WYKORZYSTANIE INSTRUMENTÓW MARKETINGU W DZIA ALNO CI INSTYTUCJI FINANSOWYCH NA PRZYK ADZIE BANKÓW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WYKORZYSTANIE INSTRUMENTÓW MARKETINGU W DZIA ALNO CI INSTYTUCJI FINANSOWYCH NA PRZYK ADZIE BANKÓW"

Transkrypt

1 ROCZNIKI EKONOMII I ZARZ DZANIA Tom 5(41) 2013 AGNIESZKA STOLARSKA WYKORZYSTANIE INSTRUMENTÓW MARKETINGU W DZIA ALNO CI INSTYTUCJI FINANSOWYCH NA PRZYK ADZIE BANKÓW WST P Rynek stanowi cy podstawowe otoczenie banku i pozosta ych instytucji finansowych nie jest uk adem zamkni tym. Usytuowany jest w skomplikowanym otoczeniu, które istotnie wp ywa na jego dzia anie. Oddzia uj na niego ró ne instytucje rz dowe, lokalne, organizacje konsumenckie, no niki masowego przekazu, NBP itp. Podej cie strategiczne wymaga rozpoznania wszystkich czynników wp ywaj cych na rynek us ug finansowych, okre lenia ich si y oddzia ywania oraz przewidywania ich rozwoju w przysz o ci. Specyfika rynku us ug finansowych determinuje sposoby okre lania strategii marketingowej w instytucjach finansowych. Wszystkie te instytucje uwa ane s za instytucje zaufania spo ecznego, w zwi zku z tym wizerunek bezpiecznej instytucji jest wa ny dla niej samej oraz dla jej klientów. Us ugi bankowe maj obecnie bardzo zró nicowany charakter i pe ni równocze nie wiele funkcji. Celem pracy jest analiza wykorzystania i zastosowania instrumentów marketingu w dzia alno ci instytucji finansowych na przyk adzie banków. Opracowanie obejmuje analiz rynku us ug finansowych, istot marketingu bankowego, kszta towanie instrumentów marketingu w banku oraz przyk ady zastosowania i wykorzystanie marketingu w wybranych bankach. Kierowanie si przez banki DR AGNIESZKA STOLARSKA adiunkt Katedry Strategii Ekonomicznych i Marketingu, Instytut Ekonomii i Zarz dzania na Wydziale Nauk Spo ecznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Paw a II;

2 312 AGNIESZKA STOLARSKA w swojej dzia alno ci zasadami marketingu jest niezb dne do obrony i umocnienia swojej pozycji na rynku us ug finansowych. Oznacza to konieczno poznawania potrzeb klientów i zmieniaj cych si warunków rynkowych oraz szybkie i elastyczne dostosowywanie si do tych zmian. 1. RYNEK US UG FINANSOWYCH I INSTYTUCJE FINANSOWE Rynki finansowe s nieod cznym elementem ka dej gospodarki, obok rynków dóbr konsumpcyjnych, dóbr produkcyjnych. Wspó uczestnicz one w procesie przep ywu rodków i produktów. W literaturze przedmiotu wyst puje wiele definicji rynków finansowych. Przytocz kilka z nich. Rynki finansowe s : miejscami, w których przeprowadza si transakcje kupna sprzeda y, a przedmiotem handlu s ró norodne instrumenty finansowe (waluty, papiery warto ciowe, depozyty bankowe, akcje ) 1 ; miejscami, na których zawierane s transakcje funduszami pieni nymi, zmierzaj ce do wyrównania braków równowagi w obszarach p ynno ci finansowej i w obszarze kapita u pieni nego 2 ; miejscami zawierania transakcji z u yciem instrumentów finansowych 3. W literaturze przedmiotu spotka mo na ró ne podzia y rynków finansowych. Nale y zaznaczy jednak, e s to kryteria umowne, przyjmowane zgodnie z potrzebami badawczymi. Kryteria podzia u i rodzaje rynków finansowych przedstawia tabela 1. Ka dy rynek w uj ciu ekonomicznym ma stron podmiotow i przedmiotow, popytow i poda ow. W tym kontek cie rynek us ug finansowych mo na zdefiniowa, jako ogó stosunków wymiennych mi dzy jego uczestnikami, w którym stron podmiotow po stronie popytu tworz osoby fizyczne, prawne i organizacje, które chc uczestniczy w transakcjach instrumentami finansowymi 1 P. Z a m o r a, Organizacja i funkcjonowanie rynku kapita owego. Pomocnicze materia y dydaktyczne, Kraków: AE w Krakowie 1992, s Z. F e d o r o w i c z, Rynek pieni dza i rynek kapita u, Warszawa: Poltext 1997, s W. D b s k i, Rynek finansowy i jego mechanizmy. Podstawy teorii i praktyki, Warszawa: Wydawnictwo PWN 2007, s. 16.

3 WYKORZYSTANIE INSTRUMENTÓW MARKETINGU 313 i spe niaj niezb dne warunki. Natomiast stron przedmiotow po stronie popytu tworz potrzeby zwi zane z kapita em lub funduszami 4. Tabela 1. Kryteria podzia u i rodzaje rynków finansowych Kryteria podzia u Funkcje rynku finansowego Przedmiot transakcji Warto pojedynczej transakcji Sposób wykorzystania instrumentów finansowych Zasi g terytorialny Rodzaj instytucji finansowej Rodzaj rynku Rynek pieni ny, kapita owy, walutowy, kontroli ryzyka (rynek instrumentów pochodnych) Rynek wierzytelno ci i rynek o charakterze udzia owym (w asno ciowym) Rynek hurtowy i detaliczny Rynek pierwotny i wtórny Rynek finansowy mi dzynarodowy, krajowy, regionalny, lokalny Rynek bankowych instytucji finansowych Rynek niebankowych instytucji finansowych Rynek instytucji parabankowych ród o: W.L. J a w o r s k i, Bankowo, Warszawa: PWN 2007; J. G r z y w a c z, Podstawy bankowo ci, Warszawa: Difin 2006; W. D b s k i, Rynek finansowy i jego mechanizmy. Podstawy teorii i praktyki, Warszawa: PWN Poda ow stron rynku us ug finansowych tworz instytucje, które s po rednikami lub w a cicielami produktów finansowych, albo pomi dzy nimi a innymi podmiotami gospodarczymi 5. W literaturze przedmiotu nie ma jednolitej klasyfikacji instytucji finansowych. W zale no ci od potrzeb u ywa si ró nych kryteriów podzia u. W przypadku rynku us ug finansowych mo na zastosowa podzia instytucji finansowych stosowany w podej ciu czynno ciowym prawa bankowego, polegaj cy na okre leniu listy us ug bankowych, i wyró ni : banki instytucje parabankowe instytucje niebankowe 6. Podmiotami wyst puj cymi na rynku instytucji bankowych s banki. W gospodarce rynkowej banki powinny pe ni funkcj po redników, czyli podmiotów 4 F e d o r o w i c z, Rynek pieni dza i kapita u, s A. J a k u b o w s k a, Public relations w kszta towaniu wizerunku instytucji finansowych, Katowice: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej 2010, s M. P o n k a, Marketing instytucji finansowych, Kraków: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej 2004, s

4 314 AGNIESZKA STOLARSKA po rednicz cych w dokonywaniu transformacji otrzymanych depozytów w kredyty, p atników, gwarantów, agentów. Bank jest instytucj, która prowadzi dzia- alno we w asnym imieniu i na w asny rachunek, na podstawie zezwolenia w adz nadzorczych, a dzia alno ta polega na przyjmowaniu depozytów i udzielaniu kredytów lub wydawaniu pieni dza elektronicznego 7. W polskim prawie bankowym bank jest osob prawn, utworzon zgodnie z przepisami ustaw, dzia aj c na podstawie zezwole uprawniaj cych do wykonywania czynno ci bankowych obci aj cych ryzykiem rodki powierzonego jakimkolwiek tytu em zwrotnym 8. Instytucjami parabankowymi s instytucje prowadz ce dzia alno podobn do bankowej, aczkolwiek nieb d ce bankami 9. S to instytucje dzia aj ce na podstawie szczegó owych przepisów prawa bankowego oraz nie w pe ni poddane procedurze licencjonowania i nadzorowania ze strony Komisji Nadzoru Bankowego. Mog to by : spó dzielcze kasy oszcz dno ciowo-kredytowe, firmy leasingowe, factoringowe, po rednicy, brokerzy. Rodzaje instytucji bankowych i parabankowych zawiera tabela 2. W zale no ci od kryterium podzia u, mo na wyró ni kilka rodzajów instytucji. Tabela 2. Rodzaje instytucji bankowych i parabankowych Kryteria podzia u Cel istnienia Forma prawna Rodzaje instytucji bankowych i parabanowych banki komercyjne banki spó dzielcze banki komunalne kasy oszcz dno ciowo-kredytowe firmy leasingowe firmy factoringowe po rednicy i brokerzy us ug finansowych pa stwowe spó dzielcze spó ki akcyjne 7 Z. D o b o s i e w i c z, Bankowo, Warszawa: PWE 2003, s Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 Prawo bankowe i inne teksty (tekst jednolity: Dz. U. 2002, Nr 72, poz. 665), art W. S z p r i n g e r, Wp yw instytucji parabankowych na bezpiecze stwo i stabilizacj rynku finansowego, Bezpieczny Bank 1998, nr 4.

