Rozdział 1. Gaz ziemny w gospodarce XXI wieku Stanisław Nagy Literatura... 52

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rozdział 1. Gaz ziemny w gospodarce XXI wieku Stanisław Nagy... 47 Literatura... 52"

Transkrypt

1 5 Spis treści I. Słowo od Wydawcy II. Zarys historii gazownictwa Stanisław Szafran III. Wprowadzenie Stanisław Nagy Skróty i akronimy Rozdział 1. Gaz ziemny w gospodarce XXI wieku Stanisław Nagy Literatura Rozdział 2. Podstawowe jednostki i definicje stosowane w gazownictwie. Klasyfikacje paliw gazowych Stanisław Nagy, Witold Warowny Definicje podstawowe Równowaga termodynamiczna Wielkości mierzalne i konceptualne Płyn i jego charakterystyka Substancja Parametry intensywne i ekstensywne Funkcje procesu Praca Ciepło Funkcje stanu Energia wewnętrzna Entalpia Entalpia swobodna Gibbsa Energia swobodna Helmholtza Entropia Wielkości kaloryczne Granice wybuchowości Gaz doskonały

2 6 Spis treści Gaz półdoskonały Gaz rzeczywisty Warunki odniesienia Lepkość Charakterystyczne ciśnienia pracy gazociągów Symbole i skróty jednostek Międzynarodowy układ jednostek miar (SI) Inne jednostki Inne skróty i symbole Warunki pomiaru objętości gazu Przeliczanie innych jednostek Przeliczanie różnych jednostek energii Przeliczanie jednostek energii, ciśnienia i mocy na jednostki układu SI Klasyfikacje paliw gazowych Klasyfikacje gazu ziemnego Główne składniki gazu ziemnego Układy wielofazowe gazu ziemnego Zanieczyszczenia gazu Gaz zaazotowany Gaz kwaśny i gaz ziemny zasiarczony Klasyfikacja gazu ziemnego wg normy [1] Literatura Rozdział 3. Termodynamiczne podstawy gazownictwa Stanisław Nagy, Witold Warowny Podstawy termodynamiki gazu ziemnego Wstęp Pierwsza i Druga Zasada Termodynamiki Termiczne równanie stanu gazu pvt Równanie stanu i przemiany charakterystyczne dla gazu doskonałego Przemiana izotermiczna Przemiana izobaryczna Przemiana izochoryczna Przemiana izentropowa Przemiana politropowa Równanie stanu gazu rzeczywistego Równanie van der Waalsa (vdw) Wirialne równanie stanu pvt Równanie wirialne SGERG Równanie stanu Beattie-Bridgemana (B-B) Równanie stanu Redlicha Kwonga i równanie Soave Redlicha-Kwonga Równanie stanu Penga-Robinsona Własności układów wieloskładnikowych Parametry związane z krzywą równowagi fazowej Parametry krytyczne Prężność pary nasyconej składników węglowodorowych Czynnik acentryczny Pitzera Współczynnik ściśliwości mieszaniny gazowej Współczynnik ściśliwości gazu i względny współczynnik ściśliwości Współczynnik sumacyjny gazu ziemnego

3 Spis treści Współczynnik nadściśliwości (ang. supercommpressibility factor) Współczynnik fugatywności (lotności) Zasada stanów odpowiadających sobie Równanie stanu Lee-Keslera Parametry zredukowane i pseudozredukowane Równanie stanu Dranchuka Abou-Kassema Klasyczny wykres Standinga, Katza Gęstość gazu ziemnego i gęstość względna Gęstość gazu Gęstość względna gazu ziemnego Współczynnik objętościowy gazu B g Współczynnik izentropy Współczynnik izentropy dla gazu doskonałego Współczynnik izentropy dla gazu ziemnego Współczynnik izotermiczny ściśliwości Współczynnik lepkości gazu Współczynnik lepkości dynamicznej gazu ziemnego Współczynnik lepkości kinematycznej Równania Maxwella i inne zależności termodynamiczne Równanie podstawowe i równanie Gibbsa-Duhema Potencjał chemiczny i-tego składnika Funkcje rezydualne Entropia gazu ziemnego Entalpia gazu ziemnego Energia wewnętrzna gazu ziemnego Pojemność cieplna (ciepło właściwe) gazu ziemnego Zjawisko dławienia izentalpowego Różniczkowy współczynnik Joule a-thomsona Całkowy efekt Joule a-thomsona Krzywa inwersji zjawiska Joule a-thomsona Korelacje empiryczne krzywej inwersji zjawiska Joule a-thomsona Równowaga ciecz-para Podstawy teoretyczne wyznaczania równowag fazowych Stała równowagi fazowej Równania bilansowe dla składników faz i udziałów obu faz Wyznaczenie stałej równowagi układów rzeczywistych Korelacje empiryczne wyznaczania równowag fazowych Korelacje wyznaczania równowag fazowych w oparciu o równanie stanu Algorytm wyznaczania równowagi fazowej ciecz-para dla ustalonych warunków ciśnienia i temperatury (flash calculation) Metody obliczania składów równowagowych Klasyfikacje termodynamiczne złóż węglowodorów Para wodna w gazie Wilgotność gazu Ciśnienie gazu wilgotnego Temperatura rosy pary wodnej Wilgotność bezwzględna gazu Wilgotność względna gazu Stopień wilgoci Molowy stopień wilgoci

4 8 Spis treści Stała gazowa gazu wilgotnego Gęstość gazu wilgotnego Temperatura rosy pary wodnej w gazie ziemnym Ciśnienie i gęstość pary wodnej nasyconej (prężność pary wodnej) Zawartość wody w gazie ziemnym w funkcji temperatury i ciśnienia Krzywa rosy węglowodorów (fazy węglowodorowej) Ciśnienie pary nasyconej czystych składników węglowodorów (prężność) Temperatura rosy węglowodorów (gazu kondensatowego i gazu gazolinowego) Ciśnienie rosy fazy węglowodorowej układów gazowo-kondensatowych Hydraty gazu ziemnego Typy struktur hydratowych Warunki do powstania hydratów Wyznaczanie równowag hydratowych Termochemia Ciepło tworzenia Prawo Hessa Wartość opałowa i ciepło spalania Liczba Wobbego Spalanie gazu Minimalne zapotrzebowanie tlenu i utleniacza Zapotrzebowanie powietrza Prędkość spalania Temperatura spalania Produkty spalania Granice palności i granice wybuchowości Temperatura zapłonu i samozapłonu Termodynamika gazu ziemnego jako surowca Literatura Rozdział 4. Podstawy geologii naftowej i zasady poszukiwania złóż węglowodorów Stanisław Szafran, Maria M. Szafran Pojęcia podstawowe Zarys geologii i geochemii naftowej Geneza węglowodorów Podstawowe warunki występowania złóż ropy naftowej i gazu ziemnego w strefie basenu naftowego Skały macierzyste Substancja organiczna w osadach Ocena skał macierzystych Warunki generowania węglowodorów Produkty generowania węglowodorów Skały zbiornikowe Typy petrograficzne skał osadowych Porowatość Przepuszczalność Zbiorniki naturalne Skały uszczelniające Migracja Migracja pierwotna Migracja wtórna

5 Spis treści Pułapki Złoża ropy naftowej i gazu ziemnego Konwencjonalne i niekonwencjonalne złoża węglowodorów Konwencjonalne złoża węglowodorów Niekonwencjonalne złoża węglowodorów Złoża gazu ziemnego w łupkach (ang. shale gas) Złoża gazu ziemnego w skałach o niskiej przepuszczalności (ang. tight gas) Złoża gazu ziemnego w pokładach węgla (ang. coal-bad methan CBM lub coal-bad natural gas CBNG) Złoża gazu ziemnego w hydratach Płyny złożowe Węglowodory Związki heteroorganiczne (NSO) Biomarkery Związki nieorganiczne Skład izotopowy pierwiastków budujących ropę naftowa i gaz ziemny Charakterystyka gazu ziemnego Gazy węglowodorowe Niewęglowodorowe składniki gazu ziemnego Hydraty gazowe Kondensaty gazowe Charakterystyka ropy naftowej Bitumy naturalne Wody złożowe Parametry złożowe: temperatura i ciśnienie Temperatura złoża Ciśnienie w złożu ropy naftowej i gazu ziemnego Systemy energetyczne złóż ropy naftowej i gazu ziemnego Energia złożowa System energetyczny złoża związany z rozpuszczonym gazem System energetyczny złoża związany z energią gazu zawartego w czapie gazowej System wodnonaporowy System drenażu grawitacyjnego Gospodarowanie energią złożową w czasie eksploatacji Mechanizmy złożowe występujące w złożach gazowych Poszukiwanie złóż ropy naftowej i gazu ziemnego Metody poszukiwania złóż węglowodorów Metody geologiczne Metody geochemiczne Metody geofizyczne Metody sejsmiki refleksyjnej Metody geofizyki wiertniczej Metody wiertnicze Klasyfikacja odwiertów naftowych Metody analityczne Rozpoznanie i opróbowanie złóż ropy naftowej i gazu ziemnego Dokumentowanie prac geologicznych

