie powinno stanowić kłopotu, sformułowanie powinno być jednoznaczne i niepozostawiające miejsca na luźną interpretację, Measurable MIERZALNY- a więc tak sformułowany, by można było liczbowo wyrazić stopień realizacji celu, lub przynajmniej umożliwić jednoznaczną "sprawdzalność" jego realizacji, Achievable OSIĄGALNY- inaczej mówiąc realistyczny, cel zbyt ambitny podkopuje wiarę w jego osiągnięcie i tym samym motywację do jego realizacji, Relevant ISTOTNY, cel powinien być ważnym krokiem naprzód, jednocześnie musi stanowić określoną wartość dla tego, kto będzie go realizował, Timely defined OKREŚLONY W CZASIE, cel powinien mieć dokładnie określony horyzont czasowy w jakim zamierzamy go osiągnąć.

19 S.M.A.R.T. w innym wydaniu oznacza: Specyfic SZCZEGÓŁOWY, zawierający konkretny przekaz, Measurable WYMIERNY, jw. Attractive ATRAKCYJNY, aby nie był nudny oraz wzbudzał ciekawość i chęć do działania (czasem tłumaczy się to jako Ambitious AMBITNY, cel musi być stosunkowo trudny do osiągnięcia, musi stawiać wysoko poprzeczkę, ale jednocześnie być w zgodzie z postulatem osiągalności), Realistic REALNY, aby był możliwy do osiągnięcia Time-bound OKREŚLONY W CZASIE, aby czas wyznaczony do jego osiągnięcia mobilizował do działania W wersji rozszerzonej jest to zasada SMARTER uzupełniona o: Exciting PASJUNUJĄCY, w żadnym wypadku nie powinien on być obojętny osobie go ustanawiającej, cel ekscytujący motywuje do osiągnięcia go.

20 Projekt jest przedsięwzięciem interdyscyplinarnym, a więc łączy w sobie wiele rożnych elementów. W związku z tym dobrze jest realizować projekt przy pomocy zespołu projektowego

21 Cechy projektu interdyscyplinarność ujmowanie tematu holistycznie progresywistyczna rola koordynatora projektu podmiotowość uczestnika projektu odejście od tradycyjnego sposobu oceniania

22 Umiejętności uczestników projektu kształcone w toku pracy projektowej podejmowanie decyzji grupowych, rozwiązywania konfliktów, wyrażania własnych opinii i słuchania opinii innych, poszukiwania kompromisu, dyskutowania, dokonywania oceny pracy grupy, układania harmonogramu działań, planowania i rozliczania budżetu (w przypadku działań gdzie niezbędne są fundusze...), poszukiwanie sojuszników i sponsorów do realizacji przedsięwzięcia, przewidywanie trudności w realizacji projektu i radzenie sobie z nimi, korzystanie z różnych źródeł informacji, Doskonalenie umiejętności występowania publicznie...

23 Metody aktywizujące używane w realizacji projektów wywiad, analiza źródeł, gromadzenie materiałów, tworzenie modeli, rysunków, diagramów, wykresów desk-research praca w terenie Praca w grupach, burza mózgów, praca metodą kuli śniegowej

24 Schemat cyklu projektowego Planowanie Identyfikacja Ewaluacja Opracowanie Wdrożenie Finansowanie

25 Elementy składowe projektu: 1. Planowanie 2. Identyfikacja problemu 3. Działania 4. Harmonogram 5. Źródła finansowania 6. Wdrożenie/prezentacja 7. Ewaluacja

26 Projekt może być przedsięwzięciem jednorazowym lub powtarzalnym

27 Planowanie Opracowanie każdego projektu zaczyna się od planowania. Na tym etapie ocenia się rzeczywiste potrzeby osób lub grup docelowych nazywanych również beneficjentami/klientami i planuje się zarys działań, które mają poprawić sytuację beneficjentów. Podział zadań przystępując do planowania określamy strukturę podziału zadań, tzn. dzielimy zarówno obszary projektu na poszczególne etapy i elementy (takie, jak harmonogram, budżet, działania itp.), jak i przyporządkowujemy poszczególne osoby do pracy nad tymi etapami i elementami, zgodnie z posiadanymi kompetencjami oraz czasem i znaczeniem problemu.

