Kształtowanie mikrostruktury i właściwości dwufazowych stopów tytanu α+β w procesie cieplno-plastycznym

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Kształtowanie mikrostruktury i właściwości dwufazowych stopów tytanu α+β w procesie cieplno-plastycznym"

Transkrypt

1 MACIEJ MOTYKA Kształtowanie mikrostruktury i właściwości dwufazowych stopów tytanu α+β w procesie cieplno-plastycznym WPROWADZENIE Kształtowanie plastyczne wyrobów z dwufazowych stopów tytanu realizowane jest najczęściej w procesach przeróbki plastycznej na gorąco kucia swobodnego lub matrycowego. Uzyskanie prognozowanych właściwości mechanicznych zapewnia kontrola kształtowania morfologii mikrostruktury tych stopów w procesach przeróbki plastycznej i obróbki cieplnej. Ze względu na unikatowe efekty przemiany fazowej α+β β (silny rozrost ziarn) często jest to niemożliwe mimo stosowania dodatkowej obróbki cieplnej [1-4]. Duże powinowactwo do tlenu i mała przewodność cieplna oraz duża pojemność cieplna, a także duży wpływ prędkości odkształcania na opory płynięcia plastycznego utrudnia bądź uniemożliwia przeróbkę plastyczną na gorąco stopów tytanu i uzyskanie wymaganej mikrostruktury [3,5]. Stąd duża różnica wartości temperatury na przekroju kształtowanego plastycznie półwyrobu spowodowana dodatkowo różnymi warunkami odkształcania plastycznego (lokalna wartość odkształcenia i prędkości odkształcani. Synergia tych czynników w połączeniu z właściwościami fizycznymi tytanu powoduje tworzenie się obszarów charakteryzujących się różnym składem fazowym (równowagowe fazy α i β, faza martenzytyczna α' (α")), morfologią składników fazowych mikrostruktury (równoosiowa, płytkowa, bi-modaln oraz ich dyspersją (drobno- lub gruboziarniste) i stąd różnymi właściwościami mechanicznymi [6,7]. Kształtowanie wymaganej mikrostruktury dwufazowego stopu tytanu Ti-6Al-4V odkształcanego plastycznie w zakresie temperatury przemiany fazowej α+β β wymaga prawidłowego doboru warunków procesu uwzględniającego efekty zarówno samego odkształcania plastycznego jak również przemian fazowych oraz dynamicznych procesów zdrowienia i rekrystalizacji [8-10]. Dlatego istotną rolę w procesie odkształcania plastycznego stopów tytanu procesie cieplno-plastycznym odgrywa obróbka cieplna prowadzona przed lub/i po odkształcaniu plastycznym. Wstępna obróbka cieplna ma na celu zwiększenie efektów odkształcania plastycznego (rozdrobnienie ziarn). Natomiast celem końcowej obróbki cieplnej jest stabilizacja mikrostruktury (ograniczenie rozrostu ziarn [11-13]. Analiza wyników badań własnych [12 14] pozwala stwierdzić, że dobór warunków procesu cieplno-plastycznego (wstępna obróbka cieplna, stopień odkształcania plastycznego) umożliwia poprawę plastyczności na gorąco stopu Ti-6Al-4V, szczególnie w zakresie małych wartości prędkości odkształcania (charakterystyczne dla zjawiska nadplastyczności strukturalnej). Tabela 1. Skład chemiczny badanych stopów Table 1. Chemical composition titanium alloys examined Zawartość pierwiastków, % Al V Mo Cr Fe Si Ti Ti-6Al-4V 6,78 4, ,18 0,33 reszta Ti-6Al-2Mo-2Cr 6,87-3,16 1,57 0,45 0,65 reszta Wyniki badań dylatometrycznych były podstawą do określenia warunków procesu cieplno-plastycznego stopu Ti-6Al-4V: wstępna obróbka cieplna przesycanie w wodzie z zakresu temperatury stabilności fazy β (1050ºC) lub przemiany fazowej α+β β (950ºC), kucie swobodne (ε 50%) w zakresie temperatury przemiany fazowej α+β β (900ºC) oraz końcowa obróbka cieplna wyżarzanie rekrystalizujące w temperaturze 800ºC/0,5 lub 1 h (rys. 1). Rys. 1. Schemat procesu cieplno-plastycznego stopu Ti-6Al-4V Fig. 1. Scheme thermomechanical process Ti-6Al-4V alloy Dla określenia wpływu stopnia odkształcania w procesie cieplnoplastycznym stopów Ti-6Al-4V i Ti-6Al-2Mo-2Cr stosowano dwa jego warianty (bez końcowej obróbki cieplnej) proces PCP-I (ε 20% rys. 2 oraz PCP-II (ε 50% rys. 2. Przeróbkę plastyczną na gorąco realizowano w WSK PZL-Rzeszów S.A. MATERIAŁ I METODYKA BADAŃ Do badań przyjęto dwufazowe stopy tytanu α+β stosowane w technice lotniczej: Ti-6Al-4V oraz Ti-6Al-2Mo-2Cr (WT3-1) (pręty φ = 16 i 22 mm) (tab. 1). Dr inż. Maciej Motyka Katedra Materiałoznawstwa, Wydział Budowy Maszyn i Lotnictwa, Politechnika Rzeszowska Rys. 2. Schemat procesu cieplno-plastycznego stopów Ti-6Al-4V i Ti- 6Al-4V i Ti 6Al-2Mo-2Cr ze stopniem odkształcania: ε 20 i ε 50% Fig. 2. Scheme thermomechanical processing Ti-6Al-4V and Ti-6Al-4V i Ti 6Al-2Mo-2Cr alloys with forging reduction: ε 20% and ε 50% Nr 1/2009 I NŻYNIERIA M A T E R I A Ł O W A 1