6 10 Spis treści Dokumentacja geologiczna złoża kopaliny Klasyfikacja zasobów Międzynarodowa ramowa klasyfikacja zasobów (UNFC) Klasyfikacja zasobów złóż kopalin stałych CRIRSCO Klasyfikacja zasobów złóż węglowodorów PRMS Polska klasyfikacja zasobów złóż węglowodorów Szacowanie zasobów złóż ropy naftowej i gazu ziemnego Zasoby ropy naftowej i gazu ziemnego w Polsce Literatura Rozdział 5. Eksploatacja złóż gazu i przygotowanie gazu do transportu Stanisław Nagy, Czesław Rybicki, Czesława E. Ropa, Maria M. Szafran, Stanisław Szafran, Jacek Blicharski, Rafał Smulski Wprowadzenie Stanisław Nagy Podstawy eksploatacji złóż gazu ziemnego Czesław Rybicki, Jacek Blicharski, Stanisław Nagy, Rafał Smulski Model filtracji płynu w ośrodku porowatym Równanie przepływu płynu w ośrodku porowatym Rozwiązania równania przepływu płynu w ośrodku porowatym Stany hydrodynamiczne złoża Stan nieustalony Stan semiustalony Stan ustalony Hydrodynamiczna niedoskonałość odwiertu Równanie dopływu gazu rzeczywistego do odwiertu Dopływ gazu do odwiertu poziomego (horyzontalnego) Przepływy wielofazowe gaz-ciecz Równania opisujące przepływ wielofazowy gaz-ropa/kondensat-woda Modele opisujące przepływ wielofazowy gaz-ropa-woda Równania ciągłości dla przepływu wielofazowego Równania Darcyego dla przepływu wielofazowego Ciśnienie kapilarne w przepływie wielofazowym Nasycenia faz w ośrodku porowatym Równania różniczkowe przepływu wielofazowego Warunki brzegowo początkowe dla układów wielofazowych Model przepływu układów gazowo-kondensatowych oraz lekkiej ropy naftowej Istotne elementy termodynamiki w modelowaniu układów gazowo-kondensatowych Własności pvt układów gazowo-kondensatowych Tunning równania stanu pvt Symulatory do modelowania przepływu gazu kondensatowego w złożu Implementacje numeryczne matematycznych modeli przepływu płynu w ośrodku porowatym. Model jednofazowy Przepływ dwufazowy gaz-woda w konwencjonalnych złożach gazu ziemnego Wydajność krytyczna dopływu. Tworzenie się stożków wodnych Wybrane analityczno-eksperymentalne modele opisujące tworzenie stożka wodnego przy przepływie gaz woda Model Dupuita Model Scholsa

7 Spis treści Porównanie wybranych analityczno-eksperymentalnych modeli tworzenia stożków wodnych z modelem numerycznym Wpływ przepływu turbulentnego gazu w strefie przyodwiertowej na wydajność krytyczną Model przepływu turbulentnego wokół odwiertu Modyfikacja równań opisujących wydajności krytyczne Zmiana wykładnika wodnego w czasie eksploatacji złoża gazu Metody obliczania ilości wody dopływającej do strefy złoża Metoda van Everdingena i Hursta Przypadek okalającej złoże gazu warstwy wodonośnej (aquifer radialny) Przypadek podścielającej złoże gazu warstwy wodonośnej (aquifer podścielający) Przypadek warstwy wodonośnej napierającej z jednego kierunku (aquifer liniowy) Metoda Fetkovitcha Przepływ gazu w odwiercie Sposoby sterowania pracą odwiertów gazowych Wydobycie potencjalne i dozwolone Sterowanie wydajnością odwiertu Sterowanie ciśnieniem głowicowym dynamicznym System sprężarkowy eksploatacji złoża Metodyka obliczeń przebiegu eksploatacji Podstawy technologii wydobycia gazu ze złóż niekonwencjonalnych Stanisław Nagy Mechanizm transportu gazu w złożach niekonwencjonalnych w warstwach łupkowych Przepływ w szczelinach sztucznych i naturalnych Przepływ w makro i mezoporach Przepływ wg równania Darcyego Przepływ w mikroporach i ultra-mikroporach (nanoporach) Przepływ gazu z poślizgiem w ośrodku porowatym liczba Knudsena Efekt Klinkenberga Dyfuzja molekularna Proces dyfuzji w warunkach złożowych Dyfuzja Knudsena Dyfuzja powierzchniowa Desorpcja/adsorpcja w skałach łupkowych Technologie wiercenia poziomych odwiertów Wielostopniowe szczelinowanie hydrauliczne Rozpoznanie geologiczne, ocena potencjału i schemat decyzyjny procesu technologii wydobycia Potencjalne zagrożenia dla środowiska towarzyszące technologii wydobycia gazu ziemnego ze złóż łupkowych Określenie zasobów gazu ziemnego w złożu w oparciu o metody inżynierii złożowej Stanisław Nagy, Czesław Rybicki Metoda objętościowa Metoda bilansu masowego Warunki stosowania metody

8 12 Spis treści Sposoby obliczania średniego ciśnienia złożowego Metody oszacowania dopływu wody do złoża na podstawie równania bilansu masowego Określanie zasobów gazu w strefie drenażu otworu przy użyciu krzywych spadku wydajności Klasyczne krzywe spadku wydajności wg Arpsa Wykładniczy spadek wydajności wydobytego gazu (model eksponencjalny) Harmoniczny spadek wydajności wydobytego gazu Hiperboliczny spadek wydajności wydobytego gazu Praktyczny algorytm dopasowania parametrów hiperbolicznego spadku wydobycia Określenie zasobów gazu ziemnego w złożach niekonwencjonalnych Model hiperboliczny Model Maleya Model potęgowo-wykładniczy Krzywa Boulisa Model rozciągniętej funkcji wykładniczej Model Duonga Metoda krzywych spadku w oparciu o przepływ liniowy Rekomendacje Modelowanie procesu eksploatacji złóż gazu ziemnego Klasyczne modele numeryczne przepływów w złożach gazu ziemnego Modelowanie eksploatacji złóż niekonwencjonalnych Zagospodarowanie złóż gazu ziemnego Maria M. Szafran, Stanisław Szafran Plan zagospodarowania złoża Projektowanie eksploatacji złoża gazu ziemnego Odwiert gazowy Wyposażenie wgłębne gazowego odwiertu eksploatacyjnego Udostępnianie złóż gazu ziemnego Napowierzchniowe wyposażenie gazowego odwiertu eksploatacyjnego Więźby rurowe Głowice eksploatacyjne odwiertów gazowych Napowierzchniowy ośrodek zbioru gazu Separatory Odcinek pomiarowy Kopalnie gazu ziemnego Koncepcja i projekt bazowy budowy kopalni gazu ziemnego Siatka odwiertów i systemy zbioru gazu Elementy testowania odwiertów Stanisław Nagy, Czesław Rybicki Cele testowania odwiertów gazowych Testy odwiertowe Klasyczny test wielocyklowy Klasyczny test izochronalny Zmodyfikowany test izochronalny Testy złożowe Modele interpretacyjne testów hydrodynamicznych Model złoża jednorodnego Model złoża o podwójnej porowatości Model złoża o podwójnej przepuszczalności

9 Spis treści Charakterystyka dopływu gazu do odwiertu Charakterystyka radialnego dopływu gazu do odwiertu Charakterystyka liniowego dopływu gazu do odwiertu Charakterystyka podwójnie liniowego dopływu gazu do odwiertu Test odbudowy ciśnienia Podstawowa interpretacja wyników testu odbudowy ciśnienia Zaawansowana metodyka interpretacji testu odbudowy ciśnienia Krzywe diagnostyczne dla odwiertów pionowych i poziomych Krzywe diagnostyczne dla odwiertów poziomych Pojemność magazynowa odwiertu Stopień zeszczelinowania strefy przyodwiertowej Złoże jednorodne Złoże o podwójnej porowatości Detekcja granicy złoża Złoże z uskokiem nieprzepuszczalnym Oprogramowanie wspierające proces interpretacji testów złożowych Procesy oczyszczania i rozdzielania gazu ziemnego Czesława Ewa Ropa Jakość gazu dostarczanego odbiorcom Separacja gazu Usuwanie rtęci z gazu ziemnego Odsiarczanie gazu ziemnego Charakterystyka odsiarczania gazu metodami absorpcji chemicznej Proces aminowy Proces Econamine (DGA) Usuwanie składników kwaśnych metodą absorpcji fizycznej Proces Fluor-Solvent Proces Rectisol Proces Sulfinol Odsiarczanie gazu ziemnego w procesie absorpcyjno-utleniającym Proces Stredford Proces chelatowy LO CAT Podsumowanie technologii Proces Superclaus Proces Superclaus-99, Osuszanie gazu ziemnego Absorpcyjne osuszanie gazu w instalacjach kolumnowych Osuszanie gazu metodą adsorpcyjną Osuszanie gazu metodą chłodzenia Odgazolinowanie gazu ziemnego Niskotemperaturowa metoda odgazolinowania gazu Odgazolinowanie gazu metodami adsorpcyjnymi Odazotowanie gazu ziemnego metodą niskotemperaturowej rektyfikacji Charakterystyka sorbentów stałych stosowanych w procesach oczyszczania gazu ziemnego Literatura