5 WYKORZYSTANIE INSTRUMENTÓW MARKETINGU 315 Charakter wykonywanych dzia a W a ciciel kapita u Pochodzenie kapita u bank centralny banki komercyjne banki rozwojowe banki specjalne spó dzielnie kredytowe kasy oszcz dno ciowe pa stwowe komunalne spó dzielcze prywatne zagraniczne mi dzynarodowe kapita mieszany krajowe zagraniczne z udzia em kapita u zagranicznego rod o: Opracowanie na podstawie: D o b o s i e w i c z, Bankowo, s ; T. N a r o n y, Zarys prawa bankowego, Warszawa: Wy sza Szko a Bankowa 1999, s. 26; W.L. J a w o r s k i, Z. K r z y k i e w i c z, B. K o s i s k i, Banki rynek operacje polityka, Warszawa: Poltext 1995, s. 13. Podmiotami wyst puj cymi na niebankowym rynku us ug finansowych s m.in: instytucje wspólnego inwestowania, takie jak fundusze inwestycyjne i fundusze emerytalne towarzystwa ubezpieczeniowe domy i biura maklerskie fundusze por cze kredytowych. Instytucje te wiadcz niebankowe us ugi finansowe. Instytucje finansowe s powszechnie uwa ane za instytucje zaufania publicznego. Z uwagi na to, e instytucje finansowe zarz dzaj powierzonym przez klientów kapita em, s instytucjami, w których zaufanie nabiera szczególnego znaczenia. Klienci powierzaj c swoje rodki finansowe instytucji, musz obdarzy j zaufaniem, wierz c w odzyskanie czy pomno enie powierzonego im kapita u. Instytucje finansowe odgrywaj w gospodarce zarówno rol spo eczn, jak i ekonomiczn. Ich rola spo eczna polega na zapewnieniu bezpiecze stwa i stabilizacji wszystkich podmiotów powierzaj cych lub po yczaj cych rodki finansowe, natomiast rola ekonomiczna przejawia si w uczestnictwie i we wspieraniu rozwoju gospodarczego podmiotów gospodarczych i spo ecze stwa. Z tej racji, e instytucje finansowe s instytucjami zaufania publicznego, prowadzona przez nie dzia alno podlega nadzorowi i kontroli.

6 316 AGNIESZKA STOLARSKA 2. ISTOTA MARKETINGU BANKOWEGO Konieczno stosowania zasad marketingu w dzia alno ci banków jest rezultatem zmian zachodz cych w ci gu ostatnich kilkudziesi ciu lat na rynku us ug bankowych i w otoczeniu instytucji finansowych. Podj cie oraz intensyfikacja dzia a marketingowych w bankach zosta a podyktowana nast puj cymi czynnikami: zmiany legislacyjne zwi kszaj ce konkurencj w sektorze us ug finansowych, pojawienie si konkurencji zagranicznej, rozwój rynku pieni nego, rozwój nowoczesnych technik zarz dzania zasobami finansowymi, rozszerzenie mo liwo ci wyboru banku przez klienta przy równoczesnym spadku jego lojalno ci 10. Wobec tych zjawisk banki zosta y zmuszone do przewarto ciowania dotychczasowego sposobu funkcjonowania i poszukiwania nowych grup klientów. Marketing us ug bankowych s to zintegrowane dzia ania banku, maj ce na celu identyfikowanie, przewidywanie i zaspokajanie potrzeb nabywców us ug bankowych oraz pozwalaj ce bankowi osi gn zysk na odpowiednim poziomie. Orientacja marketingowa banku okre la, i w centrum uwagi banku pojawia si klient i jego potrzeby, a podstaw dzia a staje si rozpoznanie rynku, segmentacja klientów oraz umiej tne komponowanie i stosowanie narz dzi marketingu mix. Kluczowymi zasadami marketingu stosowanymi w dzia alno ci banku, wiadcz cymi o jego orientacji marketingowej s : orientacje na rynek, prowadzenie przez podmiot dzia alno ci w taki sposób, aby klient osi ga zyski w d ugim okresie, segmentacja klientów, dzia ania zwi zane z osi ganiem zysków. Banki s instytucjami nastawionymi na zysk, prowadz dzia alno w specyficznym otoczeniu. Specyfika polega g ównie na wi kszej restrykcyjno ci otoczenia, co oznacza, e banki podlegaj silniejszym ograniczeniom w swojej dzia- alno ci. Podstawowe cele banku i metody ich realizacji wyznacza jego strategia. 10 M. L i p o w s k i, Marketing bankowy, zarz dzanie popytem i poda us ug, Lublin: Wydawnictwo UMCS 2003, s. 19.

7 WYKORZYSTANIE INSTRUMENTÓW MARKETINGU 317 Rola marketingu w bankach podlega ci g ym zmianom, które charakteryzuje pi etapów: 1) marketing rozumiany jako reklama, promocja sprzeda y i publicity; 2) marketing skoncentrowany na tworzeniu przyjaznej atmosfery wokó klienta; 3) marketing koncentruj cy si na segmentacji i innowacjach; 4) marketing rozumiany jako pozycjonowanie; 5) marketing pojmowany jako analiza marketingowa, planowanie i kontrola 11. W opracowaniach z zakresu marketingu bankowego mo na znale analiz wielu czynników, które wyró niaj orientacj marketingow banku. Charakterystyczne dla tej orientacji cechy to m.in. zjawiska, które obejmuj : stopie wiadomo ci marketingowej pracowników banku, oznacza rozumienie przez pracowników banku potrzeby dzia a marketingowych i wspó uczestniczenie przez nich w realizacji celów rynkowych banku; formaln organizacj marketingu w banku i jego placówkach operacyjnych; komórki marketingu umo liwiaj gromadzenie informacji o konkurencyjnych bankach, dokonanie segmentacji klientów oddzia u, prowadzenie bada marketingowych, dzia alno ci promocyjnej; zespó dzia a banku i jego placówek operacyjnych zwi zany z: ofert us ug bankowych, kszta towanie i dostosowywanie oferty do potrzeb klientów, organizacj i warunkami obs ugi klientów, obserwacj i analiz otoczenia 12. Podsumowuj c rozwa ania na temat marketingu bankowego, nale y stwierdzi, e to klient i jego potrzeby stanowi centrum zainteresowa banku. St d wynika konieczno prowadzenia badan marketingowych przez bank, dokonywania segmentacji, odpowiednia kompozycja narz dzi marketingowych stosowanych w ramach przyj tej strategii. 11 Ph. K o t l e r, G. A r m s t r o n g, J. S a u n d e r s, V. W o n g, Marketing. Podr cznik europejski, Warszawa: PWE 2002, s ; J. G r z y w a c z, Marketing w dzia alno ci banku, Warszawa: Difin 2006, s ; B. u r a w i k, Marketing bankowy, Warszawa: Wydawnictwo CeDeWu 2009, s ; J. H a r a s i m, Marketing us ug bankowych, Katowice: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej 1998, s D. B e d n a r s k a - O l e j n i c z a k, Marketing w us ugach bankowych, w: Marketing w us ugach. Przyk ady zastosowa, red. B. Iwankiewicz-Rak, Pozna : Wydawnictwo Wy szej Szko y Bankowej 2011, s

8 318 AGNIESZKA STOLARSKA 3. KSZTA TOWANIE INSTRUMENTÓW MARKETINGU W BANKU Zdecydowana wi kszo polskich banków dzia aj cych na rynku us ug detalicznych traktuje marketing jako zbiór narz dzi u atwiaj cych osi ganie ekonomicznych celów, w wyniku czego metody i narz dzia marketingu s wykorzystywane dora nie i nie stanowi spójnych i kompleksowych dzia a o charakterze strategicznym. Istnienie banku jest od zawsze zwi zane z pieni dzem. Wraz z ewolucj pieni dza zmienia si rodzaj i skala jego aktywno ci us ugowej. Przez stulecia formowa si bank klasyczny i jego us ugi, okre lane mianem tradycyjnych, wiadczonych od wielu lat i zastrze onych najcz ciej do jego wy cznej kompetencji. Produktem bankowym jest ka da us uga wiadczona przez bank. To podstawowy element marketingu mix; wokó niego koncentruj si pozosta e instrumenty. Us ugi bankowe maj obecnie bardzo zró nicowany charakter i pe ni równocze nie wiele funkcji. Warto zwróci uwag na pewne ich poziomy (warstwy) i pogrupowa cechy postrzegane przez klientów jako okre lone korzy ci 13 : istota (rdze ) us ugi bankowej podstawowa us uga zawieraj ca w sobie zasadnicze korzy ci, np. lokata umo liwiaj ca oszcz dzanie pieni dzy na okre lony cel; us uga rzeczywista podstawowa us uga wraz z celami i elementami dostosowuj cymi j do potrzeb i oczekiwa klientów, np. dobrze zabezpieczona i tania karta p atnicza z atw procedur jej u ytkowania; us uga poszerzona dodatkowe korzy ci oferowane przez banki wraz z us ug rzeczywist, np. ubezpieczenie dla posiadaczy kart p atniczych; us uga potencjalna zbiór potencjalnych cech i korzy ci, które mo e uzyska klient w przysz o ci, np. oferta kredytu na dogodnych warunkach dla posiadacza konta osobistego. Produktem w uj ciu marketingowym nazywa si dobro lub us ugi zdolne do zaspokojenia ludzkich potrzeb. Produkt jest to pewien zestaw korzy ci oferowanych konsumentowi. Z tego te powodu ka dy bank zorientowany marketingowo, w centrum uwagi stawia klienta 14. Charakterystyczn cech produktów bankowych jest to, e s to obecnie us ugi o charakterze podstawowym. Funkcje 13 W. G r z e g o r c z y k, Marketing bankowy, Bydgoszcz: Oficyna Wydawnicza Branta 2004, s J. M a z u r, Zarz dzanie marketingiem us ug, Warszawa: Difin 2001, s. 45.