2 Badania mikroskopowe prowadzono przy użyciu mikroskopów: świetlnego (LM) Nikon Epiphot 300 wyposażonego w kamerę cyfrową Nikon DS-1U oraz elektronowego (TEM) Tesla BS540. Próbki do badań metalograficznych przygotowano metodami standardowymi. Do trawienia przygotowanych zgładów stosowano odczynnik Krolla [1]. Parametry stereologiczne mikrostruktury na przekrojach wzdłużnych próbek określono metodami metalografii ilościowej przy zastosowaniu komputerowej analizy obrazu (program Aphelion 3.2). Wyznaczono: - w stopie Ti-6Al-4V o początkowej mikrostrukturze globularnej: średnie rozmiary ziarn fazy α określono powierzchnię względną granicy rozdziału S Vα lub długość boków prostokąta opisanego aα i b α, współczynnik wydłużenia ziarn fazy α f α oraz objętość względną fazy α V Vα.; - w stopie Ti-6Al-2Mo-2Cr o początkowej mikrostrukturze płytkowej: średnie rozmiary ziarn pierwotnej fazy β określono długość boków prostokąta opisanego a βp i b βp, współczynnik wydłużenia ziarn pierwotnej fazy β f βp, średnie rozmiary kolonii płytek fazy α R, średnia grubość płytek fazy α g oraz objętość względną fazy α V Vα. Próby odkształcania plastycznego w zakresie temperatury T = ºC prowadzono w próżni. (p = 0,005 P. Próby wykonano dla prędkości odkształcania ε = s -1 przy użyciu hydraulicznej maszyny wytrzymałościowej Instron Stosowano próbki okrągłe φ = 4 mm o długości pomiarowej l 0 = 3 mm oraz próbki φ = 6 mm i l 0 = 8 mm. Określono wartości maksymalnego naprężenia płynięcia plastycznego σ pm i wydłużenia względnego A. WYNIKI BADAŃ I ICH ANALIZA Mikrostruktura po przesycaniu stopu Ti-6Al-4V z temperatury zakresu stabilnej fazy β oraz przemiany fazowej α+β β (rys. 1) składała się odpowiednio z płytek martenzytycznej fazy α (α ) (rys. 3 lub ziarn fazy α (V Vα = 23,3%) w osnowie martenzytycznej fazy α (α ) (rys. 3. c) d) Rys. 4. Mikrostruktura stopu Ti-6Al-4V po przesycaniu z zakresu temperatury fazy β i odkształcaniu plastycznym w zakresie temperatury przemiany fazowej α+β β (a, oraz wyżarzaniu rekrystalizującym w temperaturze 800ºC w czasie 0,5 h (c) i 1 h (d) Fig. 4. Microstructure Ti-6Al-4V afer quenching from the β phase range, plastic deformation in the α+β β phase transformation range (a, and recrystallization for 0,5 (c) and 1 hour (d) Rys. 3. Mikrostruktura stopu Ti-6Al-4V przesycanie z zakresu temperatury: fazy β (1050ºC) oraz przemiany fazowej α+β β (950ºC) Fig. 3. Microstructure Ti-6Al-4V alloy - quenching from: the β chase (1050ºC) and α+β β phase transformation range (950ºC) Stwierdzono, że przesycanie z temperatury stabilności fazy β i odkształcanie plastyczne w zakresie przemiany fazowej α+β β (rys. 1) prowadzi do uzyskania mikrostruktury złożonej z wydłużonych i odkształconych ziarn pierwotnej fazy α P oddzielonych ziarnami fazy β (rys. 4a,. Wprowadzenie po kuciu wyżarzania rekrystalizującego 800ºC/0,5 lub 1 h powoduje zmianę morfologii ziarn fazy α P zmniejszyło się wydłużenie ziarn oraz obserwowano tworzenie fazy wtórnej α W (rys. 4c). Jednocześnie zwiększenie czasu wyżarzania powoduje zanik odkształconych, wydłużonych ziarn fazy α P tworzą się globularne ziarna fazy α (rys. 4d). Natomiast po przesycaniu z zakresu przemiany fazowej α+β β i następnie kuciu (bądź po samym kuciu) w tym zakresie temperatury (rys. 1) obserwowano mikrostrukturę złożoną z wydłużonych w kierunku odkształcania ziarn pierwotnej fazy α P oraz ziarn przemienionej fazy β prz ze sferoidalnymi cząstkami wtórnej fazy α W o dużej dyspersji (rys. 5. Wyżarzanie rekrystalizujące stosowane po kuciu w procesie cieplno-plastycznym powoduje sferoidyzację ziarn pierwotnej fazy α P oraz rozrost ziarn wtórnej fazy α W (rys. 5. Rys. 5. Mikrostruktura stopu Ti-6Al-4V po przesycaniu z zakresu temperatury przemiany fazowej α+β β i odkształcaniu plastycznym w zakresie temperatury przemiany fazowej α+β β ( oraz wy wyżarzaniu rekrystalizującym w temperaturze 800ºC w czasie 1 h ( Fig. 5. Microstructure Ti-6Al-4V alloy after quenching from the α+β β phase transformation range, plastic deformation in the α+β β phase transformation range ( and recrystallization for 1 hour ( Analiza wyników próby odkształcania stopu Ti-6Al-4V w temperaturze 875ºC z prędkością odkształcania od 10-3 do 10-2 s -1 w zakresie występowania zjawiska nadplastyczności pozwala stwierdzić, że największe wartości wydłużenia A uzyskano dla procesu cieplno-plastycznego złożonego z przesycania z zakresu temperatury stabilności fazy β oraz kucia w zakresie temperatury przemiany fazowej α+β β (rys. 6. Ustalono także, że wyżarzanie rekrystalizujące wprowadzone do procesu cieplno-plastycznego powoduje zmniejszenie wartości wydłużenia w próbie rozciągania. Mniejsza plastyczność stopu jest spowodowana rozrostem ziarn fazy α (rys. 6. Ocena wpływu warunków poszczególnych etapów procesu cieplno-plastycznego (szczegółowo opisana w pracy [12]) wskazuje, że szczególnie ważnym czynnikiem determinującym właściwości nadplastyczne stopu Ti-6Al-4V jest morfologia ziarn fazy α. Największe wydłużenie (A > 1600 %) uzyskano dla stopu z mikrostrukturą cechującą się występowaniem silnie wydłużonymi ziarnami pierwotnej fazy α P (rys. 4. Wydaje się to sprzeczne z podstawowym kryterium nadplastyczności strukturalnej metali - wymóg mikrostruktury równoosiowej. Wyniki dalszych badań [14] pozwoliły jednak stwierdzić, że podczas nagrzewania do temperatury odkształcania i samego odkształcania nadplastycznego odkształcone i wydłużone ziarna fazy α P ulegają fragmentacji i sferoidyzacji 2 I NŻYNIERIA M A T E R I A Ł O W A ROK XXX

3 przekształcają się w równoosiowe ziarna o małych rozmiarach. Sferoidyzacja ziarn fazy α wydaje się również zmniejszać skłonność stopu do rozrostu ziarn (rys. 6). (rys. 7. Ti-6Al-2Mo-2Cr przesycano z zakresu temperatury stabilnej fazy β (1050º) dla uzyskania w mikrostrukturze fazy martenzytycznej α (α ) (rys. 7. Mikrostruktura stopu Ti-6Al-2Mo2Cr po procesie cieplno-mechanicznym (PCP-I i PCP II rys. 2) składała się z wydzieleń fazy α na granicach ziarn pierwotnej fazy β oraz odkształconych i wydłużonych ziarn fazy α w osnowie przemienionej fazy βprz. oraz (rys. 7c,d). W mikrostrukturze nie obserwowano kolonii płytek fazy α, stwierdzono natomiast rozrost ziarn pierwotnej fazy β w porównaniu z przed procesem cieplnoplastycznym. Wyniki analizy ilościowej mikrostruktury pozwoliły ustalić, że większe odkształcenie plastyczne stosowane w procesie cieplno-plastycznym (PCP-II) powoduje większe rozdrobnienie ziarn fazy α oraz większą jej objętość względną w stopie (tab. 2). Rys. 6. Zależność wydłużenia od prędkości odkształcania i współczynnika wydłużenia ziarn fazy αp po wstępnej obróbce cielnej (lub bez) oraz kuciu ( oraz rozmiarów ziarn fazy α po dodatkowym wyżarzaniu rekrystalizującym ( Fig. 6. Dependence elongation on the strain rate and elongation factor αp phase grains after preliminary heat treatment and forging ( and grain size α phase after additional recrystallization ( Rys. 8. Mikrostruktura stopu Ti-6Al-4V - przesycanie z zakresu temperatury fazy β, odkształcanie plastyczne w zakresie temperatury przemiany fazowej α+β β ze stopniem odkształcania: 20 ( i 50% ( Fig. 8. Microstructure Ti-6Al-4V - quenching from the β phase range, plastic deformation in the α+β β range with forging reduction 20 ( and 50% ( Proces cieplno-plastyczny stopu Ti-6Al-4V prowadzi do ukształtowania mikrostruktury złożonej z odkształconych ziarn pierwotnej fazy αp oraz sferoidalnych wydzieleń wtórnej fazy αw o dużej dyspersji w osnowie przemienionej fazy βprz. (rys. 8). Większe odkształcenie w procesie cieplno-plastycznym (PCP-II) powoduje większe rozdrobnienie ziarn αp oraz zwiększenia wartości współczynnika ich wydłużenia f α = 16 dla ε 20% i 21.1 dla ε 50% (tab. 2). Tabela 2. Parametry stereologiczne mikrostruktury stopów Ti-6Al-4V i Ti-6Al-2Mo-2Cr po procesie cieplno-plastycznym Table 2. Stereological parameters microstructure thermomechanically processed Ti-6Al-4V and Ti-6Al-2Mo-2Cr alloys Ti-6Al-4V c) d) Przed procesem Po procesie PCP-I Po procesie PCP-II Ti-6Al-2Mo-2Cr Przed procesem Po procesie PCP-I Po procesie PCP-II Rys. 7. Mikrostruktura stopu Ti-6Al-2Mo-2Cr przed procesem cieplno-plastycznym (, po przesycania z zakresu fazy β ( i odkształcaniu plastycznym w zakresie temperatury przemiany fazowej α+β β ze stopniem odkształcania: 20 (c) i 50% (d) Fig. 7. Microstructure Ti-6Al-2Mo-2Cr alloy before thermomechanical processing (, after quenching from the β phase range ( and after plastic deformation in the α+β β range with forging reduction 20 (c) and 50% (d) Ocenę wpływu stopnia odkształcania w procesie cieplnoplastycznym (rys. 2) prowadzono także dla dwufazowego stopu martenzytycznego o mikrostrukturze płytkowej Ti-6Al-2Mo-2Cr Parametry stereologiczne Vα % Vα % aα, µm bα, µm fα 4,1 51,3 23,2 5,3 3,2 1,1 0, ,1 aβp, µm bβp, µm f βp R, µm g, µm 3,26 1,86 1, Analiza wyników próby statycznej rozciągania badanych stopów tytanu w temperaturze 850 i 925 C, odpowiednio o wartości niższej oraz w zakresie temperatury przemiany fazowej α+β β, wskazuje, że maksymalne naprężenie płynięcia plastycznego σpm zmniejsza się z podwyższeniem temperatury odkształcania i zmniejszeniem prędkości odkształcania (rys. 9a,. Nie stwierdzono znaczącego wpływu stopnia odkształcania w procesie cieplno-plastycznym na wartość naprężenia płynięcia plastycznego σpm w zakresie wartości prędkości odkształcania s-1 oraz na wydłużenie w zakresie wartości prędkości odkształcania s-1 (rys. 9c,d). Istotny wpływ ma natomiast rodzaj procesu cieplnoplastycznego na plastyczność do prędkości odkształcania 10-2 s-1. Uzyskano dla badanych stopów Ti-6Al-4V i Ti-6Al-2Mo-2Cr Nr 1/2009 I N Ż Y N I E R I A M A T E R I A Ł O W A 3

