Zabytkowe kościoły Opola i Muzeum Diecezjalne

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zabytkowe kościoły Opola i Muzeum Diecezjalne"

Transkrypt

1 OPOLE Piotr Paweł MANIURKA Zabytkowe kościoły Opola i Muzeum Diecezjalne Ślady pierwszych chrześcijan w Opolu sięgają X wieku. Według tradycji biskup Pragi Wojciech, idąc do Gniezna zatrzymał się w grodzie opolan, gdzie ochrzcił pierwszych wyznawców. Na pamiątkę tego pobytu opolanie obrali go patronem miasta i dedykowali małą kapliczkę, stojącą do dnia dzisiejszego na wzgórzu uniwersyteckim. 2 I ZABYTKI III

2 Kościół katedralny Podwyższenia Krzyża Świętego Dominująca nad miastem katedra Podwyższenia Krzyża Świętego z dwiema strzelistymi wieżami przyciąga zwiedzających stolicę Śląska Opolskiego. Według tradycji pierwsza świątynia powstała z fundacji Bolesława Chrobrego. W roku 1024 biskup wrocławski przekazał nowemu kościołowi w Opolu relikwie Świętego Krzyża, które otrzymał w podarunku od św. Emeryka (zm r.) syna Stefana, króla węgierskiego. Wtedy też do widniejącego w herbie miasta piastowskiego orła dodano połowę krzyża. Pierwszym proboszczem w nowym kościele, według dokumentu biskupa Wawrzyńca z 1223 roku, został duchowny Reginald. Przyjmuje się, że na pocz. XIII w. biskup wrocławski Tomasz ( ) ufundował w Opolu kapitułę kolegiacką, która wymieniona jest w dokumencie z roku 1239 mówiącym o pierwszym prepozycie Grzegorzu. Na przestrzeni wieków zmieniała się liczba członków kolegium kanoników. Wielkość kapituły była uzależniona od uposażenia, które było z nadania biskupiego lub książęcego. W związku z powiększającą się liczbą wiernych (w XIII w. ludność parafii sięgała ok. 2 tys.), dzięki fundacji księcia Bolka I, wybudowano w stylu III I ZABYTKI 3

3 Katedra Pdwyższenia Krzyża Świętego. Zachodnia XIX wieczna fasada. późnoromańskim nową bazylikę z wieżą, poświęconą 16 listopada 1295 roku. Uważany za ozdobę miasta kościół kolegiacki w 1415 r. został całkowicie zniszczony przez pożar. Z powodu zubożenia Piastów i braku środków, odbudowa świątyni przeciągała się ponad sto lat. Nową, wybudowaną w stylu późnogotyckim oddano wiernym w 1520 roku, za czasów ostatniego Piasta Jana Dobrego. Na starych fundamentach, z zachowaniem resztek dawnej kolegiaty, dobudowano nowe prezbiterium i trzy boczne kaplice Świętej Trójcy (od południa) oraz św. Jadwigi i św. Anny (od północy), a także dwie zakrystie. Kościół o trzech jednakowo wysokich nawach z potężnymi filarami i gwiaździstym sklepieniem nie zmienił bryły aż do czasów współczesnych. Po pożarze w 1415 r. z 15 ołtarzy starej świątyni i wielu gotyckich tryptyków nie ocalało nic, z wyjątkiem relikwiarza z cząstką Krzyża Świętego. W roku 1615 miasto nawiedził ogromny pożar. Wieża, szczyty dachu i całe sklepienie kościoła runęło. Wystrój wnętrza uległ kolejnemu zniszczeniu. Uratował się tylko jeden późnorenesansowy ołtarz poświęcony Trójcy Świętej oraz kamienne epitafia i żeliwne tablice. Kolejne pożary w 1620 i 1647 spowodowały całkowite zniszczenie wystroju wnętrza świątyni. Konsekwencją było wykonanie nowych barokowych ołtarzy we wnętrzu gotyckiej bryły. W roku 1810 władze pruskie zlikwidowały majątek kolegiaty. W kościele pozostały jedynie niezbędne do sprawowania liturgii naczynia liturgiczne oznakowane puncą sekularyzacyjną orła pruskiego. Pod koniec XIX w. przystąpiono do kolejnych prac renowacyjnych wnętrza kościoła. Wymieniono barokowe ołtarze przy filarach na nowe neogotyckie dedykowane Świętej Rodzinie, Sercu Pana Jezusa, Niepokalanemu Sercu Maryi oraz św. Jadwidze. Wykonawcą ołtarzy była wrocławska firma Buhla, zaś umieszczone w nich obrazy namalowane zostały przez H. Heinischa z Wrocławia. Świątynia wzbogacona została o nowe organy z neogotyckim prospektem, wykonane przez firmę Schlaga ze Świdnicy. W latach przeprowadzono remont, zmieniając zewnętrzną elewację świątyni i częściowo zamurowując okna. W wzniesiono fasadę zachodnią, nadbudowując wieże według projektu Józefa Cimbolka. W tym samym czasie przedłużono o jedno przęsło kruchtę południową. W rozbudowano chór muzyczny oraz przybudowano wieżyczkę schodową do wieży północnej. Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego z chwilą ustanowienia w 1945 r. pierwszego Administratora Apostolskiego Śląska Opolskiego stał się kościołem prokatedralnym. Pierwszym administratorem w nowo powołanej jednostce administracyjnej w archidiecezji wrocławskiej został ks. Infułat Bolesław Kominek (późniejszy kardynał i metropolita wrocławski), któremu przy odbudowie spalonych kościołów (ok. 50) pomagał kanclerz kurii ks. dr Paweł Latusek (późniejszy biskup pomocniczy we Wrocławiu). W latach z polecenia pierwszego ordynariusza diecezji opolskiej ks. bpa dra Franciszka Jopa przystąpiono do gruntownych prac konserwatorskich w prokatedrze opolskiej. Zrekonstruowano wówczas boczne kamienne wejścia i obniżono posadzkę we wszystkich trzech nawach. Częściowo zdjęto tynki, odsłaniając w kilku miejscach gotyckie wątki ułożenia cegieł. Na ścianach wykonano sgraffita zaprojektowane i wykonane przez Stanisława Szmuca z Krakowa. Zgodnie ze wskazaniami Soboru Watykańskiego II usunięto z nawy głównej wszystkie stojące przy filarach boczne ołtarze, pozostawiając jedynie dwa znajdujące się dziś w bocznych kaplicach. Dzięki staraniom ks. biskupa Franciszka Jopa świątynię wzboga- 4 I ZABYTKI III

4 cono o cenne dzieła śląskiej sztuki, m. in. gotycki tryptyk znajdujący się obecnie w kaplicy Piastowskiej oraz barokową ambonę stojącą przy filarze w nawie głównej. Przeprowadzona renowacja świątyni przyczyniła się do większego i lepszego zaakcentowania gotyckiej architektury opolskiej katedry. Architektura zewnętrzna Kościół katedralny usytuowany zgodnie z średniowiecznymi zasadami w pobliżu rzeki, orientowany, trójnawowy o pierwotnym układzie bazylikowym, jest gotycką monumentalną bryłą z neogotyckimi wieżami. Zmiany dokonane około roku 1470, polegające na podniesieniu naw bocznych i utworzeniu we wnętrzu układu halowego o jednakowej wysokości wszystkich naw, spowodowały utratę łuków przyporowych, tak charakterystycznych dla gotyckich katedr. Całość pięcioprzęsłowej hali przykryto wspólnym dachem, wspartym od wschodu na charakterystycznych przesklepieniach wiążących absydę prezbiterium z absydami naw bocznych. Kościół zbudowany jest z cegły, z fragmentami układu wendyjskiego w starszych partiach murów. Bryła opięta jest przyporami ze spadzistym dachem, pokrytym miedzią w roku Kościół ma niewyodrębnione prezbiterium z zamkniętymi trójbocznie absydami. Po bokach widoczne późniejsze przybudowane kaplice i zakrystię dawną salę kapitulną. Neogotyckie 73-metrowe wieże, opierające się na fundamentach wspartych silnymi przyporami, zwieńczone nowo odrestaurowanymi ( ) hełmami, nad którymi górują wysokie krzyże. Długość bryły kościoła wynosi 60,7 m, szerokość 26,5 m, a wysokość 18 m. Swoimi rozmiarami dominuje nad całym otoczeniem starego miasta. Dzięki smukłym wieżom i gotyckiej architektonicznej bryle opolska katedra ze względu na wysoką wartość zabytkową, artystyczną i kulturalną, należy do nielicznych zachowanych średniowiecznych akcentów Opola. Architektura wnętrza Do wnętrza katedry prowadzi główne, zachodnie wejście, zbudowane w latach oraz boczne przez południowy przedsionek, nakryty krzyżowo-żebrowym sklepieniem, które spoczywa na dwóch owalnych filarach. W przedsionku znajduje się wczesnogotycki XIIIwieczny portal, wykonany z rzeźbionych bloków granitowych i zakończony u góry łagodnym gotyckim łukiem. Układ przestrzenny katedry pochodzi z różnych okresów i przedstawia się w formie trójnawowej hali, zakończonej od wschodu absydą w prezbiterium i dwoma absydami po bokach. Dolne mury bocznych naw w części zachodniej i obu wież są pozostałościami wczesnogotyckiej bryły bazylikowej z XIII wieku. Wnętrze świątyni nakryte jest sklepieniem gwiaździstym z ok. połowy wieku XVI, którego kamienne żebra spływają w nawie głównej na proste późnogotyckie wsporniki, wskutek czego wnętrze dzieli się na pięć przęseł. W nawach bocznych żebra spływając, wtapiają się w ścianę. Z nowszych czasów, bo z lat , pochodzi chór muzyczny. Opolska katedra jest przykładem górnośląskiej architek- Katedra Podwyższenia Krzyża Świętego. Gotyckie wnętrze z barokowymi ołtarzami w prezbiterium. III I ZABYTKI 5

