12 th EFA Conference 5 th Polish Asthma, Allergy and COPD Patients Organisations Federation Conference June, Warsaw, Poland

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "12 th EFA Conference 5 th Polish Asthma, Allergy and COPD Patients Organisations Federation Conference. 25 28 June, Warsaw, Poland www.astma.waw."

Transkrypt

1 12 th EFA Conference 5 th Polish Asthma, Allergy and COPD Patients Organisations Federation Conference June, Warsaw, Poland Education in Allergy, Asthma and Chronic Obstructive Pulmonary Disease PROGRAMME WEDNESDAY 25 JUNE :00-12:00 Press Conference :00 EFA Annual General Meeting :00 OPENING CEREMONY WELCOME ADDRESS Anna Doboszynska, Polish Federation of Asthma, COPD and Allergy Patient Associations, Svein-Erik Myrseth, EFA President 17:00-17:15 INTRODUCTION Marinella Salapatas, EFA Acting President 17:15-17:45 Chronic obstructive pulmonary diseases an optimistic point of view Nikos Siafakas (Greece) 17:45-18:15 Does education help and who is educating whom? Marinella Salapatas, EFA Acting President Harp concert Małgorzata Komorowska Buffet THURSDAY 26 JUNE :00-10:40 SESSION I: SMOKING CESSATION CHAIRS: DOROTA GÓRECKA (POLAND) AND OTTO SPRANGER (EFA) 09:00-09:25 Antismoking text and pictorial warnings and their effects Florin Dumitru Mihaltan (Romania) 09:25-09:50 Smoking cessation among adolescents Mervi Hara (Finland s ASH) 09:50-10:15 Smoking cessation in primary care International Primary Care Respiratory Group (IPCRG) Guidelines Anders Østrem (IPCRG) 10:15-10:40 Smoking cessation: new therapies Dorota Górecka (Poland) 10:40-11:00 Coffee break

2 12 Konferencja EFA 5 Konferencja Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergię i POChP czerwca 2008, Warszawa Astma Alergia POChP Chory Lekarz Pielęgniarka Edukacja Chorych PROGRAM ŚRODA 25 CZERWCA 2008 R. 11:00-12:00 Konferencja prasowa :00 Doroczne Zgromadzenie Ogólne EFA :00 CEREMONIA OTWARCIA. POWITANIE Anna Doboszyoska, Prezes Polskiej Federacji Stowarzyszeo Chorych na Astmę Alergię i POChP, Svein- Eric Myrseth, Prezydent EFA 17:00-17:15 WPROWADZENIE Marinella Salapatas, Prezydent EFA 17:15-17:45 Obturacyjne choroby płuc - optymistyczny punkt widzenia Nikos Siafakas (Grecja) 17:45-18:15 Czy edukacja pomaga i kto uczy kogo? Marinella Salapatas, Prezydent EFA Koncert na harfę Małgorzata Komorowska CZWARTEK 26 CZERWCA :00-10:40 SESJA I: ZAPRZESTANIE PALENIA PRZEWODNICZĄCY SESJI: DOROTA GÓRECKA (POLAND) I OTTO SPRANGER (EFA) 09:00-09:25 Piktogramy ostrzegające przed paleniem i ich wpływy Florin Dumitru Mihaltan (Rumunia) 09:25-09:50 Zaprzestanie palenia przez młodzież Mervi Hara (Finlandia) 09:50-10:15 Zaprzestanie palenia w opiece podstawowej - Zalecenia International Primary Care Respiratory Group (IPCRG) Anders Østrem (IPCRG) 10:15-10:40 Zaprzestanie palenia nowe metody leczenia Dorota Górecka (Polska) 10:40-11:00 Przerwa na kawę

3 11:00-16:10 SESSION II: CHRONIC OBSTRUCTIVE PULMONARY DISEASE CHAIRS: HALINA BATURA-GABRYEL (POLAND), RICHARD HODDER (CANADA) 11:00-11:30 Dealing with the problem of dyspnea in the patient's everyday life Richard Hodder (Canada) 11:30-12:00 Pulmonary rehabilitation Nicolino Ambrosino (Italy) 12:00-12:30 Progress in the treatment of COPD Anna Doboszynska (Poland) 12:30-13:30 Lunch 13:30-15:10 SESSION III: ASTHMA CHAIRS: JENNY VERSNEL (EFA), JOANNA CHOROSTOWSKA-WYNIMKO (POLAND) 13:30-13:55 Have we covered everything? Why is there nothing new in the treatment of asthma? Neil Barnes (UK) 13:55-14:20 Monitoring inflammation in asthma. Where are we now? Joanna Chorostowska-Wynimko (Poland) 14:20-14:45 Is asthma education and self-treatment beneficial? Martyn Partridge (UK) 14:45-15:10 Asthma education for children and families (PRACTALL) Erkka Valovirta (EFA) 15:10-15:30 Coffee break 15:30-17:20 SESSION IV: ALLERGY CHAIRS: ERKKA VALOVIRTA (FINLAND), MAREK KULUS (POLAND) 15:30-15:55 Self management from hypersensitivity to anaphylaxis Erna Botjes (The Netherlands) 15:55-16:20 What do we know about allergy prevention in children? M. Kulus (Poland) 16:20-16:55 Genetically modified foods: allergy friend or foe Harry Wichers (The Netherlands) 16:55-17:20 Controversies and new research on prevention and management of food allergy J.O. Hourihane (Ireland)

4 11:00-16:10 SESJA II: PRZEWLEKŁA OBTURACYJNA CHOROBA PŁUC PRZEWODNICZĄCY SESJI: HALINA BATURA-GABRYEL (POLSKA) I RICHARD HODDER (KANADA) 11:00-11:30 Dusznośd w życiu codziennym chorego Richard Hodder (Kanada) 11:30-12:00 Rehabilitacja pulmonologiczna Nicolino Ambrosino (Włochy) 12:00-12:30 Postępy w leczeniu POChP Anna Doboszyoska (Polska) 12:30-13:30 Obiad 13:30-15:10 SESJA III: ASTMA PRZEWODNICZĄCY SESJI: VERSNEL (EFA), JOANNA CHOROSTOWSKA-WYNIMKO (POLSKA) 13:30-13:55 Dlaczego w leczeniu astmy nie dzieje się nic nowego? Neil Barnes (Wielka Brytania) 13:55-14:20 Monitorowanie zapalenia w astmie. Gdzie jesteśmy? Joanna Chorostowska-Wynimko (Polska) 14:20-14:45 Czy edukacja i samoleczenie są w astmie korzystne? Martyn Partridge (Wielka Brytania) 14:45-15:10 Astma: edukacja dla dzieci i rodzin (PRACTALL) Erkka Valovirta (EFA) 15:10-15:30 Przerwa na kawę 15:30-17:20 SESJA IV: ALERGIA PRZEWODNICZĄC SESJI: ERKKA VALOVIRTA (FINLAND), MAREK KULUS (POLSKA) 15:30-15:55 Samoleczenie od nadwrażliwości do anafilaksji Erna Botjes (Holandia) 15:55-16:20 Co wiemy o zapobieganiu alergii u dzieci? Marek Kulus (Polska) 16:20-16:55 Żywnośd modyfikowana genetycznie - przyjaciel czy wróg alergii Harry Wichers (Holandia) 16:55-17:20 Kontrowersje i nowe badania nad zapobieganiem i leczeniem alergii pokarmowej J.O. Hourihane (Irlandia)

5 FRIDAY 27 JUNE SESSION V: GA²LEN GLOBAL ALLERGY AND ASTHMA EUROPEAN NETWORK OF EXCELLENCE CHAIRS: MAREK KOWALSKI (POLAND), MARINELLA SALAPATAS (EFA) :30 Science: News from the Network Marek Kowalski (Poland) :00 Update/results of the GA²LEN Campaign Does Rhinitis Lead to Asthma? Noelie Auvergne (Belgium) 10:00-10:30 Does Rhinitis Lead to Asthma? Campaign in Poland Anna Doboszynska (Poland) 10:30-11:00 Coffee break 11:00-12:30 SESSION VI: ENVIRONMENT CHAIRS: PAOLO CARRER (ITALY), ANTONELLA MURARO (ITALY) Latest evidence on indoor air quality and Guidelines Paolo Carrer (Italy) 11: Managing allergy and asthma at school (EAACI Position Paper) Antonella Muraro (Italy) 12:30-14:00 Lunch PARALLEL SESSIONS 14:00-16:00 PARALLEL SESSION FOR PATIENT REPRESENTATIVES AND PATIENTS CHAIRS: MARIANELLA SALAPATAS (EFA), SUSANNA PALKONEN (EFA) 14:00-14:30 How to start from a scratch & build a patient education programme? Martin Partridge (UK) 14:30-15:00 This is how we built up our patient education programme (large organisation) Erica Euving (Asthma Foundation, Netherlands) 15:00-15:30 This is how we built up our patient education programme (small organisation) Lena Kolff (Dutch Association of People with Atopic Eczema) 15:30-16:00 Exchanging experiences on educational programmes (EFA members and other patient representatives) Sport and Exercise DVD entitled Reach your peak with asthma Breda Flood, Asthma Society of Ireland

