sformułowaniu pieśń nad pieśniami czy marność nad marnościami.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "sformułowaniu pieśń nad pieśniami czy marność nad marnościami."

Transkrypt

1 ks. Mariusz Rosik Alegoryczna interpretacja Pieśni nad pieśniami w judaizmie do czasów redakcji Targumu do tej księgi Jest w Biblii księga, która ani razu nie wspomina o Bogu 1. To księga, która składa się z kilku pieśni opowiadających o miłości pasterza i Szulamitki, księga, której tytuł brzmi Pieśń najpiękniejsza 2. Talmud, tłumacząc oryginalne brzmienie tytułu Szir Haszirim ( pieśń nad pieśniami ), odnosi go do autorstwa, wyjaśniając, że szir (Pnp) jest ponad dwiema pozostałymi pieśniami (szirim) przypisywanymi królowi Salomonowi (Koh, Prz). Jest jedną z najchętniej czytanych i najczęściej komentowanych części Biblii. Doczekała się interpretacji w wielu wymiarach, zarówno w judaizmie, w chrześcijaństwie. Oprócz interpretacji dosłownej, Żydzi widzieli w miłości pasterza i jego wybranki alegorię miłości Boga i Jego narodu. Chrześcijanie, tchnięci impulsem, który zrodził się w aleksandryjskiej szkole alegorycznej, dokonali transpozycji znaczeń: dostrzegli w Pnp alegorię miłości Chrystusa i Kościoła. Dużą zasługi na tym polu przypisać należy Orygenesowi. Niezwykle ciekawa jest interpretacja mistyczna, która pod postacią oblubieńca widzi Boga, a twarz oblubienicy osłania ludzką duszę. W kierunku takiej interpretacji poszła szkoła karmelitańska: Jan od Krzyża, św. Teresa z Avila czy Edyta Stein Teresa Benedykta od Krzyża 3. Efrem, Ambroży, Epifaniusz czy Piotr Chryzolog stoją u początków interpretacji maryjnej, której ślady dostrzec można wyraźnie w Godzinkach o Najświętszej Maryi Pannie. Zupełnie niezwykłe są także interpretacje artystyczne Pnp. Marc Chagall żydowski malarz rosyjskiego pochodzenia, aż pięciokrotnie przedstawiał w swych obrazach oblubieńca i oblubienicę. Na jednym z nich ukazał Dawida i Batszebę. Gianlorenzo Bernini jest autorem rzeźby Ekstaza św. Teresy, która zdobi rzymski kościół Santa Maria della Vittoria. Znawcy twierdzą, że dzieło nawiązuje do Pnp. Wśród twórców muzyki, którzy inspirowali się księgą w swych kompozycjach są takie nazwiska, jak Pierluigi da Palestrina, Claudio Monteverdi, Heinrich Schuetz, Jan Sebastian Bach, Igor Stravinsky, Mozart czy Krzysztof Penderecki. Przykłady można mnożyć 4. Poniżej zatrzymamy się jedynie na jednym nurcie interpretacyjnym Pnp nad 1 Sformułowanie zapisane w Pnp 8,6 ( płomień Pański ) nie jest wzmianką o Bogu, lecz stanowi używaną w hebrajskiej poezji formę superlatywu: płomień Pański to płomień o ogromnej mocy. 2 W języku hebrajskim stopień najwyższy tworzy się za pomocą takiej właśnie gradacji, jak w sformułowaniu pieśń nad pieśniami czy marność nad marnościami. 3 E. Stein, Wiedza krzyża. Studium o św. Janie od Krzyża, tłum. I.J. Adamska, Kraków , Więcej na temat tej interpretacji zob.: M. Rosik, Na granicy światła. Biblijne wątki Wiedzy krzyża Edyty Stein, Wrocław 2006, Szerzej na temat tych interpretacji zob.: M. Rosik, Misterium miłości zaklęte w pieśni. Konteksty interpretacyjne Pieśni nad pieśniami, w: Misterium miłości, red. W. Irek, Sympozja i Sesje Naukowe 19, Wrocław 2010,

2 propozycjami rabinów do VII wieku włącznie, a więc do czasów ostatecznej redakcji Talmudu i Targumu do Pieśni nad pieśniami. 1. Księga wyjątkowa w kanonie hebrajskim Powstała około 90 r. po Chr. akademia w Jabne zajęła się między innymi ustaleniem kanonu Biblii Hebrajskiej. Pomijając spory co do tego, czy rzeczywiście tzw. synod w Jabne się odbył, czy są to jedynie przypuszczenia, nie ulega wątpliwości, że na przełomie I i II stulecia właśnie w środowisku rabinackim w ośrodku nad Morzem Śródziemnym ważyły się losy Pieśni nad pieśniami. Niektórzy rabini sądzili, że nie przystoi, aby księga opiewająca miłość fizyczną mężczyzny i kobiety dostała się na listę ksiąg kanonicznych. Problemem było także i to, że poszczególne fragmenty utworu śpiewano w karczmach jako zupełnie świeckie pieśni. Po długich dysputach szala przeważyła się na korzyść księgi. Z czasem uznano ją nawet za najświętszą z ksiąg biblijnych. Świadczą o tym dwa teksty wyjęte z tradycji rabinackiej: Kiedy Adam zgrzeszył, Bóg wstąpił do pierwszego nieba, oddalając się od ziemi i od ludzi. Kiedy zgrzeszył Kain, wstąpił do drugiego nieba. Za pokolenia Henocha wstąpił do trzeciego, za pokolenia potopu do czwartego, za pokolenia [budowniczych wieży] Babel do piątego, za niewoli egipskiej do szóstego i siódmego nieba, ostatniego i najdalej położonego od ziemi (Genesis Rabba 19,13); Bóg jednak powrócił na ziemię w dniu, w którym została dana Izraelowi Pieśń nad pieśniami (Zohar Terumah a). Rabbi Akiba natomiast dodawał: Świat cały nie jest wart tego dnia, w którym Pieśń nad Pieśniami została dana Izraelowi. Wszystkie Pisma są święte, ale Pieśń nad Pieśniami jest najświętsza ze wszystkich (Jadajim 3,5). 2. Sens literalny i alegoryczny Pieśni nad pieśniami Nie ulega wątpliwości, jaki jest sens dosłowny Pieśni nad pieśniami: jest to poetycki utwór opowiadający o miłości dwojga zauroczonych sobą ludzi, odkrywających piękno ich wzajemnej więzi i doświadczających intensywnego zakochania. Choć Żydzi czytający Pnp zdawali sobie sprawę, że takie właśnie jest podstawowe znaczenie księgi, w oficjalnych interpretacjach uciekano się zawsze do interpretacji alegorycznych. Bazują one na przekonaniu, że miłość z natury swej dąży do nieskończoności, jest znakiem sacrum, jest z istoty swej otwarta na Boga 5. Widziano mianowicie w księdze obraz miłości Boga do Jego narodu. Interpretacja taka znajduje silne punkty oparcia w judaistycznej tradycji egzegetycznej 6. 5 G. Ravasi, Pieśń nad pieśniami. jak pieczęć na twoim sercu, tłum. K. Stopa, Kraków 2005, Przekłady aramejskie, zwane targumami, opowiadają się za tradycjami, które interpretują Pieśń nad Pieśniami jako alegorię miłości Boga do Izraela. Stąd też obecne w całej księdze aluzje do wydarzeń w historii Izraela. Chrześcijańska tradycja mistyczna, datująca się od Orygenesa, reprezentuje podobne stanowisko. W swoim komentarzu, z którego część jest dostępna w przekładzie łacińskim, interpretuje Pieśń nad Pieśniami jako opiewanie miłości Chrystusa do Jego Kościoła albo do duszy wierzącego ; J.M. Reese, Pieśń nad Pieśniami, w: Słownik wiedzy biblijnej, red. B.M. Metzger, M.D. Coogan, red wydania polskiego W. Chrostowski, tłum P. Pachciarek, Warszawa 1996, 593.