4 maksymalne wartości wydłużenia w próbie rozciągania w temperaturze 850 C, po procesie cieplno-plastycznym PCP-II (ε 50%). Jednocześnie stwierdzono występowanie zjawiska nadplastyczności strukturalnej (rys. 9c,d). c) pierwotnej fazy α P. Sekwencję zmiany mikrostruktury stopów tytanu α+β w zależności od warunków procesu cieplno-plastycznego w poszczególnych jego etapach można wyodrębnić przemiany fazowe i rodzaj mikrostruktury: 1. Wstępna obróbka cieplna: przesycanie z zakresu temperatury stabilnej fazy β przemiana martenzytyczna β α (α ) mikrostruktura α (α ), przesycanie z zakresu temperatury przemiany fazowej α+β β przemiana martenzytyczna β α (α ) + α mikrostruktura: α (α ) + α, 2. Odkształcanie plastyczne w zakresie temperatury przemiany fazowej α+β β przemiana fazowa α β oraz odkształcanie ziarn faz α i β, zarodkowanie i rozrost cząstek wtórnej fazy α W mikrostruktura: odkształcone ziarna fazy pierwotnej α P, obszary przemienionej fazy β prz. z wydzieleniami wtórnej fazy α W, 3. Końcowa obróbka cieplna: wyżarzanie rekrystalizujące fragmentacja, sferoidyzacja i rozrost ziarn fazy α. Opracowane warunki procesu cieplno-plastycznego prowadzą do zmiany morfologii składników fazowych mikrostruktury początkowej stopów Ti-6Al-4V i Ti-6Al-2Mo-2Cr (odpowiednio globularnej i płytkowej). Kształtuje się mikrostruktura złożona z odkształconych ziarn fazy α w osnowie przemienionej fazy β prz.. Zwiększenie stopnia odkształcania (kuci w procesie cieplnoplastycznym zwiększa efektywność rozdrobnienia ziarn w badanych stopach. Jednocześnie proces cieplno-plastyczny i ukształtowanie mikrostruktury powoduje zwiększenie naprężenia płynięcia plastycznego σ pm oraz zmniejszenie plastyczności ze wzrostem prędkości odkształcania w temperaturze 850 C i 925 C niezależnie od morfologii składników fazowych ich mikrostruktury. Duży wpływ stopnia odkształcania w procesie cieplno-plastycznym stopów Ti-6Al-4V i Ti-6Al-2Mo-2Cr stwierdzono dla odkształcania w temperaturze 850ºC z najmniejszą wartością prędkości odkształcania (10-2 s -1 ). Zwiększenie zdolności do większego odkształcenia plastycznego cechuje stopy o dużym rozdrobnieniu ziarn po procesie PCP-II (ε 50%). LITERATURA d) Rys. 9. Zależność σ pm - ε. i A - ε. dla stopów: Ti-6Al-4V (a,c) i Ti-6Al- 2Mo-2Cr (b,d) po procesie cieplno-plastycznym PCP-I (ε = 20%) i PCP-II (ε = 50%) 1) Próba rozciągania w zakresie temperatury występowania zjawiska nadplastyczności strukturalnej stopu Ti-6Al-4V po procesie PCP-II [12] Fig. 9. The σ pm - ε. and A - ε. dependences for Ti-6Al-4V (a,c) and Ti-6Al-2Mo-2Cr (b,d) alloys after processing PCP-I (ε = 20%) and PCP-II (ε = 50%) 1) Tensile tests in fine-grained superplasticity region for Ti-6Al-4V alloy after TMP-II processing [12] PODSUMOWANIE Warunki procesu cieplno-plastycznego oraz efekty odkształcania plastycznego i przemian fazowych α (α ) α+β oraz α+β β determinują wartości parametrów stereologicznych składników fazowych mikrostruktury dwufazowych stopów tytanu Ti-6Al-4V i Ti-6Al-2Mo-2Cr, szczególnie morfologii ziarn i objętości względnej [1] Sieniawski J.: Przemiany fazowe i ocena możliwości kształtowania struktury w wieloskładnikowych stopach tytanu z zawartością Al, Mo, V i Cr. Z. Nauk. Pol. Rzeszowskiej Mechanika, z. 10, Rzeszów (1985). [2] Bylica A., Sieniawski J.: Tytan i jego stopy. PWN, Warszawa (1985). [3] Lütjering G.: Influence processing on microstructure and mechanical properties (α+β) titanium alloys. Mater. Sci. Eng. A243 (1998) [4] Sieniawski J., Filip R., Ziaja W.: The effect microstructure on the mechanical properties two-phase titanium alloys. Materials and Design 18 (1997) [5] Boyer R.R.: An overview on the use titanium in the aerospace industry. Mat. Sci. Eng. A213 (1996) [6] Kubiak K., Sieniawski J.: Development the microstructure and fatigue strength two phase titanium alloys in the processes forging and heat treatment. J. Mat. Proc. Techn. 78 (1998) [7] Bowen A.W., McDarmaid D.S., Partridge P.G.: Effect hightemperature deformation on the texture a two-phase titanium alloy. J. Mat. Sci. 26 (1991) [8] Ding R., Guo Z.X., Wilson A.: Microstructural evolution a Ti-6Al-4V alloy during thermomechanical processing. Mat. Sci. Eng. A327 (2002) [9] Seshacharyulu T., Dutta B.: Influence prior deformation rate on the mechanism β α+β transformation in Ti-6Al-4V. Scripta Materialia 46 (2002) [10] Kubiak K.: Technologiczna plastyczność dwufazowych stopów tytanu odkształcanych na gorąco. Oficyna Wyd. Pol. Rzeszowskiej, Rzeszów (2004). [11] Johnson C.H., Richter S.K., Hamilton C.H., Hoyt J.J.: Static grain growth in a microduplex Ti-6Al-4V alloy. Acta Materialia 47 (1999) [12] Motyka M., Sieniawski J.: The influence thermomechanical process conditions on superplastic behaviour Ti-6Al-4V titanium alloy. Advances in Man. Sci. Techn. 28 (2004) [13] Motyka M., Sieniawski J.: The influence initial plastic deformation on microstructure and hot plasticity α+β titanium alloys. Archives Mat. Sci. Eng. 41 (2010) Motyka M.: Evaluation microstructural transformation during superplastic deformation thermomechanically processed Ti-6Al-4V alloy. Advances in Mat. Sci., 7 (2007) I NŻYNIERIA M A T E R I A Ł O W A ROK XXX

5 Streszczenie / Abstract MOTYKA M. Kształtowanie mikrostruktury i właściwości dwufazowych stopów tytanu α+β w procesie cieplno-plastycznym Kształtowanie mikrostruktury stopów tytanu α+β w szerokim zakresie wynika zarówno z unikatowych cech fizycznych tytanu, efektów przemiany alotropowej Ti α Ti β jak i od warunków odkształcania na gorąco oraz obróbki cieplnej. Morfologia składników fazowych mikrostruktury i właściwości stopów tytanu α+β ulega dużej zmianie, szczególnie po nagrzaniu do temperatury początku przemiany fazowej α+β β i wyższej. Stąd prognozowanie właściwości mechanicznych wyrobów ze stopów tytanu wymaga ich uwzględnienia i prawidłowego doboru warunków obróbki cieplnej i przeróbki plastycznej. W pracy prowadzono badania mikrostruktury i właściwości dwufazowych stopów tytanu Ti-6Al-4V i Ti-6Al-2Mo-2Cr kształtowanych w procesie cieplno-plastycznym. Opracowano warunki oraz wykonano proces cieplnoplastyczny badanych stopów. Ustalono wpływ warunków kolejnych etapów procesu cieplno-plastycznego na plastyczność na gorąco stopów Ti-6Al-4V oraz Ti-6Al-2Mo-2Cr. Próby odkształcania plastycznego na gorąco prowadzono w zakresie wartości temperatury ºC. Stosowano prędkość odkształcania ε. od 10-3 do s -1. Stwierdzono, że warunki procesu cieplno-plastycznego determinują wartości parametrów stereologicznych składników fazowych mikrostruktury i jednocześnie plastyczność na gorąco dwufazowych stopów tytanu α+β. Słowa kluczowe: dwufazowe stopy tytanu, proces cieplno-plastyczny, mikrostruktura, plastyczność na gorąco, nadplastyczność. MOTYKA M. Microstructure and properties development two-phase α+β titanium alloys thermomechanically processed Microstructure development α+β titanium alloys in wide range results from both specific properties titanium, effects allotropic transformation Ti α Ti β and conditions hot deformation and heat treatment. Morphology phase constituents microstructure and properties α+β titanium alloys are being significantly changed especially after heating up to temperature start α+β β or higher. Therefore forecasting mechanical properties products made titanium alloys require mentioned features and proper selection conditions heat treatment and plastic working. Examination microstructure and properties two-phase Ti-6Al-4V and Ti- 6Al-2Mo-2Cr titanium alloys developed in thermomechanical process was conducted. Conditions thermomechanical process examined alloys were elaborated and the process were carried out. The effect conditions following stages thermomechanical process on hot plasticity Ti-6Al-4V and Ti-6Al-2Mo-2Cr alloys was established. Hot deformation tests were conducted in the temperature range ºC and strain rate range s -1. It was found that thermomechanical process conditions determined values stereological parameters phase constituents microstructure and simultaneously hot plasticity α+β titanium alloys. Key words: two-phase titanium alloys, thermomechanical process, microstructure, hot plasticity, superplasticity. Nr 1/2009 I NŻYNIERIA M A T E R I A Ł O W A 5