5 Katedra Pdwyższenia Krzyża Świętego ołtarz główny tury sakralnej z pierwszej połowy wieku XV, co ukazała renowacja z lat 60. XX w., która uwydatniła gotycką architekturę wnętrza, podkreślając monumentalność bryły. Prezbiterium W prezbiterium gotyckiego wnętrza katedry bardzo dobrze wpisuje się kompozycja wysmukłych trzech późnobarokowych ołtarzy. W centrum prezbiterium dominuje ołtarz główny z wolnostojącą mensą ołtarzową o kształcie sarkofagu, na której umieszczone jest tabernakulum z dwiema rzeźbami adorujących aniołów po bokach i barankiem paschalnym w zwieńczeniu. Całą wysokość absydy wypełnia retabulum z kolumnami i pilastrami podtrzymującymi belkowanie wygięte półkoliście od frontu i owalną kopułę, otwierającą się na okno w szczycie prezbiterium. Na szerokim gzymsie dwa anioły po bokach. Zwieńczenie górne nastawy ołtarzowej ubogaca rzeźbiarska grupa Trójcy Świętej. W centrum retabulum okazały duży krzyż z Chrystusem, Matką Boską i Apostołem Janem. Poniżej klęcząca Maria Magdalena, obejmująca rękami stopy Chrystusa. Po bokach na konsolach dwie postacie filarów Kościoła: św. Piotra z kluczami i św. Pawła z księgą. Ołtarz powstał w 1773 roku, z wyjątkiem centralnej grupy Ukrzyżowania, wykonanej w 1885 roku w warsztacie Mayera w Monachium. Otarze św. Józefa i św. Urbana Uzupełnieniem głównego ołtarza stanowią dwa boczne stiukowe ołtarze z 1774 r., przylegające do narożnych filarów prezbiterium: św. Józefa i św. Urbana. Ołtarz główny wraz z ołtarzami bocznymi stanowi dobry przykład zastosowania stiuku w architekturze i zdobnictwie sakralnym. Przypuszcza się, że twórcami sztukatorskiego dzieła byli artyści włoscy, dobrze znani w tym czasie ze swej działalności artystycznej na Śląsku. Otarz Trójcy Świętej W absydzie nawy bocznej znajduje się jedyny zachowany z dawnego wyposażenia, ocalały po pożarze miasta ołtarz Trójcy Świętej z 1652 roku. Przed pożarem stał on w kaplicy Piastowskiej, a po ocaleniu został przeniesiony do kaplicy św. Jadwigi. Od 1964 r. znajduje się w absydzie nawy północnej. Ołtarz z obrazem Matki Boskiej Opolskiej W absydzie nawy południowej w barokowym ołtarzu opolanie czczą łaskami słynący obraz Matki Boskiej Opolskiej patronki miasta Opola. Pierwotnie obraz ten znajdował się w Piekarach Śląskich. W 1680 roku na prośbę cesarza Leopolda I został przewieziony do Pragi i Hradca Kralove, skąd po wygaśnięciu zarazy wrócił do Piekar. Król Jan III Sobieski, prowadząc wojska pod Wiedeń przeciw armii tureckiej, modlił się przed cudownym obrazem w Piekarach. Dnia 27 lipca 1696 roku przed obrazem ponowił swoje wyznanie wiary, przechodząc z protestantyzmu na katolicyzm król August II Mocny. W 1683 roku przeniesiony po raz pierwszy do Opola. Po dwudziestu latach, w roku 1702 obraz po raz drugi znalazł się w Opolu i umieszczony został na głównym ołtarzu w kościele pw. Trójcy Świętej (kościół ten dziś już nie istnieje). Przejeżdżając przez Opole w roku 1734, król polski August III złożył hołd Matce Bożej z Dzieciątkiem. W 1741 roku na krótki czas obraz przewieziono do Ołomuńca. W roku 1810 wystawiony był w kościele Najświętszej Maryi Panny na Górce. Na mocy rozporządzenia wikariatu generalnego we Wrocławiu wędrówka obrazu po opolskich kościołach i kaplicach skończyła się 28 października 1813 roku, kiedy to obraz przeniesiono do południowej nawy kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu. Obraz Matki Boskiej był niemal niezauważalny, tym bardziej, że przysłonięty był srebrną sukienką wotywną podarowaną przez Jana III 6 I ZABYTKI III

6 Katedra Podwyższenia Krzyża Świętego. Ołtarz św. Józefa (z lewej), ołtarz z obrazem Matki Boskiej Opolskiej (po prawej). Koronowany przez Jana Pawła II, obraz Matki Boskiej Opolskiej (poniżej). Sobieskiego jako wotum dziękczynne za zwycięstwo nad Turkami pod Wiedniem. W 1927 r. proboszcz Józef Kubis zakupił w Jeleniej Górze barokowy ołtarz z 1713 r., w którym obraz eksponowany jest do dnia dzisiejszego. W okresie działań wojennych, od 1943 do 1945 r., obraz przechowywany był w kaplicy zamkowej w Prószkowie k. Opola. W tym czasie w ołtarzu wystawiona była kopia cudownego wizerunku wykonana w 1943 r. przez artystę z Akademii Berlińskiej prof. E. Feya. Po zakończeniu działań wojennych, 10 lipca 1945 roku, łaskami słynący obraz został ponownie umieszczony w ołtarzu, w którym czczony jest do dzisiaj. Na Górze Świętej Anny 21 czerwca 1983 r. obraz został koronowany przez Jana Pawła II. Po uroczystościach koronacyjnych obraz z papieskimi koronami powrócił do Katedry Opolskiej. Charakterystyczną cechą opolskiego obrazu jest gotycka wydłużona dłoń prawej ręki Madonny, która trzyma realistycznie namalowane jabłko. Jezus prawą ręką wskazuje na Matkę, a w lewej trzyma księgę Ewangelii. Maryja z jabłkiem to według św. Pawła Ewa Nowego Przymierza. Obraz namalowany został przez anonimowego artystę latach III I ZABYTKI 7

7 Katedra Podwyższenia Krzyża Świętego Kaplica Piastowska. Na ścianie renesansowa płyta nagrobna księcia Jana Dobrego. Współczesny nagrobek księcia. Kaplica Piastowska Zbudowana na przełomie XV/XVI wieku. Na ścianie frontalnej kaplicy znajduje się późnogotycki tryptyk z 1519 roku. W części środkowej rzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem w otoczeniu św. Barbary i św. Katarzyny. Na skrzydłach namalowane postacie św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty. W 2008 r. tryptyk został poddany gruntownym zabiegom konserwatorskim. W kaplicy na szczególną uwagę zasługuje zabytkowa renesansowa płyta nagrobna z pierwotnego nagrobka księcia Jan Dobrego, wyeksponowana dziś na ceglanym murze kaplicy. Do 1773 r. znajdowała się ona na sarkofagu w głównej nawie. Wykonana jest w stylu renesanso-wym z czerwonego marmuru. Znaczną część płyty zajmuje tarcza herbowa książąt opolskich stylizowany orzeł w koronie z rozpostartymi skrzydłami, zwrócony w prawo. W dolnej części płyty łaciński napis, który w tłumaczeniu brzmi: W roku 1532, dnia 27 marca zmarł wielmożny i sławny książę Jan, ostatni śląski książę w Opolu, Głogówku i Raciborzu, zasłużony pobożnością i dobroczynnością wobec Boga i ludzi. Amen. W części środkowej kaplicy w roku 1998 umieszczono nowy sarkofag ze szczątkami ostatniego księcia z Piastów Opolskich Jana Dobrego. Chrzcielnica gotycka W kaplicy pod wieżą, po lewej stronie od głównego wejścia znajduje się kamienna gotycka chrzcielnica. W 1962 roku, podczas renowacji kościoła, przypadkowo odkopano ją w ogrodzie obok katedry. Po przeprowadzonej konserwacji zachowanych gotyckich części, uzupełniono brakujący trzon chrzcielnicy, a następnie wyeksponowano ją w świątyni. Dokładnie nie wiadomo, kiedy została usunięta z kościoła. Przypuszcza się, że nastąpiło to podczas prac remontowych w połowie XIX w., kiedy do wnętrza świątyni wprowadzono chrzcielnicę neogotycką. Odnaleziona chrzcielnica wykonana jest z piaskowca. Ośmioboczna czara podzielona jest na pola wypełnione dekoracją maswerkową, w których występują tarcze herbowe: po lewej z piastowskim orłem w koronie, a po prawej herb miasta Opola (pół krzyża i pół orła w koronie). W roku 2009 chrzcielnica została poddana gruntownej konserwacji. Pochodzi z drugiej połowy wieku XV i należy do nielicznych zachowanych tego typu zabytków na Śląsku Opolskim. Katedra Podwyższenia Krzyża Świętego gotycka chrzcielnica 8 I ZABYTKI III

8 Kościół Trójcy Świętej Ojców Franciszkanów Franciszkanie sprowadzeni zostali do Opola przez Władysława I Opolczyka, który ufundował kompleks kościelno-klasztorny. Wkrótce po fundacji, która miała miejsce w 1248 r., rozpoczęto budowę kościoła, a następnie klasztoru. Łącznikiem między kościołem a klasztorem jest perła architektury gotyckiej ufundowana przez Piastów jako kaplica grobowa. W II połowie XV w. drewniany strop zastąpiony został trójprzęsłowym sklepieniem gwiaździstym. Pośrodku sklepienia w zworniku umieszczony został złoty orzeł w koronie piastowskiej na błękitnym polu. W latach przekształcono wcześniejszy układ naw kościoła z bazylikowego w halowy. Ze względu na to, iż od roku 1313 było to miejsce spoczynku książąt opolskich, kościół określany był mianem zamkowego. Świątynia i klasztor mieszczą się w samym centrum miasta nad brzegiem Młynówki, w sąsiedztwie opolskiego rynku. Pod koniec wieku XV, między prezbiterium i nawą, w północnym narożniku wybudowano wieżę z kaplicą grobową Prószkowskich. Na przełomie wieku XV i XVI dobudowano do nawy kościoła trzy dodatkowe kaplice. Około połowy wieku XVI w związku ze wzrostem wpływów protestanckich zaniedbano kościół, a w 1589 r. na krótko został całkowicie opuszczony przez zakonników. W XVII wieku wybudowano kaplicę chrzcielną (obecnie Najświętszego Sakramentu). Podczas pożarów w 1615 roku kościół został uszkodzony, ale już w następnych latach 1631, 1637 i 1646 odbudowano go. W 1682 r. budynki ponownie zniszczone pożarem. Nowa odbudowa kościoła i klasztoru ukończona w roku Kolejne pożary nie oszczędzały kościoła i klasztoru. W związku z tym, nowa odbudowa w latach Z tego okresu pochodzą: filary i sklepienia korpusu nawowego, sklepienia krużganków i niektórych pomieszczeń przyziemia oraz wschodni portal klasztoru. W 1810 r. nastąpiła sekularyzacja konwentu i budynku klasztornego. W następstwie kościół przekazany został gminie ewangelickiej. W latach kościół przeznaczony był na rosyjski lazaret i magazyn. Wskutek wywołanych zniszczeń w następnych latach XIX w. przeprowadzono różnego rodzaju prace remontowo-konserwatorskie. W roku 1899 podwyższono wieżę Kościół Trójcy Śiętej widok na bryłę kościoła III I ZABYTKI 9