28 Planowanie Przy planowaniu projektu należy wziąć pod uwagę następujące elementy: 1. Działania 2. Zasoby 3. Zespół 4. Harmonogram 5. Koszty 6. Analiza rynku i przeciwdziałanie 7. Studium wykonalności

29 Planowanie kolejność działania Przykład Przy planowaniu projektu, który ma na celu integrację dzieci niepełnosprawnych i zdrowych na terenie miejskiego ośrodka kultury w Sochaczewie ustalono następujący podział zadań: Kierownik projektu bierze na siebie opracowanie działań, które należy podjąć oraz zaplanowanie ich w czasie; Dyrektor MOK ds. młodzieży zajmuje się tworzeniem i koordynacją działań zespołu projektowego; Wszyscy wspólnie ustalają potrzebne i istniejące zasoby; Księgowa rozpisuje budżet projektu; Cały zespół zajmuje się analizą i planowaniem przeciwdziałań w odniesieniu do występującego w projekcie ryzyka.

30 Planowanie niezbędne zasoby Określenie niezbędnych zasobów zasoby to nie tylko finanse, ale także ludzie, czas, materiały i pomieszczenia. Przykład Na Lubelszczyźnie tworzy się projekt centrum szkoleń zawodowych dla osób po 50 r.ż., które chcą powrócić na rynek pracy. Ocenia się, iż w ramach projektu weźmie udział 300 osób przez pół roku. Każdy uczestnik weźmie udział w 30 godz. zajęć z trenerami, co daje w sumie 9000 godzin szkoleniowych. Projekt prowadzony jest przez PUP w Lublinie. Zespół tworzący projekt składa się z trojga pracowników PUP, którzy jednak nie będą trenerami sprawują jedynie pieczę nad projektem. Wiadomo, że potrzebne są sale szkoleniowe oraz sala do szkoleń wyposażona w sprzęt komputerowy z dostępem do Internetu.

31 Planowanie niezbędne zasoby c.d. 1. Zasoby ludzkie: Kierownik projektu 1 Koordynatorzy projektu 2 Trenerzy 20 osób 1. Zasoby materialne: Materiały biurowe, np. papier A4 10 ryz Koszty biurowe, tj. telefon, poczta Materiały promocyjne Wynajem sal szkoleniowych Zakup/leasing sprzętu i oprogramowania Dostęp do Internetu Materiały szkoleniowe 1. Zasoby wiedzy/know-how: Stworzenie programu szkoleń Wiedza na temat technik monitorowania i ewaluacji projektów szkoleniowych 1. Zasoby finansowe: 1. Zasoby finansowe to budżet projektu; należy wyodrębnić zasoby dostępne i te, które trzeba się starać ze źródeł zewnętrznych Zakłada się, że PUP nie dysponuje żadnymi środkami na realizację projektu, a całość działań będzie finansowana z pomocy publicznej Budżet oblicza się zgodnie z wymaganymi zasobami, podając ich kategorię, liczbę jednostek każdego rodzaju, cenę jednostek i cenę całkowitą.

32 Planowanie zespół projektowy Podstawą każdego dobrego zespołu projektowego są 2 czynniki: 1. Kompetencje poszczególnych osób, 2. Umiejętność współdziałania. Dobór członków zespołu projektowego: 1. Kompetencje osób z zespołu powinny być względem siebie komplementarne, 2. Powinna istnieć przejrzysta struktura organizacyjna i wyraźny podział obowiązków, 3. Wszystkie osoby z zespołu powinny mieć doświadczenie w pracy zespołowej (a przynajmniej kluczowi członkowie), 4. Odporność na stres, 5. Łatwość w nawiązywaniu kontaktów i komunikatywność, 6. Zgranie zespołu przed rozpoczęciem pracy warto zorganizować spotkanie integracyjne.