9 WYKORZYSTANIE INSTRUMENTÓW MARKETINGU 319 podstawowe odzwierciedlaj relacje mi dzy produktem a celem, na które sk adaj si np. funkcjonalno produktu i jako, b d ca zestawem cech decyduj cych o zdolno ci us ugi do zaspokojenia potrzeb finansowych. Przyk adowo funkcj podstawow kredytu jest zaspokajanie potrzeb finansowych klienta. Funkcje dodatkowe z kolei wskazuj na relacje mi dzy produktem a u ytkownikiem, atwo korzystania z us ugi itp. W odniesieniu do lokat bankowych chodzi o prosty sposób dokonywania wk adów, szybki dost p do informacji o lokatach, dyskrecj obs ugi itp. W przypadku niektórych us ug funkcje dodatkowe mog mie dla klienta wi ksze znaczenie ni elementy funkcji podstawowej, gdy to one decyduj o skorzystaniu z us ugi 15. Proces opracowywania strategii produktowej przez banki obejmuje trzy etapy: 1) okre lenie funkcji us ugi bankowej, 2) wprowadzenie nowej us ugi na rynek oraz 3) polityk asortymentow 16. Tabela 3. Oferta produktowa wybranych banków Produkt bankowy PKO Bank Polski mbank BO Bank Oferta banku jest skierowana do ludzi m odych (do 30. lat), klientów indywidualnych, klientów zamo nych, firm, wspólnot i deweloperów, korporacji i samorz dów Oferta banku skierowana jest do klientów indywidualnych i firm Ofert kieruje do klientów indywidualnych i korporacyjnych, samorz dów oraz wspólnot mieszkaniowych. Oferuje preferencyjne kredyty na przedsi wzi cia zwi zane z ochron rodowiska i zarazem wspieraj ce rozwój biznesu, produkty proekologiczne W tabeli 3. przedstawiono ofert produktow wybranych banków. W ka dym przypadku jest ona podzielona ze wzgl du na rodzaj klienta, do którego jest skierowana. Na przyk ad PKO Bank Polski chce przede wszystkim wyj naprzeciw potrzebom swoich klientów, dlatego nowe pakiety kont osobistych przygotowano na podstawie segmentacji behawioralnej. S to konta ROR takie, jak: PKO Konto Pierwsze przeznaczone dla m odzie y w wieku lat. PKO Konto dla M odych to z kolei konto dla studentów i absolwentów do 30 roku ycia. 15 J. G r z y w a c z, Marketing w dzia alno ci banku, Warszawa: Difin 2006, s Tam e, s. 47.

10 320 AGNIESZKA STOLARSKA PKO Konto za Zero rachunek z zerowymi op atami za prowadzenie, je eli miesi czne wp ywy na konto wynosz minimum 2 tys. z. Superkonto Oszcz dno ciowe z darmowym dost pem do bankomatów w ca ej Polsce. PKO Konto Pogodne dla klientów z segmentu 60+ z bezp atnym medycznym i domowym assistance. Polityka produktowa banku odgrywa bardzo istotn rol w rozwoju instytucji. Od jako ci danej us ugi oraz skuteczno ci jej wdro enia i utrzymania na rynku zale y pomy lno w realizacji strategii marketingowej. Ma ona równie du y wp yw na efektywno wykorzystania pozosta ych elementów marketingu mix. Kolejnym instrumentem marketingu jest cena. Us ugi finansowe cechuj si du wra liwo ci cenow. Zdecydowana wi kszo klientów traktuje cen jako jedno z najwa niejszych kryteriów przy wyborze banku. Ponadto cena jest jedynym elementem marketingu mix, który przynosi dochód. Przyjmuje si, e cena us ugi bankowej jest cz ci zasobów klienta, wyra on w jednostkach pieni nych, z jakiej jest on sk onny zrezygnowa w zamian za potencjaln korzy, oferowan przez t us ug 17. Celem strategii cenowej powinno by ustalenie cen na poziomie satysfakcjonuj cym klientów, z jednoczesn mo liwo ci osi gni cia przez bank za o onej wielko ci sprzeda y. Wa ne jest przy tym pomniejszenie roli ceny w procesie podejmowania decyzji i nak onienie klienta, aby swojego wyboru nie uzale nia od wyników porównania ofert ró nych banków 18. Cena obejmuje stop procentow, prowizje i op aty oraz szereg innych elementów towarzysz cych danej us udze, np. terminy sp at kredytu, metody naliczania odsetek od lokat i kredytów, okresy karencji kredytowych, koszty ustanowienia zabezpiecze, warunki wcze niejszej sp aty kredytu, konsekwencje rezygnacji z us ugi bankowej 19. Niestety, postrzeganie ceny us ugi bankowej przez klientów ma nadal charakter dosy jednostronny i ogranicza si do standardowych kategorii, typu stopy procentowej i wysoko ci p aconej prowizji. W omawianych bankach cena za poszczególne us ugi jest ustalana w podobny sposób. W przypadku kredytu hipotecznego, w PKO mo e by obni ona mar a dla sta ych klientów banku. BO Bank proponuje natomiast kredyt z pakietem ubezpiecze i obni on mar dla klientów, którzy za o konto w BO Banku. 17 Tam e, s Tam e. 19 Tam e, s. 52.

11 WYKORZYSTANIE INSTRUMENTÓW MARKETINGU 321 Kolejnym instrumentem marketingu jest sposób i formy wiadczenia ( doprowadzenia do klienta) us ug bankowych, czyli dystrybucja us ug bankowych. Szczególna cecha sektora bankowego powoduje, i banki napotykaj trudno ci w zdobyciu przewagi nad konkurencj. Powodem takiej sytuacji s cechy i charakter us ug oferowanych przez banki oraz podobny zakres oferty i warunki cenowe stosowane przez banki. Kana y dystrybucji s cznikiem mi dzy klientami a bankiem, które umo liwiaj sprzeda us ug bankowych. W literaturze kana y dystrybucji s definiowane jako system prawid owo opracowanych i wzajemnie od siebie zale nych powi za mi dzy producentem us ugi a jego finalnym odbiorc 20. Istotn cech kana ów dystrybucji jest wi c znalezienie takiej relacji mi dzy klientem a produktem banku, która powinna uwzgl dnia zarówno interes klienta, jak i banku w sferze op acalno ci. Do najwa niejszych czynników decyduj cych o wyborze kana u dystrybucji nale : segment klientów, którym oferowane s okre lone produkty banku, produkt, jego funkcje oraz cena, system dystrybucji firm konkurencyjnych, zasoby finansowe i kadrowe banku. Równie baza techniczna, jak bank dysponuje, liczba i wykszta cenie personelu b dzie decydowa o sposobie dystrybucji. Instytucje finansowe sprzedaj swoje produkty wykorzystuj c dwa rodzaje kana ów dystrybucji: bezpo- rednie i po rednie. Liczba osób i po redników na poszczególnych szczeblach dystrybucji decyduje o szeroko ci kana u 21. W tabeli 4. przedstawiono sposób wiadczenia us ug bankowych w omawianych bankach. Istotnym instrumentem marketingu jest promocja. S usznie promocj okre la si, jako form komunikowania si banku z klientem oraz ca ym otoczeniem rynkowym. Polega na informowaniu, przypominaniu, przekonywaniu odbiorców, aby zaakceptowali, nabyli, polecili lub spo ytkowali produkt. Kreowanie wizerunku i wyró nienie instytucji finansowej na rynku nale y do g ównych jej zada. Najpopularniejsze formy promocji to popieranie sprzeda y us ug, sprzeda osobista przez pracowników banku i public relations. 20 P. K o t l e r, Marketing, Warszawa: Northwestern University 1994, s A. C z u b a a, Dystrybucja produktów, Warszawa: PWE 1996, s. 22.

12 322 AGNIESZKA STOLARSKA Tabela 4. Dystrybucja us ug bankowych w wybranych bankach Dystrybucja PKO Bank Polski mbank BO Bank Bezpo rednia obs uga klienta w oddzia ach Banku oraz po rednia poprzez Internet i telefon Obs uga internetowa, wp aty i wyp aty w placówkach MultiBanku. Serwis transakcyjny w Internecie, kontakt telefoniczny Obs uga klienta w oddzia- ach Banku, oddzia ach operacyjnych, punktach obs ugi klienta oraz mo liwo prowadzenia rachunku przez Internet Jako us ug bankowych mo na definiowa, jako zestaw cech decyduj cych o zdolno ci us ugi do zaspokajania potrzeb finansowych; jest ona relacj mi dzy cechami danej us ugi finansowej a stawianymi jej wymaganiami 22. Marketing jest obecny podczas tworzenia podstaw informacyjnych polityki jako ci banku, jak i na etapie przekazywania informacji o za o eniach tej e polityki klientom i innym podmiotom zewn trznym. Marketing dostarcza instrumentów pomiaru stopnia zadowolenia klienta z poziomu jako ci, który bank mu dostarcza. Te informacje z kolei s podstaw do wprowadzania ewentualnych zmian w polityce jako ci. Jako mo e by g ównym wyró nikiem konkurencyjnym banku. Istnieje wi c cis y zwi zek mi dzy pomi dzy marketingiem bankowym a stosowanym przez bank systemem jako ci 23. Zapewnienie wysokiej jako ci us ug ma na celu usatysfakcjonowanie klienta. Satysfakcj, zdaniem Kotlera, nale y rozumie jako stan odczuwany przez jednostk, zwi zany z porównywaniem postrzeganych cech produktu oraz oczekiwa jednostki dotycz cych tych e cech 24. W tabeli 5. ukazano porównanie narz dzi promocji wykorzystywanych przez omawiane banki. Integralnym elementem strategii marketingowej realizowanej przez bank jest zespó instrumentów oddzia ywania na rynek, okre lanych cznie jako marketing mix. Wprawdzie wi kszo z nich ma charakter do tradycyjny, to jednak nie 22 B.W. u r a w i k, Marketing us ug finansowych, Warszawa; Wydawnictwo Naukowe PWN 2000, s Monitorowanie jako ci w banku, red. K. Opolski, Warszawa: CeDeWu 2004, s K o t l e r, A r m s t r o n g, S a u n d e r s, W o n g, Marketing, s. 42.