6 PIĄTEK 27 CZERWCA 2008 R. 09:00-10:30 SESJA V: GA 2 LEN GLOBAL ALLERGY AND ASTHMA EUROPEAN NETWORK OF EXCELLENCE PRZEWODNICZĄCY SESJI: MAREK KOWALSKI (POLAND), MARINELLA SALAPATAS (EFA) 09:00-09:30 Nowości naukowe w sieci Marek Kowalski (Polska) 09:30-10:00 Update/results of the GA 2 LEN Campaign Does Rhinitis Lead to Asthma? Noelie Auvergne (Belgium) 10:00-10:30 Czy katar alergiczny prowadzi do astmy? Anna Doboszyoska (Polska) 10: Przerwa na kawę 11:00-12:30 SESJA VI: ŚRODOWISKO PRZEWODNICZĄCY SESJI: PAOLO CARRER (WŁOCHY), ANTONELLA MURARO (WŁOCHY) 11:00-11:30 Najnowsze dowody na jakośd powietrza w pomieszczeniach i zalecenia Paolo Carrer (Włochy) 11:30-12:00 Leczenie alergii i astmy w szkole (Stanowisko EAACI) Antonella Muraro (Włochy) 12:30-14:00 Obiad SESJE RÓWNOLEGŁE 14:00-16:00 SESJA RÓWNOLEGŁA DLA CHORYCH PRZEWODNICZĄCY SESJI: PRZEWODNICZĄCY SUSANNA PALKONEN (EFA) I MARINELLE SALAPATAS (EFA) 14:00-14:30 Jak tworzyd program edukacji dla chorych? Martin Partridge (Wielka Brytania) 14:30-15:00 Oto jak tworzymy program edukacji naszych chorych - duża organizacja Erica Euving (Asthma Foundation, Holandia) 15:00-15:30 Oto jak tworzymy program edukacji naszych chorych - mała organizacja Lena Kolff (Dutch Association of People with Atopic Eczema) 15:30-16:00 Wymiana doświadczeo w zakresie programów edukacji (członkowie EFA i inni przedstawiciele chorych) Sport i dwiczenia. DVD pt.: Osiągnij szczyt z astmą Breda Flood (Irlandia)

7 PARALLEL SESSION FOR DOCTORS CHAIRS: WALDEMAR TOMALAK (POLAND) I MIROSŁAW SZMIT (POLAND) 14:00-14:15 The effects of Free Brath educational program Andrzej Wojtyła (Poland) 14:15-14:30 COPD multiorgan disease Piotr Dąbrowiecki (Poland) 14:30-15:00 Alternative treatments in pulmonology Jerzy Kruszewski (Poland) 15:00-15:30 Astma treatment - combination therapy Mirosław Szmidt (Poland) 15:30-16:00 E-learning in pulmonary education W. Tomalak (Poland) PARALLEL SESSION FOR NURSES CHAIRS: AGNIESZKA LEWKO (UK) I ANNA PROKOP-STASZECKA (POLAND) 14:00-14:25 Pulmonary symptoms Anna Prokop (Poland) 14:25-14:50 Global Initiative Against Asthma GINA - integrated care model. Evidence Based Practice for Nursing Emilia Świetlik (Poland) 14:50-15:15 Global Initiative on COPD GOLD Halina Batura (Poland) 15:15-15:40 Pulmonary rehabilitation and the role of allied professionals Agnieszka Lewko (UK), Julia Bott (ERS) 15:40-16:05 Food allergy what should we know about it? Monika Konieczna (Poland) 16:05-16:30 EAACI Position Paper about anaphylaxis Antonella Muraro (Italy) Polish Federation General Meeting SATURDAY 28 JUNE 2008 EFA Board meeting

8 SESJE RÓWNOLEGŁE DLA LEKARZY PRZEWODNICZĄCY SESJI: WALDEMAR TOMALAK (POLAND) I MIROSŁAW SZMIT (POLAND) 14:00-14:15 Efekty programu edukacyjnego Wolnośd oddechu Andrzej Wojtyła (Polska) 14:15-14:30 POChP- choroba wielonarządowa Piotr Dąbrowiecki (Polska) 14:30-15:00 Terapie alternatywne w pulmonologii Jerzy Kruszewski (Poska) 15: Terapia astmy leczenie kombinowane Mirosław Szmidt (Polska) 15:30-16:00 E-learning w edukacji pulmonologicznej Waldemar Tomalak (Polska) SESJE RÓWNOLEGŁE DLA PIELĘGNIAREK PRZEWODNICZĄCY SESJI: AGNIESZKA LEWKO (UK) I ANNA PROKOP-STASZECKA (POLAND) 14:00-14:25 Objawy chorób układu oddechowego Anna Prokop (Polska) 14:25-14:50 Światowa Inicjatywa Przeciwko Astmie zintegrowany model opieki. Praktyka Pielęgniarska Oparta na Faktach Emilia Świetlik (Polska) 14:50-15:15 Światowa Inicjatywa Przeciwko POChP (Global Initiative on COPD GOLD) Halina Batura (Polska) 15:15-15:40 Rehabilitacja pulmonologiczna i rola współpracujących profesjonalistów Agnieszka Lewko (UK) i Julia Bott (ERS) 15:40-16:05 Co powinniśmy wiedzied o alergii pokarmowej Monika Konieczna (Polska) Anafilaksja. Stanowisko EAACI Antonella Muraro (Włochy) 17:00-19:00 Zebranie sprawozdawczo wyborcze Polskiej Federacji SOBOTA 28 CZERWCA 2008 R. Spotkanie Zarządu EFA

9 WEDNESDAY 25 JUNE 2008 CHRONIC OBSTRUCTIVE PULMONARY DISEASES: AN OPTIMISTIC POINT OF VIEW Nikos Siafakas Medical School University of Crete, Department of Thoracic Medicine, University General Hospital, Heraklio Crete, Greece. In this presentation, an optimistic point of view will be developed towards the management of chronic obstructive respiratory diseases, primarily asthma and COPD. The progress made during the last 40 years regarding the epidemiological indexes (mortality), our knowledge on the pathogenesis and risk factors and all aspects of the managements of both diseases will be reviewed. Significant historical developments such as aerosol inhalation therapy, combination therapy, patients education, antileucotrienes, and anti-ige drugs for asthma will be discussed in detail. In addition, similar important steps in the management of COPD such as long-term oxygen therapy, non-invasive ventilation, antismoking treatment, long-acting anticholinergics and surgery for emphysema will be presented. Based on these historical perspectives, current research and future prospectives, the thesis of the optimistic view on the management of chronic obstructive respiratory disease will be explored. Pulmonologist should be the first to convey the message to the medical community, their patients and their families that both diseases are treatable and there are a great number of therapeutic modalities that could significantly improve the quality of life of our patients.

10 ŚRODA 25 CZERWCA 2008 R. CHOROBY UKŁADU ODDECHOWEGO OPTYMISTYCZNY PUNKT WIDZENIA Nikos Siafakas Medical School University of Crete, Department of Thoracic Medicine, University General Hospital, Heraklio Crete, Greece. W tym wystąpieniu zostanie przedstawiony optymistyczny punkt widzenia dotyczący postępowania w przewlekłych obturacyjnych chorobach układu oddechowego, przede wszystkim w astmie i POChP. Ocenimy postępy uczynione w minionych 40 latach w zakresie wskaźników epidemiologicznych (śmiertelnośd), wiedzy na temat patogenezy i czynników ryzyka oraz wszystkich aspektów leczenia obydwu chorób. Szczegółowo będą omówione istotne osiągnięcia historyczne, jak wprowadzenie do lecznictwa aerozoli wziewnych, leczenie skojarzone, leki przeciwleukotrienowe oraz przeciwko IgE w leczeniu astmy. Ponadto przedstawione będą podobnie ważne kroki w leczeniu POChP, jak długotrwała tlenoterapia, wentylacja nieinwazyjna, odzwyczajanie od palenia, cholinolityki długo działające oraz operacyjne leczenie rozedmy płuc. Opierając się na tych historycznych faktach, zostaną omówione wyniki najnowszych badao i przyszłe perspektywy i optymistyczne poglądy dotyczące leczenia przewlekłych obturacyjnych chorób układu oddechowego. Pulmonolodzy będą pierwszymi, którzy przekażą informacje światu lekarskiemu, swoim chorym i ich rodzinom, że obydwie choroby są uleczalne i jest wiele metod terapeutycznych, które mogą istotnie poprawid jakośd życia chorych.

11 DOES EDUCATION HELP AND WHO IS EDUCATING WHOM? Marianella Salapatas EFA ACTING PRESIDENT, ANIKSI, 75 EL. VENIZELOU STR, ATHENS, GREECE For some years now, there has been increasing interest in patient education. The amount of information that is available either on websites or through brochures can create a platform of knowledge so that the patient is able to prevent situations that could provoke symptoms, or even effectively handle exacerbation of symptoms. The access to information, however, does not ensure use of the information. Furthermore, patients often do not comply with the doctor s instructions either because of lack of understanding or due to their own beliefs that are in contradiction with the instructions given. So the questions that arise are: Should doctors also be educated in order to educate patients effectively? So who in the end is educating whom? It is self understood that a patient doctor relationship must be bidirectional. Therefore, patients must keep in mind that a doctor can not guess the impact of a disease on a patient s life and, on the other hand, doctors must realize that each patient is an individual. A therapy is effective if, besides treating the underlying disease, it also meets the needs of individual patients, and any instruction given should not only be for treating immediate symptoms but also preventing and dealing with future health problems. Guidelines emphasize that therapists, nurses, pharmacists, and physicians should teach and reinforce selfmanagement education at every opportunity and in all settings.