10 14 Spis treści Rozdział 6. Badanie paliw gazowych Rafał Smulski, Czesława E. Ropa, Mariusz Łaciak, Andrzej Barczyński Badanie właściwości i składu paliw gazowych Rafał Smulski Wprowadzenie Oznaczanie zawartości składników palnych, niepalnych i związków toksycznych Oznaczanie właściwości paliw gazowych Badanie stopnia nawonienia gazu ziemnego Czesława E. Ropa Charakterystyka odorantów Systemy nawaniania i urządzenia dozujące Dawka odorantu Kontrola stopnia nawonienia gazu ziemnego Zamienność gazów Andrzej Barczyński, Mariusz Łaciak Wprowadzenie Sposoby określania wymienności gazów Zamienność gazów w piecach przemysłowych Literatura Rozdział 7. Transport i magazynowanie gazu ziemnego Czesław Rybicki, Jacek Blicharski, Władysław Duliński, Jarosław Ślizowski, Jan Marszałek Wstęp Podstawy teoretyczne przepływu płynów w rurociągach Rodzaje przepływów rurociągach Przepływ laminarny Obszar przepływu przejściowego Przepływy turbulentne Opory przepływu w rurociągach dla płynów z założenia nieściśliwych Współczynnik liniowego oporu przepływu Strefy przepływu Chropowatość rurociągów Współczynnik oporu miejscowego ξ Opory spawów Opory węzłów Opory w gwałtownych rozszerzeniach rurociągów Opory w gwałtownych przewężeniach rurociągów Opory na łagodnym rozszerzeniu przekroju rurociągu Opory na łagodnym zwężeniu przekroju rurociągu Opory przepływów na łukach (kolankach) Opory przepływów w trójnikach Opory przepływów w urządzeniach dławiących Przepływ gazu w rurociągach niskiego ciśnienia Przepływ płynów ściśliwych w rurociągach średniego i wysokiego ciśnienia Przegląd równań do obliczania przepływów gazu w rurociągach rzeczywistych Równania stosowane do obliczania przepływu gazu w rurociągach Równanie Panhandle a Równanie Panhandle a Równanie Renouarda Równanie Waldena Równanie Waldena

11 Spis treści Równanie Instytutu Technologii Gazu (USA) Równanie WNIIGAZ Równanie WNIIGAZ Równanie Weymoutha Równanie Chodanowicza Równanie Odelskiego Równanie Krajowej Dyspozycji Gazem Wyznaczenie krzywej zmian ciśnienia wzdłuż gazociągu dalekosiężnego Średnie ciśnienie gazociągu Magazynowanie gazu ziemnego Rodzaje magazynów gazu Gazociąg wysokoprężny jako magazyn gazu Magazynowanie gazu w zbiornikach naziemnych Magazynowanie gazu w sczerpanych złożach gazu ziemnego Wybór struktury na podziemny magazyn gazu ziemnego Charakterystyka pracy podziemnego magazynu gazu w sczerpanym złożu gazu ziemnego Elementy projektowania PMG z użyciem równań bilansu masowego Magazynowanie gazu ziemnego w kawernach solnych Warunki geologiczne dla budowy kawernowych magazynów gazu Rodzaje złóż soli Właściwości soli kamiennej Wielkość złoża soli, jego miąższość i głębokość zalegania Zasady projektowania komór magazynowych Projektowanie otworu magazynowego Uzbrojenie eksploatacyjne odwiertu magazynowego Testy szczelności gotowej komory magazynowej Eksploatacja komór magazynowych Okresowe badania stanu komory i odwiertu Konwergencja i sposoby zapobiegania jej skutkom Kawernowe magazyny gazu ziemnego w kraju Nowe kierunki w budowie komór solnych dla magazynowania gazu Potencjalne zdolności magazynowania w wysadach solnych w Polsce Potencjalne zdolności magazynowania w pokładach soli Magazynowanie w warstwach wodonośnych Uwarunkowania geologiczno-złożowe struktur zawodnionych Szacowanie położenia konturu gaz-woda Rozpoznanie geologiczne potencjalnych warstw wodonośnych Elementy rozpoznania hydrodynamicznego warstw wodonośnych na potrzeby magazynowania gazu Lokalizacja i własności potencjalnych struktur wodonośnych przeznaczonych na magazyny gazu Systemy monitorowania magazynów w warstwach wodonośnych Monitoring górnych warstw wodonośnych Magazynowanie gazu w wyeksploatowanych kopalniach i kawernach skalnych Stopień szczelności wyrobisk górniczych Proces konwersji kopalni węgla na podziemny magazyn gazu Polskie doświadczenia w magazynowaniu gazu ziemnego w wyeksploatowanych kopalniach węgla

12 16 Spis treści 7.6. Magazyny gazu ziemnego w Polsce PMG Brzeźnica PMG Swarzów PMG Husów PMG Strachocina PMG Wierzchowice PMG Daszewo PMG Bonikowo KPMG Mogilno KPMG Kosakowo Literatura Rozdział 8. Technologia skroplonego gazu ziemnego (LNG) Mariusz Łaciak, Stanisław Trzop, Marcin Szczepanek, Józef Szmigielski Przepisy, akty prawne i normy, mające zastosowanie przy budowie i eksploatacji terminala LNG Własności fizykochemiczne gazów skroplonych Wprowadzenie Własności fizykochemiczne LNG Podstawowe parametry LNG Przetwarzanie i skraplanie gazu ziemnego Podstawy termodynamiczne instalacji skraplania gazów Obieg Carnota Obieg Stirlinga Obieg Claudea Przygotowanie gazu ziemnego do przeróbki kriogenicznej Metody skraplania gazu ziemnego Klasyczny cykl kaskadowy Cykl kaskadowy z mieszanym czynnikiem chłodzącym Cykl rozprężania z zastosowaniem turboekspandera Inne metody skraplania gazu ziemnego Kryteria wyboru technologii LNG Zbiorniki magazynowe LNG Konstrukcja zbiorników magazynowych dla LNG Spawanie zbiorników magazynowych LNG Kontrola jakości wykonania zbiorników magazynowych LNG Oddanie zbiornika do eksploatacji Załącznik Poradnik LNG zbiorniki skroplonego gazu ziemnego Transport LNG drogą morską Budowa gazowców LNG Budowa okrętowych zbiorników ładunkowych Statki ze zbiornikami membranowymi Systemy zbiorników membranowych No Statki ze zbiornikami typu MOSS Systemy zbiorników membranowych MARK III Pryzmatyczne zbiorniki IHI SPB Pływające magazyny LNG wyposażone w instalację do regazyfikacji FSRU Statki LNG z regazyfikacją (LNGRV) Napędy stosowane na zbiornikowcach LNG

13 Spis treści Siłownie zasilane gazem Napędy turboparowe Napędy turbospalinowe Napędy z tłokowymi silnikami spalinowymi Napędy elektryczne Napęd kombinowany Ochrona środowiska Operacje przeprowadzane na gazowcach Systemy skraplania BOG zainstalowane na statkach System firmy Cryostar EcoRel S Systemy firmy Hamworthy: MARK I Systemy firmy Hamworthy MARK III Transort lądowy LNG Wprowadzenie Wymagania techniczne zbiorników na skroplony gaz ziemny Satelitarne systemy regazyfikacji Budowa terminali LNG Plan zagospodarowania terminala importowego Wprowadzenie Zagospodarowanie terenu terminala LNG Wstępny bilans zapotrzebowania na media energetyczne i gospodarkę socjalno-bytową Ochrona środowiska i informacja o bezpieczeństwie Rodzaje i przewidywana ilość wprowadzanych do środowiska substancji lub energii przy zastosowaniu rozwiązań chroniących środowisko Możliwe transgraniczne oddziaływanie na środowisko Eksploatacja terminali rozładunkowych LNG Wprowadzenie Technologia przeładunku Technika wyładunku Regazyfikacja LNG Procesy eksploatacyjne na terminalu LNG Oczyszczanie instalacji LNG azotem Proces schładzania rurociągów i zbiorników Wprowadzenie LNG do rurociągów procesowych i zbiornika Stabilizacja gazu ziemnego po regazyfikacji Gospodarka oparami LNG Zasady bezpieczeństwa przy eksploatacji rurociągów Zarządzanie bezpieczną eksploatacją terminali LNG Wprowadzenie Poziomy zabezpieczeń w procesach LNG Własności i potencjalne zagrożenia ze strony LNG Własności LNG Rodzaje zagrożeń związanych bezpośrednio z LNG Rozwarstwienie skroplonego gazu ziemnego w zbiorniku Gwałtowne odparowywanie LNG Uderzenie hydrauliczne Oddziaływanie LNG na środowisko