3 Niektórzy egzegeci istotę więzi pomiędzy oblubieńcem a oblubienicą upatrują w wyznaniu tej ostatniej: Mój miły jest mój, a ja jestem jego (2,16). Wyznanie to do złudzenia przypomina starotestamentalną formułę przymierza: Ja będę ich Bogiem, oni zaś będą moim ludem (Pwt 26,17) 7. Na bazie tej analogii nasuwa się alegoria: to Bóg jest Oblubieńcem, oblubienicą zaś naród wybrany. Alegoria ta znajduje swoje potwierdzenie w typowo rabinackich metodach egzegetycznych. Termin dod ( oblubieniec ) to w zapisie bezsamogłoskowym trzy znaki literowe: d- w- d. Dokładnie taki sam zapis znamionuje imię Dawida, z którego rodu pochodzić miał zesłany przez Boga Mesjasz. Postać oblubieńca więc odsyła do Boga, stąd uprawomocnia alegorię. Kolejnych argumentów za alegoryczną interpretacją Pnp dostarcza Biblia Hebrajska. U proroków metafora małżeństwa odnoszona jest do Boga i Jego narodu (np. Oz 1-2); podobnie metafora związku miłości mężczyzny i kobiety może być odniesiona do relacji Bóg Izrael. W Pnp oblubieniec ukazany jest jako król i pasterz (1,4.7; 2,16); prorocy te dwa obrazy niejednokrotnie odnoszą do Boga 8. Oblubienica w treści Pnp przyrównana jest do winnicy i ogrodu (1,6; 4,12); tak właśnie starotestamentowi pisarze obrazowali Izraela 9. Poza tym postać oblubieńca ukazywana jest za pomocą motywów dekoracyjnych świątyni jerozolimskiej (włosy to latorośle palmowe, a policzki to zioła, które służyły za elementy dekoracyjne w świątyni), a postać oblubienicy w nawiązaniu do najpiękniejszych miejsc dawnego Izraela (Jerozolima, Tirsa, Cheszbon, Karmel). W ten sposób ukazana zostaje relacja, która łączyła cały naród ze świątynią mieszkaniem Boga. Utożsamienie narodu z zamieszkiwaną przezeń ziemią występuje u proroków (Oz 1,2; Iz 24,20; 62,4). Alegoryczna interpretacja Pnp jest więc w nauczaniu rabinackim uzasadniona skrypturystycznie Jochanan ben Zakkaj o Pieśni nad pieśniami Jochanan ben Zakkaj był przedstawicielem pierwszego pokolenia tannaitów palestyńskich. Należał do grona uczniów Hillela I, zwanego Starszym. Był jednym z najważniejszych nauczycieli faryzejskich przed zburzeniem Drugiej Świątyni 11, natomiast działał na rzecz pokoju jeszcze w czasach powstania Bar Kochby ( po Chr.). To właśnie za jego czasów odbywały się dysputy co do kanoniczności Pnp. Bazując na biblijnych przesłankach pozwalających na interpretację alegoryczną Pnp, Jochanan 7 Por. Pwt 29,12; Oz 2,4; Jr 7,23; 11,4; 24,7; 31,32; Ez 34,30; 36,28; 37,23. 8 Por. Iz 40,11; 41,21; 43,15; 44,6; 49,9-10; Ez 37,24; 34,23. 9 Por. Iz 5,7; 51,3; Ez 36, A. Abécassis, Espaces de lecture du Cantique des Cantiques en contexte juif, w : Les nouvelles voies de l exégèse. En lisant le Cantique des Cantiques, red. J. Nieuviarts P. Debergé, Paris 2002, Podczas oblężenia świątyni Jochanan ben Zakkai został przeszmuglowany w zamkniętej trumnie z oblężonej Jerozolimy poza mury miasta. Tylko dzięki temu ocalił swoje życie. Jochanan powędrował już nie w trumnie na zachód, aż do wybrzeży Morzą Śródziemnego. Zatrzymał się w Jabne, miasteczku oddalonym zaledwie czterdzieści kilka kilometrów od stolicy. Tam właśnie powstała pierwsza akademia, skupiająca wokół siebie mężów uczonych w Prawie oraz ich uczniów.

4 widział w oblubienicy Izrael, a w oblubieńcu samego Boga 12. Dzięki niemu ta podstawowa interpretacja alegoryczna rozpowszechniła się w judaizmie. Na niej zasadzają się kolejne alegorie, które odnajdywano w księdze. Przykładem rozwoju alegorycznej interpretacji bazującej na interpretacji Jochanana ben Zakkaja jest fragment apokryficznej Czwartej Księgi Ezdrasza, w której powraca obrazowość winnicy, gołębicy czy lilii w odniesieniu do oblubienicy: Panujący Panie, z wszelkiego lasu ziemi i z wszystkich jego drzew wybrałeś jedną winnicę, i z całego okręgu ziemi wybrałeś sobie jedno wolne miejsce, i z wszystkich kwiatów świata wybrałeś sobie jedną lilię, i z wszystkich głębin morza napełniłeś sobie jedną rzekę, i z wszystkich miast wybudowanych poświęciłeś sobie Syjon, i z wszystkich stworzonych ptaków mianowałeś sobie jedną gołębicę, i z wszystkiego bydła stworzonego upatrzyłeś sobie jedną owcę, i z wszystkich rozmnożonych narodów nabyłeś sobie jeden naród i dałeś temu ludowi, którego zapragnąłeś, uznane przez wszystkich prawo (5,23-27) 13. Kluczem do interpretacji tego fragmentu jest ostatnie zdanie: to właśnie naród Izraela jest wybraną przez Boga winnicą, gołębicą, rzeką, miastem i kwiatem. Wszystkie te obrazy w Pnp odniesione są do oblubienicy. 4. Eleazar ben Azaria o Pieśni nad pieśniami Eleazar ben Azaria, należący do drugiego pokolenia tannaitów, stwierdza w Pesiqcie Pieśni nad pieśniami (Szir Haszirim raba 1,11), że księga ta jest najbardziej ekstatyczną z pieśni, jaka kiedykolwiek powstała. Argumentacja za taką tezą jest może mało zrozumiała dla umysłu ukształtowanego o filozoficzne wzorce starożytnej Grecji i prawniczą myśl antycznego Rzymu, jednak ukazuje typowo rabinacki sposób wywodu. Świętość Pnp Eleazar ilustruje porównaniem do człowieka, który przyniósł do piekarza miarę pszenicy. Pierwsze polecenie owego człowieka Zmiel to na mąkę odpowiada Księdze Koheleta, w której król Salomon obala błędne poglądy. Drugie polecenie skierowane do piekarza brzmi: Zmiel to na drobną mąkę. Odpowiada ono mądrości, która przejawia się w sentencjach Księgi Przysłów. Ostatni nakaz skierowany do piekarz brzmi: Uczyń z tego bochen chleba. To polecenie odpowiada miłości opisanej w Pnp. O tym, iż Pnp przewyższa Koh i Prz świadczyć ma przedstawienie się autora w początkowych wierszach każdej z ksiąg. Gdy Salomon pisał Księgę Koheleta, nie był jeszcze zbyt znany, dlatego aby podeprzeć się autorytetem mówił o sobie jako o synu Dawida, króla w Jerozolimie. Gdy pisał Księgę Przysłów, przedstawił się jako syn króla Dawida. Ominął nazwę miasta, gdyż był już bardziej znany. Natomiast gdy tworzył Pieśń nad pieśniami, podpisał się po prostu własnym imieniem Tradycja żydowska zachęca do lektury Pnp w noc paschalną, gdyż jest to noc, w której najpełniej objawia się miłość Boga do Izraela ; K. Bardski, Duchowa interpretacja Pieśni nad pieśniami w tradycji żydowskiej i chrześcijańskiej, Collectanea Theologica 4 (2008) Przekład za: S. Mędala; Apokryfy Starego Testamentu, red R. Rubinkiewicz, Warszawa , S. Pecaric, Pieśń nad Pieśniami, Kraków 2008, 98.