13 WYKORZYSTANIE INSTRUMENTÓW MARKETINGU 323 ulega w tpliwo ci, e umiej tne ich wykorzystanie ma du y wp yw na realizowanie przez bank w asnych celów 25. Tabela 5. Promocja w wybranych bankach Promocja PKO Bank Polski mbank BO Bank Intensywna promocja zwi zana ze zmian wizerunku Banku, reklama telewizyjna, prasowa, zewn trzna itp., ponadto promocje dla klientów banku powi zane z poszczególnymi produktami Akcje promocyjne dla klientów, zwi zane z za o- eniem rachunku, udzielaniem kredytów, np. kredyt z obni onym oprocentowaniem, pakiet do e-konta, 12 miesi cy bez op at za kart i przelewy, gotówka na super procent itp. Promocje dla klientów zwi zane z za o eniem i prowadzeniem rachunku, udzielaniem kredytów na przedsi wzi cia zwi zane z ochron rodowiska, korzystanie z kart bankomatowych itp. Z o ono i odmienno wiadczenia us ug determinuje potrzeb rozszerzenia klasycznego zestawu instrumentów marketingowych. Dominuj ca rola czynnika ludzkiego w sferze us ug spowodowa a poszerzenie klasycznego zestawu o kolejny element personel zatrudniony w firmie wraz z systemem doboru, szkole, motywacji i oceny. W dalszych rozwa aniach i pracach badawczych do czono wiadectwo materialne, czyli elementy otoczenia i dobra towarzysz ce us udze, oraz proces wiadczenia us ugi, czyli organizacja i technologia procesu jej wiadczenia 26. Ewolucja pogl dów na temat kompozycji elementów marketingu mix w dziedzinie us ug zaowocowa a jego dalszym rozszerzeniem. Mi dzy innymi powsta a koncepcja 8P, obejmuj ca: produkt, miejsce i czas, proces, wydajno i jako, ludzi, promocj i edukacj, wiadectwa materialne, cen i inne koszty us ugi 27. Bior c pod uwag specyfik us ug bankowych, nale y zastanowi si, która z koncepcji marketingu mix jest dla nich najw a ciwsza. Moim zdaniem, w odniesieniu do instytucji finansowych w a ciwa b dzie koncepcja pi cioelementowego zbioru instrumentów marketingowych. 25 Tam e, s B.H. B o o m s, M.J. B i t t n e r, Marketing Strategies and Organization Structures for Services Firms, w: Marketing of Services, red. J.H. Donelly, W.R. George, Chicago: AMA 1981, s Ch. L o v e l o c k, Services Marketing. People, Technology, Strategy, Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall

14 324 AGNIESZKA STOLARSKA 4. PRZYK ADY ZASTOSOWANIA INSTRUMENTÓW MARKETINGOWYCH W WYBRANYCH BANKACH W tym punkcie przedstawi si trzy banki o odmiennej strategii marketingowej. Ka dy z omawianych banków kieruje swoj ofert do ró nych grup klientów, stosuj c narz dzia marketingu mix. Niektóre narz dzia zosta y omówione w poprzednim punkcie. PKO Bank Polski jest jednym z najwi kszych i jednym z najstarszych banków w Polsce. W ostatnich latach Bank umocni pozycj lidera, zajmuj c wiod c pozycj w sprzeda y kredytów, a jednocze nie sta si najwi kszym pod wzgl dem aktywów bankiem Europy rodkowo-wschodniej. PKO Bank Polski jest uniwersalnym bankiem depozytowo-kredytowym, obs uguj cym osoby fizyczne, ma e i du e przedsi biorstwa oraz wielkie korporacje, instytucje rz dowe i samorz dowe, a tak e inne podmioty. Zgodnie z realizowan aktualnie strategi na lata , Bank zamierza utrzyma uniwersalny, polski charakter. Chce wzmocni pozycj lidera we wszystkich wa nych segmentach rynku. B dzie kontynuowa zrównowa ony rozwój, skupiony na rozpoznaniu i zaspokajaniu potrzeb klientów, z którymi chce budowa silne d ugookresowe relacje. Dzi ki zwi kszonej sprawno ci operacyjnej poprawi jako obs ugi swoich klientów. Równocze nie b dzie dba o zachowanie stabilnej rentowno ci zgodnej z oczekiwaniami akcjonariuszy, prowadz cym ostro n polityk zarz dzania ryzykiem. PKO Bank Polski chce by postrzegany jako bezpieczny, ale i jednocze nie nowoczesny bank z tradycjami. Aby przyci gn najbardziej warto ciowych pracowników, ma ambicje sta si najlepszym pracodawc w polskim sektorze finansowym. W roku 2011 Bank rozpocz zmian identyfikacji wizualnej, która obejmuje modernizacj oznakowania zewn trznego oddzia ów i agencji oraz od wie enie szat graficznych materia ów komunikacyjnych. Pierwszy etap tego procesu mia trwa do ko ca 2011 r. Modernizacja wizerunku dotyczy tak e logotypu Banku, która realizowana jest poprzez zmian kolorystyki firmowej i wdro enie nowej autorskiej czcionki. Zmiany podyktowane by y wynikami bada, wskazuj cymi, e wizerunek PKO Banku Polskiego nie korespondowa z jego pozycj rynkow i rezultatami finansowymi. Wobec tego Bank podj dzia ania wp ywaj ce na jego

15 WYKORZYSTANIE INSTRUMENTÓW MARKETINGU 325 postrzeganie, by kszta towa wyrazisty, spójny i pozytywny wizerunek, który pozwoli ma na zwi kszenie zadowolenia klientów i pozyskiwanie nowych 28. mbank jest pierwszym i najwi kszym bankiem internetowym w Polsce. Uruchomiony zosta w 2000 r., jest dzi najwi kszym bankiem wirtualnym oraz trzecim najwi kszym bankiem detalicznym w Polsce. Od lat marka mbanku pozostaje synonimem bankowo ci elektronicznej. mbank zrewolucjonizowa rynek finansowy i udowodni milionom klientów, e wygodne korzystanie z us ug bankowych mo liwe jest bez wychodzenia z domu. Szybko te pokaza, e bankowo nie musi by droga. W ci gu ponad dziesi ciu lat istnienia banku jego klienci zaoszcz dzili miliony z otych na op atach i prowizjach, nie p ac c m.in. za korzystanie z wielofunkcyjnego ekonta. Niezmiennym atrybutem mbanku pozostaje innowacyjno. Mo liwo korzystania z funduszy inwestycyjnych, ubezpiecze albo kredytów przez Internet i telefon, to standard dost pny dla jego u ytkowników. Dlatego Maksimum korzy ci i wygoda w finansach osobistych to has o, które od lat najlepiej opisuje pierwszy wirtualny bank w Polsce. mbank powsta i rozwija si w odzi, gdzie znajduje si jego g ówna siedziba. Jest cz ci notowanego na warszawskiej Gie dzie Papierów Warto ciowych BRE Banku SA, wyspecjalizowanego w obs udze firm, korporacji i instytucji. BRE Bank SA istnieje na polskim rynku od dwudziestu pi ciu lat. Od 2007 r. produkty i us ugi mbanku dost pne s równie dla Klientów w Czechach i na S owacji. Centrale zagranicznych oddzia ów banku zlokalizowane s w Pradze i Bratys awie. Wyró nikiem mbanku jest nie tylko dobra oferta, ale równie niebanalna komunikacja, oparta na humorze i kontrowersji. W mbanku, tak jak w ca ym BRE Banku SA, stosowane s zasady dobrej praktyki bankowej, opracowane przez Zwi zek Banków Polskich. Zasady te obowi zuj w celu zachowania adu korporacyjnego (ang. corporate governance), okre lanych jako ca okszta t dzia a i regulacji ukierunkowanych na zapewnienie równowagi pomi dzy interesami wszystkich podmiotów zaanga owanych w funkcjonowanie danej spó ki (inwestorów, kadry zarz dzaj cej, pracowników i dostawców), co sprzyja jej rozwojowi. W Polsce zasady adu korporacyjnego, zebrane w dokumencie Dobre praktyki w spó kach publicznych, po raz pierwszy zosta y inkorporowane przez w adze Gie dy Papierów Warto ciowych w Warszawie we wrze niu 2002 r. Do- 28 [dost p: ].