14 18 Spis treści AKPiA aparatura kontrolna, pomiarowa i automatyka Telemechaniczne systemy zabezpieczania terminali LNG współpraca systemów telemechanicznych z aparaturą kontrolno-pomiarową i automatyką systemów Wstęp Architektura systemu PCS Właściwości systemu PCS Standardy stosowane przy programowaniu systemów automatyki Szablon systemu PCS i biblioteka programistyczna systemu Programowanie aplikacji matryca systemu PCS Zasada funkcjonowania podsystemów w systemie PCS/FDS (ang. FDS Functional Design Specification) Podsystemy SIS i F&G/ZSZBP Kryteria projektowe dla systemu automatyki i inne wymagania Programowanie systemu PCS System sterowania procesem PCS cel stosowania systemu Zakres działania systemu PCS Strategia sterowania instalacją terminala LNG przy wykorzystaniu systemu PCS Architektura systemu sterowania terminalem LNG Rozproszony system sterowania DCS System bezpieczeństwa SIS System detekcji wycieku gazu i pożaru (F&G) oraz zintegrowany system zarządzania bezpieczeństwem pożarowym (ZSZBP) Systemy analizujące Systemy pomiarowo-rozliczeniowe AKPiA (ang. Custody Transfer Metering System) Oprzyrządowanie zbiornika (ang. Tank Gauging System) System monitoringu drgań (ang. Vibration Monitoring System) System AKPiA dla części morskiej (ang. Marine Instrumentation System) System sterowania sprężarkami gazu (kompresorami) System sterowania urządzeniami modułowymi Funkcjonalność systemu sterowania Zasilanie terminali LNG Systemy energetyczne nadzoru, sterowania i monitorowania terminala LNG Automatyka stacyjna Bramka komunikacyjna (ang. Gateway) Zdalne sterowanie Literatura Wykaz aktów prawnych Wykaz dyrektyw i aktów prawnych wdrażających postanowienia tych dyrektyw Wykaz Norm Skorowidz

Rok akademicki: 2012/2013 Kod: WGG-2-202-GZ-s Punkty ECTS: 4. Kierunek: Górnictwo i Geologia Specjalność: Gazownictwo ziemne

Rok akademicki: 2012/2013 Kod: WGG-2-202-GZ-s Punkty ECTS: 4. Kierunek: Górnictwo i Geologia Specjalność: Gazownictwo ziemne Nazwa modułu: Termodynamika gazu ziemnego Rok akademicki: 2012/2013 Kod: WGG-2-202-GZ-s Punkty ECTS: 4 Wydział: Wiertnictwa, Nafty i Gazu Kierunek: Górnictwo i Geologia Specjalność: Gazownictwo ziemne

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. do książki pt. ENERGETYKA GAZOWA

SPIS TREŚCI. do książki pt. ENERGETYKA GAZOWA SPIS TREŚCI do książki pt. ENERGETYKA GAZOWA 1. Podstawowe własności fizykochemiczne i termodynamiczne gazu ziemnego Mariusz Łaciak... 11 1.1. Własności fizykochemiczne gazu ziemnego... 11 1.1.1. Skład

Bardziej szczegółowo

METODYKA POSZUKIWAŃ ZLÓŻ ROPY NAFTOWEJ I GAZU ZIEMNEGO

METODYKA POSZUKIWAŃ ZLÓŻ ROPY NAFTOWEJ I GAZU ZIEMNEGO METODYKA POSZUKIWAŃ ZLÓŻ ROPY NAFTOWEJ I GAZU ZIEMNEGO Prowadzący: Mgr inż. Bartosz Papiernik Konspekt opracowali w postaci prezentacji PowerPoint B.Papiernik i M. Hajto na podstawie materiałów opracowanych

Bardziej szczegółowo

Warunki izochoryczno-izotermiczne

Warunki izochoryczno-izotermiczne WYKŁAD 5 Pojęcie potencjału chemicznego. Układy jednoskładnikowe W zależności od warunków termodynamicznych potencjał chemiczny substancji czystej definiujemy następująco: Warunki izobaryczno-izotermiczne

Bardziej szczegółowo

X POLSKO-NIEMIECKA KONFERENCJA ENERGETYKA PRZYGRANICZNA POLSKI I NIEMIEC DOŚWIADCZENIA I PERSPEKTYWY SULECHÓW, 21-22 LISTOPAD 2013

X POLSKO-NIEMIECKA KONFERENCJA ENERGETYKA PRZYGRANICZNA POLSKI I NIEMIEC DOŚWIADCZENIA I PERSPEKTYWY SULECHÓW, 21-22 LISTOPAD 2013 X POLSKO-NIEMIECKA KONFERENCJA ENERGETYKA PRZYGRANICZNA POLSKI I NIEMIEC DOŚWIADCZENIA I PERSPEKTYWY SULECHÓW, 21-22 LISTOPAD 2013 SHALE GAS, TIGHT GAS MINIONY ROK W POSZUKIWANIACH mgr inż. Aldona Nowicka

Bardziej szczegółowo

Wpływ rozbudowy krajowej infrastruktury gazowej na bezpieczeństwo energetyczne Polski Marcin Łoś Rafał Biały Piotr Janusz Adam Szurlej

Wpływ rozbudowy krajowej infrastruktury gazowej na bezpieczeństwo energetyczne Polski Marcin Łoś Rafał Biały Piotr Janusz Adam Szurlej Wpływ rozbudowy krajowej infrastruktury gazowej na bezpieczeństwo energetyczne Polski Marcin Łoś Rafał Biały Piotr Janusz Adam Szurlej Ogólnopolska Konferencja Naukowa "Bezpieczeństwo energetyczne na wspólnym

Bardziej szczegółowo

ZAGROŻENIA NATURALNE W OTWOROWYCH ZAKŁADACH GÓRNICZYCH

ZAGROŻENIA NATURALNE W OTWOROWYCH ZAKŁADACH GÓRNICZYCH ZAGROŻENIA NATURALNE W OTWOROWYCH ZAKŁADACH GÓRNICZYCH. ZAGROŻENIE ERUPCYJNE Zagrożenie erupcyjne - możliwość wystąpienia zagrożenia wywołanego erupcją wiertniczą rozumianą jako przypływ płynu złożowego

Bardziej szczegółowo

Dr hab. inż. Stanisław Nagy, prof. nzw.

Dr hab. inż. Stanisław Nagy, prof. nzw. Wydział Wiertnictwa, Nafty i Gazu Katedra Inżynierii Gazowniczej NOWE EKOLOGICZNE TECHNOLOGIE POZYSKANIA GAZU ZIEMNEGO ZE ZŁÓŻ NIEKONWENCJONALNYCH (SHALE GAS, TIGHT GAS, CBM) Dr hab. inż. Stanisław Nagy,

Bardziej szczegółowo

Podziemne magazyny gazu istotnym elementem gwarantującym bezpieczeństwo energetyczne Polski. Marzec 2011

Podziemne magazyny gazu istotnym elementem gwarantującym bezpieczeństwo energetyczne Polski. Marzec 2011 Podziemne magazyny gazu istotnym elementem gwarantującym bezpieczeństwo energetyczne Polski Marzec 2011 Plan prezentacji I. PMG w krajowym systemie gazowniczym II. Współfinansowanie Projektów PMG z funduszy

Bardziej szczegółowo

Magazyny gazu. Żródło: PGNiG. Magazyn gazu Wierzchowice /

Magazyny gazu. Żródło: PGNiG. Magazyn gazu Wierzchowice / Magazyny gazu Żródło: PGNiG Magazyn gazu Wierzchowice / Inwestycje energetyczne do 2030 r. - Magazyny gazu Nazwa inwestycji Magazyny gazu Inwestor GK PGNiG Wartość inwestycji łącznie ok. 4,4 mld PLN Planowane

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie symulacji komputerowych do modelowania pracy podziemnych magazynów gazu w Polsce

Zastosowanie symulacji komputerowych do modelowania pracy podziemnych magazynów gazu w Polsce NAFTA-GAZ maj 2010 ROK LXVI Wiesław Szott Instytut Nafty i Gazu w Krakowie, Oddział Krosno Zastosowanie symulacji komputerowych do modelowania pracy podziemnych magazynów gazu w Polsce Wstęp Dla poprawnego

Bardziej szczegółowo

Rozwój infrastruktury gazowniczej wyzwaniem XXI wieku. mgr inż. Andrzej Kiełbik

Rozwój infrastruktury gazowniczej wyzwaniem XXI wieku. mgr inż. Andrzej Kiełbik Rozwój infrastruktury gazowniczej wyzwaniem XXI wieku mgr inż. Andrzej Kiełbik 1. Warunki dla tworzenia zliberalizowanego rynku gazowego w Polsce: 2. Aktualny stan systemu gazowniczego w Polsce, 3. Plany

Bardziej szczegółowo

Obiegi gazowe w maszynach cieplnych

Obiegi gazowe w maszynach cieplnych OBIEGI GAZOWE Obieg cykl przemian, po przejściu których stan końcowy czynnika jest identyczny ze stanem początkowym. Obrazem geometrycznym obiegu jest linia zamknięta. Dla obiegu termodynamicznego: przyrost

Bardziej szczegółowo

Fizykochemiczne własności skroplonego metanu i azotu

Fizykochemiczne własności skroplonego metanu i azotu Fizykochemiczne własności skroplonego metanu i azotu - Parametry - Wartość parametru Jednostka Uwagi METAN [CH4] Masa molowa 16,043 Kg/Kmol Gęstość normalna 0,7175 Kg/m 3 Gęstość względna 0,5549 - Lepkość

Bardziej szczegółowo

SPOSÓB POSTĘPOWANIA W OBLICZANIU ZASOBÓW ZŁÓŻ ROPY NAFTOWEJ NIEDOSYCONEJ, Z CZAPĄ GAZOWĄ I ZŁÓŻ GAZU ZIEMNEGO METODAMI OBJĘTOŚCIOWYMI

SPOSÓB POSTĘPOWANIA W OBLICZANIU ZASOBÓW ZŁÓŻ ROPY NAFTOWEJ NIEDOSYCONEJ, Z CZAPĄ GAZOWĄ I ZŁÓŻ GAZU ZIEMNEGO METODAMI OBJĘTOŚCIOWYMI SPOSÓB POSTĘPOWANIA W OBLICZANIU ZASOBÓW ZŁÓŻ ROPY NAFTOWEJ NIEDOSYCONEJ, Z CZAPĄ GAZOWĄ I ZŁÓŻ GAZU ZIEMNEGO METODAMI OBJĘTOŚCIOWYMI OPRACOWALI: DR INŻ. KAZIMIERZ SŁUPCZYŃSKI DR INŻ. ADAM ZUBRZYCKI PROF.