5 5. Mekilta Pisha o Pieśni nad pieśniami Dzieło, które także wyszło spod pióra tannaitów, wpisuje się w alegoryczny nurt interpretacji Pnp 15. Autorzy odnoszą się do nakazu Bożego związanego ze świętowaniem Paschy: Dziesiątego dnia tego miesiąca niech się każdy postara o baranka dla rodziny, o baranka dla domu. Jeśliby zaś rodzina była za mała do spożycia baranka, to niech się postara o niego razem ze swym sąsiadem, który mieszka najbliżej jego domu, aby była odpowiednia liczba osób. Liczyć je zaś będziecie dla spożycia baranka według tego, co każdy może spożyć. Baranek będzie bez skazy, samiec, jednoroczny; wziąć możecie jagnię albo koźlę. Będziecie go strzec aż do czternastego dnia tego miesiąca, a wtedy zabije go całe zgromadzenie Izraela o zmierzchu (Wj 12,3b- 6). Tannaici pytają: Dlaczego Pismo wymaga, by wybór baranka paschalnego dokonał się cztery dni przed jego zabiciem? R. Matia, syn Heresza, zwykł mawiać: Słuchajcie z uwagą: Teraz, kiedy przeszedłem pośród ciebie i spojrzałem na ciebie i zwróciłem uwagę na twój czas to był czas miłości (Mekilta Pisha, Wj 12,6). Jest tu wyraźna aluzja do Ez 16,8a: Oto przechodziłem obok ciebie i ujrzałem cię. Był to twój czas, czas miłości. Pascha nazwana jest więc czasem miłości. Skoro Pascha jest dla tannaitów czasem miłości, to pośpiech Boga podczas exodusu identyfikowany jest konsekwentnie z pośpiechem oblubieńca z Pnp 2,8-9a: Cicho! Ukochany mój! Oto on! Oto nadchodzi! Biegnie przez góry, skacze po pagórkach. Umiłowany mój podobny do gazeli, do młodego jelenia. Oto stoi za naszym murem. Tannaici w Mekilta Pisha następująco interpretują ten fragment: Abba Hanin, w imieniu R. Eliezera, mówi: To odnosi się do pośpiechu Szekiny. I choć nie ma na to dowodu, jest wskazówka: Uwaga! Oto mój umiłowany! Oto nadchodzi! Już stoi za murem! (Pnp 2,8-9). Można pomyśleć, że w przyszłości wyzwolenie także dokonane będzie w pośpiechu (Mekilta Pisha, Wj 12,11) Talmud o Pieśni nad pieśniami W Talmudzie, dziele powstałym w dwóch wersjach i dwóch środowiskach (palestyńskim i babilońskim), rabini narzekają na tych, którzy w sposób niegodny traktują księgę Pieśni nad pieśniami: Nasi rabini nauczali: ten, kto odczytuje wersety Pieśni nad pieśniami traktując je jak świecką piosenkę, sprowadza zło na cały świat. Tora bierze na siebie wówczas wór pokutny, staje przed Świętym Jedynym i skarży się: Panie Wszechświata, Twoje dzieci zrobiły sobie ze mnie instrument muzyczny do zabawy (Sanhedryn 101a). Zatrzymamy się jedynie na interpretacji kilku wybranych fragmentów Talmudu, nawiązujących do Pnp. Odnosząc się do Pnp 1,3 ( Woń twych pachnideł słodka, olejek rozlany - imię twe, dlatego miłują cię dziewczęta ), autorzy traktatu Avoda zara (35b) zauważają, że mędrcy Izraela porównywalni są do buteleczki wonnych olejków. Gdy buteleczki zostają zamknięte czyli gdy mędrcy nie dzielą się swą wiedzą nikt nie 15 D. Buzy, L allégorie matrimoniale de Yhwy et d Israël et le Cantique des Cantiques, RB 52 (1944) F. Manns, Jewish interpretations of the Song of Songs, LA 68 (2008)

6 może poznać zapachu olejków. Po ich otwarciu czyli gdy uczeni nauczają innych przepiękna woń rozchodzi się wokół 17. Ciekawą interpretację znalazł w Talmudzie werset 7 rozdziału drugiego Pnp: Zaklinam was, córki jerozolimskie, na gazele, na łanie pól: Nie budźcie ze snu, nie rozbudzajcie ukochanej, póki nie zechce sama. Według traktatu Ketubot (111a) Bóg zwraca się tymi słowami do swego narodu i zaklina go, by nie buntował się przeciw jarzmu narzucanemu mu przez narody pogańskie. W Misznie, która dała początek Talmudowi, rabini interpretują Pnp 3,11 ( Wyjdźcie, córki jerozolimskie, spójrzcie, córki Syjonu, na króla Salomona w koronie, którą ukoronowała go jego matka w dniu jego zaślubin, w dniu radości jego serca ) w odniesieniu do nadania Tory i świątyni. Otóż w Taanit (26b) dzień zaślubin odczytują rabini jako dzień otrzymania przez izraelitów Tory na górze Synaj; był to dzień zawarcia związku przymierza jak ślub pomiędzy Bogiem a Izraelem. W tym samym miejscu traktatu dzień radości serca utożsamiony jest z dniem ukończenia budowy świątyni. To właśnie świątynia była nie tylko mieszkaniem Boga, ale także przyczyną radości dla całego narodu. Również wiersz 11 rozdziału czwartego Pnp doczekał się w Talmudzie swojej interpretacji. Brzmi on następująco: Miodem najświeższym ociekają wargi twe, oblubienico, miód i mleko pod twoim językiem, a zapach twoich szat jak woń Libanu. Rabini skoncentrowali się na sformułowaniu miód i mleko pod twoim językiem. Uznają, że odnosi się ono do ezoterycznych fragmentów Biblii (tzw. Sitre Tora), które są słodkie jak miód, ale powinny pozostać pod językiem, czyli nie powinno się ich objaśniać publicznie. Owe ezoteryczne fragmenty Biblii należy wyjaśniać jedynie wybranym, odpowiednio do tego przygotowanym uczniom (Chagiga 13a). W odniesieniu do języka Talmud wyjaśnia, że jest on taką częścią ciała, która niekiedy pozostaje zakryta, innym razem odkryta (Kiduszin 25a). Z tego powodu nie należy wyjaśniać wszystkich fragmentów Tory publicznie, lecz niektóre interpretować w gronie wybranych 18. Talmud wreszcie odnosi się jeszcze do Pnp 8,2: Powiodłabym cię i wprowadziła w dom matki mej, która mię wychowała; napoiłabym cię winem korzennym, moszczem z granatów. Ponieważ wino w tradycji rabinackiej często symbolizuje Torę, natomiast przykazania Tory do ziaren w owocu granatu. Więcej, soczystość owocu granatu symbolizuje radość z dokładnego wypełniania przykazań. Stąd zdanie napoiłabym cię winem korzennym, moszczem z granatów można odczytywać następująco: Nauczę cię Tory i jej wewnętrznych prawd, i z największą przyjemnością wypełnię nałożone na mnie przykazania (por. Sanhedryn 37a) Targum do Pieśni nad Pieśniami Wydaje się, że ostateczną redakcję Targumu do Pieśni nad pieśniami datować należy na VII w. Samo słowo targum oznacza tłumaczenie z języka hebrajskiego na 17 S. Pecaric, Pieśń nad Pieśniami, S. Pecaric, Pieśń nad Pieśniami, S. Pecaric, Pieśń nad Pieśniami, 224.