16 326 AGNIESZKA STOLARSKA kument ten wskazywa podstawowe zasady etyki biznesowej, jakimi w codziennej dzia alno ci powinny kierowa si spó ki gie dowe. Kolejna wersja zasad Dobre praktyki w spó kach publicznych 2005 obowi zywa a od pocz tku 2005 r. do ko ca 2007 r. Od pocz tku obowi zywania Dobrych praktyk BRE Bank w tym mbank deklarowa ich przestrzeganie. Dotyczy to równie aktualnej wersji Dobrych Praktyk Spó ek Notowanych na GPW (za cznik do Uchwa y nr 15/1282/2011 Rady Gie dy z dnia 31 sierpnia 2011 r.). Zgodnie z obowi zuj cymi zasadami informowania, Bank b dzie raportowa wówczas, gdy nast pi naruszenie której z dobrych zasad w sposób trwa y lub incydentalny. Raporty b d publikowane analogicznie, jak raporty bie ce oraz umieszczane na stronie internetowej BRE Banku. Ponadto równolegle z raportami rocznymi, pocz wszy od raportu rocznego za 2007 r., publikowane s raporty dotycz ce stosowania zasad adu korporacyjnego 29. Bank Ochrony rodowiska jest polskim bankiem. Dzia a 21 lat na polskim rynku. G ównymi akcjonariuszami Banku s : Narodowy Fundusz Ochrony rodowiska i Gospodarki Wodnej oraz Pa stwowe Gospodarstwo Le ne Lasy Pa stwowe. Wyró nikiem Banku s produkty proekologiczne. Ofert kieruje zarówno do klientów indywidualnych, jak i korporacyjnych. Wspiera dzia ania samorz dów oraz wspólnot mieszkaniowych, ochron rodowiska. Oferuje preferencyjne kredyty na przedsi wzi cia zwi zane z ochron rodowiska i zarazem wspieraj ce rozwój biznesu. W ci gu dwudziestu jeden lat dzia alno ci na realizacj projektów ekologicznych udost pniono rodki o warto ci ponad 10 mld z. Od 1997 r. akcje Banku s notowane na rynku podstawowym Gie dy Papierów Warto ciowych w Warszawie. W sk ad Grupy Banku wchodzi równie Dom Maklerski BO S.A. Misja BO S.A. Rzetelny bank w trosce o Ciebie i Nasze rodowisko. Bank s u y ludziom i tworz go ludzie. Dlatego wk adamy wiele wysi ku, aby lepiej rozumie Pa stwa oczekiwania odpowiadaj c jak najlepsz ofert. Chcemy, aby wspólne warto ci, cele i odwaga patrzenia w przysz o jednoczy y zespó naszego banku 30. Bank Ochrony rodowiska funkcjonuje jako stabilna i bezpieczna instytucja, której wi kszo ciowym udzia owcem jest pa stwo. Powsta, aby czy ofert bankow dla ka dego klienta ze wsparciem dla projektów s u cych rodowisku. 29 Opracowanie na podstawie strony internetowej mbanku, [dost p: ]. 30 [dost p: ].

17 WYKORZYSTANIE INSTRUMENTÓW MARKETINGU 327 Kanon warto ci korporacyjnych BO S.A.: trwa o, rzetelno, ochrona rodowiska, spo eczna odpowiedzialno, klient, aktywno 31. PODSUMOWANIE Przedmiotem opracowania by a analiza wykorzystania i zastosowania instrumentów marketingu w instytucjach finansowych na przyk adzie banków. W pracy pokazano przyk ady wykorzystania instrumentów marketingu w konkretnych bankach. PKO Bank Polski jest bankiem z tradycjami, funkcjonuj cym od ponad dziewi dziesi ciu lat. mbank to bank internetowy wykorzystuj cy metody i narz dzia sprzeda y swoich us ug przez Internet. Natomiast BO jest bankiem oferuj cym produkty proekologiczne. Moim zdaniem, marketing jest obecny podczas tworzenia podstaw informacyjnych polityki jako ci banku, przy przekazywaniu tej polityki klientom i innym podmiotom zewn trznym. Ponadto marketing dostarcza instrumentów pomiaru stopnia zadowolenia klienta. Ka dy z wymienionych banków wykorzystuje narz dzia marketingu mix. Przedmiotem rozwa a marketingu stosowanego przez banki i inne instytucje finansowe jest us uga finansowa. Mo na zauwa y, e rozwój gospodarczy i technologiczny spowodowa, e wspó cze nie wi kszo us ug finansowych wiadczonych przez banki nale y zaliczy do us ug zaspokajaj cych podstawowe potrzeby konsumentów. Uwa am, e rosn ca konkurencja sprawia, i ka dy nowoczesny bank musi prowadzi marketing bankowy, maj cy na celu stworzenie odpowiedniego obrazu banku, zapewnienie mu zaufania, pozyskania klientów. St d zmiany w strategii marketingowej PKO Banku Polskiego. Marketing oparty na kompleksowym uj ciu wszystkich czynników maj cych wp yw na osi gni cie zamierzonego celu, w postaci oddzia ywania na docelowy rynek lub jego segment, jest nazywany marketingiem mix. Uwa am, e bank, formu uj c strategi, musi wiedzie, jakie produkty chce oferowa jakim grupom klientów, musi sprecyzowa swoj wizj przysz o ci i wybra odpowiedni sposób jej urzeczywistnienia. Natomiast ostateczny wybór konkretnej strategii powinien by 31 Opracowanie na podstawie strony internetowej Banku Ochrony rodowiska, pl [dost p: ].

18 328 AGNIESZKA STOLARSKA efektem uwzgl dnienia zarówno czynników zewn trznych, jak i uwarunkowa wewn trznych danego banku. BIBLIOGRAFIA B e d n a r s k a - O l e j n i c z a k D.: Marketing w us ugach bankowych, w: Marketing w us ugach. Przyk ady zastosowa, red. B. Iwankiewicz-Rak, Pozna :Wydawnictwo Wy szej Szko y Bankowej B o o m s B.H., B i t t n e r M.J.: Marketing Strategies and Organization Structures for Services Firms, w: Marketing of Services, red. J.H. Donelly, W.R. George, Chicago: AMA C z u b a a A.: Dystrybucja produktów, Warszawa: PWE D b s k i W.: Rynek finansowy i jego mechanizmy. Podstawy teorii i praktyki, Warszawa: Wydawnictwo PWN D o b o s i e w i c z Z.: Bankowo, Warszawa: PWE F e d o r o w i c z Z.: Rynek pieni dza i rynek kapita u, Warszawa: Poltext G r z e c h n i k J.: Bankowo internetowa, Gda sk: Internetowe Centrum Promocji G r z e g o r c z y k W., K r a w i e c W., S i b i s k a A.: Wspó czesne dylematy marketingu bankowego w Polsce, ód : Wydawnictwo Uniwersytetu ódzkiego G r z e g o r c z y k W.: Marketing bankowy, Bydgoszcz: Oficyna Wydawnicza Branta G r z y w a c z J.: Marketing w dzia alno ci banku, Warszawa: Difin G r z y w a c z J.: Podstawy bankowo ci, Warszawa: Difin H a r a s i m J.: Marketing us ug bankowych, Katowice: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej J a k u b o w s k a A.: Public relations w kszta towaniu wizerunku instytucji finansowych, Katowice: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej J a w o r s k i W.L., K r z y k i e w i c z Z., K o s i s k i B.: Banki rynek operacje polityka, Warszawa: Poltext J a w o r s k i W.L.: Bankowo, Warszawa: PWN K o t l e r Ph. A r m s t r o n g G., S a u n d e r s J., W o n g V.: Marketing. Podr cznik europejski, Warszawa: PWE L i p o w s k i M.: Marketing bankowy, zarz dzanie popytem i poda us ug, Lublin: Wydawnictwo UMCS L o v e l o c k Ch.: Services Marketing. People, Technology, Strategy, Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall

19 WYKORZYSTANIE INSTRUMENTÓW MARKETINGU 329 M a z u r J.: Zarz dzanie marketingiem us ug, Warszawa: Difin Monitorowanie jako ci w banku, red. K. Opolski, Warszawa: CeDeWu N a r o n y T.: Zarys prawa bankowego, Warszawa: Wy sza Szko a Bankowa P o n k a M.: Marketing instytucji finansowych, Kraków: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej S z n a j d e r A.: Promocja w Internecie, w: Media, komunikacja, biznes elektroniczny, red. B. Jund, Warszawa S z p r i n g e r W.: Wp yw instytucji parabankowych na bezpiecze stwo i stabilizacj rynku finansowego, Bezpieczny Bank 1998, nr 4. Z a m o r a P.: Organizacja i funkcjonowanie rynku kapita owego. Pomocnicze materia y dydaktyczne, Kraków: AE w Krakowie u r a w i k B.: Marketing bankowy, Warszawa: CeDeWu u r a w i k B. i W.: Marketing us ug finansowych, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN USING OF MARKETING INSTRUMENTS IN FINANCIAL INSTITUTIONS ON THE EXAMPLE OF BANKS S u m m a r y Financial markets are an integral part of any economy, in addition to the markets of consumer goods, production goods or funds. They participate in the process of the flow of funds and products. The aim of this study is to analyse the use and application of marketing instruments in financial institutions, with the main focus on banks. The study includes an analysis of the financial services market, the essence of banking, marketing, development of instruments in the bank and examples of application of marketing in selected banks. The need to apply the principles of marketing in banks is a result of changes taking place in the last few years in the banking and financial institutions around the world. S owa kluczowe: bank, marketing, rynek, instytucje finansowe, us ugi Key words: Bank, marketing, market, financial institutions, services

1. Oprocentowanie LOKATY TERMINOWE L.P. Nazwa Lokaty Okres umowny Oprocentowanie w skali roku. 4. Lokata CLOUD-BIZNES 4 miesiące 3,00%/2,00% 1

1. Oprocentowanie LOKATY TERMINOWE L.P. Nazwa Lokaty Okres umowny Oprocentowanie w skali roku. 4. Lokata CLOUD-BIZNES 4 miesiące 3,00%/2,00% 1 Duma Przedsiębiorcy 1/6 TABELA OPROCENTOWANIA AKTUALNIE OFEROWANYCH LOKAT BANKOWYCH W PLN DLA OSÓB FICZYCZNYCH PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ (Zaktualizowana w dniu 24 kwietnia 2015 r.) 1. Oprocentowanie

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 2014/2015

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 2014/2015 Tryb studiów Studia niestacjonarne Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach Kierunek studiów Finanse i Rachunkowość Poziom studiów Stopień pierwszy Rok studiów/ semestr II / semestr 4 Specjalność Rachunkowość

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Załącznik do uchwały KNF z dnia 2 października 2008 r. ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Reklama i informacja reklamowa jest istotnym instrumentem komunikowania się z obecnymi jak i potencjalnymi klientami

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 września 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I półroczu 2014 r. 1 W końcu czerwca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A.