Bardziej szczegółowo

Amoniakalne urządzenia chłodnicze Tom I

Amoniakalne urządzenia chłodnicze Tom I Amoniakalne urządzenia chłodnicze Tom I W tomie pierwszym poradnika omówiono między innymi: amoniak jako czynnik roboczy: własności fizyczne, chemiczne, bezpieczeństwo użytkowania, oddziaływanie na organizm

Bardziej szczegółowo

Prowadzący: dr hab. inż. Agnieszka Gubernat (tel. (0 12) 617 36 96; gubernat@agh.edu.pl)

Prowadzący: dr hab. inż. Agnieszka Gubernat (tel. (0 12) 617 36 96; gubernat@agh.edu.pl) TRANSPORT MASY I CIEPŁA Seminarium Transport masy i ciepła Prowadzący: dr hab. inż. Agnieszka Gubernat (tel. (0 12) 617 36 96; gubernat@agh.edu.pl) WARUNKI ZALICZENIA: 1. ZALICZENIE WSZYSTKICH KOLOKWIÓW

Bardziej szczegółowo

Janusz Kośmider. Zjawiska przepływowe w odwiertach naftowych

Janusz Kośmider. Zjawiska przepływowe w odwiertach naftowych Janusz Kośmider Zjawiska przepływowe w odwiertach naftowych Zielona Góra 2010 Spis treści Słowo wstępne..................................... 5 1. Dopływ płynów złożowych do odwiertów...................

Bardziej szczegółowo

Środowiskowe aspekty wydobycia gazu łupkowego

Środowiskowe aspekty wydobycia gazu łupkowego Środowiskowe aspekty wydobycia gazu łupkowego Małgorzata Woźnicka - Gaz łupkowy w Polsce i na Lubelszczyźnie Gaz łupkowy (shale gas) Gaz ziemny o genezie termogenicznej Niekonwencjonalne złoża gazu ziemnego

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2013/2014 Kod: WIN-1-603-s Punkty ECTS: 2. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: -

Rok akademicki: 2013/2014 Kod: WIN-1-603-s Punkty ECTS: 2. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: - Nazwa modułu: Magazynowanie ropy naftowej Rok akademicki: 2013/2014 Kod: WIN-1-603-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Wiertnictwa, Nafty i Gazu Kierunek: Inżynieria Naftowa i Gazownicza Specjalność: - Poziom studiów:

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI TOMU I. Przedmowa 11. Wprowadzenie 15 Znaczenie gospodarcze techniki chłodniczej 18

SPIS TREŚCI TOMU I. Przedmowa 11. Wprowadzenie 15 Znaczenie gospodarcze techniki chłodniczej 18 v~.rv.kj Chłodnicza. Poradnik - tom 1 5 SPIS TREŚCI TOMU I Przedmowa 11 Wprowadzenie 15 Znaczenie gospodarcze techniki chłodniczej 18 Podstawy termodynamiki 21 Termodynamiczne parametry stanu gazu 21 2

Bardziej szczegółowo

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo mgr inż. Paweł Bukrejewski do pojazdów Kierownik Pracowni Analitycznej Starszy Specjalista Badawczo-Techniczny Laboratorium Produktów Naftowych i Biopaliw

Bardziej szczegółowo

CIEPŁO (Q) jedna z form przekazu energii między układami termodynamicznymi. Proces przekazu energii za pośrednictwem oddziaływania termicznego

CIEPŁO (Q) jedna z form przekazu energii między układami termodynamicznymi. Proces przekazu energii za pośrednictwem oddziaływania termicznego CIEPŁO, PALIWA, SPALANIE CIEPŁO (Q) jedna z form przekazu energii między układami termodynamicznymi. Proces przekazu energii za pośrednictwem oddziaływania termicznego WYMIANA CIEPŁA. Zmiana energii wewnętrznej

Bardziej szczegółowo

Dr Michał Wilczyński Niezależny ekspert CZY DEPONOWANIE DWUTLENKU WĘGLA W LITOSFERZE JEST MOŻLIWE I ZGODNE Z FILOZOFIĄ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU?

Dr Michał Wilczyński Niezależny ekspert CZY DEPONOWANIE DWUTLENKU WĘGLA W LITOSFERZE JEST MOŻLIWE I ZGODNE Z FILOZOFIĄ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU? Dr Michał Wilczyński Niezależny ekspert CZY DEPONOWANIE DWUTLENKU WĘGLA W LITOSFERZE JEST MOŻLIWE I ZGODNE Z FILOZOFIĄ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU? 1 METODY ELIMINACJI GAZÓW CIEPLARNIANYCH METODA SKUTECZNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Projekty infrastruktury naziemnej dla zagospodarowania złóż ropy i gazu ziemnego z zastosowaniem komputerowych obliczeń procesowych

Projekty infrastruktury naziemnej dla zagospodarowania złóż ropy i gazu ziemnego z zastosowaniem komputerowych obliczeń procesowych NAFTA-GAZ październik 2011 ROK LXVII Anita Łupińska, Piotr Błachowski BSiPG GAZOPROJEKT SA, Wrocław Projekty infrastruktury naziemnej dla zagospodarowania złóż ropy i gazu ziemnego z zastosowaniem komputerowych

Bardziej szczegółowo

DRUGA ZASADA TERMODYNAMIKI

DRUGA ZASADA TERMODYNAMIKI DRUGA ZASADA TERMODYNAMIKI Procesy odwracalne i nieodwracalne termodynamicznie, samorzutne i niesamorzutne Proces nazywamy termodynamicznie odwracalnym, jeśli bez spowodowania zmian w otoczeniu możliwy

Bardziej szczegółowo

Podziemne magazyny gazu jako element krajowego systemu gazowego

Podziemne magazyny gazu jako element krajowego systemu gazowego NAFTA-GAZ maj 2010 ROK LXVI Maciej Kaliski Departament Ropy i Gazu, Ministerstwo Gospodarki oraz Wydział Wiertnictwa, Nafty i Gazu AGH Piotr Janusz Departament Ropy i Gazu, Ministerstwo Gospodarki Adam

Bardziej szczegółowo

TERMOCHEMIA SPALANIA

TERMOCHEMIA SPALANIA TERMOCHEMIA SPALANIA I ZASADA TERMODYNAMIKI dq = dh Vdp W przemianach izobarycznych: dp = 0 dq = dh dh = c p dt dq = c p dt Q = T 2 T1 c p ( T)dT Q ciepło H - entalpia wewnętrzna V objętość P - ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie... 9 Akty normatywne... 20 CZĘŚĆ 1 OGÓLNE WYMAGANIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY... 23

Wprowadzenie... 9 Akty normatywne... 20 CZĘŚĆ 1 OGÓLNE WYMAGANIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY... 23 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 Akty normatywne... 20 CZĘŚĆ 1 OGÓLNE WYMAGANIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY... 23 1.1. Obowiązki pracodawcy i osób kierujących pracownikami... 23 1.2. Obowiązki

Bardziej szczegółowo

Skraplarki Claude a oraz Heylandta budowa, działanie, bilans cieplny oraz charakterystyka techniczna

Skraplarki Claude a oraz Heylandta budowa, działanie, bilans cieplny oraz charakterystyka techniczna POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY Skraplarki Claude a oraz Heylandta budowa, działanie, bilans cieplny oraz charakterystyka techniczna Wykonała: Alicja Szkodo Prowadzący: dr inż. W. Targański 2012/2013

Bardziej szczegółowo

PODZIĘKOWANIA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. PRZEDMOWA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. 3.1 WPROWADZENIE... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI.

PODZIĘKOWANIA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. PRZEDMOWA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. 3.1 WPROWADZENIE... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. Spis treści PODZIĘKOWANIA... BŁĄD! NIE PRZEDMOWA... BŁĄD! NIE WPROWADZENIE... BŁĄD! NIE ROZDZIAŁ 1... BŁĄD! NIE RYNEK GAZU ZIEMNEGO ZASADY FUNKCJONOWANIA.... BŁĄD! NIE 1.1. RYNEK GAZU ZIEMNEGO ZMIANY STRUKTURALNE

Bardziej szczegółowo

Surowce energetyczne (węgiel kopalny, ropa naftowa, gaz ziemny)

Surowce energetyczne (węgiel kopalny, ropa naftowa, gaz ziemny) Surowce energetyczne (węgiel kopalny, ropa naftowa, gaz ziemny) Opiekun prof. dr hab. A. Solecki Zespół: prof. Franciszek Czechowski, prof. dr hab. A. Solecki, dr W. Śliwiński, dr D. Tchorz- Trzeciakiewicz,

Bardziej szczegółowo

Kontrola stanu technicznego. przy zastosowaniu metod geofizyki otworowej

Kontrola stanu technicznego. przy zastosowaniu metod geofizyki otworowej Kontrola stanu technicznego przy zastosowaniu metod geofizyki otworowej Schützenstraße 33 D-15859 Storkow, Niemcy gorka@blm-storkow.de Wprowadzenie Schemat profilowania otworu wiertniczego: Bęben wyciągu

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 5: Wymiana masy. Nawilżanie powietrza.