12 CZY EDUKACJA POMAGA I KTO KOGO EDUKUJE? Marianella Salapatas EFA ACTING PRESIDENT, ANIKSI, 75 EL. VENIZELOU STR, ATHENS, GREECE Już od jakiegoś czasu wzrasta zainteresowanie edukacją chorych. Ilośd informacji, które można znaleźd w sieci lub w różnych broszurach może stworzyd zbiór wiadomości, które umożliwiają choremu zapobieganie sytuacjom wywołującym objawy, a nawet skutecznie radzid sobie z zaostrzeniami choroby. Jednak dostęp do informacji nie gwarantuje ich wykorzystywania. Ponadto chorzy często nie przestrzegają zaleceo lekarza albo z braku zrozumienia, albo z powodu wyimaginowanej sprzeczności ich własnych przekonao z tymi zaleceniami. Tak więc powstaje pytanie: czy należy także edukowad lekarzy, aby mogli skutecznie edukowad swoich chorych? Kto w koocu kogo edukuje? Zrozumiałe jest, że relacje chory-lekarz muszą byd dwukierunkowe. Dlatego chory musi pamiętad, że lekarz nie może zgadywad wpływu choroby na jego życie, a lekarz musi sobie zdad sprawę, że każdy chory jest indywidualnością. Terapia jest skuteczna, jeśli poza leczeniem samej choroby spełnia także oczekiwania poszczególnych chorych, a udzielane wskazówki powinny dotyczyd nie tylko leczenia objawów, lecz także zapobiegania i radzenia sobie z problemami zdrowotnymi w przyszłości. W wytycznych podkreśla się, że terapeuci, pielęgniarki, farmaceuci i lekarze powinni uczyd i umacniad wiedzę dotyczącą samopomocy przy każdej możliwej okazji.

13 THURSDAY 26 JUNE 2008 SESSION I: SMOKING CESSATION ANTISMOKING TEXT AND PICTORIAL WARNINGS AND THEIR EFFECTS Florin Mihaltan, Ruxandra Ulmeanu, Ioana Munteanu NATIONAL INSTITUTE OF PNEUMOLOGY "M.NASTA", BUCHAREST, ROMANIA. In 1981, the Federal Trade Commission (FTC) concluded that the health warning did not provide sufficient information to consumers about the health hazards of smoking and that the message was overexposed, outdated, abstract, and not personally relevant to consumers. Several other countries, including Canada, Australia, Thailand, South Africa, Singapore, and Poland, have mandated stronger health warnings on cigarette packages by requiring the addition of graphic images and detailed statistical information concerrning the health risks of tobacco use and information about how to quit smoking. Graphic warnings appeared first on cigarette packages in five countries: Canada, Brazil, Singapore, Thailand, and Australia. In 1989, Canada had text-only warning labels that covered 20% of cigarette packages. In 2000, Canada passed new regulations enlarging cigarette warning labels to 50% of the front and back of the cigarette package. These labels included text, graphic color photos, and information on toxic substances. Our presentation is an update of the impact of antismoking text and pictorial warnings. We are analysing their effects and their limits. At the same time, we are analysing modalities to improve their messages. Our conclusions are very important for the future of this type of activity: Pictorials and warning texts (inside and outside the pack) are good weapons against smoking. They need to be integrated with other policies for controlling smoking. More surveys to evaluate their effects are required. It depends on the experience of each country, but we can learn from first-line countries (Australia and Canada). Warning labels need to be part of a larger public health education effort and incorporated into antismoking campaigns, so they can reinforce antismoking messages and provide information about the health risks of tobacco use.

14 CZWARTEK 26 CZERWCA 2008 SESJA I: ZAPRZESTANIE PALENIA TEKSTY I PIKTOGRAMY OSTRZEGAJĄCE PRZED PALENIEM ORAZ ICH EFEKTY Florin Mihaltan, Ruxandra Ulmeanu, Ioana Munteanu NATIONAL INSTITUTE OF PNEUMOLOGY "M.NASTA", BUCHAREST, ROMANIA. W 1981 r. Federalna Komisja Handlu (FTC) orzekła, że ostrzeganie o zagrożeniach zdrowotnych niewystarczająco informują konsumentów o skutkach zdrowotnych palenia i że informacje są przesadne, nieaktualne, abstrakcyjne i źle kierowane. Liczne paostwa, jak Kanada, Australia, Tajlandia, RPA, Singapur i Polska głosowały za wzmocnieniem ostrzeżeo na opakowaniach papierosów, domagając się dodawania informacji graficznych i dokładnych danych statystycznych na temat zagrożeo zdrowia przez palenie papierosów oraz informacji o sposobach zaprzestania palenia. Ostrzeżenia graficzne początkowo pojawiły się na opakowaniach papierosów w 5 paostwach: Kanadzie, Singapurze, Tajlandii i Australii. W roku 1989 ostrzeżenia tekstowe w Kanadzie zajmowały 20% powierzchni paczki papierosów. W roku 2000 w Kanadzie weszło w życie nowe zarządzenie powiększające te ostrzeżenia do 50% frontowej i tylnej ścianki paczki papierosów. Ostrzeżenia składały się z tekstu, kolorowych zdjęd oraz informacji o substancjach toksycznych. Nasza prezentacja jest uaktualnionym wpływem ostrzeżeo słownych i graficznych. Analizujemy ich zalety i wady. Jednocześnie analizujemy środki, które mogą poprawid ich przesłanie. Nasze wnioski mają duże znaczenie dla przyszłości takich działao. Piktogramy i ostrzeżenia słowne (wewnątrz i na zewnątrz opakowania) są dobrą bronią w walce z paleniem. Muszą byd zintegrowane z innymi działaniami ograniczającymi palenie. Konieczne jest wykonanie dalszych badao oceniających ich wpływ. Skutecznośd zależy od własnych doświadczeo poszczególnych paostw, ale wiele można nauczyd się od pionierów (Australii i Kanady). Nalepki ostrzegające muszą stad się częścią szerszej edukacji zdrowotnej i zostad włączone do kampanii przeciwko paleniu papierosów, aby wzmocnid ich przesłanie i informowad o zdrowotnych szkodliwościach palenia.

15 SMOKING CESSATION AMONG ADOLESCENTS Mervi Hara FINLAND'S ASH (ACTION ON SMOKING AND HEALTH), HELSINKI, FINLAND. Tobacco companies have long targeted adolescents as replacements to take the place of those who quit smoking or die. They are fully aware that if people do not start smoking before they reach adulthood, they are unlikely ever to start. Adolescent experimentation with a highly addictive product can easily lead to a lifetime of nicotine and social dependence. The younger the children first try smoking, the more likely they are to become regular smokers and the more difficult it is for them to quit. The factors that increase the risk of trying and continuing with smoking include tobacco advertising and sales promotion, easy access to tobacco products, low prices, peer pressure, smoking among the peers, parents and siblings, a positive or equivocal attitude to smoking, and a social climate that is indifferent to smoking. Children and adolescents are exposed to positive impressions of tobacco use not only through tobacco advertising but through the cultural environment. The positive portrayal of tobacco use encourages children to experiment with smoking and to continue to use tobacco products. Most smokers would like to quit their habit. According to a Finnish study, half the adolescents aged years who smoke on a daily basis, said that they are addicted to nicotine. The number of 18-year-olds was even higher. Nicotine dependence can develop very quickly after starting smoking. Furthermore, very light smoking includes features that indicate nicotine dependence. To prevent the onset of smoking and support smoking cessation among adolescents there should be comprehensive, multi-level strategies and strong public policies. These policies should include fiscal, legislative, regulatory and educational measures.

16 ZAPRZESTANIE PALENIA PRZEZ MŁODZIEŻ Mervi Hara FINLAND'S ASH (ACTION ON SMOKING AND HEALTH), HELSINKI, FINLAND. Firmy tytoniowe od dawna traktowały młodzież jako zastępstwo osób, które zaprzestały palenia lub zmarły. Doskonale zdawały sobie sprawę, że ktoś, kto nie zaczął palid przed osiągnięciem wieku dorosłego, raczej już nie będzie palił. Eksperymentowanie przez młodzież z używkami silnie uzależniającymi może łatwo doprowadzid do nałogu, trwającego całe życie. Im młodsze dziecko zaczyna popalad, tym większe jest prawdopodobieostwo, że będzie palid regularnie i tym trudniejsze będzie zaprzestanie. Do czynników zwiększających ryzyko rozpoczynania i kontynuowania palenia należą reklamy i akcje promocyjne, łatwy dostęp do wyrobów tytoniowych, niskie ceny, presja rówieśników, rodziców i rodzeostwo, pozytywny lub obojętny stosunek do palenia oraz klimat społeczny nie potępiający palenia. Dzieci i młodzież odbierają palenie jako coś pozytywnego nie tylko wskutek reklam, ale także przez otoczenie kulturowe. Pozytywne przedstawianie palenia zachęca dzieci do eksperymentowania z papierosami i kontynuowanie palenia. Większośd palaczy chciałaby pozbyd się nałogu. Według badao fioskich, połowa nastolatków w wieku lat, paląca regularnie przyznała, że jest uzależniona od nikotyny. W grupie 18-latków ten odsetek jest jeszcze większy. Uzależnienie od nikotyny może byd bardzo szybkie. Ponadto nawet bardzo lekkie popalanie ma cechy uzależnienia od nikotyny. Zapobieganie uzależnieniu oraz wspomaganie zaprzestania palenia przez młodzież wymaga starannych i wielopoziomowych strategii i działao publicznych. Powinny one obejmowad środki legislacyjne, fiskalne i edukacyjne.