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. USŁUGA ZARZĄDZANIA Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. Poznań 2012 Na czym polega usługa Zarządzania Portfelem Usługa Zarządzania Portfelem (asset

Bardziej szczegółowo

ZASADY UDZIELANIA DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW NARODOWEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ

ZASADY UDZIELANIA DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW NARODOWEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ Uchwała Rady Nadzorczej nr 161/08 z dnia 20.11.2008r. Uchwała Rady Nadzorczej nr 197/08 z dnia 18.12.2008r. Uchwała Rady Nadzorczej nr 23/09 z dnia 29.01.2009r. Uchwała Rady Nadzorczej nr 99/09 z dnia

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Szanowni Państwo, Mam przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w Usłudze

Bardziej szczegółowo

Walne Zgromadzenie Spółki, w oparciu o regulacje art. 431 1 w zw. z 2 pkt 1 KSH postanawia:

Walne Zgromadzenie Spółki, w oparciu o regulacje art. 431 1 w zw. z 2 pkt 1 KSH postanawia: Załącznik nr Raportu bieżącego nr 78/2014 z 10.10.2014 r. UCHWAŁA NR /X/2014 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia WIKANA Spółka Akcyjna z siedzibą w Lublinie (dalej: Spółka ) z dnia 31 października 2014

Bardziej szczegółowo

Część I. ORGANIZACJA I STRATEGIE DZIAŁALNOŚCI BANKÓW KOMERCYJNYCH

Część I. ORGANIZACJA I STRATEGIE DZIAŁALNOŚCI BANKÓW KOMERCYJNYCH Spis treści Część I. ORGANIZACJA I STRATEGIE DZIAŁALNOŚCI BANKÓW KOMERCYJNYCH Rozdział 1. Współczesna bankowość komercyjna 1.1. Pojęcie i cechy 1.2. Determinanty rozwoju współczesnych banków 1.3. Model

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Kredyt technologiczny premia dla innowacji

Kredyt technologiczny premia dla innowacji Kredyt technologiczny premia dla innowacji Bogus awa Skomska Zast pca Dyrektora Departamentu Wspierania Przedsi biorczo ci i Innowacji Warszawa, 2 pa dziernika 2009 r. Kredyt technologiczny PO Innowacyjna

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Gostomski. Ryzyko stopy procentowej

Eugeniusz Gostomski. Ryzyko stopy procentowej Eugeniusz Gostomski Ryzyko stopy procentowej 1 Stopa procentowa Stopa procentowa jest ceną pieniądza i wyznacznikiem wartości pieniądza w czasie. Wpływa ona z jednej strony na koszt pozyskiwania przez

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej(WPF) Gminy Dmosin na lata 2016 2027 ujętej w załączniku Nr 1

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej(WPF) Gminy Dmosin na lata 2016 2027 ujętej w załączniku Nr 1 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/83/15 Rady Gminy Dmosin z dnia 30 grudnia 2015 r. Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej(WPF) Gminy Dmosin na lata 2016 2027 ujętej w załączniku Nr 1 I. Objaśnienia

Bardziej szczegółowo

Regulamin programu "Kredyt Hipoteczny Banku BPH. Obowiązuje od dnia: 26.11.2014 r.

Regulamin programu Kredyt Hipoteczny Banku BPH. Obowiązuje od dnia: 26.11.2014 r. Regulamin programu "Kredyt Hipoteczny Banku BPH Obowiązuje od dnia: 26.11.2014 r. 1 Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Zakres Przedmiotowy Niniejszy Regulamin określa zasady ustalania warunków cenowych

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W TORUNIU

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W TORUNIU W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W TORUNIU obowiązuje od 12 października 2015 roku ROZDZIAŁ I OPROCENTOWANIE PRODUKTÓW KREDYTOWYCH DLA KLIENTÓW INDYWIDUALNYCH KREDYTY NA CELE MIESZKANIOWE ORAZ CELE ZWIĄZANE Z BUDOWNICTWEM

Bardziej szczegółowo

Warszawska Giełda Towarowa S.A.

Warszawska Giełda Towarowa S.A. KONTRAKT FUTURES Poprzez kontrakt futures rozumiemy umowę zawartą pomiędzy dwoma stronami transakcji. Jedna z nich zobowiązuje się do kupna, a przeciwna do sprzedaży, w ściśle określonym terminie w przyszłości

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE Wstęp Rozdział 1 przedstawia istotę mieszkania jako dobra ekonomicznego oraz jego rolę i funkcje na obecnym etapie rozwoju społecznego i ekonomicznego.

Bardziej szczegółowo

BADANIE RYNKU. Prof. dr hab. Andrzej Pomykalski. Katedra Innowacji i Marketingu

BADANIE RYNKU. Prof. dr hab. Andrzej Pomykalski. Katedra Innowacji i Marketingu BADANIE RYNKU Prof. dr hab. Andrzej Pomykalski Katedra Innowacji i Marketingu LUDZIE MUSZĄ KUPOWAĆ. ale mogą wybierać Fazy procesu zarządzania marketingowego zawierają: Badanie rynku Analiza rynku docelowego

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy i Miasta Jastrowie na lata 2013-2028 1.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Biuro Karier Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie, zwane dalej BK EWSPA to

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 18 czerwca 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 W końcu marca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

Regulamin Promocji Assistance 500+ Obowiązuje od 05.04.2016 r. do 30.06.2016 r.

Regulamin Promocji Assistance 500+ Obowiązuje od 05.04.2016 r. do 30.06.2016 r. Regulamin Promocji Assistance 500+ Obowiązuje od 05.04.2016 r. do 30.06.2016 r. 1 1 Regulamin Promocji Assistance 500+ 1 Organizator Promocji 1. Promocja Assistance 500+, zwana dalej Promocją organizowana

Bardziej szczegółowo

Działalność maklerska

Działalność maklerska Działalność maklerska Firmy inwestycyjne prowadzące działalność maklerską odgrywają kluczową rolę na rynku kapitałowym, umożliwiając mobilizację i alokację kapitału. Działają na rynku pierwotnym i wtórnym,

Bardziej szczegółowo

Wrocław, 20 października 2015 r.

Wrocław, 20 października 2015 r. 1 Wrocław, 20 października 2015 r. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój Działanie 1.1.1 Badania przemysłowe i prace rozwojowe realizowane przez przedsiębiorstwa (Szybka Ścieżka) MŚP i duże Informacje

Bardziej szczegółowo

Tabela oprocentowania produktów bankowych w Banku Spółdzielczym w Andrespolu

Tabela oprocentowania produktów bankowych w Banku Spółdzielczym w Andrespolu Załącznik Nr 1 do Uchwały Zarządu Nr 36.1/2012 Banku Spółdzielczego w Andrespolu z dnia 010. 2012 r. z późn. zmianami Tabela oprocentowania produktów bankowych w Banku Spółdzielczym w Andrespolu Andrespol,

Bardziej szczegółowo

Materiał na posiedzenie Kierownictwa MI w dniu 25 listopada 2009 r.

Materiał na posiedzenie Kierownictwa MI w dniu 25 listopada 2009 r. MINISTERSTWO INFRASTRUKTURY Departament Strategii Budownictwa i Mieszkalnictwa Akceptuję: Materiał na posiedzenie Kierownictwa MI w dniu 25 listopada 2009 r. Kierunki reformy systemu budownictwa społecznego

Bardziej szczegółowo

Niniejszy dokument obejmuje: 1. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata, 2. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata oraz o rachunek

Niniejszy dokument obejmuje: 1. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata, 2. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata oraz o rachunek Niniejszy dokument obejmuje: 1. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata, 2. Szablon Umowy zintegrowanej o rachunek ilokata oraz o rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy. Umowa zintegrowana o rachunek

Bardziej szczegółowo

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Jesteś tu: Bossa.pl Kurs giełdowy - Część 10 Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Kontrakt terminowy jest umową pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do nabycia a druga do

Bardziej szczegółowo

Kielce, dnia 8 czerwca 2016 r. Poz. 1798 UCHWAŁA NR XXVIII/167/16 RADY MIEJSKIEJ W KUNOWIE. z dnia 31 maja 2016 r.

Kielce, dnia 8 czerwca 2016 r. Poz. 1798 UCHWAŁA NR XXVIII/167/16 RADY MIEJSKIEJ W KUNOWIE. z dnia 31 maja 2016 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Kielce, dnia 8 czerwca 2016 r. Poz. 1798 UCHWAŁA NR XXVIII/167/16 RADY MIEJSKIEJ W KUNOWIE z dnia 31 maja 2016 r. w sprawie zatwierdzenia Lokalnego Programu

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r.