7 aramejski tekstu biblijnego. De facto chodzi jednak o parafrazę tekstu z dodatkiem komentarza i to niekiedy dość obszernego. Już do tytułu księgi, czyli do słów Pieśń nad pieśniami. Salomonowa, targum daje komentarz odnoszący się do istotnych wydarzeń historii Izraela: Pieśń i pochwały, które prorok Salomon, król Izraela, wypowiedział w duchu proroctwa przed Panem całego świata. Dziesięć pieśni zostało wyśpiewanych w tym świecie. Ta pieśń jest najpiękniejsza ze wszystkich. Pieśń pierwszą wyśpiewał Adam, gdy jego wina została przebaczona i nadszedł dzień szabatu i ochronił go. Adam otworzył swe usta i powiedział: Psalm. Pieśń na dzień szabatu (Ps 92). Drugą pieśń wyśpiewał Mojżesz i Izraelici, gdy Pan świata rozdzielił przed nimi Morze Sitowia. Wszyscy rozpoczęli i wygłaszali ją wspólnie, jak napisano: Wówczas śpiewali Mojżesz i Izraelici (Wj 15,1). Trzecią pieśń wyśpiewali Izraelici wtedy, gdy zostało im dane źródło wody, jak jest napisane: Wówczas śpiewał Izrael (Lb 21,17). Czwartą pieśń wyśpiewał prorok Mojżesz, gdy nadszedł czas jego odejścia z tego świata. Zganił wówczas lud i skutkiem tego napisano: Uważajcie, niebiosa, na to, co powiem (Pwt 32). Piątą pieśń wyśpiewał Jozue, syn Nuna, kiedy prowadził walkę pod Gibeonem i słońce oraz księżyc zatrzymały się dla niego na trzydzieści sześć godzin i przestały śpiewać swą pieśń. Otworzył wówczas usta i wyśpiewał pieśń, jak napisano: Tak śpiewał Jozue przed Bogiem (Joz 10,12). Szóstą pieśń śpiewali Barak i Debora w dniu, w którym Pan wydał Siserę w ręce Izraelitów, jak napisano: Wówczas śpiewali Debora i Barak, syn Abinoama (Sdz 5,1). Siódmą pieśń wyśpiewała Anna, gdy Bóg obdarował ją synem, jak jest napisane: Anna modliła się mówiąc (1Sm 2,1). Ósmą pieśń wyśpiewał Dawid, król Izraela, z powodu wszystkich cudów, które Bóg dla niego uczynił. Otworzył swe usta i śpiewał pieśń, jak napisano: Dawid wygłaszał proroczo pieśń przed Panem (2Sm 22,1). Dziewiątą pieśń wyśpiewał w Duchu Świętym przed Panem całego świata Salomon, król Izraela. A dziesiątą pieśń wyśpiewają wygnańcy w czasie, gdy powrócą z wygnania, jak jasno napisano u proroka Izajasza 30,29: Pieśni mieć będziecie, jak przy obchodzie nocnej uroczystości, i radość serca jak u tego, co idzie przy dźwiękach fletu, zdążając na górę Pańską, ku Skale Izraela Cytat za: F. Manns, Jewish interpretations of the Song of Songs, Ten niezwykle piękny w swej formie i niezwykle wymowny w swej głębi komentarz rabinów stał się impulsem dla Orygenesa, aby osobistą historię każdego chrześcijanina ująć w podobny schemat. Orygenes mówi jednak nie o dziesięciu, a o siedmiu pieśniach. I tak, według niego życie chrześcijańskie rozpoczyna się chrztem, który jest zapowiedziany w Starym Testamencie przejściem Izraelitów przez Morze Czerwone: Wody się rozstąpiły, a Izraelici szli przez środek morza po suchej ziemi, mając mur z wód po prawej i po lewej stronie (Wj 14,21b- 22). Pierwsza pieśń, którą wyśpiewuje nowoochrzczony, to pieśń Mojżesza i Miriam: Pan jest moją mocą i źródłem męstwa! Jemu zawdzięczam moje ocalenie. On Bogiem moim, uwielbiać Go będę, On Bogiem ojca mego, będę Go wywyższał (Wj 15,2). Pierwszy sakrament daje początek drodze, która jest wędrówką przez pustynię pełną dzikich zwierząt i niebezpieczeństw. Chrześcijanin wędruje po niej tak długo, aż napotka źródła żywej wody, która orzeźwia i daje duchowe pokrzepienie. Źródłem tym jest