17 SMOKING CESSATION IN PRIMARY CARE: INTERNATIONAL PRIMARY CARE RESPIRATORY GROUP (IPCRG) GUIDANCE Anders Østrem PAST PRESIDENT IPCRG, OSLO, NORWAY. Smoking cessation is the single most important intervention we can do in primary care. The effect of smoking on health is well known as is the benefit of smoking cessation for the patients. We see a welcomed decline in smoking rates in Western Europe, but still over 20% of people smoke in most countries. As primary care physicians, we have an excellent opportunity to come in contact with and intervene with smokers. In fact, data from some countries show that 80% of smokers contact their GP on average three times a year. There are however several barriers to smoking cessation, lack of time is the factor quoted most often. It is important to emphasise that even a minimal intervention can be effective. Also we see the patients over time which allows us ample opportunities to intervene. In the talk the new IPCRG guidance on smoking cessation will be presented with a focus on how we can increase efforts to achieve cessation in our primary care patients.

18 ZAPRZESTANIE PALENIA W OPIECE PODSTAWOWEJ: WYTYCZNE IPCRG (INTERNATIONAL PRIMARY CARE RESPIRATORY GROUP) Anders Østrem PAST PRESIDENT IPCRG, OSLO, NORWAY. Zaprzestanie palenia jest jedną z najważniejszych interwencji, którą można podjąd w opiece podstawowej. Wpływ palenia na zdrowie jest dobrze znany, podobnie jak korzyści zdrowotne zaprzestania palenia. W Europie Zachodniej obserwujemy pożądane zmniejszanie się liczby palących, ale w większości krajów ciągle pali ponad 20% populacji. Jako lekarze opieki podstawowej mamy doskonałą okazję do spotkao z palącymi i interwencji. Z danych pochodzących z niektórych paostw wynika bowiem, że 80% palących zgłasza się do lekarzy opieki podstawowej przeciętnie 3 razy w roku. Jest jednak wiele barier na drodze do zaprzestania palenia najczęściej mówi się o braku czasu. Warto podkreślid, że nawet najmniejsza interwencja bywa skuteczna. Widujemy naszych chorych przez długi czas, co daje wiele okazji do interwencji. Przedstawimy nowe wytyczne IPCRG dotyczące zaprzestania palenia z podkreśleniem sposobów wzmożenia wysiłków na rzecz zaprzestania palenia podejmowanych w opiece podstawowej.

19 SESSION II: CHRONIC OBSTRUCTIVE PULMONARY DISEASE DEALING WITH THE PROBLEM OF DYSPNOEA IN THE PATIENT'S EVERYDAY LIFE Richard Hodder DIVISIONS OF PULMONARY AND CRITICAL CARE, UNIVERSITY OF OTTAWA, THE OTTAWA HOSPITAL - CIVIC CAMPUS, OTTAWA, CANADA. COPD is a significant and increasing global health problem that by the year 2020 is predicted to be the fifth leading cause of disability and the third leading cause of death worldwide. COPD is however, under diagnosed, especially in its early stages, with the result that early therapy and preventative measures are often delayed. The result is often several years of insidious development of progressive impairment due to advancing disease that slowly leads to progressive disability, particularly dyspnoea, and eventually to significant handicap and poor quality of life. Currently, smoking prevention and cessation are the only two known therapies that can alter the natural history of COPD by preserving lung function over time. However, with modern management and a patient-centred approach, there is a lot that can be done to prevent and reduce the exertional dyspnoea that contributes to the disability of COPD even today. Pharmacotherapy, particularly with regular use of long-acting bronchodilators can produce significant benefits including improved symptomatic control and fewer COPD exacerbations. This will provide a basis for the even greater benefits that can occur with enthusiastic application of several non-pharmacologic therapies. These non-drug therapies include assistance with realistic efforts to improve exercise capacity, thus increasing activities of daily living and providing the opportunity for more independence, assistance with the psychosocial impacts of COPD and the promotion of collaborative self-management for this disease. In the past, there has been a fairly nihilistic opinion that COPD, being a self-inflicted, largely incurable disease, could only be managed in a palliative fashion. However, on the basis of current evidence, this nihilistic attitude can no longer be justified. Once we recognize that COPD is not just a lung disease, but rather a disease of the whole person that affects the family and society as well, we will have a much more useful and hopeful perspective on this disabling disease. By adopting a more patient-centred and less disease-centred attitude and approach to COPD, we will quickly and enthusiastically realize that finally, the new paradigm for COPD is that this is a disease that can be successfully treated and that the resultant reduced disability and handicap will enable patients with COPD to live more comfortable and more human lives.

20 SESJA II: PRZEWLEKŁA OBTURACYJNA CHOROBA PŁUC RADZENIE SOBIE Z DUSZNOŚCIĄ W CODZIENNYM ŻYCIU Rickard Hodder DIVISIONS OF PULMONARY AND CRITICAL CARE, UNIVERSITY OF OTTAWA, THE OTTAWA HOSPITAL - CIVIC CAMPUS, OTTAWA, CANADA. Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) jest narastającym problemem zdrowotnym na świecie. Przewiduje się, że w roku 2020 będzie piątą z najważniejszych przyczyn inwalidztwa, a trzecią przyczyną zgonów. Jednak POChP nie zawsze jest rozpoznawana, zwłaszcza we wczesnym stadium, co często prowadzi do opóźnienia leczenia i zapobiegania. Wynikiem bywa często skryte zwiększanie się upośledzenia wskutek postępującej choroby, co powoli prowadzi do narastania objawów, zwłaszcza duszności, i w koocu do inwalidztwa i pogorszenia jakości życia. Obecnie zapobieganie i zaprzestanie palenia papierosów to jedyne, znane metody, które mogą zmienid naturalną historię POChP, utrzymując czynnośd płuc nie pogarszająca się w czasie. Jednak nowoczesne leczenie i podejście nakierowane na chorego mogą wiele uczynid, aby zapobiec i zmniejszyd dusznośd wysiłkową, która nawet w obecnych czasach przyczynia się do niewydolności chorych. Farmakoterapia, zwłaszcza regularne stosowanie długo działających leków rozszerzających oskrzela, bywa bardzo korzystna, poprawiając kontrolę objawów i zmniejszając liczbę zaostrzeo POChP. Może stanowid podstawę nawet większych korzyści płynących z entuzjastycznego stosowania licznych terapii niefarmakologicznych. Należy do nich pomoc w realistycznych wysiłkach poprawy tolerancji wysiłku, a więc zwiększonej aktywności w codziennym życiu oraz większej niezależności, pomoc w rozumieniu psychospołecznych skutków POChP i promowanie współdziałania w leczeniu choroby. W przeszłości istniała nihilistyczna opinia, że POChP jest w zasadzie nieuleczalną chorobą, wywoływaną przez chorych na własne życzenie, a jedynym sposobem postępowania jest leczenie paliatywne. Jednak obecnie znane dowody nie usprawiedliwiają takiego nihilistycznego poglądu. Po uznaniu, że POChP nie jest jedynie chorobą płuc, a raczej chorobą całej danej osoby, która dotyka także rodziny i społeczeostwa, istnieje dla niej korzystna i pełna nadziei perspektywa. Przyjęcie postawy bardziej nakierowanej na chorego, a mniej na POChP, szybko uświadomimy sobie, że nowym paradygmatem dla tej choroby jest fakt, że można ją z powodzeniem leczyd, a w konsekwencji zmniejszyd inwalidztwo i upośledzenie, co pozwoli chorym na POChP prowadzid wygodniejsze i bardziej ludzkie życie.

21 PULMONARY REHABILITATION Nicolino Ambrosino RESPIRATORY INTENSIVE CARE AND PULMONARY DISEASES UNIT, CARDIO-THORACIC DEPARTMENT UNIVERSITY HOSPITAL, PISA AND PULMONARY REHABILITATION AND WEANING UNIT, AUXILIUM VITAE, VOLTERRA, ITALY. Patients with COPD have reduced levels of spontaneous physical activity compared with healthy controls. Furthermore, patients receiving long-term oxygen therapy (LTOT) have an even lower level of domestic activity compared with that of those not on LTOT but with COPD of similar severity. Regular physical activity may reduce lung function decline and risk of developing COPD in active smokers and the risk of hospital admission in patients with established COPD. Training the peripheral muscles counteracts the increased exercise-induced oxidative stress and improves exercise capacity and dyspnoea. Several strategies have been suggested to maintain these benefits in the long-term. Also COPD patients in the intensive care unit benefit from pulmonary rehabilitation which is an evidencebased, multidisciplinary intervention consisting of exercise training, education and psychological support, and aimed at reducing disability and improving quality of life. Pulmonary rehabilitation addresses exercise de-conditioning, social isolation, altered mood states, such as anxiety and depression, muscle wasting, and weight loss. Within the framework of pulmonary rehabilitation, neuromuscular transcutaneous electrical stimulation (NMES) of the lower limb muscles increased muscular oxidative capacities. Small controlled studies with this technique in severe and even bed-bound COPD patients have been reported. NEMS has been used among patients with severe exercise limitation due to congestive heart failure, with skeletal muscle dysfunction similar to those of COPD. Studies have evaluated NEMS in severe COPD patients with significant baseline exercise impairment. In stable outpatients with severe COPD, poor baseline exercise tolerance and low ventilatory reserve, NEMS led to a significant improvement in maximum quadriceps and hamstring strength, an increase in incremental shuttle walk distance and reductions in dyspnoea. The major advantage of NMES is considered to be the lack of ventilatory stress during passive muscular activity, due to the reduced muscle mass involved. Nevertheless, the studies on NMES must be considered as preliminary, and this innovation should be still considered an experimental tool in pulmonary rehabilitation.