33 Planowanie zespół projektowy Dobór partnerów zewnętrznych: Partnerzy medialni, Sponsorzy spoza instytucji publicznych, Fundacje i stowarzyszenia non-profit, Instytucje publiczne, Placówki dydaktyczne i naukowe. Sposób doboru partnerów zewnętrznych: 1. Internet strony organizacji pozarządowych, 2. Prasa lokalna, 3. Nieformalne sieci kontaktów, 4. Wykorzystanie dotychczasowej współpracy.

34 Planowanie - harmonogram Przy układaniu harmonogramu najlepiej posłużyć się diagramem Gantta: 1. Rozłożyć poszczególne zadania w czasie, 2. Przydzielić każdemu działaniu osobę odpowiedzialną za to działanie, 3. Wyznaczyć i kontrolować tzw. Kamienie milowe, które określają cele poszczególnych działań i pozwalają na weryfikację postępów w pracy. Kamienie milowe to momenty, w których kończy się jakieś działanie. Kamienie milowe są jednocześnie punktem sygnalizacyjnym, jeżeli jakiś etap realizacji spóźnia się i trzeba opóźnić cały projekt, wtedy wystarczy przesunąć realizację działania o odpowiedni okres.

35 Planowanie szacowanie kosztów/budżet Przy szacowaniu kosztów należy: 1. Przedstawić w miarę możliwości realną kwotę, 2. Posługiwać się łatwo rozpoznawanymi jednostkami miary, 3. Wiązać koszty bezpośrednio z każdym działaniem. 4. Założyć 20% rezerwę finansową

36 Planowanie analiza ryzyka i plany przeciwdziałania Ryzyko a niepewność Niepewność to nieokreślone zagrożenie o nieokreślonym prawdopodobieństwie wystąpienia. Natomiast źródło ryzyka jest znane i można ocenić stopień prawdopodobieństwa jego wystąpienia. Ocena ryzyka Ryzyko w projekcie to czynnik, który może wpłynąć na niepowodzenie poszczególnych działań bądź całego projektu. Dlatego istotna jest jego identyfikacja i stworzenie odpowiedniego planu przeciwdziałania. Oceniamy jedynie ryzyko: 1. Realne jego wystąpienie można określić jako prawdopodobne oraz 2. Które będzie stanowiło istotną przeszkodę do realizacji działania.

37 W projekcie muszą być określone: DIAGNOZA SYTUACJI CELE KONTRAKT DZIAŁANIA HARMONOGRAM BUDŻET ZASOBY REZULTATY KRYTERIA OCENY/EWALUACJI

38 Projekt edukacyjny

39 Co to jest projekt edukacyjny? Projekt to metoda aktywizująca, podstawowe narzędzie integracji międzyprzedmiotowej, jeden ze sposobów (metoda) realizacji określonego zagadnienia (zadania) szkolnego programu nauczania

40 Istotą projektu jest samodzielna praca uczniów w realizacji konkretnego i dużego przedsięwzięcia na podstawie wcześniej ustalonych założeń.

41 Rodzaje projektów edukacyjnych projekty badawcze projekty działania lokalnego projekty indywidualne projekty grupowe

42 Cechy charakterystyczne dla projektów edukacyjnych (1) Jest to przedsięwzięcie innowacyjne, wymagające odmiennych od dotychczas stosowanych metod działania, efektywniejszych sposobów komunikowania się i współpracy; Posiada tytuł; Nie powtarza się w identycznej formie; Ma wyznaczone cele i ma przynieść określony rezultat; Jest przedsięwzięciem kompleksowym i wykracza zazwyczaj poza ramy jednego przedmiotu; Jest integralny (obszerny, wykraczający poza jedną dziedzinę); Ma ograniczone ramy czasowe (ma ustalone terminy ukończenia całości przedsięwzięcia oraz kolejnych etapów)

43 Cechy charakterystyczne dla projektów edukacyjnych (2) Realizowany jest przez określone osoby, które są odpowiedzialne za jego realizację; Jest jednorazowym wysiłkiem, nie jest powtórzeniem wcześniejszych prac; Ma ustalone sposoby określania tego, w jakim stopniu zakładane cele zostały osiągnięte (wskaźniki, sprawozdanie) Już na początku znane są kryteria i sposób oceny efektów; Uczniowie znają zasady i formy prezentacji wyników swojej pracy Rezultaty pracy prezentowane są publicznie (znani są odbiorcy prezentacji)

44 O czym nie powiedzieliśmy? Szczegółowo o poszczególnych etapach pracy O roli koordynatora projektu O specyfice poszczególnych projektów O budżetowaniu O projektach unijnych O projekcie edukacyjnym O zasobach ludzkich w projekcie O ewaluacji i monitoringu w projekcie I jeszcze o kilku obszarach..