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si 53/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU

Bardziej szczegółowo

STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI

STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI PL0400058 STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI Instytut Metalurgii Żelaza im. S. Staszica, Gliwice

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA SILUMINU AK20. F. ROMANKIEWICZ 1 Politechnika Zielonogórska,

MODYFIKACJA SILUMINU AK20. F. ROMANKIEWICZ 1 Politechnika Zielonogórska, 42/44 Solidification of Metals and Alloys, Year 2000, Volume 2, Book No. 44 Krzepnięcie Metali i Stopów, Rok 2000, Rocznik 2, Nr 44 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 MODYFIKACJA SILUMINU AK20 F. ROMANKIEWICZ

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WPŁYWU SZYBKOŚCI CHŁODZENIA NA STRUKTURĘ I WŁASNOŚCI STALIWA L21HMF PO REGENERUJĄCEJ OBRÓBCE CIEPLNEJ

ANALIZA WPŁYWU SZYBKOŚCI CHŁODZENIA NA STRUKTURĘ I WŁASNOŚCI STALIWA L21HMF PO REGENERUJĄCEJ OBRÓBCE CIEPLNEJ 73/21 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 21(2/2) ARCHIVES OF FOUNDARY Year 2006, Volume 6, Nº 21 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ANALIZA WPŁYWU SZYBKOŚCI CHŁODZENIA NA STRUKTURĘ I WŁASNOŚCI

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA STALIWA Cr Mo V PO DŁUGOTRWAŁEJ EKSPLOATACJI

OBRÓBKA CIEPLNA STALIWA Cr Mo V PO DŁUGOTRWAŁEJ EKSPLOATACJI 76/18 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 18 (1/2) ARCHIVES OF FOUNDRY Year 2006, Volume 6, N o 18 (1/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 OBRÓBKA CIEPLNA STALIWA Cr Mo V PO DŁUGOTRWAŁEJ EKSPLOATACJI

Bardziej szczegółowo

labmat.prz.edu.pl LABORATORIUM BADAŃ MATERIAŁÓW DLA PRZEMYSŁU LOTNICZEGO Politechnika Rzeszowska ul. W. Pola 2, 35-959 Rzeszów

labmat.prz.edu.pl LABORATORIUM BADAŃ MATERIAŁÓW DLA PRZEMYSŁU LOTNICZEGO Politechnika Rzeszowska ul. W. Pola 2, 35-959 Rzeszów labmat.prz.edu.pl LABORATORIUM BADAŃ MATERIAŁÓW DLA PRZEMYSŁU LOTNICZEGO Politechnika Rzeszowska ul. W. Pola 2, 35-959 Rzeszów Tel.: (17) 854 47 91 Fax: (17) 854 48 32 E-mail: jansien@prz.edu.pl Projekt

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 6 Temat: Stale w stanie ulepszonym cieplnie Łódź 2010 Cel ćwiczenia Zapoznanie się

Bardziej szczegółowo

WŁASNOŚCI TRIBOLOGICZNE STOPÓW Z UKŁADU Ni-Ta-Al-M O DUŻEJ ZAWARTOŚCI WĘGLA

WŁASNOŚCI TRIBOLOGICZNE STOPÓW Z UKŁADU Ni-Ta-Al-M O DUŻEJ ZAWARTOŚCI WĘGLA 3-2012 T R I B O L O G I A 21 Piotr BAŁA *, Janusz KRAWCZYK *, Marcin MADEJ * WŁASNOŚCI TRIBOLOGICZNE STOPÓW Z UKŁADU Ni-Ta-Al-M O DUŻEJ ZAWARTOŚCI WĘGLA THE TRIBOLOGICAL PROPERTIES OF THE ALLOY FROM Ni-Ta-Al-M

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inŝ. A. Weroński POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INśYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium InŜynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 8 Opracowali: dr

Bardziej szczegółowo

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Szybkobieżne Pojazdy Gąsienicowe (15) nr 1, 2002 Stanisław JURA Roman BOGUCKI ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Streszczenie: W części I w oparciu o teorię Bittera określono

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I dr inż. Hanna Smoleńska UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ Równowaga termodynamiczna pojęcie stosowane w termodynamice. Oznacza stan, w którym makroskopowe

Bardziej szczegółowo

Stopy na osnowie fazy międzymetalicznej TiAl i ich obróbka cieplna

Stopy na osnowie fazy międzymetalicznej TiAl i ich obróbka cieplna Stopy na osnowie fazy międzymetalicznej TiAl i ich obróbka TiAl intermetallic phase based alloys and their heat treatment prof. dr hab. inż. Wojciech SZKLINIARZ Wojciech Szkliniarz Politechnika Śląska,

Bardziej szczegółowo

UDARNOŚĆ STALIWA L15G W TEMPERATURZE -40 C. RONATOSKI Jacek, ABB Zamech Elbląg, GŁOWNIA Jan, AGH Kraków

UDARNOŚĆ STALIWA L15G W TEMPERATURZE -40 C. RONATOSKI Jacek, ABB Zamech Elbląg, GŁOWNIA Jan, AGH Kraków 35/38 Solidification of Metals and Alloys, No. 38, 1998 Krzepnięcie Metali i Stopów, nr 38, 1998 PAN KATOWICE PL ISSN 0208-9386 UDARNOŚĆ STALIWA L15G W TEMPERATURZE -40 C RONATOSKI Jacek, ABB Zamech Elbląg,

Bardziej szczegółowo

OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE SZARYM

OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE SZARYM 5/22 Archives of Foundry, Year 6, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 6, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-538 OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE

Bardziej szczegółowo

WŁAŚCIWOŚCI TRIBOLOGICZNE WARSTW DUPLEX WYTWARZANYCH W PROCESIE TYTANOWANIA PRÓŻNIOWEGO NA STALI NARZĘDZIOWEJ POKRYTEJ STOPEM NIKLU

WŁAŚCIWOŚCI TRIBOLOGICZNE WARSTW DUPLEX WYTWARZANYCH W PROCESIE TYTANOWANIA PRÓŻNIOWEGO NA STALI NARZĘDZIOWEJ POKRYTEJ STOPEM NIKLU 4-2011 T R I B O L O G I A 125 Ewa KASPRZYCKA *,**, Bogdan BOGDAŃSKI **, Jan TACIKOWSKI **, Jan SENATORSKI **, Dominik SMOLIŃSKI *** WŁAŚCIWOŚCI TRIBOLOGICZNE WARSTW DUPLEX WYTWARZANYCH W PROCESIE TYTANOWANIA

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13, Data wydania: 22 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Obróbka cieplna stali

Obróbka cieplna stali Obróbka cieplna stali Obróbka cieplna stopów: zabiegi cieplne, które mają na celu nadanie im pożądanych cech mechanicznych, fizycznych lub chemicznych przez zmianę struktury stopu. Podstawowe etapy obróbki

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 4/N. Laboratorium Materiały Metaliczne II. Opracowała: dr Hanna de Sas Stupnicka

ĆWICZENIE Nr 4/N. Laboratorium Materiały Metaliczne II. Opracowała: dr Hanna de Sas Stupnicka POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inż. A. Weroński Laboratorium Materiały Metaliczne II ĆWICZENIE Nr 4/N Opracowała:

Bardziej szczegółowo

Mikrostruktura wybranych implantów stomatologicznych w mikroskopie świetlnym i skaningowym mikroskopie elektronowym

Mikrostruktura wybranych implantów stomatologicznych w mikroskopie świetlnym i skaningowym mikroskopie elektronowym WYśSZA SZKOŁA INśYNIERII DENTYSTYCZNEJ IM. PROF. MEISSNERA W USTRONIU WYDZIAŁ INśYNIERII DENTYSTYCZNEJ Mikrostruktura wybranych implantów stomatologicznych w mikroskopie świetlnym i skaningowym mikroskopie

Bardziej szczegółowo

ATLAS STRUKTUR. Ćwiczenie nr 25 Struktura i właściwości materiałów kompozytowych

ATLAS STRUKTUR. Ćwiczenie nr 25 Struktura i właściwości materiałów kompozytowych ATLAS STRUKTUR Ćwiczenie nr 25 Struktura i właściwości materiałów kompozytowych Rys. 1. Mikrostruktura podeutektycznego stopu aluminium-krzem AK7. Pomiędzy dendrytami roztworu stałego krzemu w aluminium