22 REHABILITACJA PULMONOLOGICZNA Nicolino Ambrosino RESPIRATORY INTENSIVE CARE AND PULMONARY DISEASES UNIT, CARDIO-THORACIC DEPARTMENT UNIVERSITY HOSPITAL, PISA AND PULMONARY REHABILITATION AND WEANING UNIT, AUXILIUM VITAE, VOLTERRA, ITALY. U chorych na POChP poziom aktywności fizycznej jest obniżony w porównaniu z osobami zdrowymi. Ponadto u chorych na długotrwałej tlenoterapii (LTOT) aktywnośd w życiu codziennym jest jeszcze mniejsza w porównaniu z chorymi bez LTOT, ale o podobnym nasileniu POChP. Regularna aktywnośd fizyczna może poprawid czynnośd płuc i zmniejszyd ryzyko wystąpienia POChP u czynnych palaczy papierosów, a także częstośd hospitalizacji u chorych na utrwaloną POChP. Dwiczenie mięśni obwodowych przeciwdziała zwiększonemu powysiłkowemu stresowi tlenowemu, poprawia tolerancję wysiłku i zmniejsza dusznośd. Proponowano liczne strategie, mające na celu długotrwałe podtrzymanie tych korzyści. Także chorzy na POChP na oddziałach intensywnego leczenia mogą odnieśd korzyści z rehabilitacji pulmonologicznej, która jest udowodnioną interwencją multidyscyplinarną, polegającą na dwiczeniach, edukacji i wsparciu psychologicznym. Jej celem jest zmniejszenie upośledzenia i poprawa jakości życia. Rehabilitacja pulmonologiczna zmierza do poprawy kondycji fizycznej, zmniejszenia izolacji społecznej, ograniczenia zmian nastroju, jak stany lękowe i depresja, zapobieganie utracie mięśni i masy ciała. W ramach rehabilitacji pulmonologicznej NMES (przezskórna elektryczna stymulacja nerwowo-mięśniowa) mięśni kooczyn dolnych zwiększa wydolnośd tlenową mięśni. Opublikowano wyniki małego badania kontrolowanego z zastosowaniem tej metody u ciężko chorych (a nawet leżących) na POChP. NEMS stosuje się u chorych o małej tolerancji wysiłku wskutek ciężkiej niewydolności serca, dysfunkcji mięśni szkieletowych, podobnej do występującej w POChP. Oceniano NEMS w badaniach u ciężko chorych na POChP z początkowo istotnym zmniejszeniem tolerancji wysiłku. Ta metoda u chorych na ciężką postad POChP, małą początkową tolerancję wysiłku oraz rezerwę wentylacyjną prowadziła do wzrostu siły mięśni czworogłowych, wydłużenia odległości bez chromania i zmniejszenia duszności. Największą zaletą NMES jest brak stresu wentylacyjnego podczas biernych dwiczeo mięśni wskutek zmniejszonej masy pobudzanych mięśni. Niemniej jednak badania NMES należy traktowad jako wstępne, a tę innowacyjną metodę ciągle jako eksperymentalne narzędzie w rehabilitacji pulmonologicznej.

23 PROGRES IN COPD MANAGEMENT Anna Doboszyoska MEDICAL UNIVERSITY OF WARSAW, POLAND In recent years, approach to lung diseases changed considerably. In the nomenclature, pulmonary emphysema and chronic bronchitis were combined to create a new disease COPD. Of course the old names should be used, according to the International Classification of Diseases (ICD-10). A lot has changed in the approach to COPD: more often an effect of underlying disorders on the COPD clinical course and COPD effect on the whole organism and not only decrease in respiratory tract functioning are assessed; updated GOLD results, actually more criticized, due to for example overdiagnosis of COPD in the elderly. Continuous progress in pharmacotherapy enables to use new medications and new regimens of treatment. Prolongation of drugs action (e.g. thiotropium, new beta2-mimetics) or combinations of two medicines in one inhalator improves patients compliance. Moreover, these changes are associated with wider recognition of non-pharmacological therapies: patients education and associated with it pulmonary rehabilitation, dietetic interventions, etc. An increase in patients knowledge about the disease, therapy, and regular and appropriate use of prescribed medicines, i.e. their engagement in the whole therapeutical process should be emphasized. Patients are still convinced that it is physician who should do his best to cure them. This is the reason why about 30% of patients still smoke during disease exacerbations and hospitalization, and only 15% of them well know proper inhalation technique. Underestimated problem is proper diet and body weight. It was shown that decrease in the body weight and cachexia, typical for patients in the terminal COPD phase, are prognostically unfavorable. In care of COPD patients, there is a model of palliative care, up-to-now, reserved for terminal cancer patients. Acceptance of palliative care of COPD patients and other incurable respiratory diseases means a return to holistic medicine, considering a body as a whole, to humanistic medicine covering all basic needs of the patients and not only ordering pharmacotherapy. It also means wider implementation of the therapeutical team model in which physician, nurse, physiotherapist, dietetician, social worker and other specialists care of the patient

24 POSTĘPY W LECZENIU POCHP Anna Doboszyoska WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY, POLSKA W ciągu ostatnich lat wiele się zmieniło w podejściu do chorób układu oddechowego. W nazewnictwie połączono rozedmę płuc i przewlekłe zapalenie oskrzeli w nowa chorobę POChP. Oczywiście stare nazwy nadal mogą i powinny byd używane zgodnie z międzynarodowa klasyfikacja chorób (ICD 10). W podejściu do POChP również wiele się zmieniło: coraz częściej ocenia się wpływ chorób towarzyszących na przebieg POChP i wpływ POChP na funkcjonowanie całego organizmu a nie tylko upośledzenie funkcji układu oddechowego; GOLD kolejne wydania obecnie nieco bardziej krytykowane np. z powodu nadrozpoznawalności POChP u osób w podeszłym wieku. Stały postęp farmakoterapii pozwala na stosowanie nowych leków i nowych schematów leczenia. Wydłużenie czasu działania leków (np.tiotropium, nowe β2mimetyki) lub stosowanie dwóch preparatów w jednym inhalatorze, powoduje łatwiejsze przystosowanie chorych do zalecanego leczenia. Ponad to zmiany są związane z coraz szerszym uznaniem znaczenia pozafarmakologicznych metod leczenia: edukacji chorych i związanych z nią rehabilitacji pulmonologicznej, interwencji dietetycznej. Należy większą role przywiązywad do wiedzy chorego na temat choroby, leczenia, a także regularnego i prawidłowego stosowania zalecanych leków, czyli równocześnie większego zaangażowania chorych w cały proces leczenia. W dalszym ciągu zbyt częsty jest pogląd chorych to lekarz ma zrobid wszystko żebym był zdrowy. W okresie zaostrzenia POChP i hospitalizacji z tego powodu, nadal pali papierosy ok. 30% chorych, a w pełni prawidłowo inhaluje leki ok. 15% chorych. Niedocenianym problemem jest właściwe odżywianie chorych i prawidłowa masa ciała. Udowodniono, że zmniejszenie masy ciała i wyniszczenie, typowe dla wielu chorych w koocowym stadium POChP są objawami niepomyślnymi rokowniczo. W spojrzeniu na opiekę nad chorymi na POChP pojawił się również model opieki paliatywnej, do niedawna zarezerwowanej wyłącznie dla chorych w koocowym okresie choroby nowotworowej. Akceptacja opieki paliatywnej dla chorych na POChP i inne, nieuleczalne choroby układu oddechowego, oznacza powrót do medycyny traktującej organizm chorego jako całośd, do medycyny humanistycznej, w której zaspokajane są wszystkie podstawowe potrzeby chorego, a nie tylko zalecenie farmakoterapii. Oznacza to również wprowadzenie w szerszym zakresie modelu zespołu terapeutycznego w którym wspólnie zajmują się chorym: lekarz, pielęgniarka, rehabilitant, dietetyk pracownik socjalny i inni specjaliści.