Ćwiczenie 5: Wymiana masy. Nawilżanie powietrza. 1 Część teoretyczna Powietrze wilgotne układ złożony z pary wodnej i powietrza suchego, czyli mieszaniny azotu, tlenu, wodoru i pozostałych gazów Z punktu widzenia różnego typu przemian skład powietrza

Bardziej szczegółowo

Geomechanika element projektowania podziemnych magazynów i składowisk odpadów

Geomechanika element projektowania podziemnych magazynów i składowisk odpadów Geomechanika element projektowania podziemnych magazynów i składowisk odpadów 1. Kilka słów o podziemnym magazynowaniu Podziemne magazynowanie Bezzbiornikowe magazynowanie niektórych gazów, ropy naftowej

Bardziej szczegółowo

MOśLIWOŚCI REALIZACJI CCS W GRUPIE LOTOS Z WYKORZYSTANIEM ZŁÓś ROPY NAFTOWEJ NA BAŁTYKU C.D.

MOśLIWOŚCI REALIZACJI CCS W GRUPIE LOTOS Z WYKORZYSTANIEM ZŁÓś ROPY NAFTOWEJ NA BAŁTYKU C.D. MOśLIWOŚCI REALIZACJI CCS W GRUPIE LOTOS Z WYKORZYSTANIEM ZŁÓś ROPY NAFTOWEJ NA BAŁTYKU C.D. Jerzy DomŜalski Gdańsk, 7 stycznia 2009 GEOLOGICZNA SEKWESTRACJA CO2 GEOLOGICZNA SEKWESTRACJA CO2 (geosekwestracja)

Bardziej szczegółowo

Autor: Ireneusz Filarowski. Studium przypadku PMG Kosakowo/PMG Brzeźnica

Autor: Ireneusz Filarowski. Studium przypadku PMG Kosakowo/PMG Brzeźnica Autor: Ireneusz Filarowski Studium przypadku PMG Kosakowo/PMG Brzeźnica Bezpieczeństwo energetyczne PMG w Polsce PMG Kosakowo pojemność 250 mln m 3 PMG Brzeźnica pojemność 100 mln m 3 PMG Wierzchowice

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S P R Z E D M I O T U

S Y L A B U S P R Z E D M I O T U "Z A T W I E R D Z A M" Dziekan Wydziału Nowych Technologii i Chemii dr hab. inż. Stanisław CUDZIŁO Warszawa, dnia... S Y L A B U S P R Z E D M I O T U NAZWA PRZEDMIOTU: Inżynieria chemiczna Wersja anglojęzyczna:

Bardziej szczegółowo

GAZ Z ŁUPKÓW. www.naszaenergia.kujawsko-pomorskie.pl

GAZ Z ŁUPKÓW. www.naszaenergia.kujawsko-pomorskie.pl GAZ Z ŁUPKÓW www.naszaenergia.kujawsko-pomorskie.pl Co to jest gaz ziemny i gaz z łupków? Gaz ziemny to związek organiczny zaliczany do paliw kopalnych, często jego miejsca występowania związane są z występowaniem

Bardziej szczegółowo

Parametry PMG Strachocina osiągnięte w pierwszym cyklu eksploatacji magazynu, po rozbudowie pojemności czynnej zakończonej w 2011 r.

Parametry PMG Strachocina osiągnięte w pierwszym cyklu eksploatacji magazynu, po rozbudowie pojemności czynnej zakończonej w 2011 r. NAFTA-GAZ grudzień 212 ROK LXVIII Bogdan Filar, Mariusz Miziołek Instytut Nafty i Gazu, Oddział Krosno Adam Hoszowski PGNiG S.A., Oddział Sanok Parametry PMG Strachocina osiągnięte w pierwszym cyklu eksploatacji

Bardziej szczegółowo

Projekt Inżynier mechanik zawód z przyszłością współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Inżynier mechanik zawód z przyszłością współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zajęcia wyrównawcze z fizyki -Zestaw 4 -eoria ermodynamika Równanie stanu gazu doskonałego Izoprzemiany gazowe Energia wewnętrzna gazu doskonałego Praca i ciepło w przemianach gazowych Silniki cieplne

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W2 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska W2. Zasoby i zużycie gazu ziemnego w świecie i Polsce

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 6 lipca 2005 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 6 lipca 2005 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 6 lipca 2005 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać dokumentacje geologiczne złóż kopalin (Dz. U. Nr 136, poz. 1151 z dnia 25 lipca 2005

Bardziej szczegółowo

Planowanie i kontrola zabiegów regeneracji i rekonstrukcji studni głębinowych przy użyciu metod geofizycznych

Planowanie i kontrola zabiegów regeneracji i rekonstrukcji studni głębinowych przy użyciu metod geofizycznych Planowanie i kontrola zabiegów regeneracji i rekonstrukcji studni głębinowych przy użyciu metod geofizycznych dr Tomasz Górka Schützenstraße 33 D-15859 Storkow gorka@blm-storkow.de Wprowadzenie Geofizyka

Bardziej szczegółowo

BADANIE CHŁODZIARKI SPRĘŻARKOWEJ

BADANIE CHŁODZIARKI SPRĘŻARKOWEJ BADANIE CHŁODZIARKI SPRĘŻARKOWEJ Zenon Bonca, Waldemar Targański W rozdziale skrótowo omówiono teoretyczne podstawy działania parowego sprężarkowego urządzenia chłodniczego w zakresie niezbędnym do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

PMG Wierzchowice - schemat blokowy nowego obiektu

PMG Wierzchowice - schemat blokowy nowego obiektu PMG Wierzchowice - nowy Ośrodek Centralny z Ośrodkiem Grupowym B PMG Wierzchowice - schemat blokowy nowego obiektu Główny ciąg technologiczny odbiór gazu zatłaczanie gazu instalacje pomocnicze Obszar działania

Bardziej szczegółowo

Kaskadowe urządzenia do skraplania gazów

Kaskadowe urządzenia do skraplania gazów Kaskadowe urządzenia do skraplania gazów Damian Siupka-Mróz IMM sem.9 1. Kaskadowe skraplanie gazów: Metoda skraplania, wykorzystująca coraz niższe temperatury skraplania kolejnych gazów. Metodę tę stosuje

Bardziej szczegółowo

Działalność magazynowania gazu w ramach pgnig sa, jako operatora systemu magazynowania dla gazu wysokometanowego

Działalność magazynowania gazu w ramach pgnig sa, jako operatora systemu magazynowania dla gazu wysokometanowego NAFTA-GAZ maj 2010 ROK LXVI Wiesław Rokosz PGNiG S.A. w Warszawie, Oddział Operator Systemu Magazynowania w Warszawie Działalność magazynowania gazu w ramach pgnig sa, jako operatora systemu magazynowania

Bardziej szczegółowo

Regionalne dokumentacje hydrogeologiczne

Regionalne dokumentacje hydrogeologiczne Regionalne dokumentacje hydrogeologiczne Prawo geologiczne i górnicze Art.42 Dokumentacja hydrogeologiczna 1. Dokumentację hydrogeologiczną sporządza się w celu: 1) ustalenia zasobów wód podziemnych; 2)

Bardziej szczegółowo

Temat wykładu: MAGAZYNOWANIE GAZU. Grzegorz Łapa. Politechnika Wrocławska, 10 listopada 2010

Temat wykładu: MAGAZYNOWANIE GAZU. Grzegorz Łapa. Politechnika Wrocławska, 10 listopada 2010 Temat wykładu: Grzegorz Łapa MAGAZYNOWANIE GAZU Politechnika Wrocławska, 10 listopada 2010 Funkcje Tematyka wykładu Rodzaje magazynów gazu Podziemne magazynowanie gazu rodzaje rys historyczny dane statystyczne

Bardziej szczegółowo

Wpływ warunków separacji ropy na wielkość jej wydobycia

Wpływ warunków separacji ropy na wielkość jej wydobycia NAFTA-GAZ styczeń 2011 ROK LXVII Józef Such Instytut Nafty i Gazu, Oddział Krosno Wpływ warunków separacji ropy na wielkość jej wydobycia Wstęp W warunkach panującego w otworze wysokiego ciśnienia ropa

Bardziej szczegółowo

Badania środowiskowe związane z poszukiwaniem i rozpoznawaniem gazu z łupków

Badania środowiskowe związane z poszukiwaniem i rozpoznawaniem gazu z łupków Badania środowiskowe związane z poszukiwaniem i rozpoznawaniem gazu z łupków dr Małgorzata Woźnicka - 8.10.2013 r., Lublin Szczelinowanie hydrauliczne niezbędne dla wydobycia gazu ze złoża niekonwencjonalnego

Bardziej szczegółowo

Badania właściwości dynamicznych sieci gazowej z wykorzystaniem pakietu SimNet TSGas 3