45 A teraz czas na pytania.

46 Ile osób na sali czuje się przekonanych do pracy metodą projektu?.

47 bibliografia 1. Gołębniak D., Uczenie metodą projektów, WSiP 2. Helm J. H.,. Katz L. G, Mali badacze metoda projektów w edukacji elementarnej, CODN Rau K., Ziętkiewicz E., Jak aktywizować uczniów, G&P Brudnik E., Moszyńska A., Owczarska B., Ja i mój uczeń pracujemy aktywnie. Kielce Zakład Wydawniczy SFS Dembek Z. K., Technika. Przewodnik po metodzie projektów dla uczniów gimnazjum. Łysomice Wydawnictwo Temat Grondas M., Projekt jako narzędzie integracji międzyprzedmiotowej. W: Integracja międzyprzedmiotowa. Program Nowa Szkoła Materiały szkoleniowe dla rad pedagogicznych. Warszawa CODN 1999 s Królikowski J., Projekt edukacyjny. Warszawa Wydawnictwa CODN Mikinia A., Zając B., Jak wdrażać metodę projektów? Poradnik dla nauczycieli i uczniów gimnazjum, liceum i szkoły zawodowej. Kraków Oficyna Wydawnicza Impuls Nowacki T., O metodzie projektów. Warszawa Wydawnictwa CODN Potocka B., Nowak L., Projekty edukacyjne. Poradnik dla nauczycieli. Kielce Zakład Wydawniczy SFS Szymański M., O metodzie projektów. Z historii, teorii i praktyki pewnej metody kształcenia. Warszawa Wydawnictwo Akademickie Żak Szymański M., Rozprawa o metodzie (projektów). W: Pedagogika w pokoju nauczycielskim. Red. Krzysztof Kruszewski. Warszawa WSiP 2002 s Uczenie metodą projektów. WSiP 2002

48 Dziękuje za uwagę

Jak organizować i prowadzić gimnazjalne projekty edukacyjne

Jak organizować i prowadzić gimnazjalne projekty edukacyjne Jak organizować i prowadzić gimnazjalne projekty edukacyjne Strona1 Strona2 Spis treści: 1. PROJEKT EDUKACYJNY W GIMNAZJUM...5 2. DLACZEGO PROJEKT EDUKACYJNY W GIMNAZJUM...7 2.1. Nowa podstawa programowa...7

Bardziej szczegółowo

Marta Kotarba-Kańczugowska. Praca metodą projektu

Marta Kotarba-Kańczugowska. Praca metodą projektu Marta Kotarba-Kańczugowska Praca metodą projektu Marta Kotarba-Kańczugowska doktor nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki, adiunkt w Katedrze Pedagogiki Małego Dziecka w Instytucie Wspomagania Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Prowadzenie wolontariatu w OPS

Prowadzenie wolontariatu w OPS ZWIĄZEK STOWARZYSZEŃ RAZEM W OLSZTYNIE Prowadzenie wolontariatu w OPS Olsztyn 2010 Projekt "Rozwój wolontariatu w Ośrodkach Pomocy Społecznej na terenie Warmii i Mazur" dofinansowany przez Samorząd Województwa

Bardziej szczegółowo

Jak organizować i prowadzić gimnazjalne projekty edukacyjne. Poradnik dla dyrektorów, szkolnych organizatorów. i opiekunów projektów