9 Kościół Trójcy Świętej wnętrze i nakryto ją hełmem. Klasztor po sekularyzacji początkowo przeznaczony był na biura, mieszkania i warsztaty. W 1837 r. przekazany gminie ewangelickiej. W czasie działań wojennych, w 1945r. klasztor w znacznej mierze został spalony. Po zakończeniu II wojny światowej, w 1945 r. kościół z klasztorem powrócił w ręce franciszkanów. W latach przeprowadzone były w kościele różnego rodzaju prace budowlane. W tym okresie odnowiono bryłę kościoła i uzupełniono wystrój jego wnętrza. W prezbiterium nawy głównej wstawiono nowy ołtarz główny, a nawach ołtarze boczne oraz ambonę. Pracom restauratorskim poddana została również kaplica św. Anny z nagrobkami Piastów Opolskich. Bryła i wnętrze kościoła Założenie świątyni pierwotne było bazylikowe i trójnawowe. Po pożarze w 1307 r. kościół przekształcony został jako halowy z jednakowo wysokimi nawami bocznymi. Wydłużone prezbiterium, klasyczne dla kościołów zakonnych, zamknięte zostało prostą ścianą. Prezbiterium nakryte jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym ze spływającymi wielobocznymi służkami, z kamiennymi kapitelami o rzeźbionej dekoracji roślinnej. Natomiast korpus naw nakryty jest od 1726 r. sklepieniem kolebkowo-krzyżowym wspartym na smukłych prostokątnych filarach o głowicach ozdobionych dekoracją regencyjną. Tęcza oddzielająca prezbiterium od nawy zamknięta jest łukiem ostrym. Okna w prezbiterium z maswerkami, zakończone od góry ostrym łukiem. Pod prezbiterium mieści się krypta, w której jest miejsce grobowe dla książąt piastowskich. Na ścianach krypty zachowana gotycka polichromia z 1 ćw. XIV w., stanowiąca dekorację malarską grobowca książęcego fundatora odbudowanego kościoła księcia Bolka I (zm. 1313) lub księżnej Elżbiety, żony księcia Bolesława II (zm. 1348). Na polichromii przedstawiona jest grupa Ukrzyżowania, a na ścianach bocznych fragmenty z postaciami aniołów. Do dziś zachowana polichromia należy do najcenniejszych zabytków średniowiecznego malarstwa ściennego w Opolu. Kaplice W kościele zachowanych jest kilka kaplic. Najcenniejszą jest gotycka kaplica św. Anny, zwana Piastowską. Wzniesiona została ok r. Trójprzęsłowa, na planie prostokąta, prostopadle przyległa do bryły kościoła. Wnętrze kaplicy nakryte jest gwiaździstym późnogotyckim sklepieniem z II poł. XV w. z trzema zwornikami (środkowy z rzeźbionym orłem piastowskim w koronie). Żebra ceglane spływające na wieloboczne wsporniki z gzymsem i wałkiem. Pośrodku kaplicy usytuowane są gotyckie nagrobki książąt, wykonane przez rzeźbiarza związanego z kręgiem parlerowskim w Pradze między 1378 a 1382 r. z fundacji księcia Bolesława III. Przed rokiem 1834, w czasie remontu kościoła, płyty 10 I ZABYTKI III

10 Kościół Trójcy Świętej. Kaplica Piastowska z gotyckim sklepieniem i gotyckimi nagrobkami piastów. Poniżej fragmenty gotyckiej polichromii ściennej. nagrobne zostały przeniesione z kaplicy św. Anny i wmurowane w ściany prezbiterium. Następnie, w 1911 r. kolejne przemieszczenie płyt za ołtarz główny. W latach powojennych, kiedy prowadzono remonty w kościele i klasztorze, w 1952 r. płyty nagrobne z rzeźbionymi postaciami książąt piastowskich przeniesiono na pierwotne ich miejsce do kaplicy św. Anny i położono na nowo murowanych tumbach. Płyty z inskrypcjami przedstawiają zmarłych książąt. Na jednej wyrzeźbione są postacie książąt Bolka I (zm r.) i Bolka II (zm r.), którzy przedstawieni są w rycerskich zbrojach, dzierżąc tarcze z orłami piastowskimi oraz miecze. Na drugiej płycie widnieje postać księżnej Anny (zm r.) i księcia Bolka III (zm r.). Podobnie, książę trzyma w lewej ręce tarczę z orłem, a w prawej sztylet. Książęta nogi mają oparte na małych lwach, a księżna Anna na piesku. Wyeksponowane w kaplicy nagrobki należą do nielicznych tego typu gotyckich zabytków zachowanych na Śląsku. Po ostatniej konserwacji (w 2008 r.) nabrały świeżości i nowego blasku. Do pozostałych kaplic w kościele należą: dwie kaplice wzniesione w XV w. przy zachodnim przęśle nawy południowej i kaplica Ukrzyżowania, nakryte sklepieniami krzyżowo-żebrowymi i żebrami wtopionymi w ściany, kaplica zbudowana na przełomie XV/XVI w., a później przekształcona na kruchtę oraz kaplica pod wieżą przekształcona ok r. na kaplicę grobową Prószkowskich. Wejście od strony nawy ozdobione jest bogatym obramieniem, a w zwieńczeniu kartuszem z herbem Łzawa i drugim niezidentyfikowanym herbem. Wejście zdobi również bogata krata z XVII w. Kolejną jest zbudowana na przełomie XVI/XVII w. kaplica, zwana dzisiaj kaplicą Najświętszego Sakramentu (dawniej chrzcielna). Ozdobiona od strony nawy barokowym polichromowanym portalem z kartuszem herbowym podtrzymywany przez dwa putta w zwieńczeniu. W wejściu wczesnobarokowa, z I poł. XVII w., kuta krata o bogatej dekoracji ze spiral zakończonych liśćmi oraz groteskowymi postaciami. Średniowieczne polichromie Oprócz wspomnianych bardzo cennych polichromii, szczególnie Grupy Ukrzyżowania w krypcie pod prezbiterium kościoła, zachowały się także średniowieczne polichromie z kaplicy św. Anny. Po wprowadzeniu późnogotyckiego sklepienia, ponad nim przetrwały fragmenty scen z II poł. wieku XIV. W latach 60. XX w. zostały poddane spe- III I ZABYTKI 11

11 Kościół Matki Boskiej Bolesnej i św. Wojciecha cjalistycznej konserwacji i przeniesione do klasztornego korytarza, gdzie można je oglądać. Przedstawiają one fragmenty scen biblijnych m. in.: Rzeź Niewiniątek, Ucieczkę do Egiptu, Ofiarowanie w Świątyni, Nawiedzenie Elżbiety oraz Archanioła Gabriela ze sceny Zwiastowania. Mimo kolejnych konserwacji, kolorystyka i kontur postaci cennych opolskich polichromii zanika. Godnym podkreślenia jest to, że kościół Ojców Franciszkanów w Opolu jest miejscem wiecznego spoczynku księcia Władysława Opolczyka pierwszego fundatora Jasnej Góry. Wspomina o tym wmurowana w prezbiterium kościoła okolicznościowa tablica ufundowana przez Diecezję Opolską. Na zewnątrz, obok głównego wejścia do klasztoru stoi na architektonicznym cokole późnobarokowa kamienna rzeźba św. Jana Nepomucena datowana na przełom 1711/12 r. Kościół Matki Boskiej Bolesnej i Św. Wojciecha Na najwyższym wzgórzu Opola, gdzie według tradycji w 984 r. miał głosić słowo Boże opolanom bp z Pragi św. Wojciech zbudowano świątynię. Pierwszy drewniany kościół miał powstać tu około 1000 r. Następnie, w 1217 r. bp Tomasz I erygował parafię, którą w 1295 r. przeniesiono do kościoła kolegiackiego Podwyższenia Krzyża Świętego. W tym samym roku wspomina się o budowie klasztoru dominikanów. Według późniejszych relacji drewniany klasztor zbudowano ok r. 12 I ZABYTKI III Kościół Matki Boskiej Bolesnej i św. Wojciecha wnętrze z barokowym wystrojem

12 z fundacji księcia Bolka I, a kościół przekazano zakonnikom w 1304 r. Wkrótce potem wybudowano murowany kościół i klasztor. Kościół konsekrowano w 1361 r., dedykując go Matce Bożej oraz świętym: Jerzemu, Wojciechowi, Dominikowi i Annie. Kolejne jego losy to przebudowy i odbudowy po pożarach w mieście. Około 1400 r. wzniesiono nową okazałą budowlę gotycką z cegły, której fragmenty zachowały się do dnia dzisiejszego w postaci murów prezbiterium z charakterystycznymi przyporami i ostrołukowymi oknami. W roku 1430 miała miejsce ponowna konsekracja kościoła. Później kościół wielokrotnie był niszczony i trawiony przez ogromne pożary. Przez pięć wieków (od XIV do XIX) kościołem opiekowali się (z przerwami) dominikanie. Już w 1530 r. musieli opuścić budynek. Od 1558 r., przez niecałe 50 lat w kościele odprawiano nabożeństwa protestanckie. W 1604 r. kościół i klasztor ponownie zostaje objęty przez zakonników. Wróciwszy do swojej własności, od początku odbudowują i odnawiają kościół z klasztorem. Późniejsze pożary w mieście niszczą kolejne prowadzone przez lata odbudowy. Ostatecznie odbudowano świątynię w latach Przebudowano wtedy wnętrze świątyni w stylu barokowym. Prawdopodobnie w tym czasie nadbudowano wieżę nad kaplicą Matki Boskiej Częstochowskiej. Ponownie kościół spłonął w 1739 r. W następnych latach świątynię odbudowano w stylu barokowym, z fasadą najpierw rokokową, a później nawiązującą do fasad bazylik romańskich. W 1810 r. komisja sekularyzacyjną przejęła kościół z klasztorem. W czasie wojen napoleońskich kościół został przeznaczony na szpital. W latach przeprowadzono gruntowne prace renowacyjne we wnętrzu świątyni, odnawiając sześć bocznych ołtarzy, ambonę, organy i portal prowadzący do kaplicy Matki Boskiej Częstochowskiej. Ponadto wybudowano na zewnątrz nowe schody z tarasem przed kościołem. W latach odsłonięto gotyckie żebra i wątki średniowiecznych murów w bocznej nawie. Obecnie wnętrze kościoła odznacza się pięknym barokowym wystrojem z cennymi rzeźbami i obrazami oraz ciekawymi ołtarzami. W prezbiterium od 1875 r. ustawiony jest pośrodku barokowy ołtarz zwieńczony stiukowym baldachimem. Pośrodku obraz przedstawiający Chwałę św. Wojciecha. Ołtarz z prawej i lewej strony otoczony rzeźbami czterech Ojców Kościoła. W nawie głównej, przy filarach umieszczone są regencyjne ołtarze boczne wykonane po roku Średniowiecznym zabytkiem w kościele jest przeniesiona w 1963 r. ze Skorogoszczy środkowa część gotyckiego tryptyku. W kaplicy Matki Boskiej Częstochowskiej kultem otoczony jest przywieziony z kresów obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. W podziemiach świątyni znajdują się groby bł. Władysława Hermana (zm r.), biskupa Jana Kropidły (zm r.), dominikanów i innych dobrodziejów kościoła. Kościół św. Sebastiana W niewielkiej odległości od katedry stoi filialny kościółek św. Sebastiana. Zbudowany został w stylu barokowym w 1680 r. jako wotum dziękczynne po wygaśnięciu zarazy w mieście. Następnie odnowiony gruntownie w roku Murowany z cegły. Pierwotnie trójprzęsłowy obecnie pięcioprzęsłowy zakończony półkolistą absydą. Wnętrze kościoła o charakterze salowym, nakryte sklepieniem kolebkowym z lunetami. Na bocznych ścianach widoczne pilastry. Okna pierwotnie ostrołukowe później przebudowane na półkoliste. Fasada z wejściem pośrodku do kościoła. Szczyt fasady o kształcie trójkąta z okulusem. Na dachu siodłowym osadzona ośmioboczna wieżyczka na sygnaturkę zwieńczona w XIX w. ostrosłupem. Kościół św. Sebastiana z płaskorzeźbą świętego nad wejściem III I ZABYTKI 13