25 SESSION III: ASTHMA HAVE WE COVERED EVERYTHING? WHY IS THERE NOTHING NEW IN THE TREATMENT OF ASTHMA? Neil Barnes THE LONDON CHEST HOSPITAL, BARTS & THE LONDON NHS TRUST, AND BARTS AND THE LONDON SCHOOL OF MEDICINE & DENTISTRY, LONDON, UK. Selective beta 2 agonists became available in the late 1960s and inhaled steroids in the early 1970s. Since then, despite an enormous research effort from the pharmaceutical industry and academia, the number of new treatments has been limited. New inhaled steroids have become available but these have been an incremental advance compared with the original inhaled steroids. Long-acting beta 2 agonists introduced into clinical practice in the early 1990s have proved to be very useful add-on therapies. Leukotriene receptor antagonists have mainly found a role as add-on therapies in asthma and more recently the anti-ige monoclonal antibody, omalizumab, has been available for a small number of patients with severe allergic asthma. The failure to develop a new class of drugs which would have wide applicability and supplant the use of inhaled steroids and long-acting beta 2 agonists is due to a combination of two problems. The first is that inhaled steroids plus long-acting beta 2 agonists have proven so efficacious that it has been impossible to develop drugs which do as well as they do let alone surpass them. Secondly, many of the approaches taken have been aimed at removing a single mediator or cytokine and these approaches have either proven totally ineffective or had a very slight effect. Current evidence suggests that, if properly applied, inhaled steroids or the combination of inhaled steroids and longacting beta 2 agonists, can control about 80% of asthma. The developments in this area will be safer inhaled steroids, which can be taken once daily, and once daily beta 2 agonists. A need remains for the approximately 20% of patients who, even on combination therapy, cannot be controlled and particularly for the about 5% of individuals with severe and difficult asthma. This group of patients is heterogeneous and it is likely that different mechanisms will be acting in different patient groups so targeted therapy at a limited percentage of individuals may be the way forward.

26 SESJA III: ASTMA CZY OBEJMUJEMY WSZYSTKO? DLACZEGO W LECZENIU ASTMY NIE DZIEJE SIĘ NIC NOWEGO? Neil Barnes THE LONDON CHEST HOSPITAL, BARTS & THE LONDON NHS TRUST, AND BARTS AND THE LONDON SCHOOL OF MEDICINE & DENTISTRY, LONDON, UK. Wybiórczy agoniści beta-2 weszły do lecznictwa pod koniec lat 60., a steroidy wziewne na początku lat 70. ub. stulecia. Od tego czasu, mimo wysiłków przemysłu farmaceutycznego i naukowców, liczba dostępnych leków pozostaje ograniczona. Wprowadzono nowe steroidy wziewne, ale jest to niewielki postęp w stosunku do oryginalnych kortykosteroidów wziewnych. Długo działający agoniści receptora beta 2 -adrenergicznego, leki wprowadzone do lecznictwa na początku lat 90. ub. wieku, okazały się skuteczną terapią uzupełniającą w astmie, a najnowsze przeciwciało monoklonalne przeciwko IgE omalizumab jest dostępne dla niewielkiej liczby chorych na ciężką astmę alergiczną. Niepowodzenia w opracowaniu nowej klasy leków, która miałaby powszechne zastosowanie i mogła zastąpid kortykosteroidy wziewne oraz długo działających agonistów receptora beta 2 -adrenergicznego, są skutkiem 2 problemów. Po pierwsze, kortykosteroidy wziewne plus długo działający agoniści receptora beta 2 - adrenergicznego okazały się tak skuteczne, że nie możliwe było opracowanie leków, które są równie lub bardziej skuteczne. Po drugie, podejmowano liczne próby usunięcia pojedynczych przekaźników lub cytokin, ale okazały się one całkiem nieskuteczne lub skuteczne w niewielkim stopniu. Obecnie znane dowody sugerują, że kortykosteroidy wziewne, jeśli są prawidłowo stosowane, same lub w skojarzeniu z długo działającymi beta 2 -sympatykomimetykami są skuteczne w ok. 80% objawów astmy. Postępem w tej dziedzinie będzie większe bezpieczeostwo kortykosteroidów wziewnych, które będzie można stosowad raz dziennie, oraz beta 2 - sympatykomimetyki do stosowania raz dziennie. Pozostaje zaspokojenie potrzeb ok. 20% chorych, u których nie udaje się opanowad objawów astmy za pomocą nawet leczenia skojarzonego, a zwłaszcza 5% chorych na ciężką lub trudną postad astmy. Ta grupa chorych jest niejednorodna i najprawdopodobniej u różnych grup chorych mechanizm objawów jest odmienny, a więc postępem w leczeniu będzie leczenie celowane u niewielkiego odsetka chorych.

27 MONITORING INFLAMMATION IN ASTHMA. WHERE ARE WE NOW? Joanna Chorostowska-Wynimko LABORATORY OF MOLECULAR DIAGNOSTICS, NATIONAL INSTITUTE OF TUBERCULOSIS AND LUNG DISEASES, WARSAW, POLAND Asthma is primarily an inflammatory disorder, thus it would be desirable to include a measure of this process to the standard diagnostic procedures, as well as assessment of disease severity and control. At present, measures such as lung function, symptoms, and reliever use are recommended as objective means but none of them adequately reflect airway inflammation. Several non-invasive methods have been proposed and evaluated as tools for airway inflammation assessment. Eosinophils in induced sputum and exhaled nitric oxide are currently considered the most reliable markers. Both are raised in asthmatic subjects, predict disease exacerbations and decrease following adequate controller therapy. Also, both were proven superior to the use of clinical assessment or pulmonary function to guide therapy. However, their standardization and cost-effectiveness together with some practical implications of routine practice undermine their clinical utility. Other candidate markers as well as biological materials, like exhaled breath condensate might offer some new possibilities in the future, however still need further evaluation.

28 MONITOROWANIE ZAPALENIA W ASTMIE. GDZIE SIĘ TERAZ ZNAJDUJEMY? Joanna Chorostowska-Wynimko LABORATORY OF MOLECULAR DIAGNOSTICS, NATIONAL INSTITUTE OF TUBERCULOSIS AND LUNG DISEASES, WARSAW, POLAND Astma jest przede wszystkim stanem zapalnym i dlatego pożądane jest dołączenie jego oceny do standardowych badao diagnostycznych, a także oceny ciężkości choroby i skuteczności leczenia. Obecnie zaleca się ocenę czynności płuc, objawów oraz stosowania leków rozszerzających oskrzela jako obiektywnych parametrów, ale żaden z nich nie odzwierciedla zapalenia dróg oddechowych w wystarczającym stopniu. Proponowano i oceniano liczne metody nieinwazyjne jako narzędzia oceny zapalenia dróg oddechowych. Za najbardziej wiarygodne markery zapalenia uważa się obecnie zawartośd granulocytów kwasochłonnych w plwocinie indukowanej oraz tlenku azotu w wydychanym powietrzu. Wartośd obydwu jest zwiększona u chorych na astmę i przepowiada zaostrzenie choroby. Wartośd obydwu markerów zmniejsza się po skutecznym leczeniu. Także obydwa okazały się lepsze w ocenie klinicznej oraz czynności płuc w celu ukierunkowania leczenia. Jednak ich standaryzacja oraz niekorzystny stosunek koszt-efektywnośd wraz z pewnymi wpływami na rutynową praktykę ograniczają ich przydatnośd kliniczną. Inni kandydaci na markery, a także materiały biologiczne, np. wydychany kondensat oddechowy, mogą w przyszłości dad nowe możliwości, ale ciągle wymagają dalszych badao.

29 IS ASTHMA EDUCATION AND SELF-TREATMENT BENEFICIAL? Martyn R Partridge NATIONAL HEART AND LUNG INSTITUTE, CHARING CROSS HOSPITAL, LONDON, UK. There has been a global shift of disease burden, to a different extent in different countries, towards long-term medical conditions such as depression, hypertension, heart disease, COPD and asthma, away from short-lived episodes of infectious illness. Long-term disorders need a totally different approach with more emphasis upon: Enhancing compliance Group support Self-care (the giving of control to the person with the condition) Regular follow-up Consideration of alternative methods of follow up In asthma, guidelines have emphasised the importance of self-management education for over fifteen years and despite systematic reviews outlining clearly that which should be contained within self-management education, the evidence is that this is poorly implemented. Nevertheless, there is grade A evidence that self-management education and particularly the offering to patients of a written personal action plan can significantly reduce symptoms and unscheduled need for health care.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski Mateusz Romanowski Wpływ krioterapii ogólnoustrojowej na aktywność choroby i sprawność chorych na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Dr hab., prof. AWF Anna Straburzyńska-Lupa

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation operation good practices presentation Polites association was founded in 2002 in Szczecin Stowarzyszenie POLITES w Szczecinie Starszy Brat Starsza Siostra

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE 26 29.04.2015 POLAND European Ecotourism: facing global challenges

III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE 26 29.04.2015 POLAND European Ecotourism: facing global challenges www.european-ecotourism.pl registration: office@european-ecotourism.pl enquires: biuro@sie.org.pl tel. +48 725 994 964 Social Ecological Institute is pleased to invite to III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31]

The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31] The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31] 994. pracy w Polsce do standardów Unii Europejskiej : Część A. Program realizacji badań naukowych i prac rozwojowych 1.01 31.12.2002.

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL. PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name...

THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL. PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name... THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name... Child s surname........ Date and place of birth..... Citizenship.....