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Uchwała nr.. Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy OEX Spółka Akcyjna z siedzibą w Poznaniu z dnia

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą P r z e t a r g n i e o g r a n i c z o n y (do 60 000 EURO) Zawartość: Informacja ogólna Instrukcja

Bardziej szczegółowo

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Zarys finansowania RPO WL 2014-2020 Na realizację Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 przeznaczono łączną kwotę

Bardziej szczegółowo

Tabela oprocentowania kredytów Rybnickiego Banku Spółdzielczego (obowiązuje dla kredytów udzielonych od dnia 05.03.2015 1 )

Tabela oprocentowania kredytów Rybnickiego Banku Spółdzielczego (obowiązuje dla kredytów udzielonych od dnia 05.03.2015 1 ) Załącznik do uchwały zarządu nr 204 /2015 z dnia 30.12.2015 r. wchodzi w życie z dniem 01.01.2016. r. Tabela kredytów Rybnickiego Banku Spółdzielczego (obowiązuje dla kredytów udzielonych od dnia 05.03.2015

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna Braniewsko-Pasłęckiego Banku Spółdzielczego z siedzibą w Pasłęku

Polityka informacyjna Braniewsko-Pasłęckiego Banku Spółdzielczego z siedzibą w Pasłęku Załącznik do Uchwały Zarządu B-PBS z s. w Pasłęku Nr 3/2015 z dn. 15.01.2015r. Zatwierdzone: Uchwała Rady Nadzorczej B-PBS z s. w Pasłęku Nr 5/2015 z dn. 26.02.2015r. Polityka informacyjna Braniewsko-Pasłęckiego

Bardziej szczegółowo

Regulamin. Dokument przyjęty Uchwałą Zarządu Wielkopolskiej SKOK. w dniu 30.12.2013 r. Postanowienia ogólne

Regulamin. Dokument przyjęty Uchwałą Zarządu Wielkopolskiej SKOK. w dniu 30.12.2013 r. Postanowienia ogólne Regulamin udzielania darowizn, sponsorowania, dofinansowania oraz udziału Prezesa Zarządu lub członków Zarządu Wielkopolskiej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo - Kredytowej w radzie programowej lub komitecie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH

REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH Tekst jednolity -Załącznik do Zarządzenia Członka Zarządu nr 53/2002 z dnia 04.03.2002 B a n k Z a c h o d n i W B K S A REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH Poznań, 22

Bardziej szczegółowo

Treść uchwał podjętych przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki Leasing-Experts Spółka Akcyjna w dniu 17 października 2014 roku

Treść uchwał podjętych przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki Leasing-Experts Spółka Akcyjna w dniu 17 października 2014 roku Treść uchwał podjętych przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki Leasing-Experts Spółka Akcyjna w dniu 17 października 2014 roku Uchwała nr 1/2014 w przedmiocie wyboru Przewodniczącego Walnego Zgromadzenia

Bardziej szczegółowo

Jak wdrażanie innowacji w przedsiębiorstwach wpływa na ich bieżącą działalność oraz pozycję rynkową? - przykład FAKRO -

Jak wdrażanie innowacji w przedsiębiorstwach wpływa na ich bieżącą działalność oraz pozycję rynkową? - przykład FAKRO - Jak wdrażanie innowacji w przedsiębiorstwach wpływa na ich bieżącą działalność oraz pozycję rynkową? - przykład FAKRO - Firma FAKRO FAKRO jest prywatna firmą rodzinną powstałą w 1991 r. Właścicielem oraz

Bardziej szczegółowo

Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej - oferta wsparcia i współpracy

Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej - oferta wsparcia i współpracy Strona1 Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej - oferta wsparcia i współpracy Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej (WOES) to Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej Wysokiej Jakości akredytowany przez

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 czerwca 2016 r. Poz. 789 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 25 maja 2016 r. w sprawie rocznych i półrocznych sprawozdań ubezpieczeniowego

Bardziej szczegółowo

Biznes Plan. Przedsiębiorczość wykład 3

Biznes Plan. Przedsiębiorczość wykład 3 Biznes Plan Przedsiębiorczość wykład 3 Rodzaje biznesplanów Biznesplan Przedsiębiorstwa Przedsięwzięcia (inwestycji) Zasady tworzenia biznesplanów Kompleksowość Długookresowa perspektywa Czytelność Rzetelność

Bardziej szczegółowo

PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG

PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG WYPŁACALNOŚCI (MB) Próg rentowności (BP) i margines bezpieczeństwa Przychody Przychody Koszty Koszty całkowite Koszty stałe Koszty zmienne BP Q MB Produkcja gdzie: BP próg rentowności

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia ze środków Funduszu Termomodernizacji i Remontów

Instrumenty wsparcia ze środków Funduszu Termomodernizacji i Remontów Instrumenty wsparcia ze środków Funduszu Termomodernizacji i Remontów Tomasz Makowski Specjalista Bank Gospodarstwa Krajowego Warszawa, 27 listopada 2015 r. Z BGK przyszłość zaczyna się dziś Misją BGK

Bardziej szczegółowo

Z ACZE Z NIE I K LI L E I NTA T

Z ACZE Z NIE I K LI L E I NTA T Wykład 5. ZNACZENIE KLIENTA W SYSTEMACH JAKOŚCI 1 1. Ogólna charakterystyka obsługi klientów: Obsługa klienta jest złożonym pojęciem, ujmującym kształtowanie relacji z klientem oraz zdolność zaspokojenia

Bardziej szczegółowo

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku Gdańsk, dnia 03 listopada 2010 r. LGD-4101-019-003/2010 P/10/129 Pan Jacek Karnowski Prezydent Miasta Sopotu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust.

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 Warszawa, 26 czerwca 2012 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 W końcu 2011 r. na polskim rynku finansowym funkcjonowały 484 fundusze inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 - Plan komunikacji

Załącznik nr 5 - Plan komunikacji 9 Plan działania Komunikacja w procesie tworzenia i wdrażania lokalnej strategii rozwoju jest warunkiem nieodzownym w osiąganiu założonych efektów. Podstawowym warunkiem w planowaniu skutecznej jest jej

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW Opole, 29.01.2016 r. Danuta Michoń Opolski Ośrodek Badań Regionalnych Badania z zakresu innowacji ujęte w PBSSP Podstawowe pojęcia Działalność innowacyjna przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: BEZ-1-109-s Punkty ECTS: 2. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: -

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: BEZ-1-109-s Punkty ECTS: 2. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: - Nazwa modułu: Podstawy ekonomi i zarządzania - ekonomiczny 1 Rok akademicki: 2014/2015 Kod: BEZ-1-109-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Kierunek: Ekologiczne Źródła Energii

Bardziej szczegółowo

PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY. Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy. Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy

PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY. Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy. Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy a Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy Bydgoszcz, dnia 29 luty 2016r. 1 Plan Połączenia spółek Grupa

Bardziej szczegółowo

Kontrakt Terytorialny

Kontrakt Terytorialny Kontrakt Terytorialny Monika Piotrowska Departament Koordynacji i WdraŜania Programów Regionalnych Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, 26 pażdziernika 2012 r. HISTORIA Kontrakty wojewódzkie 2001

Bardziej szczegółowo

U M OWA DOTACJ I

U M OWA DOTACJ I <nr umowy> U M OWA DOTACJ I na dofinansowanie zadania pn.: zwanego dalej * zadaniem * zawarta w Olsztynie w dniu pomiędzy Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Bardziej szczegółowo

Regulamin korzystania z serwisu http://www.monitorceidg.pl

Regulamin korzystania z serwisu http://www.monitorceidg.pl Regulamin korzystania z serwisu http://www.monitorceidg.pl 1 [POSTANOWIENIA OGÓLNE] 1. Niniejszy regulamin (dalej: Regulamin ) określa zasady korzystania z serwisu internetowego http://www.monitorceidg.pl

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XIX/75/2011 Rady Miejskiej w Golinie z dnia 29 grudnia 2011 r. Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z taryfy prowizji i opłat za czynności i usługi bankowe dla Klientów Banku Spółdzielczego Ziemi Kaliskiej Stan aktualny na dzień 01.03.2011r.

Wyciąg z taryfy prowizji i opłat za czynności i usługi bankowe dla Klientów Banku Spółdzielczego Ziemi Kaliskiej Stan aktualny na dzień 01.03.2011r. CZĘŚĆ 1 prowizje i opłaty za czynności i usługi bankowe pobierane od OSÓB FIZYCZNYCH DZIAŁ I RACHUNKI. ROZDZIAŁ I - Rachunek Oszczędnościowo Rozliczeniowy ROR. OTWARCIE I PROWADZENIE STANDARD JUNIOR (osoby

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE Legnica, dnia 22.05.2015r. ZAPYTANIE OFERTOWE na przeprowadzenie audytu zewnętrznego projektu wraz z opracowaniem raportu końcowego audytu w ramach projektu, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Lublin, dnia 13 stycznia 2015 r. Poz. 152 UCHWAŁA NR III/17/2014 RADY GMINY JANOWIEC. z dnia 12 grudnia 2014 r.

Lublin, dnia 13 stycznia 2015 r. Poz. 152 UCHWAŁA NR III/17/2014 RADY GMINY JANOWIEC. z dnia 12 grudnia 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO Lublin, dnia 13 stycznia 2015 r. Poz. 152 UCHWAŁA NR III/17/2014 RADY GMINY JANOWIEC z dnia 12 grudnia 2014 r. w sprawie nadania statutu Gminnemu Ośrodkowi Kultury

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.)

BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.) BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.) I. INFORMACJE OGÓLNE Pełna nazwa Wnioskodawcy/Imię i nazwisko II. OPIS DZIAŁALNOŚCI I PRZEDSIĘWZIĘCIA 1. KRÓTKI OPIS PROWADZONEJ DZIAŁALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Regulamin Promocji Lokaty z funduszem Korzystna para I. Obowiązuje od 16.06.2016 r. do 31.07.2016 r.

Regulamin Promocji Lokaty z funduszem Korzystna para I. Obowiązuje od 16.06.2016 r. do 31.07.2016 r. Regulamin Promocji Lokaty z funduszem Korzystna para I Obowiązuje od 16.06.2016 r. do 31.07.2016 r. 1. Organizator Promocji 1. Promocja Lokaty z funduszem Korzystna para I, zwana dalej Promocją organizowana

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie.

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie. Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie Definicje: Ilekro w niniejszym Regulaminie jest mowa o: a) Funduszu

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do SIWZ

Załącznik nr 3 do SIWZ Załącznik nr 3 do SIWZ UMOWA ZR- 33/2013 (projekt) zawarta w dniu... w Białymstoku pomiędzy: Miejskim Przedsiębiorstwem Energetyki Cieplnej Spółką z o.o. z siedzibą w Białymstoku przy ul. Warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK SŁOWNICZEK Konto w (I filar) Każdy ubezpieczony w posiada swoje indywidualne konto, na którym znajdują się wszystkie informacje dotyczące ubezpieczonego (m. in. okres ubezpieczenia, suma wpłaconych składek).