13 Kaplica św. Aleksego W absydzie wnętrzu kościoła umieszczony barokowy ołtarz wykonany w I poł. XVIII w. Po latach częściowo odnowiony i przekształcony w 1932 r. W części centralnej ołtarza wyeksponowany obraz z postacią św. Sebastiana. Nad nim medalion ze sceną śmierci św. Franciszka Ksawerego z I poł. wieku XVIII. W zwieńczeniu ołtarza XVIII-wieczny barokowy obraz w ramie w kształcie glorii z popiersiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Wnętrze kościoła wzbogaca barokowa ambona z popiersiami ewangelistów na parapecie oraz chór muzyczny z 1932 r. wsparty na dwóch słupach. Cennym zabytkiem kościoła są także wykonane w 1714 r. barokowe organy z bogato dekorowanym prospektem z aniołkami. Wykonane przez Fryderyka Wilhelma Schefflera z Brzegu dla kościoła jezuitów w Opolu, skąd przeniesione zostały po sekularyzacji do kościoła św. Sebastiana. Mały, urokliwy, a jednocześnie skromny kościółek św. Sebastiana został szczególnie ulubiony przez wiernych należących do mniejszości narodowych. Natomiast po powodzi tysiąclecia służył do sprawowania nabożeństw opolskim ewangelikom. Kaplica św. Aleksego Kaplica św. Aleksego od samego początku (1404) związana była z pierwszym szpitalem z fundacji kupca Cuncze Cromera, zatwierdzonej później przez księcia Władysława III. Po roku 1421 wybudowano nowy szpital z kaplicą z fundacji księcia Jana Kropidły, bpa kujawskiego. Uszkodzone kilkoma pożarami budynki zawsze były odbudowywane. W latach wybudowany został obecny budynek wg projektu mistrza murarskiego Schwartza. Gotycka kaplica szpitalna św. Aleksego, podobnie jak szpital, wybudowana została po roku 1421 z fundacji księcia bpa Jana Kropidły. Orientowana, trójprzęsłowa z trójbocznym zamknięciem absydy. Wnętrze kaplicy nakryte sklepieniem krzyżowo-żebrowym spływającym na proste wsporniki. Obecne okna przebudowane w 1691 r., zamknięte od góry półkoliście. W ścianie południowej widoczne zamurowane średniowieczne pierwotne okna ostrołukowe. Elewacja ściany zachodniej zwieńczona jest trójkątnym szczytem, na którym umieszczony żeliwny krzyż z datą Kaplica pokryta dachem siodłowym z neogotycką wieżyczką na sygnaturkę. Wnętrze kaplicy wzbogaca późnobarokowy ołtarz, wykonany po 1740 r., przeniesiony tu w 1812 r. z kościoła franciszkanów. W części centralnej ołtarza umieszczony obraz przedstawiający męczeńską śmierć św. Aleksego z rzeźbami dwóch biskupów i aniołów po bokach oraz z popiersiem Boga Ojca w zwieńczeniu. W kaplicy zachowany chór muzyczny z organami z 3. ćw. XIX w. Muzeum Diecezjalne w Opolu Otwarcie muzeum nastąpiło 21 listopada 1987 roku, jednak idea jego powstania zrodziła się już w 1978 w rok po objęciu przez Abpa Alfonsa Nossola stolicy biskupiej w Opolu. Fakt otrzymania od władz państwowych odpowiednich pozwoleń świadczy o umiejętnościach Ordynariusza prowadzenia dyskusji i przekonywania urzędników o zasadności realizacji projektu. Pomysł nowatorski, służył ratowaniu zabytków sztuki sakralnej ziemi opolskiej. To wspaniałe dzieło, które wzbogaca dziś Opole i diecezję stało się pomnikiem troski Kościoła o kulturowe korzenie naszej przeszłości, a także wyznacznikiem ofiarności i wiary katolickiego społeczeństwa. Przez kilka lat, począwszy od 1980 r., diecezjanie pracowali na budowie, by zrealizować dzieło, które dziś jest cenną wizytówką Opolszczyzny. Integrującą rolę wspólnego przedsięwzięcia podkreślił w swoim przemówieniu na inauguracji otwarcia Muzeum Ks. Arcybiskup, mówiąc: Jest to Muzeum praw- 14 I ZABYTKI III

14 dziwie ludowe, dzieło ludu Bożego lokalnego Kościoła. Zaprojektowanie gmachu muzeum, Ordynariusz zlecił opolskiemu architektowi Zdzisławowi Budzińskiemu. Nowo powstały gmach stał się pierwszą budowlą zaprojektowaną od podstaw na cele muzealne w powojennej Polsce. Organizacją i zbieraniem kolekcji się zajął się dyrektor ks. Piotr Paweł Maniurka, historyk sztuki. W roku udostępnienia nowej placówki kulturalnej Wojewódzka Komisja ds. Przeglądu Obiektów zrealizowanych na terenie woj. opolskiego Mister Architektury 87 wyraziła: najwyższe uznanie dla zamysłu i bezbłędnej, konsekwentnej realizacji dzieła architektonicznego. Uznała gmach muzeum za jeden z piękniejszych budynków w Opolu, przyznając nagrodę Mister Architektury 87 Dzieła sztuki, które w momencie organizowania muzeum nie służyły w diecezji celom liturgicznym czy kultowym zostały przejęte w depozyt. Muzeum zapewniło zabytkom odpowiednie warunki przechowywania i zabezpieczenia, których nie były w stanie dać im pomieszczenia parafialne. Po latach istnienia Muzeum sami proboszczowie dostarczają odnalezione na terenie swoich parafii zabytki, by uchronić je przed zniszczeniem i kradzieżą, a także aby służyły jako obiekty studyjne dla studentów i zwiedzających. Cennym zalążkiem organizującego się muzeum była mała kolekcja zabytków gromadzona przez pierwszego biskupa opolskiego Franciszka Jopa. Innym darem była kolekcja, zapisana w testamencie przez ks. prof. Wacława Schenka. Obejmowała ona: obrazy, rzeźby i sprzęty liturgiczne. Na szczególną uwagę zasługuje malowany na desce gotycki obraz przedstawiający św. Barbarę, XVI-wieczny obraz Zdjęcie z Krzyża oraz Pacyfikał z przełomu XV/XVI w. Ponadto swoje zbiory przepisali w darze dla muzeum księża: Jan Siegmund oraz Stanisław Dutka, dzięki któremu zbiory muzealne wzbogaciły się o bardzo cenny XV-wieczny obraz pochodzący z kręgu Marcina Schongauera Matka Boża w ogrodzie różanym. Specyficzne zbiory i ekspozycje odróżniają Muzeum Diecezjalne w Opolu od muzeów państwowych, w których często również gromadzi się obiekty będące kiedyś przedmiotem kultu. Niektóre z nich powracają do macierzystych parafii. Dzieje się tak najczęściej z naczyniami liturgicznymi (np. monstrancje) w związku z obchodami święta Bożego Ciała. Poprzez wieloraką działalność Muzeum zmierza do kształtowania właściwego rozumienia i szacunku do sakralnego dziedzictwa kultury ojców, a także do integrowania. Istnienie Muzeum wzbogaca rodzime wartości kulturowe o współczesne dzieła ducha i wytwory kultury narodowej. Muzeum ukazuje nie tylko bogactwo przeszłości, ale i stan kultury plastycznej two- Muzeum Diecezjalne w Opolu III I ZABYTKI 15

15 Muzeum Diecezjalne w Opolu. Sale ekspozycyjne (powyżej). Gotyckie madonny z dzieciątkiem (poniżej). rzonej współcześnie. Stało się ono w Opolu ośrodkiem kultury chrześcijańskiej. Otworzyło swoje podwoje nowoczesnej sztuce sakralnej, aby pokazywać przemyślane i zaproponowane przez współczesnych artystów wydarzenia z historii zbawienia. Od samego początku starano się, by ta nowa placówka muzealna w Opolu była żywym organizmem otwartym na potrzeby różnych środowisk. Cel ten został osiągnięty poprzez organizowanie wystaw zmiennych współczesnej sztuki sakralnej. Ekspozycje, które zmieniają się co dwa, trzy miesiące promują prace współczesnych artystów plastyków polskich i zagranicznych. Zorganizowano ponad 140 wystaw dzieł twórców krajowych i zagranicznych. Początek dała wystawa Tyś moją Matką, gromadząca efekty ogólnopolskiego pleneru jasnogórskiego. Zaraz po niej pojawiło się malarstwo Stanisława Rodzińskiego, a kilka lat później rysunki Jana Lebensteina. Opolanie poznali twórczość Paula Corazellego, Ernesta Arnolda Bauera, a także Adama Chmielowskiego, jeszcze przed wyniesieniem go na ołtarze. Były trzy pokazy międzynarodowego biennale Sacrum oraz kilka edycji Polonia ArteBene artystów polskich mieszkających poza ojczyzną. W Muzeum ze swoją twórczością gościli m. in.: Tadeusz Różewicz, Krzysztof Zanussi, Maja Komorowska, Leszek Mądzik, Stan Borys. Miejsce do upowszechniania swojej twórczości w muzeum znaleźli także artyści opolscy. To połączenie starego z nowym daje pełny obraz ewolucji sztuki i kultury chrześcijańskiej. Zebrane w muzeum eksponaty sztuki dawnej i współczesnej są świadectwem kultury i wiary minionych oraz dzisiejszych pokoleń. Ukazują, one wartość artystyczną i religijną, a także rozbudzają w mieszkańcach Opola i Opolszczyzny dumę z faktu, że mieszkają na ziemi o bogatej kulturze chrześcijańskiej, gdzie krzyżowały się już od średniowiecza różne kierunki artystyczne ów- 16 I ZABYTKI III