Bardziej szczegółowo

Budowa stopów. (układy równowagi fazowej)

Budowa stopów. (układy równowagi fazowej) Budowa stopów (układy równowagi fazowej) Równowaga termodynamiczna Stopy metali są trwałe w stanie równowagi termodynamicznej. Równowaga jest osiągnięta, gdy energia swobodna układu uzyska minimum lub

Bardziej szczegółowo

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera ANALIZA POŁĄCZENIA WARSTW CERAMICZNYCH Z PODBUDOWĄ METALOWĄ Promotor: Prof. zw. dr hab. n. tech. MACIEJ HAJDUGA Tadeusz Zdziech CEL PRACY Celem

Bardziej szczegółowo

Mariusz WALCZAK Mariusz WAŚKOWICZ Jarosław BIENIAŚ. 1. Wprowadzenie. 2. Metodyka badań

Mariusz WALCZAK Mariusz WAŚKOWICZ Jarosław BIENIAŚ. 1. Wprowadzenie. 2. Metodyka badań Mariusz WALCZAK Mariusz WAŚKOWICZ Jarosław BIENIAŚ CHARAKTERYSTYKA MIKROSTRUKTURALNA WYBRANYCH MATERIAŁÓW TYTANOWYCH STOSOWANYCH W PROTETYCE STOMATOLOGICZNEJ PROFILE MICROSTRUCTURAL OF CHOSEN MATERIALS

Bardziej szczegółowo

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu POLITECHNIKA ŚLĄSKA ZESZYTY NAUKOWE NR 1676 SUB Gottingen 7 217 872 077 Andrzej PUSZ 2005 A 12174 Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych

Bardziej szczegółowo

Recenzja Pracy Doktorskiej

Recenzja Pracy Doktorskiej Politechnika Częstochowska Wydział Inżynierii Produkcji i Technologii Materiałów Instytut Inżynierii Materiałowej Dr hab. inż. Michał Szota, Prof. P.Cz. Częstochowa, 15.10.2014 roku Recenzja Pracy Doktorskiej

Bardziej szczegółowo

Instytut Spawalnictwa SPIS TREŚCI

Instytut Spawalnictwa SPIS TREŚCI Tytuł: Makroskopowe i mikroskopowe badania metalograficzne materiałów konstrukcyjnych i ich połączeń spajanych Opracował: pod redakcją dr. hab. inż. Mirosława Łomozika Rok wydania: 2009 Wydawca: Instytut

Bardziej szczegółowo

KRYSTALIZACJA SILUMINU AK20 PO MODYFIKACJI FOSFOREM I SODEM

KRYSTALIZACJA SILUMINU AK20 PO MODYFIKACJI FOSFOREM I SODEM 12/38 Solidification of Metals and Alloys, No. 38, 1998 Krzepnięcie Metali i Stopów, nr 38, 1998 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 KRYSTALIZACJA SILUMINU AK20 PO MODYFIKACJI FOSFOREM I SODEM Franciszek BINCZYK,

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 6 Temat: Hartowność. Próba Jominy`ego Łódź 2010 WSTĘP TEORETYCZNY Pojęcie hartowności

Bardziej szczegółowo

WPŁYW SPAWANIA NA ROZKŁAD TWARDOŚCI W ZŁĄCZU SPAWANYM NA PRZYKŁADZIE STOPU AW-7020

WPŁYW SPAWANIA NA ROZKŁAD TWARDOŚCI W ZŁĄCZU SPAWANYM NA PRZYKŁADZIE STOPU AW-7020 Krzysztof Dudzik Akademia Morska w Gdyni WPŁYW SPAWANIA NA ROZKŁAD TWARDOŚCI W ZŁĄCZU SPAWANYM NA PRZYKŁADZIE STOPU AW-7020 W artykule przedstawiono wyniki badań rozkładu twardości w złączu spawanym łukowo

Bardziej szczegółowo

Materiały metalowe. Wpływ składu chemicznego na struktur i własnoci stali. Wpływ składu chemicznego na struktur stali niestopowych i niskostopowych

Materiały metalowe. Wpływ składu chemicznego na struktur i własnoci stali. Wpływ składu chemicznego na struktur stali niestopowych i niskostopowych i własnoci stali Prezentacja ta ma na celu zaprezentowanie oraz przyblienie wiadomoci o wpływie pierwiastków stopowych na struktur stali, przygotowaniu zgładów metalograficznych oraz obserwacji struktur

Bardziej szczegółowo

MIKROSTRUKTURA NADSTOPÓW IN 519 PO PRZESYCANIU. W. JASIŃSKI Instytut Inżynierii Materiałowej, Politechnika Szczecińska Al. Piastów 17, 70-310 Szczecin

MIKROSTRUKTURA NADSTOPÓW IN 519 PO PRZESYCANIU. W. JASIŃSKI Instytut Inżynierii Materiałowej, Politechnika Szczecińska Al. Piastów 17, 70-310 Szczecin 26/12 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2004, Rocznik 4, Nr 12 Archives of Foundry Year 2004, Volume 4, Book 12 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 MIKROSTRUKTURA NADSTOPÓW IN 519 PO PRZESYCANIU W. JASIŃSKI Instytut

Bardziej szczegółowo

Wpracy przedstawiono wyniki

Wpracy przedstawiono wyniki Oleje hartownicze analiza zdolności chłodzącej prof. dr hab. inż. Henryk Adrian KIEROWNIK PRACOWNI METALOGRAFII ILOŚCIOWEJ I MODELOWANIA OBRÓBKI CIEPLNEJ NA WYDZIALE INŻYNIERII METALI I INFORMATYKI PRZEMYSŁOWEJ

Bardziej szczegółowo

Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych

Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych Scientific Works of Institute of Ceramics and Building Materials Nr 13 ISSN 1899-3230 Rok VI Warszawa Opole 2013 Teksty publikowane w Pracach Instytutu Ceramiki

Bardziej szczegółowo

SYNTEZA NONOCZĄSTEK WĘGLIKA WANADU W ŻELIWIE SFEROIDALNYM. Wydział Metalurgii AGH, 30-059 Kraków ul. Mickiewicza 30

SYNTEZA NONOCZĄSTEK WĘGLIKA WANADU W ŻELIWIE SFEROIDALNYM. Wydział Metalurgii AGH, 30-059 Kraków ul. Mickiewicza 30 94/18 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 18 (2/2) ARCHIVES OF FOUNDRY Year 2006, Volume 6, N o 18 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 SYNTEZA NONOCZĄSTEK WĘGLIKA WANADU W ŻELIWIE SFEROIDALNYM

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ODDZIAŁYWANIA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ NA STABILIZACJĘ WYBRANYCH WŁAŚCIWOŚCI WALCÓW HUTNICZYCH

ANALIZA ODDZIAŁYWANIA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ NA STABILIZACJĘ WYBRANYCH WŁAŚCIWOŚCI WALCÓW HUTNICZYCH 54/19 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 19 Archives of Foundry Year 2006, Volume 6, Book 19 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 ANALIZA ODDZIAŁYWANIA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ NA STABILIZACJĘ

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: PROJEKTOWANIE PROCESÓW OBRÓBKI PLASTYCZNEJ II Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności APWiR Rodzaj zajęć: projekt I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA ZMIAN STRUKTURALNYCH W WARSTWIE POŁĄCZENIA SPAJANYCH WYBUCHOWO BIMETALI

CHARAKTERYSTYKA ZMIAN STRUKTURALNYCH W WARSTWIE POŁĄCZENIA SPAJANYCH WYBUCHOWO BIMETALI Mariusz Prażmowski 1, Henryk Paul 1,2, Fabian Żok 1,3, Aleksander Gałka 3, Zygmunt Szulc 3 1 Politechnika Opolska, ul. Mikołajczyka 5, Opole. 2 Instytut Metalurgii i Inżynierii Materiałowej PAN, ul. Reymonta

Bardziej szczegółowo

ZMIANY MIKROSTRUKTURY ODLEWANYCH ODŚRODKOWO RUR KATALITYCZNYCH

ZMIANY MIKROSTRUKTURY ODLEWANYCH ODŚRODKOWO RUR KATALITYCZNYCH 47/4 Archives of Foundry, Year 2002, Volume 2, 4 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2002, Rocznik 2, Nr 4 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ZMIANY MIKROSTRUKTURY ODLEWANYCH ODŚRODKOWO RUR KATALITYCZNYCH W. JASIŃSKI

Bardziej szczegółowo

Andrzej WROŻYNA, Roman KUZIAK. Instytut Metalurgii Żelaza

Andrzej WROŻYNA, Roman KUZIAK. Instytut Metalurgii Żelaza Prace IMŻ 3 (2012) 17 Andrzej WROŻYNA, Roman KUZIAK Instytut Metalurgii Żelaza OPRACOWANIE TECHNOLOGII PRODUKCJI ODKUWEK DLA PRZEMYSŁU MOTORYZACYJNEGO ZE STALI WĘGLOWYCH I ŚREDNIOSTOPOWYCH Z ZASTOSOWANIEM

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11 Dobór materiałów konstrukcyjnych cz. 11 dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania Wydział Mechaniczny, Politechnika Gdańska Materiały edukacyjne Zbiornik ciśnieniowy Część I Ashby

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 6 STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA *

Ćwiczenie 6 STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA * Ćwiczenie 6 1. CEL ĆWICZENIA TATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA * Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z przebiegiem próby rozciągania i wielkościami wyznaczanymi podczas tej próby. 2. WIADOMOŚCI PODTAWOWE Próba

Bardziej szczegółowo

STOPY Z PAMIĘCIA KSZTAŁTU

STOPY Z PAMIĘCIA KSZTAŁTU STOPY Z PAMIĘCIA KSZTAŁTU NiTi 53-57% Ni, Ti50Ni48,5Co1,5 Przemiana martenzytyczna termosprężysta: wyniku wzajemnego dopasowania sieci macierzystej i tworzącego się martenzytu zachodzi odkształcenie sprężyste.