Jak organizować i prowadzić gimnazjalne projekty edukacyjne. Poradnik dla dyrektorów, szkolnych organizatorów. i opiekunów projektów Jak organizować i prowadzić gimnazjalne projekty edukacyjne Poradnik dla dyrektorów, szkolnych organizatorów i opiekunów projektów Jacek Strzemieczny Spis treści: 1. PROJEKT EDUKACYJNY W GIMNAZJUM...5

Bardziej szczegółowo

Szkolenia i rozwój kompetencji pracowników

Szkolenia i rozwój kompetencji pracowników Agata Dragan Szkolenia i rozwój kompetencji pracowników WSTĘP Kapitał ludzki jest zasobem każdego przedsiębiorstwa, który w znacznym stopniu wpływa na jego konkurencyjność, ale jednocześnie wymaga szczególnych

Bardziej szczegółowo

Jak organizować i prowadzić gimnazjalne projekty edukacyjne. Poradnik dla dyrektorów, szkolnych organizatorów i opiekunów projektów

Jak organizować i prowadzić gimnazjalne projekty edukacyjne. Poradnik dla dyrektorów, szkolnych organizatorów i opiekunów projektów Jak organizować i prowadzić gimnazjalne projekty edukacyjne Poradnik dla dyrektorów, szkolnych organizatorów i opiekunów projektów Jacek Strzemieczny Szanowni Państwo, Dyrektorzy i Nauczyciele Gimnazjów

Bardziej szczegółowo

UWAGA! Poradnik! UWAGA! Poradnik! Obudź w sobie Profesjonalnego Menedżera Społecznego

UWAGA! Poradnik! UWAGA! Poradnik! Obudź w sobie Profesjonalnego Menedżera Społecznego UWAGA! Poradnik! Obudź w sobie Profesjonalnego Menedżera Społecznego 1 Publikację opracowano i wydano w wyniku realizacji projektu REkreacja. Profesjonalny Menedżer Społeczny. Projekt dofinansowany ze

Bardziej szczegółowo

Model realizacji usług o określonym standardzie w mieście na prawach powiatu

Model realizacji usług o określonym standardzie w mieście na prawach powiatu Zespół Ekspercki: Kazimiera Janiszewska, Ewa Kamińska, Lucyna Kozaczuk, Marek Lasota, Maria Remiezowicz, Jacek Sutryk Przewodnicząca Zespołów Eksperckich: Barbara Kowalczyk (red.) Model realizacji usług

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA METOD PROWADZENIA ZAJĘĆ

SPECYFIKACJA METOD PROWADZENIA ZAJĘĆ Projekt EKOLOGIA innowacyjny, interdyscyplinarny program nauczania przedmiotów matematyczno przyrodniczych metodą projektu Uniwersytet Wrocławski Wydział Nauk o Ziemi i Kształtowania Środowiska SPECYFIKACJA

Bardziej szczegółowo

Jak skutecznie prowadzić zajęcia na platformie edukacyjnej?

Jak skutecznie prowadzić zajęcia na platformie edukacyjnej? Jak skutecznie prowadzić zajęcia na platformie edukacyjnej? Poradnik Agnieszka Wedeł-Domaradzka Anita Raczyńska Krajowy Ośrodek Wpierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej Warszawa 2013 Szanowni Państwo,

Bardziej szczegółowo

PYTANIA ZGŁASZANE PRZED SPOTKANIEM INFORMACYJNYM

PYTANIA ZGŁASZANE PRZED SPOTKANIEM INFORMACYJNYM PYTANIA ZGŁASZANE PRZED SPOTKANIEM INFORMACYJNYM Pytanie nr 1: Czy istnieje możliwość w ramach projektu na zakup materiałów o wartości przewyższającej 3 500 zł zaliczanych do środków trwałych? Istnieje

Bardziej szczegółowo

Marian Pietraszewski. Program nauczania podstaw przedsiębiorczości w zasadniczych szkołach zawodowych

Marian Pietraszewski. Program nauczania podstaw przedsiębiorczości w zasadniczych szkołach zawodowych Marian Pietraszewski Jak działać na rynku Program nauczania podstaw przedsiębiorczości w zasadniczych szkołach zawodowych materiały i podręczniki Mariana Pietraszewskiego Poznań 2003 Redaktor: Krystyna