16 czesnej Europy. To dzięki decyzji, jaką podjął Ks. Arcybiskup na początku swego posługiwania w Opolu, dziś z dumą szczycimy się, z posiadania takiego Muzeum, o którym pisze prasa nie tylko w kraju, ale także za granicą. Rangę i wartość tego obiektu kultury znacząco wyrażają wpisy znamienitych osób, przedstawicieli hierarchii Kościoła i Władz Państwowych. Wpis Przewodniczącego Federacji Muzeów i Skarbców Kościelnych Prof. Dr. Franza Roniga w księdze, dokonany podczas Międzynarodowej Konferencji organizowanej przez nasze Muzeum jest ważnym i godnym zacytowania: Ponieważ większość z członków naszego stowarzyszenia nigdy tutaj nie była, jesteśmy zaszokowani jakością ekspozycji, a samą bryłę muzeum, oceniamy jako bardzo piękną i oryginalną. Niejeden z nas chciałby mieć taki obiekt u siebie. Ogromne wrażenie wywarły na nas Wasze zabytki kultury i sztuki. Kościoły i obiekty sakralne dla nas, którzy jesteśmy tu pierwszy raz, są jak odkrycie nowego kontynentu. Jestem przekonany, że wielu z nas stanie się w swoich krajach ambasadorami sztuki śląskiej eksponowanej w Waszym Muzeum. Wydaje się, że te słowa wypowiedziane przez osobę reprezentującą licznych historyków sztuki i dyrektorów europejskich muzeów, są najlepszym świadectwem mówiącym o randze i znaczeniu Muzeum Diecezjalnego w Opolu. Piotr Paweł Maniurka Katedra Historii Sztuki Sakralnej i Ochrony Zabytków WT Uniwersytet Opolski Fotografie: autor, E. Hardt, P. Pomykalski Muzeum Diecezjalne w Opolu. Sale wystaw zmiennych ekspozycja prac Gisberta Rzeźniczka (po lewej). Foto po wernisażu prac artystów z austrii (po prawej). Muzeum Diecezjalne w Opolu. Goście kościołów wschodnich w muzeum (po lewej). Pamiątkowe zdjęcie studentów z Leszkiem Mądzikiem po warsztatach teatralnych (po prawej). III I ZABYTKI 17

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Chojnata jest starą wsią. Powstała nie później niż w XIII w. Niegdyś posiadała duże znaczenie dzięki zakonowi benedyktynów, którzy posiadali tutaj

Bardziej szczegółowo

Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej

Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej Piękno rzeczy śmiertelnych mija, lecz nie piękno sztuki. Leonardo da Vinci 1 Tabaszowa - miejscowość w powiecie nowosądeckim (województwo

Bardziej szczegółowo

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH ul. Kościelna 4 PEŁCZYCE 73-260 tel. 95 7685315 wik. 957685015 Kościół parafialny: Pw. Narodzenia NMP w Pełczycach - poświęcony: 8 IX 1946 r.

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-12/16:51:26. Zabytki

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-12/16:51:26. Zabytki Zabytki Grodzisko w Starym Bielsku -pochodzące z XII wieku, pozostałość obronnej osady rolniczo-produkcyjnej. Wielka platforma - łąka (ok.3,2 ha) o kształcie zbliżonym do koła, otoczona podwójnym wałem

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki to duże miasto w województwie podlaskim nad rzeką Narwią. Historia

Bardziej szczegółowo

Ryc. 1. Sianki. Cerkiew greckokatolicka z 1645 r., obecnie we wsi Kostrino (Ukraina). Budzyński S. 1993. Op. cit., s. 325. 2

Ryc. 1. Sianki. Cerkiew greckokatolicka z 1645 r., obecnie we wsi Kostrino (Ukraina). Budzyński S. 1993. Op. cit., s. 325. 2 Sianki Parafia greckokatolicka w miejscu, dekanat Wysoczański 1. Najstarsza wzmianka dotyczy cerkwi wykonanej w typie bojkowskim, zbudowanej w 1645 r. (ryc. 1). Cerkiew tą sprzedano w 1703 r. do wsi Kostrino

Bardziej szczegółowo

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE 4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE W skład gminy wchodzą miasto Kolonowskie osiedle Fosowskie i 3 sołectwa: Spórok, Staniszcze Małe, Staniszcze Wielkie 4.1. OGÓLNA

Bardziej szczegółowo

Sanktuarium Maryjne Parafia NMP Matki Pocieszenia w Oławie

Sanktuarium Maryjne Parafia NMP Matki Pocieszenia w Oławie Sanktuarium Maryjne Parafia NMP Matki Pocieszenia w Oławie Historia Sanktuarium Kościół parafialny p.w. Matki Bożej Pocieszenia w Oławie pierwotnie nosił nazwę św. Błażeja i Andrzeja Świerada. Ze starego

Bardziej szczegółowo

ZAWARTE ZE ŚWIĘTOKRZYSKIM WOJEWÓDZKIM KONSERWATOREM ZABYTKÓW, FINANSOWANE BEZPOŚREDNIO PRZEZ ŚWIĘTOKRZYSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W KIELCACH I.

ZAWARTE ZE ŚWIĘTOKRZYSKIM WOJEWÓDZKIM KONSERWATOREM ZABYTKÓW, FINANSOWANE BEZPOŚREDNIO PRZEZ ŚWIĘTOKRZYSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W KIELCACH I. ZESTAWIENIE zawartych umów w sprawie dotacji celowych udzielonych przez Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na realizację zadań konserwatorskich z budŝetu Wojewody Świętokrzyskiego - DZIAŁ

Bardziej szczegółowo

KARTA GMINNEJ EWIDENCJI ZABTKÓW

KARTA GMINNEJ EWIDENCJI ZABTKÓW KARTA GMINNEJ EWIDENCJI ZABTKÓW 1. OBIEKT ZAGRODA KAMIEŃ WAPIENNY, DREWEANO, GONT Pocz. XIX w, lata 20-te XX w Naprzeciwko ruin zamku Zagroda składająca się z 3 wolnostojących drewnianych budynków, złożonych

Bardziej szczegółowo

via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE.

via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE. via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE. W dniach od 23.08.2014 roku do 28.09.2014 roku, w Bazylice Mniejszej Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Strzegomiu trwać będzie wystawa, pt. Spotkania,

Bardziej szczegółowo

Architektura renesansu

Architektura renesansu Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II w Złotoryi Złotoryja 2008 Ulubioną formą architektów tego okresu był kościół na planie centralnym, chociaż oczywiście nie brakuje dzieł budowanych w układach podłużnych

Bardziej szczegółowo

DOTACJE CELOWE udzielone w 2009 roku. (od 1 stycznia do 30 czerwca)

DOTACJE CELOWE udzielone w 2009 roku. (od 1 stycznia do 30 czerwca) DOTACJE CELOWE udzielone w 2009 roku (od 1 stycznia do 30 czerwca) przez Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytku

Bardziej szczegółowo

Jakie są sanktuaria maryjne w diecezji bielsko- żywieckiej?

Jakie są sanktuaria maryjne w diecezji bielsko- żywieckiej? Jakie są sanktuaria maryjne w diecezji bielsko- żywieckiej? Co to jest sanktuarium? Miejsce uznawane za święte, często identyfikowane ze świątynią, budowlą wzniesioną na miejscu uznawanym za święte, w

Bardziej szczegółowo

Co można zwiedzić w Bieczu

Co można zwiedzić w Bieczu Co można zwiedzić w Bieczu Miasto Biecz ze względu na unikatowe walory architektoniczno-urbanistyczne jest perełką wśród miast Polski południowej. Liczne zabytki, skupione na stosunkowo niewielkiej przestrzeni

Bardziej szczegółowo

OPIS GEOSTANOWISKA. Bartosz Jawecki. Informacje ogólne. Rotunda (Kaplica) św. Gotarda w Strzelinie. Charakterystyka geologiczna geostanowiska

OPIS GEOSTANOWISKA. Bartosz Jawecki. Informacje ogólne. Rotunda (Kaplica) św. Gotarda w Strzelinie. Charakterystyka geologiczna geostanowiska OPIS GEOSTANOWISKA Bartosz Jawecki Informacje ogólne Nr obiektu 18 Nazwa obiektu (oficjalna, obiegowa lub nadana) Rotunda (Kaplica) św. Gotarda w Strzelinie Współrzędne geograficzne [WGS 84 hddd.dddd]

Bardziej szczegółowo

15. ANEKS. Ludwikowo - rodzinny dom Mączyńskich tu urodził się ks. Kazimierz Mączyński. Rodzinny dom

15. ANEKS. Ludwikowo - rodzinny dom Mączyńskich tu urodził się ks. Kazimierz Mączyński. Rodzinny dom 82 15. ANEKS Ludwikowo - rodzinny dom Mączyńskich tu urodził się ks. Kazimierz Mączyński Rodzinny dom 82 Ludwikowo - fundamenty starego kościoła 83 Ludwikowo - dzisiejsza kaplica parafialna kiedyś była

Bardziej szczegółowo

Atrakcje Zabytkowe Obiekty Mury obronne

Atrakcje Zabytkowe Obiekty Mury obronne www.lebork.pl Atrakcje Zabytkowe Obiekty Pomimo burzliwych dziejów i wielu zdarzeń, podczas których ucierpiała substancja architektoniczna miasta, w Lęborku zachowało się kilka cennych i ciekawych zabytków.

Bardziej szczegółowo

Kościół św. Katarzyny

Kościół św. Katarzyny Wiadomość o pożarze 22 maja 2006 r. kościoła św. Katarzyny w Gdańsku poruszyła nie tylko Trójmiasto, ale również cały nasz kraj. Napływające później informacje o tym, że pożar nie dotknął zbyt mocno wnętrza

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki Kazimierz, obecna dzielnica Krakowa, a niegdyś osobne miasto, został

Bardziej szczegółowo

50. Chrystus Ukrzyżowany Warsztat lokalny, Krasnobród, XIX w. 49. Chrystus Ukrzyżowany Warsztat lokalny, XIX w.

50. Chrystus Ukrzyżowany Warsztat lokalny, Krasnobród, XIX w. 49. Chrystus Ukrzyżowany Warsztat lokalny, XIX w. 49. Chrystus Ukrzyżowany Warsztat lokalny, XIX w. wys. 30 cm. Korpus umieszczony na krzyżu wtórnie. Brak obydwu ramion, uszkodzenia i przetarcia polichromii. Konserwacja pełna w 2007 r. (M. Serafinowicz).