Badania właściwości dynamicznych sieci gazowej z wykorzystaniem pakietu SimNet TSGas 3 Andrzej J. Osiadacz Maciej Chaczykowski Łukasz Kotyński Badania właściwości dynamicznych sieci gazowej z wykorzystaniem pakietu SimNet TSGas 3 Andrzej J. Osiadacz, Maciej Chaczykowski, Łukasz Kotyński,

Bardziej szczegółowo

TERMODYNAMIKA I TERMOCHEMIA

TERMODYNAMIKA I TERMOCHEMIA TERMODYNAMIKA I TERMOCHEMIA Termodynamika - opisuje zmiany energii towarzyszące przemianom chemicznym; dział fizyki zajmujący się zjawiskami cieplnymi. Termochemia - dział chemii zajmujący się efektami

Bardziej szczegółowo

Opis modułu kształcenia Zastosowanie i technologia przerobu gazu ziemnego

Opis modułu kształcenia Zastosowanie i technologia przerobu gazu ziemnego Opis modułu kształcenia Zastosowanie i technologia przerobu gazu ziemnego Nazwa podyplomowych Nazwa obszaru kształcenia, w zakresie którego są prowadzone studia podyplomowe Tytuł/stopień naukowy/zawodowy

Bardziej szczegółowo

BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA

BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA Anna Janik AGH Akademia Górniczo-Hutnicza Wydział Energetyki i Paliw BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA 1. WSTĘP W ostatnich latach obserwuje się wzrost zainteresowania tematem pomp ciepła.

Bardziej szczegółowo

(1) Równanie stanu gazu doskonałego. I zasada termodynamiki: ciepło, praca.

(1) Równanie stanu gazu doskonałego. I zasada termodynamiki: ciepło, praca. (1) Równanie stanu gazu doskonałego. I zasada termodynamiki: ciepło, praca. 1. Aby określić dokładną wartość stałej gazowej R, student ogrzał zbiornik o objętości 20,000 l wypełniony 0,25132 g gazowego

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA im. Stanisława Staszica w Krakowie Wydział Wiertnictwa, Nafty i Gazu

AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA im. Stanisława Staszica w Krakowie Wydział Wiertnictwa, Nafty i Gazu AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA im. Stanisława Staszica w Krakowie Wydział Wiertnictwa, Nafty i Gazu Rozprawa doktorska Analiza porównawcza modeli powstawania stożków wodnych w złożach gazowych Mgr inż. Rafał

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIE KRIOGENICZNE W SYSTEMACH UZDATNIANIA GAZÓW RACJONALNE UŻYTKOWANIE PALIW I ENERGII. Wojciech Grządzielski, Tomasz M.

TECHNOLOGIE KRIOGENICZNE W SYSTEMACH UZDATNIANIA GAZÓW RACJONALNE UŻYTKOWANIE PALIW I ENERGII. Wojciech Grządzielski, Tomasz M. TECHNOLOGIE KRIOGENICZNE W SYSTEMACH UZDATNIANIA GAZÓW RACJONALNE UŻYTKOWANIE PALIW I ENERGII Wojciech Grządzielski, Tomasz M. Mróz Plan prezentacji 1. Wprowadzenie 2. Konkluzje 3. Technologia kriogeniczna

Bardziej szczegółowo

Pytania do egzaminu inżynierskiego z Zarządzania i inżynierii produkcji w roku akademickim 2014/2015

Pytania do egzaminu inżynierskiego z Zarządzania i inżynierii produkcji w roku akademickim 2014/2015 Pytania do egzaminu inżynierskiego z Zarządzania i inżynierii produkcji w roku akademickim 2014/2015 1. Podstawowe pojęcia: organizacja, zarządzanie, funkcje zarządzania. 2. Struktura organizacyjna: istota,

Bardziej szczegółowo

Mo liwoœci rozwoju podziemnych magazynów gazu w Polsce

Mo liwoœci rozwoju podziemnych magazynów gazu w Polsce POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 11 Zeszyt 2 2008 PL ISSN 1429-6675 Bogdan FILAR*, Tadeusz KWILOSZ** Mo liwoœci rozwoju podziemnych magazynów gazu w Polsce STRESZCZENIE. Artyku³ przedstawia przyczyny wzrostu

Bardziej szczegółowo

Obieg Ackeret Kellera i lewobieżny obieg Philipsa (Stirlinga) podstawy teoretyczne i techniczne możliwości realizacji

Obieg Ackeret Kellera i lewobieżny obieg Philipsa (Stirlinga) podstawy teoretyczne i techniczne możliwości realizacji Obieg Ackeret Kellera i lewobieżny obieg Philipsa (Stirlinga) podstawy teoretyczne i techniczne możliwości realizacji Monika Litwińska Inżynieria Mechaniczno-Medyczna GDAŃSKA 2012 1. Obieg termodynamiczny

Bardziej szczegółowo

Specjalność: GEOLOGIA NAFTOWA

Specjalność: GEOLOGIA NAFTOWA Specjalność: GEOLOGIA NAFTOWA Geologia naftowa (geologia złóż ropy naftowej i gazu ziemnego) zajmuje się poszukiwaniem, szacowaniem zasobów oraz przygotowaniem do eksploatacji złóż węglowodorów. Ta interdyscyplinarna

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I dr inż. Hanna Smoleńska UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ Równowaga termodynamiczna pojęcie stosowane w termodynamice. Oznacza stan, w którym makroskopowe

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH: TECHNIKA PROCESÓW SPALANIA

AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH: TECHNIKA PROCESÓW SPALANIA AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA IM. STANISŁAWA STASZICA W KRAKOWIE WYDZIAŁ INŻYNIERII METALI I INFORMATYKI PRZEMYSŁOWEJ KATEDRA TECHNIKI CIEPLNEJ I OCHRONY ŚRODOWISKA INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH:

Bardziej szczegółowo

System Podziemnych Magazynów Gazu w Polsce

System Podziemnych Magazynów Gazu w Polsce System Podziemnych Magazynów Gazu w Polsce Grzegorz Łapa Adam Matkowski BSiPG GAZOPROJEKT S.A. Grupa PGNiG Piotr Musiał CONTROL PROCESS S.A. 1. Prognoza bilansu gazu i rozbudowy systemu gazowego Wymagany

Bardziej szczegółowo

W kręgu naszych zainteresowań jest:

W kręgu naszych zainteresowań jest: DOLNE ŹRÓDŁA CIEPŁA W kręgu naszych zainteresowań jest: pozyskiwanie ciepła z gruntu, pozyskiwanie ciepła z powietrza zewnętrznego, pozyskiwanie ciepła z wód podziemnych, pozyskiwanie ciepła z wód powierzchniowych.

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania strategii rozwoju podziemnych magazynów gazu ziemnego w Polsce

Uwarunkowania strategii rozwoju podziemnych magazynów gazu ziemnego w Polsce NAFTA-GAZ październik 2010 ROK LXVI Jarosław Polit, Marcin Mazurowski PGNiG S.A., Departament Eksploatacji i Robót Górniczych, Warszawa Grzegorz Gałek PGNiG S.A., Departament Inwestycji, Warszawa Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Terminal LNG. Minister Włodzimierz Karpiński z wizytą na terminalu LNG 15.07.2014 r.

Terminal LNG. Minister Włodzimierz Karpiński z wizytą na terminalu LNG 15.07.2014 r. Terminal LNG Minister Włodzimierz Karpiński z wizytą na terminalu LNG 15.07.2014 r. Minister Włodzimierz Karpiński z wizytą na terminalu LNG 15.07.2014 r. Minister Włodzimierz Karpiński z wizytą na terminalu

Bardziej szczegółowo

Ewelina Kochanek BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE I-II - 2007 /3-4

Ewelina Kochanek BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE I-II - 2007 /3-4 Podziemne magazynowanie paliw w strukturach geologicznych jako element bezpieczeństwa energetycznego Polski Ewelina Kochanek ISTOTNYM ELEMENTEM PRZYSZŁEGO KSZTAŁTOWANIA BEZPIECZEŃSTWA ENERGETYCZNEGO JEST

Bardziej szczegółowo

UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia górnictwo i geologia

UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia górnictwo i geologia studia techniczne, kierunek: GÓRNICTWO I GEOLOGIA ZOBACZ OPIS KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH - I st. TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH Matematyka 120 h

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r., Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947), Gospodarz: Minister Środowiska

Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r., Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947), Gospodarz: Minister Środowiska Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r., Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947), Gospodarz: Minister Środowiska Art. 101 Organami administracji geologicznej są: 1) minister właściwy do

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 10 lipca 2015 r. Poz. 968 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 1 lipca 2015 r.

Warszawa, dnia 10 lipca 2015 r. Poz. 968 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 1 lipca 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 10 lipca 2015 r. Poz. 968 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 1 lipca 2015 r. w sprawie dokumentacji geologiczno-inwestycyjnej złoża węglowodorów

Bardziej szczegółowo

LIDER WYKONAWCY. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/

LIDER WYKONAWCY. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/ LIDER WYKONAWCY PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/ Foster Wheeler Energia Polska Sp. z o.o. Technologia spalania węgla w tlenie zintegrowana

Bardziej szczegółowo

Czym w ogóle jest energia geotermalna?