Bardziej szczegółowo

Ekonomii Społecznej. Różne formy współpracy z podmiotami. Ilona Gosk, Agnieszka Pyrka

Ekonomii Społecznej. Różne formy współpracy z podmiotami. Ilona Gosk, Agnieszka Pyrka 1 Podmioty Ekonomii Społecznej Różne formy współpracy z podmiotami ekonomii społecznej Ilona Gosk, Agnieszka Pyrka Podmioty Ekonomii Społecznej Spis treści > > Wstęp 1 > > Różne ujęcia partnerstwa 1 >

Bardziej szczegółowo

Standardy Pracy Socjalnej. Rekomendacje metodyczne i organizacyjne

Standardy Pracy Socjalnej. Rekomendacje metodyczne i organizacyjne Standardy Pracy Socjalnej. Rekomendacje metodyczne i organizacyjne Katarzyna Kadela Jacek Kowalczyk GRUDZIEŃ 2013 Projekt Tworzenie i rozwijanie standardów usług pomocy i integracji społecznej jest współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Możliwości edukacyjne dla wolontariuszy-seniorów. Zarządzanie wymianami międzynarodowymi

Możliwości edukacyjne dla wolontariuszy-seniorów. Zarządzanie wymianami międzynarodowymi Rory Daly, Davide Di Pietro, Aleksandr Kurushev, Karin Stiehr i Charlotte Strümpel Możliwości edukacyjne dla wolontariuszy-seniorów. Zarządzanie wymianami międzynarodowymi Poradnik dla wolontariuszy-seniorów,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, wrzesień 2013 r.

Warszawa, wrzesień 2013 r. Informacja ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania o stanie przygotowań organów prowadzących do objęcia obowiązkiem szkolnym dzieci sześcioletnich Warszawa, wrzesień 2013 r. 1. Wstęp 3 2. Przygotowanie

Bardziej szczegółowo

ZASADY EWALUACJI PROGRAMÓW KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO Principles of professional training evaluation

ZASADY EWALUACJI PROGRAMÓW KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO Principles of professional training evaluation Wojciech Oleszak Wyższa Szkoła Humanistyczna TWP w Szczecinie ZASADY EWALUACJI PROGRAMÓW KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO Principles of professional training evaluation Abstract The paper deals with the evaluation

Bardziej szczegółowo

Outplacement Podstawowy Pakiet Informacji. Bartłomiej Piotrowski

Outplacement Podstawowy Pakiet Informacji. Bartłomiej Piotrowski Outplacement Podstawowy Pakiet Informacji Bartłomiej Piotrowski 1 2 Outplacement Podstawowy Pakiet Informacji Bartłomiej Piotrowski 1 Przewodnik powstał w ramach Programu Polsko-Amerykańskiej Fundacji

Bardziej szczegółowo

PORADNIK DLA LOKALNYCH GRUP DZIAŁANIA W ZAKRESIE OPRACOWANIA LOKALNYCH STRATEGII ROZWOJU NA LATA 2014-2020

PORADNIK DLA LOKALNYCH GRUP DZIAŁANIA W ZAKRESIE OPRACOWANIA LOKALNYCH STRATEGII ROZWOJU NA LATA 2014-2020 PORADNIK DLA LOKALNYCH GRUP DZIAŁANIA W ZAKRESIE OPRACOWANIA LOKALNYCH STRATEGII ROZWOJU NA LATA 2014-2020 Materiał zredagowany w Departamencie Rozwoju Obszarów Wiejskich Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju

Bardziej szczegółowo

M AT E R I A Ł Y P O M O C N I C Z E D L A U C Z N I Ó W

M AT E R I A Ł Y P O M O C N I C Z E D L A U C Z N I Ó W M AT E R I A Ł Y P O M O C N I C Z E D L A U C Z N I Ó W m ł o d z i o b y w a t e l e d z i a ł a j ą Publikacja finansowana ze środków Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu Warszawa 2004 03 06 06

Bardziej szczegółowo

DOCENIĆ BIBLIOTEKĘ JaK skutecznie PrOwaDzIĆ rzecznictwo

DOCENIĆ BIBLIOTEKĘ JaK skutecznie PrOwaDzIĆ rzecznictwo DOCENIĆ BIBLIOTEKĘ Jak skutecznie Prowadzić rzecznictwo 1. 1 autorki: Małgorzata Borowska Maja Branka Joanna Wcisło redakcja merytoryczna: Maja Branka redakcja językowa i korekta: Maja Branka Jakub Jedliński

Bardziej szczegółowo

ZARZĄD WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO. PROGRAM STRATEGICZNY Społeczeństwo. SZCZECIN 2013 r.