Bardziej szczegółowo

o łącznej wartości 53 mln zł

o łącznej wartości 53 mln zł INWESTUJEMY W OPOLE W Opolu zrealizowaliśmy dwa projekty współfinansowane z XI Priorytetu Kultura i Dziedzictwo Kulturowe POIiŚ o łącznej wartości 53 mln zł Rozbudowa Filharmonii Opolskiej Remont Amfiteatru

Bardziej szczegółowo

Autorzy: Adam Kulon, Marcin Idczak

Autorzy: Adam Kulon, Marcin Idczak Autorzy: Adam Kulon, Marcin Idczak Jasna GóraG zespół klasztorny zakonu paulinów w w Częstochowie. Jest jednym z najważniejszych niejszych miejsc kultu maryjnego. Na Jasnej Górze znajduje się obraz Matki

Bardziej szczegółowo

Katedra św. Mikołaja

Katedra św. Mikołaja Dworzec PKP Dworzec PKP - budynek powstał dzięki decyzji ówczesnej Rady Miejskiej z roku 1887, a projektantem był bielski architekt Carl Schulz. Był to tak zwany nowy budynek dworca, który zastąpił stary,

Bardziej szczegółowo

Finansowanie kultury w Opolu

Finansowanie kultury w Opolu Finansowanie kultury w Opolu W Opolu zrealizowaliśmy dwa projekty współfinansowane z XI Priorytetu Kultura i Dziedzictwo Kulturowe POIiŚ, o łącznej wartości 53 mln zł: Remont Amfiteatru Tysiąclecia i utworzenie

Bardziej szczegółowo

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy mini przewodnik free ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy 2 Na mapie: A Swoboda: Przydrożny krzyż We wsi Swoboda niedaleko Zgierza, na skraju lasu stoi stalowy krzyż. Z opowiadań

Bardziej szczegółowo

PRZYWRACAMY DAWNE PIĘKNO Modernizacja skrzydła północnego Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie

PRZYWRACAMY DAWNE PIĘKNO Modernizacja skrzydła północnego Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie PRZYWRACAMY DAWNE PIĘKNO Modernizacja skrzydła północnego Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach

Bardziej szczegółowo

Szlakiem architektury zabytkowej

Szlakiem architektury zabytkowej Wienerberger Ceramika Budowlana Sp. z o.o. ul. Ostrobramska 79 04-175 Warszawa tel.: (22) 514 20 20 www.wienerberger.pl Szlakiem architektury zabytkowej Renowacja zabytków architektury to dziedzina wymagająca

Bardziej szczegółowo

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IKz6g123. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IKz6g123. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW IKz6g123 ZDS WIL PW mgr inż. Stanisław Żurawski Zagadka IKz6g123 ULICA LICZY SOBIE OKOŁO 240 LAT A JEJ NAZWA O POŁOWĘ MNIEJ. JEST ULICĄ W MIARĘ DŁUGĄ. ZABUDOWA KIEDYŚ I OBECNIE BARDZO RÓŻNORODNA, OD ZWARTYCH

Bardziej szczegółowo

Szlakiem Średniowiecznych Polichromii

Szlakiem Średniowiecznych Polichromii Szlakiem Średniowiecznych Polichromii W okolicach Brzegu znajduje sięnajwiększe w Polsce skupisko 20 unikalnych średniowiecznych polichromii, niezmiernie istotnych dla dziejów malarstwa gotyckiego na Śląsku.

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże. Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną

Szczęść Boże. Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną Szczęść Boże Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną Kajetan d Obyrn Prezes Zarządu Kopalni Soli Wieliczka SA Kraków, 14.06.2012 Geneza turystki pielgrzymkowej w wielickiej

Bardziej szczegółowo

GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW GMINA OSIECK

GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW GMINA OSIECK ZATWIERDZIŁ WÓJT GMINY OSIECK Marek Lasocki GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW GMINA OSIECK Opracował zespół w składzie: 1. Janina ŁĄCZYŃSKA 2. Teresa KUK czerwiec - 2010 GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW Gminna ewidencja

Bardziej szczegółowo

Uchwała NR X/ 164/11 Sejmiku Województwa Świętokrzyskiego z dnia 1 sierpnia 2011 roku

Uchwała NR X/ 164/11 Sejmiku Województwa Świętokrzyskiego z dnia 1 sierpnia 2011 roku Uchwała NR X/ 164/11 Sejmiku Województwa Świętokrzyskiego z dnia 1 sierpnia 2011 roku w sprawie udzielenia dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytkach wpisanych

Bardziej szczegółowo

Toruńska Starówka ochrona i konserwacja dziedzictwa kulturowego UNESCO

Toruńska Starówka ochrona i konserwacja dziedzictwa kulturowego UNESCO Toruńska Starówka ochrona i konserwacja dziedzictwa kulturowego UNESCO Mirosława Romaniszyn Miejski Konserwator Zabytków Toruń, dn. 02.12.2011 r. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI POWIATU KOSZALIŃSKIEGO NA LATA 2011 2015. Radę Powiatu w Koszalinie uchwałą nr XI/92/11, w dniu 26 października 2011 r.

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI POWIATU KOSZALIŃSKIEGO NA LATA 2011 2015. Radę Powiatu w Koszalinie uchwałą nr XI/92/11, w dniu 26 października 2011 r. PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI POWIATU KOSZALIŃSKIEGO NA LATA 2011 2015 przyjęty przez Radę Powiatu w Koszalinie uchwałą nr XI/92/11, w dniu 26 października 2011 r. Pałac w Parsowie 1 PODSTAWA PRAWNA obowiązek

Bardziej szczegółowo

Ikonostas w Cerkwi p.w. Św. Bazylego Wielkiego w Koniecznej

Ikonostas w Cerkwi p.w. Św. Bazylego Wielkiego w Koniecznej IKONOSTAS Ikonostas w Cerkwi p.w. Św. Bazylego Wielkiego w Koniecznej Ikonostas (gr. eikón oznaczające obraz oraz stásis czyli pozycja, umiejscowienie) ściana z ikonami, która w cerkwi oddziela miejsce

Bardziej szczegółowo

Milena Łacheta kl. VI b. S. P. nr 2 w Żychlinie Iwona Łacheta (rodzic) nr kontaktowy: 500-651-304

Milena Łacheta kl. VI b. S. P. nr 2 w Żychlinie Iwona Łacheta (rodzic) nr kontaktowy: 500-651-304 Milena Łacheta kl. VI b. S. P. nr 2 w Żychlinie Iwona Łacheta (rodzic) nr kontaktowy: 500-651-304 Najważniejszym dla mnie miejscem w Żychlinie jest kościół. Uważam tak, dlatego że jest to jeden z nielicznych

Bardziej szczegółowo

2. Wykonanie zarządzenia powierza się Sekretarzowi Miasta. 3. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania.

2. Wykonanie zarządzenia powierza się Sekretarzowi Miasta. 3. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. ZARZĄDZENIE Nr 328/2016 PREZYDENTA MIASTA KRAKOWA z dnia 11.02.2016 r. w sprawie przyjęcia i przekazania pod obrady Rady Miasta Krakowa projektu uchwały Rady Miasta Krakowa w sprawie udzielenia dotacji

Bardziej szczegółowo

D. BROWAR I PIEKARNIA A.F. JENSZÓW, NASTĘPNIE H. KIJOKA przy ul. Podwale 7, nr pol. 221-2

D. BROWAR I PIEKARNIA A.F. JENSZÓW, NASTĘPNIE H. KIJOKA przy ul. Podwale 7, nr pol. 221-2 D. BROWAR I PIEKARNIA A.F. JENSZÓW, NASTĘPNIE H. KIJOKA przy ul. Podwale 7, nr pol. 221-2 a) Rozpoznanie historyczne Z 1899 r. pochodzi rysunek elewacji browaru, należącego wówczas do małżeństwa Franciszka

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IX/59/15 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO z dnia 27 kwietnia 2015 r.

UCHWAŁA NR IX/59/15 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO z dnia 27 kwietnia 2015 r. UCHWAŁA NR IX/59/15 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO z dnia 27 kwietnia 2015 r. w sprawie udzielenia dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru

Bardziej szczegółowo

O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu

O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu Zespół pałacowo parkowy w Dąbrówce Wielkopolskiej, gm. Zbąszynek woj. lubuskie Neorenesansowy pałac hrabiów Schwarzenau i park krajobrazowy w zespole pałacowym,

Bardziej szczegółowo

Opis projektu "Konserwacja i remont Fary w Kooskowoli - zabytku o istotnym znaczeniu dla historii Regionu Lubelskiego"

Opis projektu Konserwacja i remont Fary w Kooskowoli - zabytku o istotnym znaczeniu dla historii Regionu Lubelskiego TOWARZYSTWO OCHRONY DZIEDZICTWA KULTUROWEGO FARA KOŃSKOWOLSKA UL. LUBELSKA 97, 24-130 KOŃSKOWOLA ORGANIZACJA POŻYTKU PUBLICZNEGO NIP:716-26-59-402 REGON:432735661 KRS:0000220451 www.konskowola.eu Opis

Bardziej szczegółowo

Śląsk bez granic wieże i punkty widokowe

Śląsk bez granic wieże i punkty widokowe Śląsk bez granic wieże i punkty widokowe Projekt nr CZ.3.22/2.2.00/09.01532 Projekt jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Współpracy

Bardziej szczegółowo

Twój pomysł, europejskie pieniądze. RPO dla Kultury

Twój pomysł, europejskie pieniądze. RPO dla Kultury Twój pomysł, europejskie pieniądze RPO dla Kultury 02» rpo dla kultury rpo dla kultury» 03 Lubelskie to jeden z ciekawszych przyrodniczo i kulturowo regionów Polski. Tereny Lubelszczyzny od wieków były

Bardziej szczegółowo

1 Mało znane litanie do Świętych

1 Mało znane litanie do Świętych 1 Spis treści 2 Spis treści Słowo wstępne......5 Litania do Świętej Anny......7 Litania do Świętego Judy Tadeusza......9 Litania o Świętej Marii Magdalenie.... 11 Litania do Świętego Jerzego.... 13 Litania

Bardziej szczegółowo

Ochrona zabytków 2007 2014

Ochrona zabytków 2007 2014 Ochrona zabytków 2007 2014 Prace ratownicze zabytkowego zespołu poklasztornego Opactwa cystersów w Lubiążu Koszt prac w latach 2007-2013: 3 016 424,53 zł Dofinansowanie MKiDN: 2 699 453,89 zł Kompleksowa

Bardziej szczegółowo

Jemielnica Europejska gmina ze śląską duszą turystyczna alternatywa dla znudzonych miastem

Jemielnica Europejska gmina ze śląską duszą turystyczna alternatywa dla znudzonych miastem Jemielnica Europejska gmina ze śląską duszą turystyczna alternatywa dla znudzonych miastem Urząd Gminy Jemielnica ul. Strzelecka 67 47-133 Jemielnica www.jemielnica.pl GMINA JEMIELNICA położenie Gmina

Bardziej szczegółowo

GEZ KARTA ADRESOWA ZABYTKU NIERUCHOMEGO 348/469

GEZ KARTA ADRESOWA ZABYTKU NIERUCHOMEGO 348/469 GEZ KARTA ADRESOWA ZABYTKU NIERUCHOMEGO 348/469 1. OBIEKT 5. MIEJSCOWOŚĆ Kościół filialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa PASTWA 2. OBECNA FUNKCJA 3. MATERIAŁ 4. DATOWANIE 6. GMINA sakralna cegła 1916

Bardziej szczegółowo

Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie.

Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie. nr 1 (1) marzec kwiecień 2014 SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ FATIMSKIEJ Sosnowiec Zagórze Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie. św. Ojciec

Bardziej szczegółowo

Spis konserwatorski z 1983 roku obiektów architektury łącznie z XIX i pocz. XX w. dla gminy Gryfów Śląski

Spis konserwatorski z 1983 roku obiektów architektury łącznie z XIX i pocz. XX w. dla gminy Gryfów Śląski Załącznik nr 3 do uchwały Nr XXVIII/207/09 Rady Miejskiej Gminy Gryfów Śląski z dnia 22 kwietnia 2009 r. Spis konserwatorski z 1983 roku obiektów architektury łącznie z XIX i pocz. XX dla gminy Gryfów

Bardziej szczegółowo

karty pracy, zadania, pytania

karty pracy, zadania, pytania Spacerem po Kłodzku Wycieczka do Kłodzka Opracowanie: Hanna Staniów Karta pracy zajęć dla szkoły podstawowej, klasa VI Cel: poznanie dziedzictwa kulturowego Dolnego Śląska; budzenie szacunku dla przeszłości

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

Kolorowe Opole z kolorowymi snami w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym ZPO. Opracowała: mgr Katarzyna Kalita

Kolorowe Opole z kolorowymi snami w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym ZPO. Opracowała: mgr Katarzyna Kalita Kolorowe Opole z kolorowymi snami w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym ZPO ie w n a w ldo ku Zame Schronis nym m Szkol dzieżowy koło Mło mo y n a lizow orca PKP a k o l (z d dw ne o m łów 400 G e l KS. P

Bardziej szczegółowo

Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016. Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016

Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016. Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016 Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016 Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016 Środa, 27 lipca 16.00 przylot na Lotnisko Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTY O. MAKSYMILIAN MARIA KOLBE

ŚWIĘTY O. MAKSYMILIAN MARIA KOLBE ŚWIĘTY O. MAKSYMILIAN MARIA KOLBE Rok św. ojca Maksymiliana Marii Kolbego 2011 (decyzja Senatu) W prezentacji wykorzystano materiały z książki Anny Kubajak Szlakami świętych i błogosławionych. Wielcy Polacy

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z wycieczki integracyjno - poznawczej odbytej w dniu 4 października 2015 r. do Biecza pod hasłem GEODEZYJNE PO

Sprawozdanie z wycieczki integracyjno - poznawczej odbytej w dniu 4 października 2015 r. do Biecza pod hasłem GEODEZYJNE PO Sprawozdanie z wycieczki integracyjno - poznawczej odbytej w dniu 4 października 2015 r. do Biecza pod hasłem GEODEZYJNE POŻEGNANIE LATA zorganizowanej przez Tarnowskie Koło Stowarzyszenia Geodetów Polskich

Bardziej szczegółowo

Październik z Matką Bożą Wspomożeniem Wiernych

Październik z Matką Bożą Wspomożeniem Wiernych Październik z Matką Bożą Wspomożeniem Wiernych Wchodząc do klasztoru urszulanek, uważny obserwator zobaczy w przedsionku furty wmurowaną w ścianie płaskorzeźbę Maryi z Dzieciątkiem. Druga, prawie identyczna,

Bardziej szczegółowo

Zabytkowe kościoły Gmin Jeziora RoŜnowskiego

Zabytkowe kościoły Gmin Jeziora RoŜnowskiego Kania Natalia Klasa Va Zabytkowe kościoły Gmin Jeziora RoŜnowskiego Zbudowaliście kościoły, wypełnijcie życie swoje Ewangelią. /Z homilii Jana Pawła II / Związek Gmin Jeziora RoŜnowskiego z siedzibą w

Bardziej szczegółowo

Rachowice Drewniany Kościół p.w. Trójcy Świętej

Rachowice Drewniany Kościół p.w. Trójcy Świętej Rachowice Drewniany Kościół p.w. Trójcy Świętej Opracowano na podst.: Rachowice Perły Kultury Sakralnej w Diecezji Gliwickiej Historia Rachowice po raz pierwszy wymieniono w tzw. rejestrze ujejskim w 1305

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK NIE TYLKO TURYSTYCZNY

PRZEWODNIK NIE TYLKO TURYSTYCZNY PRZEWODNIK NIE TYLKO TURYSTYCZNY Gostyń Dzisiaj chcemy Państwa zabrać do miejsca szczególnego - do gostyńskiej fary, która jest jednym z niewielu zabytków średniowiecznych w Polsce zachowanych w pierwotnym

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ TURNIEJU WIEDZY DLA UCZNIÓW KLAS V SZKOŁY PODSTAWOWEJ " ZABYTKI SAKRALNE CHEŁMA"

SCENARIUSZ TURNIEJU WIEDZY DLA UCZNIÓW KLAS V SZKOŁY PODSTAWOWEJ  ZABYTKI SAKRALNE CHEŁMA Źródło: http://chelm.lscdn.pl/oc/publikacje-nauczycieli/scenariusze-uroczystos/1203,scenariusz-turnieju-wiedzy-dla-uczniow-klas-v-szk OLY-PODSTAWOWEJ-quot-ZABYTKI-SA.html Wygenerowano: Wtorek, 9 lutego

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Po lekcjach do szkoły. Innowacyjne formy zajęć pozalekcyjnych Gmina Miasto Płock/ Gimnazjum nr 5 im. Zygmunta

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ZREALIZOWANYCH PRAC

WYKAZ ZREALIZOWANYCH PRAC WYKAZ ZREALIZOWANYCH PRAC (w układzie chronologicznym) Olkusz Fara 1967 r. Usunięcie zanieczyszczeń z ołtarza głównego z ograniczoną konserwacją, pełny zakres prac konserwatorskich przy ołtarzach w nawach

Bardziej szczegółowo

BROSZURA - PRZEWODNIK PO KOŚCIELE FRANCISZKANÓW W OPOLU

BROSZURA - PRZEWODNIK PO KOŚCIELE FRANCISZKANÓW W OPOLU dr Marek Kowalski, dr Lidia Korczak BROSZURA - PRZEWODNIK PO KOŚCIELE FRANCISZKANÓW W OPOLU Kraków, czerwiec 2008 r. Renowacja zabytkowego zespołu kościelno-klasztornego Franciszkanów w Opolu była współfinansowana

Bardziej szczegółowo

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 W drugim tygodniu października 2013 roku razem z klasą IV TE wziąłem udział w wycieczce klasowej do Wrocławia - Stolicy Kultury 2016 roku. Pierwszego dnia naszego

Bardziej szczegółowo

12. 3. Wykaz zabytków ruchomych wpisanych do rejestru zabytków. rejestru

12. 3. Wykaz zabytków ruchomych wpisanych do rejestru zabytków. rejestru 12. 3. Wykaz zabytków ruchomych wpisanych do rejestru zabytków L.p. Miejscowość/miejsce przechowywania Data wpisu Pozycja rejestru Obiekt i czas powstania 1. Ustka (magazyn Muzeum Pomorza Środkowego w

Bardziej szczegółowo

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Kraków Kraków położony jest w województwie małopolskim. Był siedzibą królów Polski. To król Kazimierz Odnowiciel przeniósł swoja siedzibę z

Bardziej szczegółowo

Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii

Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii Österreich Werbung/ Popp & Hackner Pielgrzymki 2013 Pielgrzymka dla grup wyjeżdżających z Poznania Wiedeń Mariazell Marktl - Altötting Austrian National Tourist

Bardziej szczegółowo

Renesans i Barok - style architektoniczne

Renesans i Barok - style architektoniczne Renesans i Barok - style architektoniczne Wykonali uczniowie: Jakub Smal, Jakub Bielecki, Bartosz Wieczorek, Kacper Niziołek. Opiekun: Jadwiga Sochacka Renesans w architekturze stanowił odzwierciedlenie

Bardziej szczegółowo

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki.

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. Studzionki 1.1. Dawne nazwy miejscowości. Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. 1.2. Etymologia nazwy wsi. Etymologia nazwy wsi bliżej nieznana. 1.3. Historia

Bardziej szczegółowo

Muzeum Kolejnictwa. Miłośnicy kolei znajdą w Kościerzynie. nie lada atrakcję. W pobliżu stacji, przy ulicy Towarowej, od 1992 r.

Muzeum Kolejnictwa. Miłośnicy kolei znajdą w Kościerzynie. nie lada atrakcję. W pobliżu stacji, przy ulicy Towarowej, od 1992 r. Kościerzyna w swej okazałości oferuje Państwu kilka wartościowych zabytków, godnych uwagi. Hotel Stary Browar Kościerzyna zaprasza na szlak kościerskich zabytków, począwszy od samego hotelu, w którym poznają

Bardziej szczegółowo

ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH NIEPOCZTOWYCH WIDOKÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II.

ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH NIEPOCZTOWYCH WIDOKÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH NIEPOCZTOWYCH WIDOKÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. CZĘŚĆ III c. DOLNOŚLĄSKIE, OPOLSKIE. OPRACOWAŁ I WYKONAŁ LECH PROKOP, UL.