Bardziej szczegółowo

Patient Protection in Clinical Trials

Patient Protection in Clinical Trials Patient Protection in Clinical Trials Marek Czarkowski Bioethic Committee Warsaw Chamber of Physicians Factors affecting security and rights of research participants International regulations Domestic

Bardziej szczegółowo

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent How To Start a BUSINESS Agenda Steps to build a business Examples: Qualix Comergent 1 Idea The Idea is a Piece of a Company 4 2 The Idea is a Piece of a Company Investing_in_New_Ideas.wmv Finding_the_Problem_is_the_Hard_Part_Kevin

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND Ala ma kota is a network of non-public education preschools which are entered into the register of non-public schools and institutions of the Capital City of

Bardziej szczegółowo

EuroWeek Szkoła Liderów 2015

EuroWeek Szkoła Liderów 2015 EuroWeek Szkoła Liderów 2015 Tegoroczny Obóz Językowy Euroweek, niewątpliwie był jednym z tych wyjazdów, które zapadają w pamięci na długie lata. Grupa uczniów z naszej szkoły wraz z nauczycielem języka

Bardziej szczegółowo

Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny

Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny PODYPLOMOWA SZKOŁA PEDIATRII / POSTGRADUATE SCHOOL OF PAEDIATRICS 141 Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny The symptomatology of allergic diseases in children allergic march Grażyna

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

Clinical Trials. Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles

Clinical Trials. Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles Polandchallenges in Clinical Trials Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles Poland- legislation 1996-2003 Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r o zawodach lekarza i lekarza dentysty, z

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International Edycja 5. kwiecień 2015 5 th Edition APRIL 2015 Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International The Most Desired Employers 2014 in the Opinion of Professionals

Bardziej szczegółowo

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1.

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1. Share w2 Exit Questionnaire version 2.7 2006-09-29 XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW 1. Kontynuuj XT006_ PROXY RESPONDENT'S SEX 1. Mężczyzna 2. Kobieta XT002_ RELATIONSHIP TO THE DECEASED IF XT002_

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Mariusz Urbański Instytut Psychologii UAM Mariusz.Urbanski@amu.edu.pl Plan: definicja pojęcia wnioskowania wypowiedzi inferencyjne i wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+ Goodman Kraków Airport Logistics Centre 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth Goodman Kraków Airport Logistics Centre ul. Komandosów 1, 32-085 Modlniczka Goodman

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Imię i Nazwisko Kandydata/Kandydatki Proszę wstawić X w pole zgodnie z prawdą: Brak znajomości języka angielskiego Znam j. angielski (Proszę wypełnić poniższy

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers 10-12 milionów Romów w Europie 6 milionów mieszkających w U E Irlandia Polska Republika Czeska Turcja Populacja społeczności romskiej w liczbach Irlandia Polska

Bardziej szczegółowo

Evidence based medicine

Evidence based medicine Family Medicine for English language students of Medical University of Lodz Seminary 10 Evidence based medicine Sources of medical decisions Dogma anecdote tradition opinion leaders Sources of medical

Bardziej szczegółowo

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF By 0 - Are you searching for Perspektywy pdf Books? Now, you will be happy that Perspektywy PDF is available at our online library

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL Centre Number Surname Candidate Number For Examiner s Use Other Names Candidate Signature Examiner s Initials Section Mark Polish Unit 1 Reading and Writing General Certificate of Education Advanced Subsidiary

Bardziej szczegółowo

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE EU SECURITY AND CRISIS MANAGEMENT FLOOD-2010 ATENEUM UNIVERSITY IN GDANSK P FUNDATION PRO POMERANIA NOTICE NO. 1 I International Scientific Conference EU SECURITY

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia z wymiany menedżerskiej Polskiej Federacji Szpitali JACEK DOMEJKO POZNAŃ 2013

Doświadczenia z wymiany menedżerskiej Polskiej Federacji Szpitali JACEK DOMEJKO POZNAŃ 2013 Doświadczenia z wymiany menedżerskiej Polskiej Federacji Szpitali JACEK DOMEJKO POZNAŃ 2013 ZAGADNIENIA: POLSKA FEDERACJA SZPITALI WYMIANA KADRY SZPITALNEJ W RAMACH PROGRAMU HOPE PRZYKŁAD WYMIANY SZPITAL

Bardziej szczegółowo

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT A n g i e l s k i Phrasal Verbs in Situations Podręcznik z ćwiczeniami FRAGMENT Dorota Guzik Joanna Bruska Autorzy: Dorota Guzik, Joanna Bruska Konsultacja językowa: Tadeusz Z. Wolański Lektorzy: Maybe

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ OBSZARÓW MIEJSKICH W KRAJACH CZŁONKOWSKICH UE W LATACH 2014-2020 29 września 1 października 2015 r. Sesja warsztatowa - Zintegrowane Strategie Miejskie tworzenie i realizacja Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011 Implementation of the JEREMIE initiative in Poland Prague, 8 November 2011 Poland - main beneficiary of EU structural funds - 20% of allocation within cohesion policy (EUR 67 bln) Over EUR 10 bln of NSRF

Bardziej szczegółowo

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Jan Witkowski : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Project for exhibition photo graphic compositions typography colors Berlin London Paris Barcelona Vienna Prague Krakow Zakopane Jan Witkowski ARTIST FROM

Bardziej szczegółowo

Wyjaśnienie i ilustracje: Wyliczenie kwoty straty dla Wnioskodawcy zmarłego, który złożył wcześniej Wniosek dla osób z uszkodzeniem ciała

Wyjaśnienie i ilustracje: Wyliczenie kwoty straty dla Wnioskodawcy zmarłego, który złożył wcześniej Wniosek dla osób z uszkodzeniem ciała Wyjaśnienie i ilustracje: Wyliczenie kwoty straty dla Wnioskodawcy zmarłego, który złożył wcześniej Wniosek dla osób z uszkodzeniem ciała Wyjaśnienie i ilustracje: Wyliczenie dotyczące Wniosku dla osób

Bardziej szczegółowo

CZWARTEK, 26 WRZEŚNIA 2013 R. OTWARCIE FORUM 16.15-16.30. SESJA INAUGURACYJNA 16.30-18.00 Astma i POChP od urodzenia na całe życie

CZWARTEK, 26 WRZEŚNIA 2013 R. OTWARCIE FORUM 16.15-16.30. SESJA INAUGURACYJNA 16.30-18.00 Astma i POChP od urodzenia na całe życie CZWARTEK, 26 WRZEŚNIA 2013 R. OTWARCIE FORUM 16.15-16.30 SESJA INAUGURACYJNA 16.30-18.00 Astma i POChP od urodzenia na całe życie Sesja organizowana w ramach Narodowego Programu Wczesnej Diagnostyki i

Bardziej szczegółowo

TAROPAK SCHEDULE 2010. 13 September 2010, Monday

TAROPAK SCHEDULE 2010. 13 September 2010, Monday TAROPAK SCHEDULE 2010 13 September 2010, Monday Spedycja, Used Forklift Market 10.15-15.00 PIO Promotion Showroom Chamber of Packaging, 10.15 Opening ceremony of the Promotion Showroom and the stand of

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Wpływ cukrzycy na jakość życia kobiet ciężarnych

Wpływ cukrzycy na jakość życia kobiet ciężarnych GDAŃSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY Wpływ cukrzycy na jakość życia kobiet ciężarnych Praca na stopień doktora nauk medycznych mgr Joanna Preis-Orlikowska Promotor pracy: prof. dr hab. Mikołaj Majkowicz Gdańsk,

Bardziej szczegółowo

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Wprowadzenie Introduction Wyzwania polityki UE w zakresie transportu miejskiego Zatłoczenie centrów miast

Bardziej szczegółowo

Zmiany w prawie europejskim dotyczące monitorowania bezpieczeństwa farmakoterapii

Zmiany w prawie europejskim dotyczące monitorowania bezpieczeństwa farmakoterapii Zmiany w prawie europejskim dotyczące monitorowania bezpieczeństwa farmakoterapii Monika Trojan Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych Stan obecny Rejestracja

Bardziej szczegółowo

Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia!

Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia! Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia! 1 st -3 rd May, 2009, Jadwisin by the Jezioro Zegrzyńskie Wikimedia Polska Conference 2009 is a fourth event organized by the

Bardziej szczegółowo

Formy prawne polskich szkoły uzupełniających

Formy prawne polskich szkoły uzupełniających Formy prawne polskich szkoły uzupełniających mec. Agata Dmoch Solicitor Miejsce polskich szkół na mapie organizacji w UK oraz zwierzchnictwo Formy prawne Unincorporated Association (Stowarzyszenie) Charitable

Bardziej szczegółowo

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ Zaproponowany dla krajów Unii Europejskiej oraz dla wszystkich zainteresowanych stron wzór Umowy wypożyczenia między muzeami i instytucjami kultury opracowany został przez

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ: PSYCHOLOGIA KIERUNEK:

WYDZIAŁ: PSYCHOLOGIA KIERUNEK: Lp. I Introductory module 3 Academic skills Information Technology introduction Intellectual Property Mysterious Code of Science Online surveys Personal growth and social competences in the globalizedintercultural

Bardziej szczegółowo

4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ

4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ 4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ CIERPI NA PODRAŻNIENIE GÓRNYCH DRÓG ODDECHOWYCH 1,2 3w1 nebulizator Górne drogi Środkowe drogi Dolne drogi A3 COMPLETE UNIKALNY NEBULIZATOR EFEKTYWNE LECZENIE SCHORZEŃ PŁUC I GÓRNYCH

Bardziej szczegółowo

DIAMENTOWY PLATYNOWY ZŁOTY

DIAMENTOWY PLATYNOWY ZŁOTY PAKIETY REKRUTACYJNE LIFEWAVE Zapisz się jeszcze dzisiaj, kontaktując się z lokalnym dystrybutorem. NAJLEPSZA WARTOŚĆ DIAMENTOWY PLATYNOWY ZŁOTY Nasz najbardziej obszerny i kompleksowy pakiet. Przeznaczony

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1. Kwestionariusz rozesłany został również w języku angielskim do spółek zagranicznych.