ZARZĄD WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO. PROGRAM STRATEGICZNY Społeczeństwo. SZCZECIN 2013 r. ZARZĄD WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO PROGRAM STRATEGICZNY Społeczeństwo SZCZECIN 2013 r. SPIS TREŚCI Słownik... 2 Wstęp założenia ogólne Programu... 6 Model Kontraktu Lokalnego... 6 Aktualne podstawy

Bardziej szczegółowo

Jak założyć i prowadzić JOBfirmę?

Jak założyć i prowadzić JOBfirmę? Anna Block Jak założyć i prowadzić JOBfirmę? Podręcznik dla użytkowników produktu innowacyjnego opracowanego w ramach projektu JOBfirma jako model pracy z osobami bezrobotnymi 50+ Szczecin 2013 1 S t r

Bardziej szczegółowo

NARZĘDZIA DO DIAGNOZY POTRZEB

NARZĘDZIA DO DIAGNOZY POTRZEB Strona1 NARZĘDZIA DO DIAGNOZY POTRZEB OSÓB 45 PLUS W ZAKRESIE COACHINGU ORAZ SZKOLEŃ Strona2 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 3 SZCZEGÓŁOWE OBSZARY DIAGNOZY 4 Obszar: OSOBOWOŚĆ 6 TYPY OSOBOWOŚCI MBTI 7 Obszar:

Bardziej szczegółowo

Wstęp 24 lutego 2012 r 27 sierpnia 2012 r 21 czerwca 2012 r.

Wstęp  24 lutego 2012 r 27 sierpnia 2012 r 21 czerwca 2012 r. 1. Wstęp Program Zostać przedsiębiorczym przeznaczony jest dla III etapu edukacyjnego. Jego celem jest przygotowanie uczniów gimnazjum do realizacji edukacyjnego projektu uczniowskiego, wprowadzonego Rozporządzeniem

Bardziej szczegółowo

Pomoc państwa i instytucji pozarządowych dla dzieci zdolnych

Pomoc państwa i instytucji pozarządowych dla dzieci zdolnych KANCELARIA SENATU BIURO ANALIZ I DOKUMENTACJI Dział Analiz i Opracowań Tematycznych Pomoc państwa i instytucji pozarządowych dla dzieci zdolnych OPRACOWANIA TEMATYCZNE OT-577 LUTY 2010 Spis treści Wstęp...

Bardziej szczegółowo

Informacja o wynikach kontroli realizacji programów wspierających wzrost zatrudnienia osób niepełnosprawnych

Informacja o wynikach kontroli realizacji programów wspierających wzrost zatrudnienia osób niepełnosprawnych N A J W Y Ż S Z A I Z B A K O N T R O L I DEPARTAMENT PRACY, SPRAW SOCJALNYCH I ZDROWIA KPZ-4101-04/2010 Nr ewid.: 11/2011/P/10/096/KPZ Informacja o wynikach kontroli realizacji programów wspierających

Bardziej szczegółowo

Rozwój Przedsiębiorstw Ekonomii Społecznej (PES) Metody wsparcia

Rozwój Przedsiębiorstw Ekonomii Społecznej (PES) Metody wsparcia E K O N O M I A S P O Ł E C Z N A T E K S T Y 2 0 0 6 Anna Forin Mariola Misztak-Kowalska Rozwój Przedsiębiorstw Ekonomii Społecznej (PES) Metody wsparcia Anna Forin, Mariola Misztak-Kowalska Streszczenie

Bardziej szczegółowo