Bardziej szczegółowo

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Data Miejsce obchodów Forma obchodów 4 kwietnia Szkoła Policji Posadzenie Dębów Pamięci i odsłonięcie

Bardziej szczegółowo

PARAFIA NAWIEDZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARII PANNY W REGNOWIE

PARAFIA NAWIEDZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARII PANNY W REGNOWIE PARAFIA NAWIEDZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARII PANNY W REGNOWIE Milczącym świadkiem historii Regnowa jest piękny barokowy kościół Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny. W regnowskim kościele historia splata się

Bardziej szczegółowo

Nasze pielgrzymki 2004-2009 Sanktuaria Maryjne Podróżując śladami Ojca Świętego Jana Pawła II

Nasze pielgrzymki 2004-2009 Sanktuaria Maryjne Podróżując śladami Ojca Świętego Jana Pawła II Nasze pielgrzymki 2004-2009 Sanktuaria Maryjne Podróżując śladami Ojca Świętego Jana Pawła II Myśląc o pielgrzymkach, ogarniam wiele miejsc, które dane nam było zobaczyć. Stały się one naszym śladem i

Bardziej szczegółowo

TRASA HISTORYCZNA ŻAGAŃ

TRASA HISTORYCZNA ŻAGAŃ ŻAGAŃ POI 1 Początek trasy Dworzec PKP Początki kolejnictwa na ziemi żagańskiej należy datować na 1845 rok, kiedy to podjęto decyzję o budowie głogowsko-żagańskiej linii kolejowej, przyłączonej do Dolnośląsko-Marchijskiej

Bardziej szczegółowo

Pełen refleksji DOLNY ŚLĄSK Pielgrzymki 2013

Pełen refleksji DOLNY ŚLĄSK Pielgrzymki 2013 Pełen refleksji DOLNY ŚLĄSK Pielgrzymki 2013 Pielgrzymka dla grup wyjeżdżających z Poznania Książ - Krzeszów - Wambierzyce Kłodzko - Bardo Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej w Krzeszowie Krzeszów to unikatowy

Bardziej szczegółowo

Przeczytaj uważnie i uzupełnij:

Przeczytaj uważnie i uzupełnij: Przeczytaj uważnie i uzupełnij: 1. Lublin położony jest w krainie, która nazywa się.. 2. Lublin uzyskał prawa miejskie w...r., nadał mu je.... 3. Herb miasta przedstawia..., skaczącego na krzew..., który

Bardziej szczegółowo

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego 11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego MARIA REGINA POLONIAE NR 6 / 18 / 2015 Na naszą modlitwę w Bazylice górnej musieliśmy poczekać z powodu koncertu,

Bardziej szczegółowo

Sztuka Średniowiecza. Architektura: romańska i gotycka

Sztuka Średniowiecza. Architektura: romańska i gotycka Sztuka Średniowiecza Architektura: romańska i gotycka Sztuka romańska Styl romański styl w sztukach plastycznych IX XII w. pierwszy wielki styl dojrzałego średniowiecza; Sztuka romańska Architektura wznoszona

Bardziej szczegółowo

Kościół Nôtre Dame w Poitiers

Kościół Nôtre Dame w Poitiers Romanizm w Europie Kościół Nôtre Dame w Poitiers Katedra w Spirze Budowę katedry rozpoczął w 1030 r. cesarz Konrad II z dynastii salickiej, a ukończył w 1061 r. jego wnuk Henryk IV. Katedra Konrada była

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

Szlak Via Regia we Wrocławiu. Wykonali: Renata Krok, Szymon Mikociak, Mateusz Bocz

Szlak Via Regia we Wrocławiu. Wykonali: Renata Krok, Szymon Mikociak, Mateusz Bocz Szlak Via Regia we Wrocławiu Wykonali: Renata Krok, Szymon Mikociak, Mateusz Bocz Via Regia Via Regia była drogą ponadregionalną sprzyjającą rozwojowi stosunków i kontaktów państw europejskich. Droga służąca

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH

KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH 1. KALENDARZ OKRESÓW LITURGICZNYCH W KOŚCIELE KATOLICKIM 2012-2111 2. KALENDARZ DIECEZJI POLSKICH - 2013-02-28 3. WPROWADZENIA TEOLOGICZNO PASTORALNE DO KSIĄG LITURGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania)

Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania) Historia Grabowca: parafia neounicka w Grabowcu 1 Historia Grabowca Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania) Renata Kulik, Henryk Kulik 2 Historia Grabowca: parafia neounicka

Bardziej szczegółowo

Podróżnik zaprasza. Świdnica stolica księstwa świdnickiego

Podróżnik zaprasza. Świdnica stolica księstwa świdnickiego Podróżnik zaprasza Świdnica stolica księstwa świdnickiego TERMIN: 27 lutego 2016, sobota WYJAZD: godz.08:30, pl. Solidarności (duży parking przy placu Solidarności okolice pl. Jana Pawła II) Miasto, które

Bardziej szczegółowo

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Trzebnica Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków pod redakcją Leszka Wiatrowskiego Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Spis treści Przedmowa (Henryk Jacukowicz) 5 Wstęp (Jerzy Kos, Leszek

Bardziej szczegółowo

SZCZĘŚĆ BOŻE SZLAK PIELGRZYMKOWY W KOPALNI SOLI WIELICZKA

SZCZĘŚĆ BOŻE SZLAK PIELGRZYMKOWY W KOPALNI SOLI WIELICZKA SZCZĘŚĆ BOŻE SZLAK PIELGRZYMKOWY W KOPALNI SOLI WIELICZKA Górnicze Szczęść Boże Wy jesteście solą ziemi, wy jesteście światłem świata (Mt. 5, 13-14) Praca pod ziemią zawsze była związana z wielkim niebezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

Gmina Osiek. Badanie obiektów o znaczeniu turystycznym, przyrodniczym, kulturowym i historycznym obszaru LGR Dolina Karpia

Gmina Osiek. Badanie obiektów o znaczeniu turystycznym, przyrodniczym, kulturowym i historycznym obszaru LGR Dolina Karpia Gmina Osiek 1 Cmentarz w Osieku położenie::: N49 57 21.4 E19 16 10.7 2 Parafia pw. Św. Andrzeja Apostoła położenie:: N49 57 14.2 E19 16 01.4 Kontakt: ul. Kościelna 13 32-608 Osiek k. Oświęcimia Telefon:

Bardziej szczegółowo

Muzeum w Łęczycy OFERTA WSPÓŁPRACY DLA FIRM I AGENCJI EVENTOWYCH. www.zamek.leczyca.pl

Muzeum w Łęczycy OFERTA WSPÓŁPRACY DLA FIRM I AGENCJI EVENTOWYCH. www.zamek.leczyca.pl Muzeum w Łęczycy OFERTA WSPÓŁPRACY DLA FIRM I AGENCJI EVENTOWYCH www.zamek.leczyca.pl MUZEUM W ŁĘCZYCY Zamek - siedziba łęczyckiego muzeum - został zbudowany przez króla Polski Kazimierza Wielkiego najprawdopodobniej

Bardziej szczegółowo

MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY. Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie

MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY. Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie Kilka słów na temat Muzeum Narodowego w Krakowie Muzeum jest największą instytucją muzealną w Polsce

Bardziej szczegółowo

Najciekawsze i największe mosty w Polsce i w Niemczech

Najciekawsze i największe mosty w Polsce i w Niemczech Najciekawsze i największe mosty w Polsce i w Niemczech MOST RĘDZIŃSKI Most Rędziński drogowy most wantowy nad Odrą, będący częścią autostrady A8. Przeprawa nad Odrą oraz nad całą Wyspą Rędzińską, przy

Bardziej szczegółowo

JAKIE SANKTUARIA MARYJNE ZNAJDUJĄ SIĘ W DIECEZJI BIELSKO- ŻYWIECKIEJ?

JAKIE SANKTUARIA MARYJNE ZNAJDUJĄ SIĘ W DIECEZJI BIELSKO- ŻYWIECKIEJ? JAKIE SANKTUARIA MARYJNE ZNAJDUJĄ SIĘ W DIECEZJI BIELSKO- ŻYWIECKIEJ? CZYM SĄ SANKTUARIA? Sanktuarium maryjne ośrodek kultu religijnego Marii z Nazaretu, szczególnie jako Matki Bożej i Najświętszej Panny.

Bardziej szczegółowo

Obiekty wpisane do GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW

Obiekty wpisane do GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW Obiekty wpisane do GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW LP. MIEJSCOWOŚĆ OBIEKT/ ZESPÓŁ OBIEKTÓW ADRES 1 Bogucice budynek mieszkalny Bogucice nr 41 2 Bogucice kapliczka Bogucice przy nr 8, Dz. nr 306/3 3 Bogucice

Bardziej szczegółowo

Opolski Ratusz OPOLE. Urszula ZAJĄCZKOWSKA

Opolski Ratusz OPOLE. Urszula ZAJĄCZKOWSKA Urszula ZAJĄCZKOWSKA Opolski Ratusz OPOLE Pierwotnie była to drewniana budowla. Pierwsza wzmianka na jego temat pojawiła się w 1308 roku opisuje go jako dom kupiecki. Z czasem budowlę przekształcono w

Bardziej szczegółowo

Niedziela Palmowa poświęcenie palm przez ks. dr Krzysztofa Kauchę ( r.).

Niedziela Palmowa poświęcenie palm przez ks. dr Krzysztofa Kauchę ( r.). Spotkanie opłatkowe Oazy Rodzin (23.01.2004 r.). Małżeństwa z Kręgu Domowego Kościoła, Ruchu Światło Życie ze swoimi duszpasterzami ks. proboszczem Waldemarem Ćwiekiem i ks. diakonem Tomaszem Łozowskim.

Bardziej szczegółowo

Willa przy ulicy Sobieskiego 67

Willa przy ulicy Sobieskiego 67 Willa przy ulicy Sobieskiego 67 Oferta bezpośredniej sprzedaży lub wynajmu Szanowni Państwo oferujemy do bezpośredniej sprzedaży lub wynajmu zabytkową dwukondygnacyjną willę przy ul. Sobieskiego 67. Jest

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny. Wycieczka krajoznawczo-turystyczna. 04 07.05. 2014 r.

Projekt edukacyjny. Wycieczka krajoznawczo-turystyczna. 04 07.05. 2014 r. Projekt edukacyjny Wycieczka krajoznawczo-turystyczna 04 07.05. 2014 r. Votivkirche to inaczej Kościół Wotywny o budowli neogotyckiej. Strzeliste wieże Votivkirche mają po 99 m wysokości. Nazwa wotywny

Bardziej szczegółowo

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma, urodzony 25 maja 1935 roku w Zbilutce (obecnie Zbelutka) na Kielecczyznie. W latach 1957-1962 studiował na Wydziale

Bardziej szczegółowo

2.Zaznacz który z kolorów jest barwą podstawową: a) zielony; b) czerwony; c) pomarańczowy; d) brązowy.

2.Zaznacz który z kolorów jest barwą podstawową: a) zielony; b) czerwony; c) pomarańczowy; d) brązowy. Konkurs wiedzy z zakresu sztuki i historii dla szkół podstawowych związany z realizacja projektu Restauracja XVI-wiecznego kościoła w Niedźwiadnej finansowanego w ramach Programu Regionalnego Województwa

Bardziej szczegółowo