Załącznik 1. Kwestionariusz rozesłany został również w języku angielskim do spółek zagranicznych. Załącznik 1. Poniżej znajduje się kwestionariusz, za pomocą którego Stowarzyszenie Emitentów Giełdowych zwróciło się do emitentów z prośbą o wyrażenie opinii na temat tzw. listy alertów. Spółki oceniały

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Akademia Ekonomiczna w Poznaniu Wydział Zarządzania Specjalność: Inwestycje Kapitałowe i Strategie Finansowe Przedsiębiorstw Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Michał Goc Praca

Bardziej szczegółowo

Trend in drug use in Poland

Trend in drug use in Poland Prevalence and patterns of drug use among general population Indicator (GPS) Annual Expert Meeting 214 Trend in drug use in Poland Janusz Sierosławski Institute of Psychiatry i Neurology Warsaw Lisbon,

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT 2. The 44 th International Biometrical Colloquium and IV Polish-Portuguese Workshop on Biometry. Conference information:

KOMUNIKAT 2. The 44 th International Biometrical Colloquium and IV Polish-Portuguese Workshop on Biometry. Conference information: AT 1 KOMUNIKAT 2 The 44 th International Biometrical Colloquium and IV Polish-Portuguese Workshop on Biometry Conference information: AT 1 PLACE OF CONFERENCE Address: ACH - DS "Krakowiak" 30-150 Kraków

Bardziej szczegółowo

NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool:

NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool: NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool: posiadają odpowiednie kwalifikacje, przygotowanie pedagogiczne oraz doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą, stosują w swojej

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

Umowa o współpracy ponadnarodowej

Umowa o współpracy ponadnarodowej Wzór minimalnego zakresu umowy o współpracy ponadnarodowej w ramach PO KL Umowa o współpracy ponadnarodowej Nazwa Programu Operacyjnego w Polsce: : Numer i nazwa Priorytetu: Numer i nazwa Działania: Numer

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ OCENY RYZYKA / INSURANCE QUESTIONNAIRE

KWESTIONARIUSZ OCENY RYZYKA / INSURANCE QUESTIONNAIRE Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzenia badań klinicznych/ Clinical trials liability insurance KWESTIONARIUSZ OCENY RYZYKA / INSURANCE QUESTIONNAIRE ZEZWOLENIA PUNU NR 1098/02 I NR

Bardziej szczegółowo

Goodman Poznań Airport Logistics Centre 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business+

Goodman Poznań Airport Logistics Centre 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business+ Goodman Poznań Airport 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business Goodman Poznań Airport ul. Batorowska 35, 62-081 Wysogotowo, Poznań Najlepsze miejsce dla biznesu Goodman

Bardziej szczegółowo

European teens speaking through art. Europejscy nastolatkowie wypowiadają się poprzez sztukę.

European teens speaking through art. Europejscy nastolatkowie wypowiadają się poprzez sztukę. European teens speaking through art. Europejscy nastolatkowie wypowiadają się poprzez sztukę. The schools which participate in the project are from: Szkoły uczestniczące w projekcie są z: POLAND POLSKI

Bardziej szczegółowo

Prepared by Beata Nowak

Prepared by Beata Nowak Prepared by Beata Nowak Celem pracy jest przedstawienie skutków ubocznych po wstawieniu implantów piersiowych, gdzie dochodzi do większych zmian niż jest to opisywane i przedstawiane przez lekarzy, np.

Bardziej szczegółowo

Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!"

Awareness campaign Safe rail-road level crossing Stop and Live! Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!" www.plk-sa.pl Geneva, 12-13 May 2014 The key objective of the campaign is: What are our objectives? - to promote the correct patterns of

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY TeleTrade DJ International Consulting Ltd Sierpień 2013 2011-2014 TeleTrade-DJ International Consulting Ltd. 1 Polityka Prywatności Privacy Policy Niniejsza Polityka

Bardziej szczegółowo

Zestawienie czasów angielskich

Zestawienie czasów angielskich Zestawienie czasów angielskich Present Continuous I am, You are, She/ He/ It is, We/ You/ They are podmiot + operator + (czasownik główny + ing) + reszta I' m driving. operator + podmiot + (czasownik główny

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

Cel szkolenia. Konspekt

Cel szkolenia. Konspekt Cel szkolenia About this CourseThis 5-day course provides administrators with the knowledge and skills needed to deploy and ma Windows 10 desktops, devices, and applications in an enterprise environment.

Bardziej szczegółowo

Zwiększanie Potencjału Na Rzecz Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Building Road Safety Capacity

Zwiększanie Potencjału Na Rzecz Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Building Road Safety Capacity Zwiększanie Potencjału Na Rzecz Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Building Road Safety Capacity Training and certification of Road Safety Experts for the application of Road Safety Audit and Road Safety Inspection

Bardziej szczegółowo

HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM

HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM CHRIS MILNES, HELLENIC ECOTOURISM SOCIETY Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt opracowany przez Społeczny

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ praktyki 2014/2015 spotkanie organizacyjne. 19.01.2015, Wrocław

Erasmus+ praktyki 2014/2015 spotkanie organizacyjne. 19.01.2015, Wrocław spotkanie organizacyjne 19.01.2015, Wrocław I Wypełnienie dokumentów II Przed wyjazdem na praktyki III Po przyjeździe na miejsce praktyk IV Po powrocie z praktyk V Uwagi końcowe I Wypełnienie dokumentów:

Bardziej szczegółowo

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 HemoRec in Poland Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 Institute of Biostatistics and Analyses. Masaryk University. Brno Participating

Bardziej szczegółowo

How much does SMARTech system cost?

How much does SMARTech system cost? 1. How much does an intelligent home system cost? With over six years of experience in construction of Intelligent Home Systems we have done a value analysis of systems and services usually purchased by

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to do business prowadzić interesy Prowadzę interesy w

Bardziej szczegółowo

Customer engagement, czyli klient, który wraca

Customer engagement, czyli klient, który wraca Customer engagement, czyli klient, który wraca Impact Economics Relations Transformation Warszawa, 4 listopada 2015 Kolejność ma znaczenie Put your staff first, customers second, and shareholders third

Bardziej szczegółowo

Your bridge to opportunities+

Your bridge to opportunities+ Goodman Wrocław IV 64,000 sqm warehouse space in strategic location Your bridge to opportunities+ Goodman Wrocław IV Wrocław, ul. Kwiatkowskiego Goodman Wrocław IV Wrocław, Kwiatkowskiego Street Zbliż

Bardziej szczegółowo

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko April 22, 2012 Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik Tatrzanski Park Narodowy Director Pawel Skawinski (host) Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for National Parks Jan Reklewski Tatras

Bardziej szczegółowo

Hershey Resorts. W skład Hershey Resorts wchodzi m.in. szereg hoteli, restauracji, sklepów i przede wszystkim wielki park rozrywki.

Hershey Resorts. W skład Hershey Resorts wchodzi m.in. szereg hoteli, restauracji, sklepów i przede wszystkim wielki park rozrywki. www.hersheypa.com Hershey Resort znajduje się w bliskim sąsiedztwie z Nowym Jorkiem, Baltimore i Waszyngtonem. Hershey w stanie Pennsylvania jest znane jako najsłodsze miejsce na ziemi, ponieważ słynie

Bardziej szczegółowo

Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze.

Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze. Mgr Urszula Borawska-Kowalczyk Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze Streszczenie Wprowadzenie Mukowiscydoza

Bardziej szczegółowo

Paradoksy i tajemnice rodzinnego wpływu na sferę zachowań ryzykownych dzieci i młodzieży. Krzysztof A. Wojcieszek WSNS Pedagogium w Warszawie

Paradoksy i tajemnice rodzinnego wpływu na sferę zachowań ryzykownych dzieci i młodzieży. Krzysztof A. Wojcieszek WSNS Pedagogium w Warszawie Paradoksy i tajemnice rodzinnego wpływu na sferę zachowań ryzykownych dzieci i młodzieży. Krzysztof A. Wojcieszek WSNS Pedagogium w Warszawie Czy rodzice mogą uniknąć swego wpływu na własne dzieci? Nie,

Bardziej szczegółowo

POLISH 12 ZAWIADOMIENIE DLA RODZIC W ZAPOMOGA SZKOLNA (EDUCATION MAINTENANCE ALLOWANCE) Szko a: Telefon: Drodzy Rodzice/Opiekunowie, Jeúli posiadacie PaÒstwo KartÍ Ulg Zdrowotnych (Health Benefit Card),

Bardziej szczegółowo

Założenia wstępne i przypominające (pewnik)

Założenia wstępne i przypominające (pewnik) Założenia wstępne i przypominające (pewnik) emantyka łownik Języka Polskiego, PWN: Dział językoznawstwa, którego przedmiotem jest analiza znaczeń wyrazów. Dział semiotyki (logika teorii języka) zajmujący

Bardziej szczegółowo