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW PRÓBA UDARNOŚCI METALI Opracował: Dr inż. Grzegorz Nowak Gliwice

Bardziej szczegółowo

Recenzja. (podstawa opracowania: pismo Dziekana WIPiTM: R-WIPiTM-249/2014 z dnia 15 maja 2014 r.)

Recenzja. (podstawa opracowania: pismo Dziekana WIPiTM: R-WIPiTM-249/2014 z dnia 15 maja 2014 r.) Prof. dr hab. Mieczysław Jurczyk Politechnika Poznańska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Instytut Inżynierii Materiałowej Poznań, 2014-06-02 Recenzja rozprawy doktorskiej p. mgr inż. Sebastiana Garusa

Bardziej szczegółowo

dr inż n.techn., Tadeusz Z. Woźniak Wydział Technologiczny, Instytut Informatyki imechatroniki bud. B.. pokój 4)

dr inż n.techn., Tadeusz Z. Woźniak Wydział Technologiczny, Instytut Informatyki imechatroniki bud. B.. pokój 4) dr inż n.techn., Tadeusz Z. Woźniak Wydział Technologiczny, Instytut Informatyki imechatroniki bud. B.. pokój 4) Adres email: tadeusz.wozniak@byd.pl, tzwozniak@wp.pl 1. Wykształcenie (lata studiów, uczelnia,

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO Jakościowe porównanie głównych własności stali Tabela daje jedynie wskazówki, by ułatwić dobór stali. Nie uwzględniono tu charakteru obciążenia narzędzia wynikającego

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWY NR 128. Stanis³aw Mroziñski

ROZPRAWY NR 128. Stanis³aw Mroziñski UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY IM. JANA I JÊDRZEJA ŒNIADECKICH W BYDGOSZCZY ROZPRAWY NR 128 Stanis³aw Mroziñski STABILIZACJA W ASNOŒCI CYKLICZNYCH METALI I JEJ WP YW NA TRWA OŒÆ ZMÊCZENIOW BYDGOSZCZ

Bardziej szczegółowo

2. Studium literatury

2. Studium literatury Kształtowanie struktury i własności użytkowych umacnianej wydzieleniowo miedzi tytanowej 2. Studium literatury 2.1. Struktura stopów CuTi Obecnie miedź i jej stopy są szeroko stosowane w wielu gałęziach

Bardziej szczegółowo

-Special. Ceny wraz z dopłatą surowcową Prices without any addition new! Ø 32 Strona/Page 4,5. Black Panther DN 630 +

-Special. Ceny wraz z dopłatą surowcową Prices without any addition new! Ø 32 Strona/Page 4,5. Black Panther DN 630 + P O L S K A -Special SP102-1/2014-PL/GB Frezy HDS HDS-Endmills Wysokowydajna alternatywa dla konwencjonalnych frezów HSS i frezów pełnowęglikowych. The powerful alternative compared with conventional H.S.S.-and

Bardziej szczegółowo

Dorota Kunkel. WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej

Dorota Kunkel. WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej Dorota Kunkel Implant wszystkie przyrządy medyczne wykonywane z jednego lub więcej biomateriałów, które mogą być umiejscowione wewnątrz organizmu, jak też częściowo lub całkowicie pod powierzchnią nabłonka

Bardziej szczegółowo

Technologia obróbki cieplnej. Grzanie i ośrodki grzejne

Technologia obróbki cieplnej. Grzanie i ośrodki grzejne Technologia obróbki cieplnej Grzanie i ośrodki grzejne Grzanie: nagrzewanie i wygrzewanie Dobór czasu grzania Rodzaje ośrodków grzejnych Powietrze Ośrodki gazowe Złoża fluidalne Kąpiele solne: sole chlorkowe

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. inż. Wiera Oliferuk profesor nadzwyczajny

Prof. dr hab. inż. Wiera Oliferuk profesor nadzwyczajny Prof. dr hab. inż. Wiera Oliferuk profesor nadzwyczajny 1. Tytuł naukowy (dziedzina, data nadania): profesor nauk technicznych, tytuł nadany przez Prezydenta RP 25 września 2009 roku; 2. Stopień naukowy

Bardziej szczegółowo

WPŁYW TWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ NA ODPORNOŚĆ STALIWA HADFIELDA NA ŚCIERANIE

WPŁYW TWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ NA ODPORNOŚĆ STALIWA HADFIELDA NA ŚCIERANIE 1-2013 PROBLEMY EKSPLOATACJI 127 Kazimierz BOLANOWSKI Politechnika Świętokrzyska, Kielce WPŁYW TWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ NA ODPORNOŚĆ STALIWA HADFIELDA NA ŚCIERANIE Słowa kluczowe Staliwo Hadfielda,

Bardziej szczegółowo

KONSTRUKCYJNE MATERIAŁY KOMPOZYTOWE PRZEZNACZONE DO WYSOKOOBCIĄŻONYCH WĘZŁÓW TARCIA

KONSTRUKCYJNE MATERIAŁY KOMPOZYTOWE PRZEZNACZONE DO WYSOKOOBCIĄŻONYCH WĘZŁÓW TARCIA II Konferencja: Motoryzacja-Przemysł-Nauka ; Ministerstwo Gospodarki, dn. 26 listopada 2014 KONSTRUKCYJNE MATERIAŁY KOMPOZYTOWE PRZEZNACZONE DO WYSOKOOBCIĄŻONYCH WĘZŁÓW TARCIA Dr hab. inż. Jerzy Myalski

Bardziej szczegółowo

WPŁYW OBRÓBKI CIEPLNEJ NA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE STALIWA GS-20Mn5 PRZEZNACZONEGO DO PRACY W OBNIŻONEJ TEMPERATURZE

WPŁYW OBRÓBKI CIEPLNEJ NA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE STALIWA GS-20Mn5 PRZEZNACZONEGO DO PRACY W OBNIŻONEJ TEMPERATURZE PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA Tom XLIX Rok 2009 Zeszyt 2 WPŁYW OBRÓBKI CIEPLNEJ NA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE STALIWA GS-20Mn5 PRZEZNACZONEGO DO PRACY W OBNIŻONEJ TEMPERATURZE EFFECT OF HEAT TREATMENT ON THE

Bardziej szczegółowo

OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI

OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI Inżynieria Rolnicza 6(131)/2011 OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI Leonard Woroncow, Ewa Wachowicz Katedra Automatyki, Politechnika Koszalińska Streszczenie. W pracy przedstawiono wyniki

Bardziej szczegółowo

NAPRĘŻENIA WŁASNE W STALI C45 NADTAPIANEJ LASEROWO

NAPRĘŻENIA WŁASNE W STALI C45 NADTAPIANEJ LASEROWO 5/19 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 19 Archives of Foundry Year 2006, Volume 6, Book 19 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 NAPRĘŻENIA WŁASNE W STALI C45 NADTAPIANEJ LASEROWO A. BYLICA 1, W.