8 W tym samym targumie można znaleźć jednak jeszcze inne nawiązanie do historii Izraela. Autorzy Targumu widzieli w Pnp historię zbawienia w pięciu odsłonach: exodus i przymierze na Synaju (1,2-3,6), budowa i poświęcenie świątyni (3,7-5,1), grzech Izraela i wygnanie (5,2-6,1), powrót z niewoli i odbudowa świątyni (6,2-7,11) i oczekiwania mesjańskie (7,12-8,14). Targum dokonuje także utrzymania znaczenia symbolu wina w stosunku do Talmudu. Wino w Talmudzie, jak wspomniano wyżej, oznaczało Torę. Podobnie jest i w targumie, jednak znaczenie to jest rozszerzone. Nawiązując do słów Niech mnie ucałuje pocałunkami swych ust! Bo miłość twa przedniejsza od wina (Pnp 1,2) 21, targum mówi, że pocałunki wskazują na Torę ustną przekazaną na Synaju: Prorok Salomon powiedział: Błogosławione niech będzie imię Boga, który dał nam prze ręce Mojżesza, uczonego, prawo wypisane na dwóch tablicach kamiennych oraz sześć porządków Miszny i Talmudu w tradycji ustnej, a także mówił do nas twarzą w twarz jak mężczyzna całujący swą towarzyszkę, z obfitości miłości, którą ukochał nas bardziej niż siedemdziesiąt narodów. Aby zrozumieć ostatnią frazę, mówiącą o tym, że Bóg kocha Izraela bardziej niż siedemdziesiąt narodów, przywołać trzeba numeryczną interpretację Biblii, zwaną gematrią. Każdej literze alfabetu hebrajskiego przyporządkowano pewną wartość numeryczną i na tej podstawie dokonywano niezwykłych nieraz interpretacji. W jaki sposób zastosowano gematrię w wyjaśnianiu wyznania: miłość twa przedniejsza od wina? Hebrajskiemu rzeczownikowi wino odpowiada w gematrii liczba siedemdziesiąt, a przecież według Księgi Rodzaju na świecie istnieje siedemdziesiąt narodów. Stąd niedaleko już do konkluzji, że wino w Pieśni nad pieśniami oznacza wszelkie narody ziemi, a Bóg ponad nie wszystkie umiłował Izraela. według Orygenesa Biblia dana przez Boga Jego ludowi. Gdy tylko wyznawca Chrystusa odkryje niezgłębione bogactwa Bożego słowa zapisanego w Biblii, może odśpiewać hymn Izraelitów, którzy odnaleźli studnię na pustyni. W zachwycie nad Biblią wołają: Tryskaj, o źródło! (Lb 21,17). Ubogacony słowami świętej księgi chrześcijanin wraca na pustynię i wędruje obok swego przywódcy Chrystusa nowego Mojżesza aż do góry Nebo. Z daleka dostrzega piękno Ziemi Obiecanej. Tym razem wyśpiewuje kolejną pieśń, w której bierze za świadków niebiosa i ziemię: Uważajcie, niebiosa, na to, co powiem, słów moich ust słuchaj, ziemio. Nauka moja niech spływa jak deszcz, niech słowo me pada jak rosa, jak deszcz rzęsisty na zieleń, jak deszcz dobroczynny na trawę. Gdyż głosić chcę imię Pana: uznajcie wielkość Boga naszego; On Skała, dzieło Jego doskonałe, bo wszystkie drogi Jego są słuszne; On Bogiem wiernym, a nie zwodniczym, On sprawiedliwy i prawy (Pwt 32,1-4). Po wejściu do Ziemi Obiecanej chrześcijanin musi rozpocząć walkę z jego mieszkańcami, Kananejczykami. Kiedy Bóg da mu zwycięstwo, wówczas będzie mogła wybrzmieć nowa pieśń Debory: Tak, Panie, niechaj zginą wszyscy Twoi wrogowie! A którzy Cię miłują, niech będą jak słońce wschodzące w swym blasku (Sdz 5,31). Chrześcijańskie życie do końca jednak pozostaje walką. Wierzący w Chrystusa jest jak król Dawid, który pokonawszy swych przeciwników, śpiewać może Panu kolejną z pieśni: Boże mój, skało moja, na którą się chronię, tarczo moja, mocy zbawienia mego i moja obrono! Ty mnie wyzwalasz od wszelkiej przemocy (2Sm 22,2). I dopiero przy końcu swego ziemskiego pielgrzymowania wyśpiewa Panu słodką pieść miłości Salomonową Pieśń nad pieśniami. 21 Dla autora Heksapli sprawa była prosta: pocałunki oblubieńca to Eucharystia, którą wierzący przyjmują do swych ust.

9 Konkluzja Pomimo trudności, jaką stanowiła dla tannaitów Pnp w związku z wątpliwościami co do włączenia jej do kanonu Biblii Hebrajskiej, księga doczekała się w tradycji judaistycznej licznych interpretacji. Choć jej sens wyrazowy dotyczy miłości kobiety i mężczyzny, rabini od początku wybrali interpretację alegoryczną, wskazującą na Boga jako oblubieńca i naród wybrany jako oblubienicę. Początki takiej interpretacji sięgają czasów Jochanana ben Zakkaja. W kolejnych dziełach rabinackich alegoria ulega znacznemu rozbudowaniu (Szir Haszirim raba, Mekilta Pisha, Talmud). Już nie tylko głównych bohaterów Pnp postrzega się metaforycznie, ale poszczególne obrazy pojawiające się na kartach dzieła. Późniejsze interpretacje pozwalają dostrzec nawet w poszczególnych fragmentach księgi nawiązanie do całej historii Izraela (Talmud, Targum). Tego typu metody interpretacyjne w odniesieniu do księgi biblijnej są stosunkowo obce chrześcijańskiemu Zachodowi, na którym egzegezy dokonuje się zasadniczo na bazie wywodu logicznego ukształtowanego o starożytne wzorce Grecji i Rzymu, jednak w alegorycznym postrzeganiu Pnp istnieją pewne zbieżności pomiędzy w pismach rabinackich i chrześcijańskich. Dowodem w tym względzie jest choćby interpretacja Orygenesowska, która z pewnością zasadza się na myśli judaistycznej. Summary Author of this article presents Jewish interpretations of the Song of Songs from the Tannaitic period to the time of the Targum (VII C.E.). Early Jewish understanding of the Songs of Songs was literal and allegorical, but the rabbis choose mostly the second one. The oldest allegory seen in the Canticle was simple: the Bride represents God and the Bridegroom represents Israel. The nuptial motif present in the Canticle is explained by the rabbis as the marriage between God and Israel. Then (in Shir Hashirim Rabbah, Mekhilta Pisha, Talmud and Targum) the allegory becomes more sophisticated. The Jewish interpretation of the Song of Songs opens the way to the Christian interpretation. Good example of such interpretation one can find in the writings of Origen. Słowa- klucze: Pieśń nad pieśniami, interpretacja żydowska, alegoria małżeńska, Targum, Talmud.

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Przedmiot: religia Klasa: pierwsza gimnazjum Tygodniowa

Bardziej szczegółowo

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK PARAFIA ŚWIĘTEGO STANISŁAWA BISKUPA I MĘCZENNIKA W ŁABOWEJ A.D. 2015 TRIDUUM PASCHALNE Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Pana Ogólne

Bardziej szczegółowo

BOśE NAKAZY - DZIESIĘĆ PRZYKAZAŃ

BOśE NAKAZY - DZIESIĘĆ PRZYKAZAŃ BOśE NAKAZY - DZIESIĘĆ PRZYKAZAŃ W Biblii znajdujemy nakazy i Ŝądania. Zawierają one to, co wierzący nazywają wolą BoŜą. Najbardziej znanym ich zbiorem jest Dziesięć przykazań (Wj 34, 28). Znajdujemy go

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy

Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy 128. Panie mój p r z y c h o d z ę d z i ś, G C serce me skruszone przyjm. G C Skłaniam się przed świętym tronem Twym. e a D D7 Wznoszę ręce moje wzwyż, G C miłość

Bardziej szczegółowo

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Tomasz Kiesling Oborniki 2013 Być jak Teofil dziś Teofil konkretne imię adresata, chrześcijanina, do którego pisze św. Łukasz Ewangelię. Ewangelista przeprowadził wiele rozmów

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

CREDO. Materiały dla animatorów muzycznych na rekolekcje. Warszawa, 2010

CREDO. Materiały dla animatorów muzycznych na rekolekcje. Warszawa, 2010 Materiały dla animatorów muzycznych na rekolekcje CREDO Warszawa, 2010 I dzień Zwiastowanie W: Jahwe, ja wiem, jesteś tu (176) Ty BoŜe wszystko wiesz (516) Wstanę i pójdę dziś D: Składamy Ci Ojcze (824)

Bardziej szczegółowo

Rok liturgiczny (kościelny)

Rok liturgiczny (kościelny) Rok liturgiczny (kościelny) Adwent Okres Narodzenia Pańskiego Okres zwykły cz. I Wielki Post Triduum Paschalne Okres Wielkanocny Okres zwykły cz. II Przeczytajcie fragment Składu apostolskiego. Jakie fakty

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM 2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM PIERWSZE CZYTANIE Syr 24, 1-2. 8-12 Mądrość Boża mieszka w Jego ludzie Czytanie z Księgi Syracydesa. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

Exodus dla chrześcijan

Exodus dla chrześcijan Exodus dla Żydów Fundament ich tożsamości religijnej i narodowej. Najważniejsze święta związane są z Exodusem: Pascha i Święto Przaśników Święto Tygodni (Szawuot) Święto Namiotów (Sukkot) Byliśmy niewolnikami