Czym w ogóle jest energia geotermalna? Energia geotermalna Czym w ogóle jest energia geotermalna? Ogólnie jest to energia zakumulowana w gruntach, skałach i płynach wypełniających pory i szczeliny skalne. Energia ta biorąc pod uwagę okres istnienia

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 TERMOCHEMIA

WYKŁAD 3 TERMOCHEMIA WYKŁAD 3 TERMOCHEMIA Termochemia jest działem termodynamiki zajmującym się zastosowaniem pierwszej zasady termodynamiki do obliczania efektów cieplnych procesów fizykochemicznych, a w szczególności przemian

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 4. Prof. dr hab. inż. Jerzy Jura

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 4. Prof. dr hab. inż. Jerzy Jura KARTA KURSU Nazwa Inżynieria Procesowa 2 Nazwa w j. ang. Process Engineering 2. Kod Punktacja ECTS* 4 Koordynator Prof. dr hab. inż. Jerzy Jura Zespół dydaktyczny Prof. dr hab. inż. Jerzy Jura Opis kursu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Wprowadzenie

Spis treści. 1. Wprowadzenie Spis treści 1. Wprowadzenie 1.1 Klimat, klimatyzacja pomieszczenia, technika klimatyzacyjna 1.2 Wymogi stawiane technice klimatyzacyjnej 1.2.1 Uczucie komfortu i jakość powietrza w pomieszczeniu 1.2.2

Bardziej szczegółowo

K raków 26 ma rca 2011 r.

K raków 26 ma rca 2011 r. K raków 26 ma rca 2011 r. Zadania do ćwiczeń z Podstaw Fizyki na dzień 1 kwietnia 2011 r. r. dla Grupy II Zadanie 1. 1 kg/s pary wo dne j o ciśnieniu 150 atm i temperaturze 342 0 C wpada do t urbiny z

Bardziej szczegółowo

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW Utylizacja odpadów komunalnych, gumowych oraz przerób biomasy w procesie pirolizy nisko i wysokotemperaturowej. Przygotował: Leszek Borkowski Marzec 2012 Piroliza

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

c = 1 - właściwa praca sprężania izoentropowego [kj/kg], 1 - właściwa praca rozprężania izoentropowego

c = 1 - właściwa praca sprężania izoentropowego [kj/kg], 1 - właściwa praca rozprężania izoentropowego 13CHŁODNICTWO 13.1. PODSTAWY TEORETYCZNE 13.1.1. Teoretyczny obieg chłodniczy (obieg Carnota wstecz) Teoretyczny obieg chłodniczy, pokazany na rys.13.1, tworzy, ciąg przemian: dwóch izotermicznych 2-3

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE GÓRNIK EKSPLOATACJI OTWOROWEJ

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE GÓRNIK EKSPLOATACJI OTWOROWEJ Załącznik nr 2 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE GÓRNIK EKSPLOATACJI OTWOROWEJ SYMBOL CYFROWY 811[01] I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) czytać i szkicować

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11 Wykaz ważniejszych oznaczeń... 13 1. Wymiana ciepła... 15. 2. Rodzaje i właściwości dymu... 45

Spis treści. Przedmowa... 11 Wykaz ważniejszych oznaczeń... 13 1. Wymiana ciepła... 15. 2. Rodzaje i właściwości dymu... 45 Przedmowa... 11 Wykaz ważniejszych oznaczeń... 13 1. Wymiana ciepła... 15 1.1. Przewodzenie ciepła... 16 1.2. Konwekcja... 17 1.3. Obliczanie strumieni konwekcyjnych powietrza wg Baturina i Eltermana...

Bardziej szczegółowo

mgr inż. Aleksander Demczuk

mgr inż. Aleksander Demczuk ZAGROŻENIE WYBUCHEM mgr inż. Aleksander Demczuk mł. bryg. w stanie spocz. Czy tylko po??? ZAPEWNENIE BEZPIECZEŃSTWA POKÓJ KRYZYS WOJNA REAGOWANIE PRZYGOTOWANIE zdarzenie - miejscowe zagrożenie - katastrofa

Bardziej szczegółowo

GeoDH. Warsztaty Szkoleniowe

GeoDH. Warsztaty Szkoleniowe Promote Geothermal District Heating Systems in Europe Promowanie geotermalnego ciepłownictwa sieciowego w Europie GeoDH Warsztaty Szkoleniowe 13.10.2014 Uniejów Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych 723103

Wymagania edukacyjne Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych 723103 Wymagania edukacyjne PRZEDMIOT Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych KLASA II MPS NUMER PROGRAMU NAUCZANIA (ZAKRES) 723103 1. 2. Podstawowe wiadomości o ch spalinowych

Bardziej szczegółowo

Ewa Zaborowska. projektowanie. kotłowni wodnych. na paliwa ciekłe i gazowe

Ewa Zaborowska. projektowanie. kotłowni wodnych. na paliwa ciekłe i gazowe Ewa Zaborowska projektowanie kotłowni wodnych na paliwa ciekłe i gazowe GDAŃSK 2015 PRZEWODNICZĄCY KOMITETU REDAKCYJNEGO WYDAWNICTWA POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ Janusz T. Cieśliński REDAKTOR PUBLIKACJI NAUKOWYCH

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ

OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ Zadanie badawcze nr 3 realizowane w ramach strategicznego programu badan naukowych i prac rozwojowych

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA Piotr KOWALIK Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Studenckie Koło Naukowe Informatyków KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA 1. Ciekłe układy niejednorodne Ciekły układ niejednorodny

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI str.: Wstęp... 11

SPIS TREŚCI str.: Wstęp... 11 SPIS TREŚCI str.: Wstęp....................................... 11 1. Pompy...................................... 13 1.1. Podział pomp okrętowych....................... 13 1.2. Pompy wyporowe............................

Bardziej szczegółowo

PLAN WYNIKOWY MASZYNOZNAWSTWO OGÓLNE

PLAN WYNIKOWY MASZYNOZNAWSTWO OGÓLNE LN WYNIKOWY MSZYNOZNWSTWO OGÓLNE KLS I technik mechanik o specjalizacji obsługa i naprawa pojazdów samochodowych. Ilość godzin 38 tygodni x 1 godzina = 38 godzin rogram ZS 17/2004/19 2115/MEN 1998.04.16

Bardziej szczegółowo

wiedza o gazie z łupków w Europie

wiedza o gazie z łupków w Europie Środowiskowe aspekty poszukiwań i eksploatacji niekonwencjonalnych złóż węglowodorów amerykańskie doświadczenia i europejskie wyzwania Paweł Poprawa Państwowy Instytut Geologiczny-Państwowy Instytut Badawczy

Bardziej szczegółowo

Jerzy Hadro. PETRO-KONSULT ul. Grota Roweckiego 11/6 30-348 Kraków

Jerzy Hadro. PETRO-KONSULT ul. Grota Roweckiego 11/6 30-348 Kraków 1 Jerzy Hadro PETRO-KONSULT ul. Grota Roweckiego 11/6 30-348 Kraków Niekonwencjonalne złoŝa gazu ziemnego w Polsce, styczeń 2010 ZARYS PREZENTACJI 2 1. ZłoŜa gazu niekonwencjonalnego i gazu z łupków -

Bardziej szczegółowo

ELOKON Polska Sp. z o.o. Bezpieczeństwo pracy przemysłowych urządzeń do procesów cieplnych

ELOKON Polska Sp. z o.o. Bezpieczeństwo pracy przemysłowych urządzeń do procesów cieplnych ELOKON Polska Sp. z o.o. Bezpieczeństwo pracy przemysłowych urządzeń do procesów cieplnych 1. Przemysłowe urządzenia do procesów cieplnych 2. Ocena ryzyka przemysłowych urządzeń do procesów cieplnych 3.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W1 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Układ prezentacji wykładów W1,W2,W3 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Rynek energii. Charakterystyka rynku gazu w Polsce

Rynek energii. Charakterystyka rynku gazu w Polsce 5 Rynek energii Charakterystyka rynku gazu w Polsce Źródła gazu ziemnego w Polsce Dostawy gazu na rynek krajowy, 2010 r. 7% 30% 63% Import z Federacji Rosyjskiej Wydobycie krajowe Import z innych krajów

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Wiadomości wstępne... 7. 1.1. Zadanie wodociągów i pojęcia podstawowe... 7 1.2. Elementy wodociągu... 8 1.3. Schematy wodociągów...

SPIS TREŚCI. 1. Wiadomości wstępne... 7. 1.1. Zadanie wodociągów i pojęcia podstawowe... 7 1.2. Elementy wodociągu... 8 1.3. Schematy wodociągów... Zbigniew Heidrich SPIS TREŚCI 1. Wiadomości wstępne... 7 1.1. Zadanie wodociągów i pojęcia podstawowe... 7 1.2. Elementy wodociągu... 8 1.3. Schematy wodociągów... 9 2. Zapotrzebowanie na wodę... 12 2.1.

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE KRAJU CZY PORADZIMY SOBIE SAMI?

KONFERENCJA BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE KRAJU CZY PORADZIMY SOBIE SAMI? KONFERENCJA BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE KRAJU CZY PORADZIMY SOBIE SAMI? MOŻLIWOŚCI BEZPIECZNEGO PODZIEMNEGO MAGAZYNOWANIA WĘGLOWODORÓW / PALIW W STRUKTURACH GEOLOGICZNYCH NA OBSZARZE POLSKI dr GRZEGORZ

Bardziej szczegółowo