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców 1. Na podstawie art.53 ust.4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Uchwała nr 4/10/2010 z dnia 06.10.2010 r. REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Podstawa prawna: - art. 53.1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej polegającej na rozwoju działalności gospodarczej Lp. 1. 2. 3. 4. Nazwa kryterium Liczba miejsc pracy utworzonych w ramach operacji i planowanych do utrzymania przez okres nie krótszy niż 3 lata w przeliczeniu

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności gospodarczej

Finansowanie działalności gospodarczej Finansowanie działalności gospodarczej Kapitał własny o wkład założycielski właścicieli (pieniężny lub rzeczowy) o dopłaty właścicieli o sprzedaż nowych udziałów lub akcji na rynku niepublicznym o emisja

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG LP Działanie Poprzednie brzmienie Aktualne brzmienie 1. 1.4-4.1 Projekt obejmuje badania przemysłowe i/lub prace rozwojowe oraz zakłada wdroŝenie

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny z działalności emitenta

Raport kwartalny z działalności emitenta CSY S.A. Ul. Grunwaldzka 13 14-200 Iława Tel.: 89 648 21 31 Fax: 89 648 23 32 Email: csy@csy.ilawa.pl I kwartał 2013 Raport kwartalny z działalności emitenta Iława, 14 maja 2013 SPIS TREŚCI: I. Wybrane

Bardziej szczegółowo

Oferta Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez kompetencje w MSP

Oferta Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez kompetencje w MSP Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez Szanowni Państwo, Mamy przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w usłudze szkoleniowodoradczej z zakresu zarządzania kompetencjami w MSP, realizowanej

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR

KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR Załącznik nr 3 do Regulaminu Rady A. część ogólna - operacje inne niż granty Karty oceny zgodności z LSR PIECZĘĆ LGD NUMER WNIOSKU NADANY PRZEZ LGD KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR DATA ZŁOŻENIA WNIOSKU WERSJA

Bardziej szczegółowo

Podstawy marketingu Fundamentals of Marketing

Podstawy marketingu Fundamentals of Marketing KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2013/2014 Podstawy marketingu Fundamentals of Marketing A. USYTUOWANIE MODUŁU W

Bardziej szczegółowo

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą 1. 1. Opis Oferty 1.1. Oferta Usługi z ulgą (dalej Oferta ), dostępna będzie w okresie od 16.12.2015 r. do odwołania, jednak nie dłużej niż do dnia 31.03.2016 r.

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Ogólna charakterystyka podatku od towarów i usług

Rozdział 1. Ogólna charakterystyka podatku od towarów i usług Podatek od towarów i usług. Red.: Aneta Kaźmierczyk Wykaz skrótów Słowo wstępne Rozdział 1. Ogólna charakterystyka podatku od towarów i usług 1.1. Cechy charakterystyczne podatku VAT 1.2. Prounijna wykładnia

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1

USTAWA. z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1 USTAWA z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1 (wybrane artykuły regulujące przepisy o cenach transferowych) Dział IIa Porozumienia w sprawach ustalenia cen transakcyjnych

Bardziej szczegółowo

Polityka zmiennych składników wynagrodzeń osób zajmujących stanowiska kierownicze w Banku Spółdzielczym w Końskich Końskie, grudzień 2011r.

Polityka zmiennych składników wynagrodzeń osób zajmujących stanowiska kierownicze w Banku Spółdzielczym w Końskich Końskie, grudzień 2011r. Załącznik nr 17/XXXVIII/11 do Uchwały Zarządu Banku z dnia 22.12.2011r. Polityka zmiennych składników wynagrodzeń osób zajmujących stanowiska kierownicze w Banku Spółdzielczym w Końskich Końskie, grudzień

Bardziej szczegółowo

Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych.

Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych. doradzamy, szkolimy, rozwijamy Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych. Właściciel tel. 722-529-820 e-mail: biuro@brb-doradztwobiznesowe.pl www.brb-doradztwobiznesowe.pl

Bardziej szczegółowo

1. Oprocentowanie LOKATY TERMINOWE L.P. Nazwa Lokaty Okres umowny Oprocentowanie w skali roku. 9 miesięcy 2,30%

1. Oprocentowanie LOKATY TERMINOWE L.P. Nazwa Lokaty Okres umowny Oprocentowanie w skali roku. 9 miesięcy 2,30% Duma Przedsiębiorcy 1/5 TABELA OPROCENTOWANIA AKTUALNIE OFEROWANYCH LOKAT BANKOWYCH W PLN DLA OSÓB FICZYCZNYCH PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ (Zaktualizowana w dniu 27 kwietnia 2015 r.) 1. Oprocentowanie

Bardziej szczegółowo

R E G U L A M I N FINANSOWANIA PRAC REMONTOWYCH REALIZOWANYCH W POSZCZEGÓLNYCH NIERUCHOMOŚCIACH / BUDYNKACH/ ŚRODKAMI WSPÓLNYMI SPÓŁDZIELNI

R E G U L A M I N FINANSOWANIA PRAC REMONTOWYCH REALIZOWANYCH W POSZCZEGÓLNYCH NIERUCHOMOŚCIACH / BUDYNKACH/ ŚRODKAMI WSPÓLNYMI SPÓŁDZIELNI R E G U L A M I N FINANSOWANIA PRAC REMONTOWYCH REALIZOWANYCH W POSZCZEGÓLNYCH NIERUCHOMOŚCIACH / BUDYNKACH/ ŚRODKAMI WSPÓLNYMI SPÓŁDZIELNI PODSTAWA PRAWNA 1. 1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r.kodeks

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH HEXA BANKU SPÓŁDZIELCZEGO

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH HEXA BANKU SPÓŁDZIELCZEGO Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 3/12/833/2016 Zarządu Hexa Banku Spółdzielczego z dnia 04.03.2016 (obowiązuje od 14.03.2016 r.) TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH HEXA BANKU SPÓŁDZIELCZEGO Piątnica,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XLIII/356/08 Rady Miejskiej w Staszowie z dnia 23. 12.2008r sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Staszów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

Wyjaśnienie nr 1 i Zmiana nr 2 treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia

Wyjaśnienie nr 1 i Zmiana nr 2 treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia Gdańsk, dnia 18.08.2015 r. Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu im. Jędrzeja Śniadeckiego w Gdańsku 80-336 Gdańsk, ul. Kazimierza Górskiego 1, tel. 58-554-71-90, faks 58-554-72-27 Wykonawcy Wyjaśnienie

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. Zamawiający Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Spółka z o. o. ul. Komunalna 5, 75-724 Koszalin

ZAPYTANIE OFERTOWE. Zamawiający Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Spółka z o. o. ul. Komunalna 5, 75-724 Koszalin ZAPYTANIE OFERTOWE W związku z art. 4 ust. 8 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (DZ. U. Z 2010 R. NR 113, POZ. 759, NR 161, POZ. 1078 I NR 182, POZ. 1228 ORAZ Z 2011 R. NR 5,

Bardziej szczegółowo

Tabela oprocentowania produktów bankowych

Tabela oprocentowania produktów bankowych Załącznik do Uchwały Zarządu BS nr 4/2016 z dnia 05-02-2016 r. Tabela oprocentowania produktów bankowych w Banku Spółdzielczym w Międzyrzecu Podlaskim Tekst jednolity Zmiany: Uchwała nr 16/2016 z dnia

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI

POLITYKA PRYWATNOŚCI POLITYKA PRYWATNOŚCI stosowanie do przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2002 roku o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2013 r., poz. 1422 ze zm.) oraz ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o ochronie

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O UDZIELENIE KREDYTU INWESTYCYJNEGO UNIA BIZNES. Nazwa rejestru KRS NIP REGON

WNIOSEK O UDZIELENIE KREDYTU INWESTYCYJNEGO UNIA BIZNES. Nazwa rejestru KRS NIP REGON WNIOSEK O UDZIELENIE KREDYTU INWESTYCYJNEGO UNIA BIZNES Załącznik nr W.1b do Instrukcji kredytowania Klientów Instytucjonalnych, Cz. II 1. WNIOSKODAWCA: Nazwa Wnioskodawcy Siedziba / Adres Wnioskodawcy

Bardziej szczegółowo

Segmentacja i plasowanie dr Grzegorz Mazurek. Wybór rynku docelowego. Istota segmentacji

Segmentacja i plasowanie dr Grzegorz Mazurek. Wybór rynku docelowego. Istota segmentacji Segmentacja i plasowanie dr Grzegorz Mazurek Wybór rynku docelowego Istota segmentacji Do rzadkości należy sytuacja, w której jedno przedsiębiorstwo odnosi znaczne sukcesy w sprzedaży wszystkiego dla wszystkich

Bardziej szczegółowo

Bieszczadzki Bank Spółdzielczy w Ustrzykach Dolnych. Taryfa opłat i prowizji bankowych BBS dla klientów indywidualnych

Bieszczadzki Bank Spółdzielczy w Ustrzykach Dolnych. Taryfa opłat i prowizji bankowych BBS dla klientów indywidualnych Załącznik do Uchwały Nr 44/A/Z/2015 Zarządu Bieszczadzkiego Banku Spółdzielczego w Ustrzykach Dolnych z dnia 27 marca 2015 r. Bieszczadzki Bank Spółdzielczy w Ustrzykach Dolnych Taryfa opłat i prowizji

Bardziej szczegółowo

Marketing usług transportowych

Marketing usług transportowych Marketing usług transportowych Marketing to: zintegrowany zbiór instrumentów związanych z badaniem rynku i kształtowaniem go tak, aby osiągnąć wytyczone przez firmę cele. Marketing-mix to zbiór narzędzi

Bardziej szczegółowo