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Wersja robocza 1999 Diakonia Muzyczna Ruchu Światło Życie Archidiecezji Warszawskiej i Diecezji Warszawsko Praskiej Objaśnienia: Pd: Piosenka

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii

Kryteria oceniania z religii Kryteria oceniania z religii OCENA NIEDOSTATECZNA - wykazuje się brakiem jakiejkolwiek wiedzy w zakresie materiału przewidzianego programem, - ma lekceważący stosunek do przedmiotu, do wartości religijnych

Bardziej szczegółowo

Exodus dla chrześcijan

Exodus dla chrześcijan Exodus dla Żydów Fundament ich tożsamości religijnej i narodowej. Najważniejsze święta związane są z Exodusem: Pascha i Święto Przaśników Święto Tygodni (Szawuot) Święto Namiotów (Sukkot) Byliśmy niewolnikami

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia KLASA I ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie spełnia kryteriów na ocenę dopuszczającą ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: odróżnia modlitwę

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 Numer programu AZ-3-02/10 Tytuł programu: Jezus Chrystus Drogą, prawdą i życiem Numer podręcznika AZ -31-02/10-0 Tytuł podręcznika:

Bardziej szczegółowo

(1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad

(1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad (1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad powierzchnią wód. (3) I rzekł Bóg: Niech stanie się światłość.

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej

Konspekt szkółki niedzielnej Konspekt szkółki niedzielnej 4. NIEDZIELA PO WIELKANOCY Cantate Główna myśl: Śpiewaj Panu Tekst: Księga Izajasza 12,1-6 Pieśń dziękczynna zbawionych 2 Księga Mojżeszowa 15,1-2 Pieśń Mojżesza, pieśń Miriam

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

Nowenna do św. Charbela

Nowenna do św. Charbela Nowenna do św. Charbela Modlitwa do odmawiania każdego dnia O dobry, miłosierny i najukochańszy Boże, z głębi serca, z pokorą wobec Ciebie pragnę moją modlitwą wyrazić wdzięczność za wszystko co otrzymałem

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości.

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości. Lectio Divina Rz 6,15-23 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ PROGRAM NAUCZANIA POZNAJĘ BOGA I W NIEGO WIERZĘ PODRĘCZNIK JESTEM CHRZEŚCIJANINEM ROZDZIAŁ 1. Żyję w przyjaźni z Jezusem rozumie sens

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY IV.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY IV. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY IV. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele i uroczystości. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele i uroczystości. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Okres Bożego Narodzenia 2015/16... 3 Spotkania na uroczystości i niedziele Okresu Bożego Narodzenia 2015/16: LITURGIA DOMOWA Uroczystość Bożego Narodzenia

Bardziej szczegółowo

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku I Komunia Święta Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku Ktoś cię dzisiaj woła, Ktoś cię dzisiaj szuka, Ktoś wyciąga dzisiaj swoją dłoń. Wyjdź Mu na spotkanie Z miłym powitaniem, Nie lekceważ znajomości

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

KLASA IV OCENA CELUJĄCA (6)

KLASA IV OCENA CELUJĄCA (6) KLASA IV OCENA CELUJĄCA (6) - jest aktywny na zajęciach, zawsze przygotowany - wzorowo prowadzi zeszyt - zawsze odrabia zadania domowe - potrafi scharakteryzować poszczególne okresy roku liturgicznego

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej Ks. Tadeusz Szamara SDB katecheta WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej I. PODSTAWOWE: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

1 Mało znane litanie do Świętych

1 Mało znane litanie do Świętych 1 Spis treści 2 Spis treści Słowo wstępne......5 Litania do Świętej Anny......7 Litania do Świętego Judy Tadeusza......9 Litania o Świętej Marii Magdalenie.... 11 Litania do Świętego Jerzego.... 13 Litania

Bardziej szczegółowo

rozpoznaje znaki sakramentalne; okazuje szacunek wobec znaków obecności Boga. Określa, od kiedy rozpoczęła się jego przyjaźń z Jezusem; szczęśliwego;

rozpoznaje znaki sakramentalne; okazuje szacunek wobec znaków obecności Boga. Określa, od kiedy rozpoczęła się jego przyjaźń z Jezusem; szczęśliwego; I. Poszukiwanie szczęścia i wspólnoty 2 3 4 5 6 Określa, od kiedy rozpoczęła się jego przyjaźń z Jezusem; wymienia cechy człowieka szczęśliwego; wskazuje osoby, które troszczą się o niego; charakteryzuje,

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57 pójdziemy do kina pragnę sprawić Ci radość kupię kwiaty chcę być z Tobą ofiaruję prezent dobrze jest być razem przygotuję dobre jedzenie przyjaźń z Tobą jest dla mnie ważna Grupa 1 Przeczytaj poniższy

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA PIEŚNI NAD PIEŚNIAMI Problematyka księgi Pnp

KSIĘGA PIEŚNI NAD PIEŚNIAMI Problematyka księgi Pnp S. prof. Ewa J. Jezierska OSU Papieski Wydział Teologiczny, Wrocław KSIĘGA PIEŚNI NAD PIEŚNIAMI Problematyka księgi Pnp Nazwa księgi jest tłumaczeniem tytułu hebrajskiego:. Šîr hašîrîm pieśń pieśni lub

Bardziej szczegółowo

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)?

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R. Brandstaetter,

Bardziej szczegółowo

USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA

USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA Usprawiedliwienie wg KK 1992 : Usprawiedliwienie zostało nam wysłużone przez Mękę Chrystusa, który ofiarował się na krzyżu jako żywa, święta i miła Bogu ofiara i którego krew

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia drugiego

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia drugiego Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia drugiego Wersja robocza 1999 Diakonia Muzyczna Ruchu Światło Życie Archidiecezji Warszawskiej i Diecezji Warszawsko Praskiej Objaśnienia: Pd: Piosenka dnia

Bardziej szczegółowo

SP Klasa IV, Temat 28. Morze Śródziemne. Nazaret. Jerycho. Jerozolima Ain Karim Betlejem. Jordan. Morze Martwe

SP Klasa IV, Temat 28. Morze Śródziemne. Nazaret. Jerycho. Jerozolima Ain Karim Betlejem. Jordan. Morze Martwe Morze Śródziemne Nazaret Jordan Jerozolima Ain Karim Betlejem Jerycho Morze Martwe Grupa I W owym czasie wyszło rozporządzenie cezara Augusta, żeby przeprowadzić spis ludności w całym świecie. Podążali

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Okresu Wielkiego Postu 2016. Gliwice 2016

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Okresu Wielkiego Postu 2016. Gliwice 2016 Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Okres Wielkiego Postu 2016... 2 Spotkania na niedziele Okresu Wielkiego Postu 2016: 1 Niedziela Wielkiego Postu [C]... 3 LITURGIA DOMOWA 2 Niedziela Wielkiego

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz I

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz I Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz I Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

JESTEŚ KRÓLEM CHRYSTUS PAN PRZYSZEDŁ NA ŚWIAT. Jesteś Królem, Jesteś Królem. Jesteś Królem, Jesteś Królem. Królem jest Bóg.