Bardziej szczegółowo

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI Opracował: Paweł Urbańczyk Zawiercie, marzec 2012 1 Charakterystyka stali stosowanych w energetyce

Bardziej szczegółowo

Wpływ kierunku walcowania blach ze stali obrobionej termomechanicznie na jakość złączy spawanych

Wpływ kierunku walcowania blach ze stali obrobionej termomechanicznie na jakość złączy spawanych Jacek Górka Grzegorz Miler Wpływ kierunku walcowania blach ze stali obrobionej termomechanicznie na jakość złączy spawanych Influence of the rolling direction of the metal steel sheet with thermo-mechanical

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI Dr inż. Danuta MIEDZIŃSKA, email: dmiedzinska@wat.edu.pl Dr inż. Robert PANOWICZ, email: Panowicz@wat.edu.pl Wojskowa Akademia Techniczna, Katedra Mechaniki i Informatyki Stosowanej MODELOWANIE WARSTWY

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2)

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) Posiadane uprawnienia: ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO NR AB 120 wydany przez Polskie Centrum Akredytacji Wydanie nr 5 z 18 lipca 2007

Bardziej szczegółowo

3. Stopy żelaza z węglem

3. Stopy żelaza z węglem 3. Stopy żelaza z węglem 3.1. Charakterystyka żelaza Żelazo jest pierwiastkiem metalicznym o temperaturze topnienia 1534 C i temperaturze wrzenia 3070 C. W przyrodzie występuje głównie w postaci tlenków,

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE CYKLICZNEGO UMOCNIENIA LUB OSŁABIENIA METALI W WARUNKACH OBCIĄŻENIA PROGRAMOWANEGO

ZAGADNIENIE CYKLICZNEGO UMOCNIENIA LUB OSŁABIENIA METALI W WARUNKACH OBCIĄŻENIA PROGRAMOWANEGO acta mechanica et automatica, vol.5 no. () ZAGADNIENIE CYKLICZNEGO UMOCNIENIA LUB OSŁABIENIA METALI W WARUNKACH OBCIĄŻENIA PROGRAMOWANEGO Stanisław MROZIŃSKI *, Józef SZALA * * Instytut Mechaniki i Konstrukcji

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu techniki perforacji blach na jakość i właściwości wyrobu

Analiza wpływu techniki perforacji blach na jakość i właściwości wyrobu Obróbka Plastyczna Metali t. XVIII nr 3 (2007) Dr inŝ. Wacław MUZYKIEWICZ Mgr inŝ. Andrzej ŁACH Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Metali NieŜelaznych, Kraków Analiza wpływu techniki perforacji blach

Bardziej szczegółowo

Recenzja rozprawy doktorskiej Pani mgr Neonily Levintant-Zayonts p.t. Wpływ implantacji jonowej na własności materiałów z pamięcią kształtu typu NiTi.

Recenzja rozprawy doktorskiej Pani mgr Neonily Levintant-Zayonts p.t. Wpływ implantacji jonowej na własności materiałów z pamięcią kształtu typu NiTi. Prof. dr hab. inż. Lech Dietrich Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN ul. A. Pawińskiego 5B 02-106 Warszawa Warszawa, 2010-10-26 Recenzja rozprawy doktorskiej Pani mgr Neonily Levintant-Zayonts

Bardziej szczegółowo

4. Wyniki bada uzupełniaj cych własno ci stali szybkotn cych

4. Wyniki bada uzupełniaj cych własno ci stali szybkotn cych 4. Wyniki bada uzupełniaj cych własno ci stali szybkotn cych 4.1. Wyniki bada twardo ci Pomiarów twardo ci stali w skali C Rockwella dokonano na przekroju próbek poddanych uprzednio badaniu współczynnika

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE TECHNIKI SYMULACJI W BADANIACH WŁASNOŚCI PLASTYCZNYCH RÓŻNYCH OBSZARÓW STREFY WPŁYWU CIEPŁA STALI P91

WYKORZYSTANIE TECHNIKI SYMULACJI W BADANIACH WŁASNOŚCI PLASTYCZNYCH RÓŻNYCH OBSZARÓW STREFY WPŁYWU CIEPŁA STALI P91 PL0800180 WYKORZYSTANIE TECHNIKI SYMULACJI W BADANIACH WŁASNOŚCI PLASTYCZNYCH RÓŻNYCH OBSZARÓW STREFY WPŁYWU CIEPŁA STALI P91 MIROSŁAW ŁOMOZIK Instytut Spawalnictwa, Gliwice Omówiono zjawiska strukturalne

Bardziej szczegółowo

WPŁYW TARCIA NA NIERÓWNOMIERNOŚĆ ODKSZTAŁCEŃ WYROBU W PROCESIE KUCIA SOBODNEGO

WPŁYW TARCIA NA NIERÓWNOMIERNOŚĆ ODKSZTAŁCEŃ WYROBU W PROCESIE KUCIA SOBODNEGO 4-2003 T R I B O L O G I A 287 Piotr Lacki WPŁYW TARCIA NA NIERÓWNOMIERNOŚĆ ODKSZTAŁCEŃ WYROBU W PROCESIE KUCIA SOBODNEGO THE INFLUENCE OF FRICTION ON STRAIN HETEROGENEITY OF A PRODUCT IN AN OPEN DIE FORGING

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WŁAŚCIWOŚCI MIKROMECHANICZNYCH I TRIBOLOGICZNYCH POWŁOK NANOKOMPOZYTOWYCH nc-wc/a-c I Nc-WC/a-C:H

ANALIZA WŁAŚCIWOŚCI MIKROMECHANICZNYCH I TRIBOLOGICZNYCH POWŁOK NANOKOMPOZYTOWYCH nc-wc/a-c I Nc-WC/a-C:H 3-2010 T R I B O L O G I A 135 Marcin KOT *, Tomasz MOSKALEWICZ **, Bogdan WENDLER ***, Aleksandra CZYRSKA-FILEMONOWICZ **, Wiesław RAKOWSKI *, Sławomir ZIMOWSKI * ANALIZA WŁAŚCIWOŚCI MIKROMECHANICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład VI Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Właściwości materiałów -wprowadzenie 2. Statyczna próba rozciągania.

Bardziej szczegółowo

Metoda lokalnej obróbki ciejplnej odlewów ze stopów Al-Si

Metoda lokalnej obróbki ciejplnej odlewów ze stopów Al-Si 140 Solidification or Metais and Alloys Krupniecie Metali i Stop6w, 16 PL ISSN 0208-9386 Metoda lokalnej obróbki ciejplnej odlewów ze stopów Al-Si Mieczysław Kaczorawski Instytut Technonogii Bezwiórowych,,

Bardziej szczegółowo

DIGITALIZACJA GEOMETRII WKŁADEK OSTRZOWYCH NA POTRZEBY SYMULACJI MES PROCESU OBRÓBKI SKRAWANIEM

DIGITALIZACJA GEOMETRII WKŁADEK OSTRZOWYCH NA POTRZEBY SYMULACJI MES PROCESU OBRÓBKI SKRAWANIEM Dr inż. Witold HABRAT, e-mail: witekhab@prz.edu.pl Politechnika Rzeszowska, Wydział Budowy Maszyn i Lotnictwa Dr hab. inż. Piotr NIESŁONY, prof. PO, e-mail: p.nieslony@po.opole.pl Politechnika Opolska,

Bardziej szczegółowo

Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji?

Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji? Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji? Energia Zdolność do wykonywania pracy lub do produkowania ciepła Praca objętościowa praca siła odległość 06_73 P F A W F h N m J P F A Area A ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Rury stalowe. Rury precyzyjne Form 220 i 370

Rury stalowe. Rury precyzyjne Form 220 i 370 Rury stalowe Rury precyzyjne Form 220 i 370 Produkowane przez Ruukki precyzyjne rury typu Form są przeznaczone do zastosowań, w których wymagana jest doskonała formowalność, spawalność, wytrzymałość, dokładność

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE ANALIZY WSKAŹNIKÓW ZDOLNOŚCI DO OPTYMALIZACJI PROCESU WYTWARZANIA MASY FORMIERSKIEJ

WYKORZYSTANIE ANALIZY WSKAŹNIKÓW ZDOLNOŚCI DO OPTYMALIZACJI PROCESU WYTWARZANIA MASY FORMIERSKIEJ 168/18 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 18 (2/2) ARCHIVES OF FOUNDRY Year 2006, Volume 6, N o 18 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WYKORZYSTANIE ANALIZY WSKAŹNIKÓW ZDOLNOŚCI DO OPTYMALIZACJI

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ POLITECHNIKA ŁÓDZKA ul. Żeromskiego 116 90-924 Łódź KATEDRA BUDOWNICTWA BETONOWEGO NIP: 727 002 18 95 REGON: 000001583 LABORATORIUM BADAWCZE MATERIAŁÓW I KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH Al. Politechniki 6 90-924

Bardziej szczegółowo

THE INFLUENCE OF THE STEEL CHEMICAL COMPOSITION ONTO THE POSSIBILITIES OF USING IT IN THE PROCESS OF COLD SHAPING

THE INFLUENCE OF THE STEEL CHEMICAL COMPOSITION ONTO THE POSSIBILITIES OF USING IT IN THE PROCESS OF COLD SHAPING TRANSPORT PROBLEMS 2007 PROBLEMY TRANSPORTU Tom 2 Zeszyt 3 Maciej BOLDYS*, Marcin STAŃCZYK Silesian University of Technology, Faculty of Transport Krasińskiego St. 8, 40-019 Katowice, Poland *Corresponding

Bardziej szczegółowo

WPŁYW GRADIENTU TEMPERATURY NA WSPÓŁCZYNNIK PRZEWODZENIA CIEPŁA

WPŁYW GRADIENTU TEMPERATURY NA WSPÓŁCZYNNIK PRZEWODZENIA CIEPŁA ROCZNIKI INŻYNIERII BUDOWLANEJ ZESZYT 10/2010 Komisja Inżynierii Budowlanej Oddział Polskiej Akademii Nauk w Katowicach WPŁYW GRADIENTU TEMPERATURY NA WSPÓŁCZYNNIK PRZEWODZENIA CIEPŁA Andrzej MARYNOWICZ

Bardziej szczegółowo

The development of the technological process in an integrated computer system CAD / CAM (SerfCAM and MTS) with emphasis on their use and purpose.

The development of the technological process in an integrated computer system CAD / CAM (SerfCAM and MTS) with emphasis on their use and purpose. mgr inż. Marta Kordowska, dr inż. Wojciech Musiał; Politechnika Koszalińska, Wydział: Mechanika i Budowa Maszyn; marteczka.kordowska@vp.pl wmusiał@vp.pl Opracowanie przebiegu procesu technologicznego w

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH Scientific Bulletin of Che lm Section of Technical Sciences No. 1/2008 WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH WE WSPÓŁRZĘDNOŚCIOWEJ TECHNICE POMIAROWEJ MAREK MAGDZIAK Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji, Politechnika

Bardziej szczegółowo

Badania kompozytu wytworzonego w wyniku reakcji ciekłego Al ze stałym Ti

Badania kompozytu wytworzonego w wyniku reakcji ciekłego Al ze stałym Ti AMME 2002 11th Badania kompozytu wytworzonego w wyniku reakcji ciekłego Al ze stałym Ti P. Zagierski University of Oslo, Centre for Materials Science Gaustadalleen 21, 0349 Oslo, Norwegia Dla potrzeb norweskiego

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałowe II Wykład 3 Technologia hartowania stali

Technologie Materiałowe II Wykład 3 Technologia hartowania stali KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ I SPAJANIA ZAKŁAD INŻYNIERII SPAJANIA Technologie Materiałowe II Wykład 3 Technologia hartowania stali dr hab. inż. Jerzy Łabanowski, prof.nadzw. PG Kierunek studiów: Inżynieria

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 9 BADANIA POWIERZCHNI PĘKANIA MATERIAŁÓW INŻYNIERSKICH *

Ćwiczenie 9 BADANIA POWIERZCHNI PĘKANIA MATERIAŁÓW INŻYNIERSKICH * Ćwiczenie 9 1. CEL ĆWICZENIA BADANIA POWIERZCHNI PĘKANIA MATERIAŁÓW INŻYNIERSKICH * Celem ćwiczenia jest poznanie strukturalnych oraz eksploatacyjnych przyczyn dekohezji materiałów inżynierskich oraz metodyki

Bardziej szczegółowo

ODPORNOŚĆ NA ZUŻYCIE ŚCIERNE WARSTW WYTWARZANYCH METODĄ LASEROWO-MECHANICZNĄ 1. WSTĘP

ODPORNOŚĆ NA ZUŻYCIE ŚCIERNE WARSTW WYTWARZANYCH METODĄ LASEROWO-MECHANICZNĄ 1. WSTĘP Inżynieria Maszyn, R. 16, z. 4, 2011 obróbka laserowa, nagniatanie powierzchniowe, obróbka hybrydowa, zużycie ścierne Joanna RADZIEJEWSKA 1 Norbert RADEK 2 ODPORNOŚĆ NA ZUŻYCIE ŚCIERNE WARSTW WYTWARZANYCH

Bardziej szczegółowo

BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Właściwości Fizyczne (gęstość, ciepło właściwe, rozszerzalność

Bardziej szczegółowo

Wpływ warunków nagniatania tocznego na chropowatość powierzchni stali C45 po cięciu laserem

Wpływ warunków nagniatania tocznego na chropowatość powierzchni stali C45 po cięciu laserem AGNIESZKA SKOCZYLAS Wpływ warunków nagniatania tocznego na chropowatość powierzchni stali C45 po cięciu laserem 1. Wprowadzenie Nagniatanie jest jedną z metod obróbki wykończeniowej polegającą na wykorzystaniu

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: PROJEKTOWANIE PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH Designing of technological processes Kierunek: Mechatronika Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: Systemy Sterowania Rodzaj zajęć: Ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Przyspieszenie separacji faz w zmiennym polu elektrycznym

Przyspieszenie separacji faz w zmiennym polu elektrycznym Przyspieszenie separacji faz w zmiennym polu elektrycznym Niejednorodne układy polimer / ciekły kryształ ze względu na zastosowania techniczne cieszą się niesłabnącym zainteresowaniem. Polimery są dodawane

Bardziej szczegółowo

Metody łączenia metali. rozłączne nierozłączne:

Metody łączenia metali. rozłączne nierozłączne: Metody łączenia metali rozłączne nierozłączne: Lutowanie: łączenie części metalowych za pomocą stopów, zwanych lutami, które mają niższą od lutowanych metali temperaturę topnienia. - lutowanie miękkie

Bardziej szczegółowo

Inkluzje Protodikraneurini trib. nov.. (Hemiptera: Cicadellidae) w bursztynie bałtyckim i ich badania w technice SEM

Inkluzje Protodikraneurini trib. nov.. (Hemiptera: Cicadellidae) w bursztynie bałtyckim i ich badania w technice SEM Muzeum i Instytut Zoologii Polska Akademia Nauk Akademia im. Jana DługoszaD ugosza Inkluzje Protodikraneurini trib. nov.. (Hemiptera: Cicadellidae) w bursztynie bałtyckim i ich badania w technice SEM Magdalena

Bardziej szczegółowo

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 198188 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 370289 (51) Int.Cl. C01B 33/00 (2006.01) C01B 33/18 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Newsletter nr 6/01/2005

Newsletter nr 6/01/2005 Newsletter nr 6/01/2005 Dlaczego stal nierdzewna jest odporna na korozję? (część II) Stalami nazywamy techniczne stopy żelaza z węglem i z innymi pierwiastkami, zawierające do 2 % węgla (symbol chemiczny

Bardziej szczegółowo

OCENA CZASU PRACY CYSTERN SAMOCHODOWYCH PODCZAS SKUPU MLEKA

OCENA CZASU PRACY CYSTERN SAMOCHODOWYCH PODCZAS SKUPU MLEKA Inżynieria Rolnicza 7(125)/2010 OCENA CZASU PRACY CYSTERN SAMOCHODOWYCH PODCZAS SKUPU MLEKA Zbigniew Daniel Instytut Inżynierii Rolniczej i Informatyki, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Streszczenie. W

Bardziej szczegółowo

ZB nr 12: Odlewanie precyzyjne stopów Ni na krytyczne części. silników lotniczych

ZB nr 12: Odlewanie precyzyjne stopów Ni na krytyczne części. silników lotniczych NARODOWA NARODOWA STRATEGIA STRATEGIA SPÓJNOŚCI SPÓJNOŚCI II II KONFERENCJA Indywidualnego projektu kluczowego Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym ZB nr 12: Odlewanie precyzyjne

Bardziej szczegółowo

METODYKA BADAŃ MAŁYCH SIŁOWNI WIATROWYCH

METODYKA BADAŃ MAŁYCH SIŁOWNI WIATROWYCH Inżynieria Rolnicza 2(100)/2008 METODYKA BADAŃ MAŁYCH SIŁOWNI WIATROWYCH Krzysztof Nalepa, Maciej Neugebauer, Piotr Sołowiej Katedra Elektrotechniki i Energetyki, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Bardziej szczegółowo

Wykaz ćwiczeń realizowanych w Pracowni Urządzeń Mechatronicznych

Wykaz ćwiczeń realizowanych w Pracowni Urządzeń Mechatronicznych Centrum Kształcenia Zawodowego 2000 Wykaz ćwiczeń realizowanych w Pracowni Urządzeń Mechatronicznych Nr ćwiczenia Temat Wiadomości i umiejętności wymagane do realizacji ćwiczenia na pracowni 1 Badanie

Bardziej szczegółowo

32/42 NA ŚCIERANIE POWIERZCHNI STALI EUTEKTYCZNEJ WPŁ YW OBRÓBKI LASEROWEJ NA ODPORNOŚĆ

32/42 NA ŚCIERANIE POWIERZCHNI STALI EUTEKTYCZNEJ WPŁ YW OBRÓBKI LASEROWEJ NA ODPORNOŚĆ 32/42 Solidification o f Metais and Alloys, Year 2000, Volume 2, Book No 42 Krzepnięcie Metali i Stopów, Rok 2000, Rocznik 2, Nr 42 PAN-Katowice, PL ISSN 0208-9386 WPŁ YW OBRÓBKI LASEROWEJ NA ODPORNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska

Politechnika Poznańska Politechnika Poznańska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Mechanika i Budowa Maszyn Grupa M2 Semestr V Metoda Elementów Skończonych prowadzący: dr hab. T. Stręk, prof. nadzw. wykonawcy: Grzegorz Geisler

Bardziej szczegółowo