JESTEŚ KRÓLEM CHRYSTUS PAN PRZYSZEDŁ NA ŚWIAT. Jesteś Królem, Jesteś Królem. Jesteś Królem, Jesteś Królem. Królem jest Bóg. ARCHANIOŁ BOŻY GABRIEL DOBRY BOŻE 1. Archanioł Boży Gabriel, posłan do Panny Maryi. Z majestatu Trójcy świętej, tak sprawował poselstwo k Niej. Zdrowaś, Mario, łaskiś pełna, Pan jest z Tobą, to rzecz pewna.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z religii dla klasy piątej szkoły podstawowej

Wymagania edukacyjne z religii dla klasy piątej szkoły podstawowej Wymagania edukacyjne z religii dla klasy piątej szkoły podstawowej I. Bóg nas kocha II. Wiara jest odpowiedzią 1. Uzasadnia dlaczego należy poszerzać wiedzę o Bogu i pogłębiać życie religijne. 2. Wyjaśnia,

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Adwent 2015 r.... 3 Spotkania na niedziele Adwentu: I Niedziela Adwentu [C]... 4 LITURGIA DOMOWA II Niedziela Adwentu [C]... 6 III Niedziela Adwentu [C]...

Bardziej szczegółowo

Prorok Habakuk. Cel. Przybliżenie dzieciom postaci proroka Habakuka. Kolejne kroki

Prorok Habakuk. Cel. Przybliżenie dzieciom postaci proroka Habakuka. Kolejne kroki Cel Przybliżenie dzieciom postaci proroka Habakuka. Kolejne kroki Cieszymy się z obecności wszystkich i mamy nadzieję, że wszyscy wytrwamy w naszym modlitewnym czuwaniu. Przypominamy proroka Nahuma, którego

Bardziej szczegółowo

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Kobieta Przy Studni

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Kobieta Przy Studni Biblia dla Dzieci przedstawia Kobieta Przy Studni Autor: Edward Hughes Ilustracje: Lazarus Redakcja: Ruth Klassen Tłumaczenie: Joanna Kowalska Druk i oprawa: Bible for Children www.m1914.org 2014 Bible

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra WYMAGANIA Z RELIGII I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Niedostateczna Dopuszczająca Dostateczna Dobra bardzo dobra Celująca Wykazuje rażący brak wiadomości programowych klasy IV. Wykazuje zupełny brak

Bardziej szczegółowo

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu!

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Jesteś już uczniem i właśnie rozpoczynasz swoją przygodę ze szkołą. Poznajesz nowe koleżanki i nowych kolegów. Tworzysz razem z nimi grupę klasową i katechetyczną. Podczas

Bardziej szczegółowo

OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU

OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU OBRZĘD PRZYJĘCIA DZIECKA Rodzice: Rodzice: Rodzice: Chrzestni: Drodzy rodzice, jakie imię wybraliście dla swojego dziecka?... O co prosicie Kościół Boży dla? O chrzest. Drodzy

Bardziej szczegółowo

SP Klasa V, Temat 36

SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 Dobry opiekun pilnie poszukiwany!!! Dziecko pilnie poszukuje opiekuna. Kandydat powinien: Dobry opiekun pilnie poszukiwany!!!

Bardziej szczegółowo

Znalazłam się w tunelu jak w długim korytarzu. Szłam bardzo szybko, biegnąc tunelem wzdłuż jasnego, białego światła. Mogłam zobaczyć inny koniec... Zaczęło do mnie docierać, że byłam martwa,... Wtedy zobaczyłam

Bardziej szczegółowo

BOŻE OBJAWIENIE tematy i wiedza Księga PŚ (Jak czytać Pismo Święte? Najważniejsze księgi historyczne Starego Testamentu i ich bohaterowie.

BOŻE OBJAWIENIE tematy i wiedza Księga PŚ (Jak czytać Pismo Święte? Najważniejsze księgi historyczne Starego Testamentu i ich bohaterowie. Księga PŚ (Jak czytać Pismo Święte? Najważniejsze księgi historyczne Starego Testamentu i ich bohaterowie.) YK 14-19, notatka w zeszycie, prezentacja, skrypt Pojęcia: Biblia, kanon, natchnienie Podział

Bardziej szczegółowo

SP Klasa IV, Temat 53

SP Klasa IV, Temat 53 1 podróż: Jerozolima Antiochia 2 podróż: Jerozolima Filippi 3 podróż: Jerozolima Korynt 4 podróż: Jerozolima Rzym SP Klasa IV, Temat 53 Grupa I Pierwsza podróż św. Pawła: Jerozolima Antiochia. W czasie

Bardziej szczegółowo

Żydzi Dlaczego warto o nich mówić?

Żydzi Dlaczego warto o nich mówić? Żydzi Dlaczego warto o nich mówić? Mamy wspólną wielowiekową historię Mają bogatą kulturę, tradycję i sztukę. Warto je poznać! Jan Paweł II nazwał ich starszymi braćmi w wierze. Czas zapomnieć o nieporozumieniach

Bardziej szczegółowo

świętością życia dawać dowód żywej wiary. W Niedzielę Palmową, Kościół obchodzi pamiątkę wjazdu Pana Jezusa do Jerozolimy, dla dokonania paschalnej

świętością życia dawać dowód żywej wiary. W Niedzielę Palmową, Kościół obchodzi pamiątkę wjazdu Pana Jezusa do Jerozolimy, dla dokonania paschalnej Wielki Tydzień Ostatnie dni Wielkiego Postu od Niedzieli Palmowej do wieczora Wielkiego Czwartku, a następnie Triduum Paschalne to Wielki Tydzień. Najstarsze świadectwa o liturgii Wielkiego Tygodnia pochodzą

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN. 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa. tel. 618 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi.

ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN. 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa. tel. 618 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi. ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa tel. 18 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi.pl okładka.indd 1 2015-03-03 08:10:05 Alicja Maksymiuk ŚWIĘTY JÓZEFIE,

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA Szkoła podstawowa Etap I Klasy I- III Cele katechetyczne: 1. Zachęcanie do aktywnego

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40.

Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40. Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40. dniu po Zmartwychwstaniu Pańskim. Wniebowstąpienie jest ukoronowaniem

Bardziej szczegółowo

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego Jezus do Ludzkości Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego źródło: www.thewarningsecondcoming.com tłumaczenie: www.armiajezusachrystusa.pl Modlitwa Litanii 1 Ochrona

Bardziej szczegółowo

SP Klasa VI, temat 2

SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 zagiąć NAUKOWCY SP Klasa VI, temat

Bardziej szczegółowo

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie?

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? UWIELBIAJ DUSZO MOJA PANA!!! ZANIM UWIELBISZ PRAWDZIWIE ZAAKCEPTUJ SYTUACJĘ, KTÓRĄ BÓG DOPUSZCZA UWIELBIANIE

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA BIBLIJNEGO DLA KLAS I DO III SZKOŁY PODSTAWOWEJ Nr Programu nadany przez KChB: PNB/I-III/08/KB

PROGRAM NAUCZANIA BIBLIJNEGO DLA KLAS I DO III SZKOŁY PODSTAWOWEJ Nr Programu nadany przez KChB: PNB/I-III/08/KB PROGRAM NAUCZANIA BIBLIJNEGO DLA KLAS I DO III SZKOŁY PODSTAWOWEJ Nr Programu nadany przez KChB: PNB/I-III/08/KB Program Nauczania Biblijnego dla klas 1 do 3 szkoły podstawowej jest realizowany w podręcznikach:

Bardziej szczegółowo

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM?

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? wg Lucy Rooney, Robert Faricy SJ MODLITWA NA TYDZIEŃ SZÓSTY Wejście w radość Zmartwychwstania Jezusa Dzień pierwszy Przeczytaj ze zrozumieniem fragment Pisma Świętego: Łk 24, 1-12

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe zasady oceniania - Religia klasa IV-VI

Przedmiotowe zasady oceniania - Religia klasa IV-VI 1 Przedmiotowe zasady oceniania - Religia klasa IV-VI Szkoła Podstawowa nr 1 w Nowy Tomyślu Ocenianie poszczególnych form aktywności. Ocenie podlegają: a. prace klasowe (sprawdziany), b. kartkówki, c.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII KLASA IV. Ocena. dobra

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII KLASA IV. Ocena. dobra WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII KLASA IV Rozdział I CZY PRZYJAŹNIĘ SIĘ Z PANEM JEZUSEM? - charakteryzuje postawę przyjaciela Jezusa; - wymienia przykazania Dekalogu; - scharakteryzować znaki liturgiczne

Bardziej szczegółowo

Wierzę w Boga Ojca. Zeszyt ćwiczeń do nauki religii dla klasy IV szkoły podstawowej. pod redakcją ks. Andrzeja Krasińskiego

Wierzę w Boga Ojca. Zeszyt ćwiczeń do nauki religii dla klasy IV szkoły podstawowej. pod redakcją ks. Andrzeja Krasińskiego Wierzę w Boga Ojca Zeszyt ćwiczeń do nauki religii dla klasy IV szkoły podstawowej pod redakcją ks. Andrzeja Krasińskiego WYDZIAŁ KATECHETYCZNY KURII DIECEZJALNEJ PŁOCKIEJ PŁOCK 2015 Zeszyt ćwiczeń nr

Bardziej szczegółowo

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE 4 by Wydawnictw o BIBLOS, Tarnów 1997 ISBN 83-86889-36-5 SPIS TREŚCI Wstęp.................................. 9 :2 6.,H. 1998 Nihil obs tat Tarnów,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10 WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10 Celujący: ze zrozumieniem wykonuje znak krzyża św. samodzielnie odtworzy z pamięci modlitwę Aniele Boży, Zdrowaś

Bardziej szczegółowo

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił?

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dwie rzeczywistości Dobro i zło Inicjatywa królestwa światłości Inicjatywa królestwa światłości Chrześcijanin Zaplecze Zadanie Zaplecze w Bogu Ef. 1, 3-14 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiot: religia Klasa: druga szkoły podstawowej Tygodniowa liczba godzin: 2 Przyjęto liczbę tygodni nauki: 32 Środki dydaktyczne:

Bardziej szczegółowo

Chrześcijanie są jak drzewa

Chrześcijanie są jak drzewa Chrześcijanie są jak drzewa Księga Rodzaju 2:18-24 Potem rzekł Pan Bóg: Niedobrze jest człowiekowi, gdy jest sam. Uczynię mu pomoc odpowiednią dla niego. Utworzył więc Pan Bóg z ziemi wszelkie dzikie

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy IV technikum

Kryteria oceniania z religii dla klasy IV technikum Kryteria oceniania z religii dla klasy IV technikum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Będziesz miłował Pana Boga swego Miejcie odwagę żyć dla Miłości, Bóg

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Przedmiot: religia Klasa: pierwsza gimnazjum Tygodniowa

Bardziej szczegółowo

Wierzę w Boga Ojca. Podręcznik do nauki religii dla klasy IV szkoły podstawowej. pod redakcją ks. Andrzeja Krasińskiego

Wierzę w Boga Ojca. Podręcznik do nauki religii dla klasy IV szkoły podstawowej. pod redakcją ks. Andrzeja Krasińskiego Wierzę w Boga Ojca Podręcznik do nauki religii dla klasy IV szkoły podstawowej pod redakcją ks. Andrzeja Krasińskiego WYDZIAŁ KATECHETYCZNY KURII DIECEZJALNEJ PŁOCKIEJ PŁOCK 2015 Podręcznik nr PL-21-01/15-PL-1/15

Bardziej szczegółowo

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM?

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? wg Lucy Rooney, Robert Faricy SJ MODLITWA NA TYDZIEŃ TRZECI Uzdrowienie wewnętrzne Dzień pierwszy Przeczytaj ze zrozumieniem fragment Pisma Świętego: Łk. 4, 38-42 Wysoka gorączka

Bardziej szczegółowo

Ziemia. Modlitwa Żeglarza

Ziemia. Modlitwa Żeglarza Ziemia Ziemia, którą mi dajesz, nie jest fikcją ani bajką, Wolność którą mam w Sobie Jest Prawdziwa. Wszystkie góry na drodze muszą, muszą ustąpić, Bo wiara góry przenosi, a ja wierzę Tobie. Ref: Będę

Bardziej szczegółowo

PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ

PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ Mariusz Kierasiński PRAWO I SPRAWIEDLIWOŚĆ Słysząc w kościele podczas czytań mszalnych sformułowanie "prawo i sprawiedliwość" niejeden katolik uśmiecha się pod nosem, myśląc - no tak, nawet Pismo święte

Bardziej szczegółowo

www.awans.net Publikacje nauczycieli Halina Chmielewska Test sprawdzający Historia, klasa V, I półrocze (do podręcznika A to historia!

www.awans.net Publikacje nauczycieli Halina Chmielewska Test sprawdzający Historia, klasa V, I półrocze (do podręcznika A to historia! www.awans.net Publikacje nauczycieli Halina Chmielewska Test sprawdzający Historia, klasa V, I półrocze (do podręcznika A to historia! ) Praca opublikowana w Internetowym Serwisie Oświatowym Awans.net

Bardziej szczegółowo

Nowenna do Ducha Świętego

Nowenna do Ducha Świętego 1 Nowenna do Ducha Świętego Dzień 1 - Modlitwa W dniu Wniebowstąpienia nakazałeś swym apostołom Nie odchodzić z Jerozolimy, ale oczekiwać obietnicy Ojca. Mówiłeś do nich: Jan chrzcił wodą, ale wy wkrótce

Bardziej szczegółowo

MODLITWY PE NIĄCYCH RÓŻNE POS UGI I FUNKCJE LITURGICZNE

MODLITWY PE NIĄCYCH RÓŻNE POS UGI I FUNKCJE LITURGICZNE opracł: Centralna Diakonia Liturgiczna Ruchu Świat o-życie na odstawie wyd. 3. roboczego Dyrektorium dusz asterstwa służby liturgicznej MODLITWY PE NIĄCYCH RÓŻNE POS UGI I FUNKCJE LITURGICZNE DLA WSZYSTKICH

Bardziej szczegółowo

STARY TESTAMENT. NOE BUDUJE ARKĘ, POTOP 4. NOE BUDUJE ARKĘ

STARY TESTAMENT. NOE BUDUJE ARKĘ, POTOP 4. NOE BUDUJE ARKĘ NOE BUDUJE ARKĘ 16 Nastały czasy, kiedy aniołowie schodzili na ziemię i brali sobie za żony piękne dziewczyny. W wyniku tego na świecie rodzili się olbrzymi i mocarze. Nie podobało się to Panu Bogu. Widział,

Bardziej szczegółowo

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać?

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Jan Paweł, 23.06.2016 11:06 Jedną z osób która nie ma najmniejszych co do tego wątpliwości, jest Chorwatka Miriam, która od 24 czerwca 1981 roku spotyka się z Matką

Bardziej szczegółowo

Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz).

Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz). wstęp Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz). W pierwszym wypadku, widząc piękno kobiety, można

Bardziej szczegółowo

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia.

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia. KRYTERIA OCENIANIA z katechezy w zakresie I klasy szkoły podstawowej do programu nr AZ-1-01/10 i podręcznika nr AZ-11-01/10-RA-1/11 Jesteśmy w rodzinie Jezusa pod redakcją ks. Stanisława Łabendowicza Kryteria

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo