ISSN X Nr 3(227) ROLNICZE. marzec 2010 cena 3 zł. Ziemniaki i Arianie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ISSN 1234-236X Nr 3(227) ROLNICZE. marzec 2010 cena 3 zł. Ziemniaki i Arianie"

Transkrypt

1 A k t u a l n o ś c i ROLNICZE marzec 2010 cena 3 zł ISSN X Nr 3(227) Ziemniaki i Arianie

2

3 O d redakcji Spis treści Sensy i nonsensy przestawiania wskazówek W marcu czeka nas kolejna zmiana czasu, tym razem na letni. Już na sam dźwięk słowa letni robi się cieplej na duszy, niestety, rzeczywistość nie jest tak różowa; będziemy musieli wstawać o godzinę wcześniej i znów w środku nocy zrywać się na dźwięk znienawidzonego budzika, biczować ciało zimną wodą i wlewać w siebie następną filiżankę kawy, by zechciało się pożegnać ze słodkim Morfeuszem i by stanęło oko w oko z mozołem dnia. Cóż ponownie pogrzebiemy w swoich zegarach biologicznych i to na własną odpowiedzialność, bowiem za wszelkie i ewentualne następstwa takiego majstrowania to nam właśnie przyjdzie zapłacić szwankującym zdrowiem. Zgoda, nikt do końca nie zna tej ceny i dlatego łatwo jest nam uwierzyć w same zyski, które tak właściwie wiążą się z dwoma (zaledwie!) miesiącami mniejszego zużywania prądu, bo w pozostałe dziesięć gdy dzień jest wystarczająco długi dodatkowa godzina nie wpływa już na wynik ekonomiczny. Próbowałam nawet dociekać, jakie i jakiego rzędu są te dwumiesięczne oszczędności? I czy ja i mój portfel wzięty tam został pod uwagę? Nie natrafiłam jednak na żadne dane, choć znalazłam wiele artykułów temu tematowi poświęconych, z których wynika, że nikt nigdy tak naprawdę nie przeprowadził bilansu zysków i strat. Energię i tylko energię dałoby się jakoś policzyć i zrobiono to, ale wyrywkowo i dla wybranych tylko dziedzin gospodarki. Natomiast nie ma rachunków ogólnych. Istnieją jedynie niepewne szacunki, które na dodatek nie są wcale jednoznaczne. Nie zdziwiłabym się, gdyby się okazało, że zmiany czasu w dzisiejszym, industrialnym świecie nie mają sensu. Że miały, ale dwieście lat temu, gdy na ten pomysł wpadł Benjamin Franklin. Obliczył on wtedy, że jeśli jesienią przestawione zostaną zegary do tyłu, to w samym tylko Paryżu gdzie był podówczas ambasadorem USA można by zaoszczędzić 30 mln kilogramów wosku rocznie. Pomysł Franklina nie został podchwycony. Dużo później w 1916 r. jako pierwsi zrealizowali go Niemcy. To był czas wojny i kryzysu. Potrzebna była energia do produkcji broni. Wprowadzono wtedy zakaz oświetlania mieszkań po zmroku. Ale czy dziś ktoś jeszcze chodzi spać z kurami? Raczej nie, zwłaszcza że najlepsze filmy lecą w telewizji o północy, a w porach jesiennych i zimowych już od szesnastej po południu świecimy światła w domach, a za rachunki potem słono płacimy. Dziś też pojawiła się całkiem spora grupa zawodów, które wykonywać trzeba niezależnie od umownie ustalonej godziny. A świat? Świat i funkcjonowanie w nim wymaga coraz lepszego zgrania się czasów w czasie; pamiętajmy o tym, że nie wszystkie kraje są wyznawcami takich ekonomicznych strategii (zresztą my też wiele razy powątpiewaliśmy, skoro kilkakrotnie w historii wycofywaliśmy dwuczasowość, by znów ją wprowadzić). I nie zazdroszczę nikomu podróżowania w te dni. A międzynarodowe wyjazdy biznesowe i inne, mogą okazać się kłopotem, bo nagle nie zgodzą się rozkłady jazdy. Lecz te straty też wliczamy w prywatne koszty. Już tak nas do tego przyzwyczajono. Elżbieta Musiał AKTUALNOŚCI 1. Postawiono na biogaz str Świńskie problemy rolników str Dostarczanie nadwyżek żywności najuboższej ludności UE str. 4 TECHNOLOGIA 1. Timac Agro str Rzepak ozimy str Nawożenie kukurydzy str Przedsiewna uprawa roli pod zboża jare str Ziemniaki i Arianie str Pokonać konkurencję str Potas str. 14 EKOLOGIA 1. Chów kóz w gospodarstwie ekologicznym str Kompost - bezcenny nawóz str. 15 EKONOMIKA 1. Ceny targowiskowe w woj. świętokrzyskim str Stawki zwrotu akcyzy str Jeden wniosek str. 20 MECHANIZACJA i BHP 1. Alternator i jego usterki str Oleje silnikowe i ich oznaczenia str Bezpieczny przejazd na pole str. 26 NASZE PREZENTACJE 1. Jest taki ogród str. 27 OGRODNICTWO 1. Choroby i szkodniki porzeczki czarnej str ABC sadzenia drzewek owocowych str Seminaria warzywnicze str. 36 GOSPODARSTWO DOMOWE I AGROTURYSTYKA 1. Zioła, ziółka i przyprawy str Sekrety kulinarne str Rośliny bez tajemnic str. 46 FAKTY, WYDARZENIA, KOMENTARZE 1. Podsumowali badania ekologiczne str Ogólnopolski konkurs plastyczny str. 48 KLUBY 4H 1. Zimowisko w Murzasichlach str Debata nad przyszłością ruchu 4H w Polsce str. 50 DORADCA ODPOWIADA str. 53 ROZRYWKA str AKTUALNOŚCI ROLNICZE - marzec 2010

4 A ktualności Postawiono na biogaz Szwecja Obecnie w Szwecji biogaz produkowany jest na niewielką skalę w 200 zakładach. Ma się to jednak zmienić i w ciągu trzech najbliższych lat aż 150 mln koron zainwestowanych zostanie w rozwój przemysłowej produkcji biogazu pozyskiwanego z odpadów produkcji zwierzęcej (np. z gnojowicy) oraz z przemysłu spożywczego. Bez takiego finansowego zastrzyku ze strony rządu, firmy nie byłyby w stanie podnieść swojej produkcji na wielką skalę. Uwaga ROLNICY! NOWE WNIOSKI... o przyznanie płatności za 2010 rok już trafiają do rolników! W tym roku na jednym formularzu wniosku rolnicy mogą wnioskować o przyznanie dziesięciu rodzajów płatności. Więcej na str. 20 Wielka Brytania Rząd Wielkiej Brytanii przeznaczył 10 mln funtów sterlingów na budowę zakładów przetwarzania biomasy na energię, które notabene są droższe od budowy konwencjonalnych zakładów wykorzystujących gaz i inne tradycyjne paliwa. Ale wg rozporządzenia Unii Europejskiej, we wszystkich krajach członkowskich już w 2020 r. wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł ma stanowić 20% zużycia energii ogółem. Zatem już teraz postanowili inwestować, by jak przeliczyli energia z odnawialnych źródeł pokryła 32% zapotrzebowania na elektryczność i w 14% na produkcję ciepła. EM (wg inf. CBR) Świńskie problemy rolników Francuscy hodowcy świń żądają od rządu pomocy podaje w bieżących informacjach Centralna Biblioteka Rolnicza. Chodzi o rolników w Bretanii, gdzie w 6500 fermach hoduje się 56% francuskiego pogłowia trzody chlewnej i zatrudnia 31 tys. pracowników. Zadłużenie tych ferm stale rośnie, podczas gdy od dwóch lat ceny wieprzowiny spadają i tak w ciągu pierwszych ośmiu miesięcy 2009 roku zmniejszyły się z 1,192 do 1,106 euro/kg. Obliczono, że aby rolnicy mogli spłacić swoje zadłużenie, cena wieprzowiny powinna osiągnąć 1,35 euro/kg. EM (wg inf. CBR) Dostarczanie nadwyżek żywności najuboższej ludności Unii Europejskiej - program 2010 W dniu r. Agencja Rynku Rolnego rozstrzygnęła przetarg na dostarczenie gotowych artykułów spożywczych do magazynów organizacji charytatywnych w ramach programu Wspólnej Polityki Rolnej Dostarczanie nadwyżek żywności najuboższej ludności Unii Europejskiej realizowanego w 2010 roku. Oferty przetargowe złożyło 40 przedsiębiorców z Polski oraz z krajów UE. Z 29 przedsiębiorcami, którzy złożyli najkorzystniejsze oferty, Agencja podpisze umowy na dostawy do organizacji charytatywnych gotowych artykułów spożywczych. Będzie to 21 różnych artykułów spożywczych z 3 grup asortymentowych (zbożowe, mleczne i cukrowe). Towary będą dostarczane w okresie od marca do grudnia 2010 do magazynów uprawnionych organizacji charytatywnych tj.: Federacji Polskich Banków Żywności, Caritas Polska, Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej oraz Polskiego Czerwonego Krzyża. Organizacje będą dystrybuować otrzymane artykuły na terenie całego kraju za pośrednictwem swoich placówek. Według szacunków organizacji charytatywnych pomoc żywnościową otrzyma ok. 4 mln osób najuboższych. Polska uczestniczy w programie Dostarczanie nadwyżek żywności najuboższej ludności Unii Europejskiej od 2004 roku. Kwota środków przeznaczonych na realizację programu w Polsce wzrasta z roku na rok. Wartość środków przeznaczonych na realizację programu PEAD w Polsce: ,9 mln EUR tj.: 110,6 mln zł ,5 mln EUR tj.: 155,5 mln zł ,4 mln EUR tj.: 170,1 mln zł ,9 mln EUR tj.: 170,3 mln zł ,0 mln EUR tj.: 188,5 mln zł ,2 mln EUR tj.: 347,1 mln zł ,4 mln EUR tj.: 412,0 mln zł W 2010 roku w programie pomocy żywnościowej uczestniczy 19 państw członkowskich UE. Na realizację programu Komisja Europejska przeznaczyła towary z zapasów interwencyjnych i środki pieniężne o łącznej wartości 478 mln Euro. Z tego dla Polski Komisja Europejska przeznaczyła 97 mln Euro. Jest to druga co do wielkości wartość programu wśród państw UE. ARR Informacje na temat programu dostarczania nadwyżek żywności najuboższej ludności Unii Europejskiej można uzyskać na stronie internetowej w Oddziałach Terenowych Agencji Rynku Rolnego lub w Telefonicznym Punkcie Informacyjnym ARR pod numerem: (0 22) TPI czynny jest od poniedziałku do piątku w godz. 8:00-16:00. Konsultantom można również zadawać drogą elektroniczną pytania dotyczące mechanizmów administrowanych przez ARR, korespondencję należy kierować na adres AKTUALNOŚCI ROLNICZE - marzec 2010

5 T echnologia Bloki mineralne EUROBLOC to doskonałe uzupełnienie dawki pokarmowej dla wysoko wydajnych krów. Zawierają pełen zestaw składników mineralnych umożliwiając uzupełnienie ewentualnych niedoborów w skarmianej paszy. U podstaw całego systemu leży tzw. prawo minimum Liebiga wykorzystanie całej dawki pokarmowej limitują składniki pozostające w minimum w tym przypadku mówimy o składnikach mineralnych. Najlepszym sposobem uzupełnienia ich niedoborów mogą być minerały podane w formie bloków do lizania. Umożliwiają one dostęp wszystkich zwierząt w stadzie bez ograniczeń i pobieranie soli mineralnych zgodnie z INDYWIDUALNYM zapotrzebowaniem. Wykorzystując naturalny mechanizm SAMOREGU- LACJI zwierzęta same optymalizują ilość pobranych składników. Bloki EUROBLOC zawierają w swoim składzie ponad 30 makroi mikroskładników oraz tzw. pierwiastki śladowe, które w odniesieniu do krów wysoko wydajnych, mogą być czynnikiem limitującym wydajność. Kolejny ważny składnik to kompleks CalseagritBiotech. Jest to unikalny dodatek produkowany tylko przez firmę Timac. CalseagirtBiotech stymuluje rozwój mikroflory żwacza poprawiając trawienie pasz objętościowych lepiej strawiona pasza to więcej mleka! Preparat ten posiada działanie buforujące, co pomaga utrzymać optymalne ph w żwaczu. Trzecia grupa składników bloków mineralnych EUROBLOC to bufory. Dodajemy dwa rodzaje związków buforujących, które uzupełniają tego typu substancje dodawane do paszy. Jak widać z powyższego bloki EUROBLOC w sposób kompleksowy wspomagają prawidłowe funkcjonowanie żwacza, a więc wpływają na najważniejszy, z punktu widzenia opłacalności produkcji mleka, proces wykorzystanie pasz objętościowych. Szczegółowych informacji na temat możliwości zakupu i stosowania udzielą państwu nasz doradca i dystrybutorzy: Artur Niedobit, tel.: Dystrybutorzy: ACM Agrocentrum Kielce, ul. Domaszowska 140, tel.: SADEX Okalina Tomasz Sadak; Okalina Wieś 22 tel.: marzec AKTUALNOŚCI ROLNICZE - 5

6 T echnologia Fot.: E. Musiał gdyż mineralizacja mocznika w okresie chłodów może być utrudniona. Dobrym nawozem jest również roztwór saletrzano-mocznikowy (RSM). Większe dawki tego nawozu należy wprowadzić do gleby za pomocą specjalnych rozlewaczy, aby nie poparzyć roślin. Mniejsze dawki RSM (35-40 kgn/ha) można także stosować w formie grubokroplistego oprysku. Orientacyjne dawki azotu w zależności od jakości gleb i przedplonu oraz spodziewanego plonu podaje tabela 1. AZOT - im wcześniej, tym lepiej RZEPAK OZIMY Piotr Witczak Pierwiastkiem najbardziej efektywnym w kształtowaniu plonu rzepaku jest azot, podstawowy składnik białek budulcowych i zapasowych. Jednak w okresie przedzimowym nawożenie tym składnikiem powinno być ostrożne, gdyż jego nadmiar powoduje wybujały rozwój roślin i wskutek tego znacznie osłabia ich zimotrwałość. Natomiast niedobór azotu przyczynia się do słabego rozwoju roślin powodując również zmniejszenie zimotrwałości roślin. Jesienne nawożenie azotowe jest uzależnione od przedplonu i tak: po dobrych przedplonach, takich jak strączkowe, wczesne ziemniaki, motylkowe drobnonasienne, można zrezygnować z nawożenia, po roślinach zbożowych kg/ha, jedynie po przyoranej słomie lub wysokim ściernisku należy zwiększyć dawkę azotu do około 60 kg/ha. Potrzeba nawożenia azotem znacznie wzrasta wraz z wiosennym ruszeniem wegetacji. Jest ono uzależnione od jakości gleb, przedplonu i wysokości spodziewanego plonu. Zaleca się dzielenie większych dawek azotu od 100 kg/ha na dwie części. Pierwszą z nich wysiewa się na przedwiośniu, jeszcze przed ruszeniem wegetacji (przy wczesnej wiośnie może to być koniec lutego początek marca). Drugą część trzeba wysiać do fazy początku pąkowania roślin, zanim gleba przeschnie w górnej warstwie (w razie suchej gleby lepiej jest zastosować nawożenie dolistne). Pierwszą dawkę można zastosować w formie saletrzanej (np. saletra amonowa), Gdy pobieranie azotu z gleby jest utrudnione (np. na skutek suszy), należy dokarmiać rośliny dolistnie mocznikiem. Rzepak, w zależności od fazy rozwojowej, dobrze znosi nawet 10-15% roztwór mocznika, do którego można dodać także mikronawozy. Najbardziej jednak efektywnym roztworem w przeliczeniu na zwyżki plonu nasion przypadające na 1 kg zastosowanego dolistnie azotu jest 12% wodny roztwór mocznika. Rzepak wymaga obfitego żywienia wszystkimi składnikami pokarmowymi, dlatego w pełni uzasadnione jest dodawanie do cieczy roboczej 5% siarczanu magnezu + wieloskładnikowego nawozu mikroelementowego przeznaczonego do dolistnego dokarmiania rzepaku. Pełną technologię wiosennego dolistnego dokarmiania rzepaku podano w tabeli AKTUALNOŚCI ROLNICZE - marzec 2010

7 T echnologia Natomiast szczegółowe objawy niedoborów poszczególnych składników pokarmowych i sposobów ich usuwania podane są poniżej. Fot.: E. Musiał MIKROELEMENTY Magnez jego niedobór objawia się czerwienieniem liści, ciemnozielona pozostaje jedynie tkanka liściowa najbliżej nerwów, objawy niedoboru magnezu obserwuje się zwykle podczas chłodnej wiosny, kiedy to wskutek wychłodzenia gleby korzenie mniej efektywnie pobierają magnez. Można wtedy usunąć objawy niedoboru magnezu przez zastosowanie dolistnego dokarmiania roślin siarczanem magnezu w stężeniu nieprzekraczającym 5%. Najlepszą rozpuszczalnością odznacza się siedmiowodny siarczan magnezu zwany w praktyce solą gorzką. Jednak najlepszym sposobem jest systematyczne wapnowanie wapnem z odpowiednią zawartością magnezu. Siarka jest pobierana intensywnie w okresie od formowania pędów na wiosnę aż do początku kwitnienia. Jej niedobór powoduje plamiste żółknięcie liści pomiędzy nerwami, wzrost liści na szerokości ulega zaburzeniu. Liście stają się wąskie i długie. Większy niedobór tego składnika sprawia, że kwiaty są bladożółte, a nawet białe. Zjawisku temu towarzyszy również opadnie pąków kwiatowych. Łuszczyny mają barwę czerwonawą i kształt rzodkiewkowaty, Tabela 1. Jakość gleby i przedplonu a także zawierają małe ilości nasion. Niedobory siarki jesienią można usunąć, nawożąc łan superfosfatem prostym, siarczanem amonu lub gipsem. Jeśli niedobory siarki stwierdzamy wiosną, możemy je usunąć przez dolistne dokarmianie roślin siarczanem magnezu. Poziom uzyskiwanych plonów dt/ha kg N/ha Duża i b. duża Średnia Mała i b. mała Bor jego niedobór objawia się zniekształceniem i zasychaniem liści, zamieraniem pąka wierzchołkowego (zgorzel), zasychaniem i opadaniem pąków, kwiatów i łuszczyn, natomiast blaszka liściowa jest łyżeczkowato podwinięta ku dołowi i przebarwia się na kolor czerwono-fioletowy. Objawy niedoboru boru usuwamy poprzez dokarmianie dolistne nawozem z zawartością boru. Molibden jego braki w glebie objawiają się pękaniem blaszki liściowej i zaburzeniami we wzroście rzepaku mimo ich dobrego zaopatrzenia w azot. Główne nerwy liściowe bieleją, a blaszki liściowe wyginają się łyżeczkowato ku górze. Objawy niedoboru usuwamy poprzez dokarmianie dolistne nawozami z zawartością molibdenu. Tabela 2. Faza rozwojowa mocznik Składniki cieczy użytkowej Zawartość w % Siarczan magnezu jednowodny Siedmiowodny siarczan magnezu Nawóz dolistny mikroelementowy październik - 2,5 5 tak Rozpoczęcie wegetacji wiosennej 12 2,5 5 tak Wysokość roślin cm 12 2,5 5 - Faza zielonego zwartego pąka tak 7 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - marzec 2010

8 T echnologia Nawożenie kukurydzy Kukurydza jest zbożem o dużych wymaganiach pokarmowych wobec stanowiska i dużych wymaganiach cieplnych. Równomierne wschody kukurydzy uzyskuje się dopiero w temperaturze C, ale kiełkuje w temperaturze 6 0 C, wytrzymując przymrozki do 3 0 C. Lubi temperatury powyżej 16 0 C, a najlepiej około 22 0 C. Od kwitnienia do dojrzewania ma mniejsze wymagania cieplne. Jest rośliną o stosunkowo małych wymaganiach wodnych w porównaniu do innych zbóż, jednak na wyprodukowanie tak dużej masy plonu (2-krotnie wyższego niż klasyczne zboża) potrzebuje dużo wilgoci. Mając bardzo głęboki i silnie rozwinięty system korzeniowy, potrafi dobrze znosić okresowe niedobory wody. Największe potrzeby wodne wykazuje w okresie kwitnienia, czyli w lipcu i na początku sierpnia. Kukurydza nie lubi gleb podmokłych, zimnych, bardzo ciężkich, ilastych i suchych. Udaje się na glebach lekkich oraz torfach niskich, gdzie dość często występuje niedobór miedzi i należy o tym pamiętać przy ustalaniu dawek nawozowych. Może być uprawiana na glebach kompleksów pszennych i żytnich (klasa I - IVa), zbożowo-pastewnych oraz górskich, pszennych i zbożowych. Na słabszych glebach, w wysokiej kulturze nie powinno się stosować uproszczeń i zbyt oszczędnych technologii. Gleba powinna mieć uregulowany odczyn ph powyżej 5,3 i zawierać jak najwięcej próchnicy oraz co najmniej średnią zawartość przyswajalnych form fosforu, potasu i magnezu. Grzegorz Klusek W okresie wiosennym, niszcząc kiełkujące chwasty, należy ograniczyć uprawki unikając strat wody. Wyrównać pole włóką lub broną, zastosować przedsiewne dawki nawozów przykrywając je broną z wałem strunowym. Wysiew ziarna powinien być przeprowadzony możliwie jak najwcześniej, w drugiej połowie kwietnia. Kukurydza im wcześniej jest zasiana, tym dłuższy ma okres wzrostu wegetatywnego (do kwitnienia), lepiej się ukorzeni i rozrośnie, co przekłada się na poziom plonowania. Mimo że kukurydza jest zbożem, to wymagania pokarmowe wobec stanowiska ma duże, porównywalne z burakami cukrowymi. Wysoki plon powyżej 8 t/ha jest możliwy, lecz tylko pod warunkiem bardzo dobrego zaopatrzenia łanu w pierwszej kolejności w potas, a w drugiej w fosfor i magnez. Zapotrzebowanie na te składniki wzrasta wraz z rosnącym plonem ziarna, przy jednocześnie zaznaczonym wzroście produktywności jednostki pobranego przez roślinę azotu. Kukurydza pobiera duże ilości składników pokarmowych, jest rośliną, której się nie przenawozi. Z plonem 1 t ziarna i odpowiednią ilością słomy przeciętnie pobiera: 32 kg azotu (N), 14 kg fosforu (P 2 O 5 ), 38 kg potasu (K 2 O), 10 kg wapnia (Ca), 10 kg magnezu (MgO), 3,5 kg siarki (S) oraz 11 g boru (B), 14 g miedzi (Cu), 110 g manganu (Mn), 0,9 g molibdenu (Mo) i 85 g cynku (Zn). Wykazuje dużą wrażliwość na niedobór cynku, średnią na niedobór boru i miedzi. Kukurydza bardzo efektywnie wykorzystuje azot z zasobów glebowych, pod warunkiem optymalnego zaopatrzenia w fosfor, potas i magnez, które to pierwiastki decydują o sprawności jej gospodarki wodnej. Wszystkie te trzy pierwiastki kształtują warunki pobierania azotu z gleby, od początku wegetacji aż do fazy dojrzałości wodnej ziarniaków. Ważne dla przyszłego plonu są warunki wzrostu w pierwszym okresie wegetacji do fazy 6-7 liścia, w którym powstaje jego pierwotna struktura. W tym okresie roślina wymaga dobrego zaopatrzenia w azot, czego potwierdzeniem jest brak jakichkolwiek przebarwień na liściach. Druga faza krytyczna pojawia się w okresie intensywnego wzrostu wydłużeniowego, który zachodzi w okresie od 8-15 liścia. Niedobór azotu nie zawsze wynika z fizycznego braku składnika, lecz często z niedostatecznego odżywienia roślin potasem, którego niedostatek prowadzi do zbyt wolnego wzrostu i karłowatego pokroju roślin. Uprawiając kukurydzę, na samym początku należy wykonać analizę zasobności gleby w przyswajalny potas. Zgodnie z wymaganiami tej rośliny, zasobność powinna mieścić się na poziomie nie mniejszym niż górny zakres zasobności średniej. Zasobność krytyczna potasu dla kukurydzy to zawartość co najmniej 18 mg/100 g gleby. W początkowych fazach rozwoju kukurydza pobiera azot w niewielkich ilościach, intensywniej dopiero w lipcu i sierpniu. Biorąc pod uwagę wysoką temperaturę w tym okresie, sprzyjającą uwalnianiu z gleby (mineralizacji) dużej ilości azotu, możemy przyjąć dawkę azotu na każdą 1 tonę ziarna na poziomie 15 kg N na glebach zasobnych dobrze nawożonych, a do 20 kg N na stanowiskach słabszych. Ustalając plon ziarna na poziomie 8 t/ha, należy więc zastosować 8 x 15 = 120 kg N/ha do 8 x 20 = 160 kg N/ha. Ze względu na początkowy wolny wzrost kukurydzy, przedsiewnie stosować należy 50% planowanej dawki azotu najlepiej w formie nawozów wieloskładnikowych i mocznika, saletry amonowej lub saletrzaku. Do nawożenia kukurydzy najlepszym nawozem azotowym jest mocznik. Początkowo niskie temperatury i powolny jeszcze wzrost roślin, a w związku z tym wolniejsze pobieranie azotu powodują, że azot z mocznika jest dłużej dostępny. Pozostałą część azotu stosować pogłównie, kiedy wysokość roślin umożliwia jeszcze wykonanie tego zabiegu od fazy 5-7 liścia. Kukurydza najintensywniej pobiera azot od fazy przed kwit- 8 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - marzec 2010

9 T echnologia Tabela 1. Współczynniki do przeliczania ilości składników pobieranych z plonem kukurydzy na dawki nawozów fosforowych i potasowych nieniem aż do fazy wytwarzania kolb. Pogłównie stosować azot na suche rośliny, tylko w formie mocznika. Stosowanie pogłównie saletry amonowej powoduje uszkodzenie (poparzenie) roślin. Poza nawożeniem doglebowym kukurydza dobrze reaguje na dokarmianie dolistne azotem w postaci 6% roztworu mocznika z magnezem i mikroskładnikami. Nawożenie fosforem i potasem jest najbardziej efektywne, gdy nawozy są dobrze wymieszane z cm warstwą gleby. Nawozy wieloskładnikowe stosować najlepiej pod orkę jesienną lub na glebach lżejszych pod wiosenne uprawki przedsiewne, 7-14 dni przed siewem kukurydzy. Znając potrzeby pokarmowe, należy określić potrzeby nawozowe kukurydzy. Aby obliczyć jaką dawkę nawozów fosforowych i potasowych należy zastosować, trzeba znać zasobność gleby w przyswajalne formy fosforu i potasu oraz przewidywany plon. Korzystając z współczynników wykorzystania nawozów, możemy obliczyć potrzeby nawozowe. Przykładowo przy przewidywanym plonie 8 ton ziarna kukurydzy z ha i wysokiej zasobności gleby w P oraz bardzo wysokiej w K należy zastosować: 8 x 14 kg P 2 O 5 x 0,5 = 56 kg P 2 O 5 8 x 38 kg K 2 O x 0,3 = 91 kg K 2 O Jeżeli nie jest znana zasobność gleby, należy stosować dawki nawozowe jak dla zasobności średniej (do czasu wykonania analizy gleby). Dużą rolę w budowaniu plonu kukurydzy i efektywnym wykorzystaniu składników pokarmowych, głównie azotu, odgrywa cynk. Zastosowanie cynku w fazie 4-5 liścia stymuluje wzrost systemu korzeniowego kukurydzy, zwiększając bryłę korzeniową i objętość gleby eksploatowanej przez rośliny. W konsekwencji kukurydza zwiększa pobieranie składników mineralnych, efektywniej gospodaruje wodą, zawiązuje więcej ziarniaków, dłużej wiąże dwutlenek węgla, co zwiększa masę ziarna. Cynk podnosi również odporność roślin kukurydzy na infekcję chorób grzybowych. W sytuacji, Klasa zasobności gleby Bardzo mała Mała Średnia Wysoka Bardzo wysoka Fosfor 2,5 1,9 1,0 0,5 0,3 Potas 1,4 1,2 1,0 0,8 0,3 9 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - marzec 2010 gdy nie prowadzono nawożenia cynkiem, należy zastosować nawozy dolistne o szybkim działaniu, zawierające cynk w formie chelatu. Duże wahania plonów kukurydzy w Polsce tkwią w braku traktowania tej wymagającej rośliny jak klasycznego zboża, do tego tolerującego gleby lekkie o jednocześnie niskiej zasobności w potas, a w dodatku o niskim odczynie. Fot.: P. Miler Przedsiewna uprawa roli pod zboża jare Krystyna Klimont Uprawa roli wczesną wiosną zależy od stanu pola. Zależnie od rodzaju przedplonu jesienią wykonuje się tylko orkę przedzimową lub podorywkę i orkę. Samą tylko orkę przeprowadza się po przedplonach późno schodzących z pola, po burakach lub ziemniakach, lub poplonach ścierniskowych. Po przedplonach zbieranych w sierpniu wykonuje się podorywkę, a dopiero późną jesienią orkę przedzimową. Jeśli przedplon schodzi z pola w lipcu lub w sierpniu, to do wykonania orki przedzimowej pozostaje okres 2-3 miesięcy. Okres ten można wykorzystać na uprawę poplonu lub na przeprowadzenie podorywki i mechaniczne zwalczanie chwastów szczególnie perzu. Rola niezaorana przed zimą źle magazynuje wodę. Głębokość orki przedzimowej trzeba uzależnić od przedplonu Po roślinach wieloletnich i kukurydzy powinna być wykonana na większą głębokość (25-30 cm). Po roślinach okopowych orka może być płytsza (15-20 cm). Uproszczenie uprawy przedzimowej po roślinach okopowych i ograniczenie się tylko do bronowania nie jest wskazane. Jeżeli z różnych względów nie wykonano w gospodarstwie orki przedzimowej, konieczne jest wykonanie orki wiosennej na średnią głębokość. Zabieg ten zwiększa parowanie wody, co wiąże się z przesuszeniem roli i zawsze opóźnia siew zbóż jarych. Po orce pole należy natychmiast zabronować. Zabiegi wiosenne powinny glebę spulchniać, ale jej nie przesuszać. Trzeba więc wykonać tylko te, które są konieczne. Wiosenną uprawę roli rozpoczyna się od włókowania lub bronowania. Zabiegi te zmniejszają parowanie i przyśpieszają jej ogrzewanie. Na glebach lżejszych najlepiej jest pole dwukrotnie zabronować i już można przystąpić do siewu.

10 T echnologia Obowiązuje na nich zasada, że im gorsze są warunki, tym bardziej należy upraszczać ich uprawę. Trudniejsze są do uprawy gleby ciężkie i bardzo ciężkie. Tu brona nie spulchnia dostatecznie wierzchnich warstw gleby i dlatego należy wykonać inny zespół uprawek przedsiewnych. Gdy tylko przeschną grzbiety skib, rolę należy zawłókować ukośnie do kierunku orki. W następnej kolejności najkorzystniej jest zastosować zestaw uprawowy, składający się z kultywatora o wąskich łapach oraz wału strunowego. Do częstych błędów popełnianych przez rolników należy za wczesne rozpoczynanie prac polowych przy nadmiernym uwilgotnieniu gleby lub zbyt późne przy glebie za bardzo przesuszonej, zbyt głębokie spulchnienie gleby oraz stosowanie zbyt aktywnych narzędzi na glebach lekkich. Wiele korzyści daje stosownie agregatów uprawowych. Najważniejsze z nich to: skrócenie czasu wykonania uprawek, co pozwala na większą możliwość wykonania ich w optymalnym terminie, przyczynia się to do lepszej jakości uprawy, pozwala na oszczędność zużycia paliwa i kosztów robocizny. Prawidłowo przygotowane pole przez agregat uprawowy bądź uprawowo siewny, powinno zapewnić położenie nasion na odpowiednio zagęszczone podłoże, na prawidłową głębokość 2 do 4 cm. Zbyt płytko wysiane nasiona są narażone na negatywne czynniki zewnętrzne (ptaki, brak wilgoci), zaś zbyt głęboki wysiew opóźnia wschody i tworzy mniej korzystną strukturę siewki, co w efekcie daje mało liści i słabsze krzewienie. Sam termin siewu zbóż jarych zależy od możliwości wjechania w pole. Gatunkiem najbardziej reagującym na opóźnienie siewu ze wszystkich zbóż jarych jest owies. Wiąże się to z dużym zapotrzebowaniem tego gatunku na wodę. Przy wczesnym siewie owies korzysta z zimowych zapasów wody w glebie i jest mniej atakowany przez choroby i szkodniki. Możliwie jak najwcześniej należy siać pszenicę jarą, wówczas silnie rozwija ona system korzeniowy, dzięki czemu zmniejsza się jej wrażliwość na niesprzyjające warunki pogody. Najmniej wrażliwym gatunkiem na opóźnienie siewów jest jęczmień jary. Opóźniony siew źle wpływa na jakość ziarna jęczmienia browarnego. W przypadku późnej wiosny racjonalne jest wysiewanie tego gatunku kosztem innych zbóż pastewnych. Z i e m n i a k i i A r i a n i e W świadomości wielu osób wciąż pokutuje niesłuszne przekonanie, że ziemniaki mają małą wartość odżywczą i są tuczące. Ziemniaki mają większe znaczenie w żywieniu człowieka, niż się to powszechnie ocenia. Wysoka wartość żywieniowa ziemniaków wynika przede wszystkim z zawartości skrobi, białka, kwasu askorbinowego (witaminy C) i składników mineralnych. Głównym składnikiem ziemniaków jest skrobia, która decyduje o ich wartości energetycznej. Ziemniaki jadalne zawierają na ogół nie więcej niż % skrobi. Dzięki niskiej zawartości skrobi oraz niewielkiej zawartości tłuszczów (ok. 0,1%) zaliczane są do produktów niskokalorycznych. Wartość energetyczna 100 g ziemniaków wynosi około 70 kcal i jest kilkakrotnie mniejsza niż 100 g ryżu ( kcal), Grzegorz Klusek kaszy ( kcal), makaronu ( ), pieczywa pszennego ( kcal), szynki (389 kcal) czy polędwicy (136 kcal). Wartość energetyczna 100 g frytek ( ) jest ponad 3-krotnie większa, a chipsów ( ) ponad 7-krotnie większa niż ziemniaków nieprzetworzonych. Podczas gotowania ziemniaków następuje rozluźnienie i skleikowanie skrobi, przez co zwiększa się dostępność enzymów trawiennych, i w tej formie jest łatwo i szybko trawiona. Ziemniaki należy spożywać bezpośrednio po przygotowaniu, ponieważ po schłodzeniu ugotowanych ziemniaków skrobia odzyskuje swoją strukturę i ulega zmianie w formę nierozpuszczalną i oporną na działanie enzymów trawiennych, nieprzyswajalną przez nasz organizm. Ilość nieprzyswajalnej skrobi zwiększa się przy kolejnym schładzaniu i odgrzewaniu ziemniaków. Fot.: P. Miler 10 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - marzec 2010

11 T echnologia Duże znaczenie ma zawartość błonnika pokarmowego, około 2,5%, który ułatwia trawienie i poprawia perystaltykę jelit, przez co ułatwia usuwanie niestrawionych resztek pokarmu i szkodliwych produktów przemiany materii. Spożycie 200 g ziemniaków pokrywa do 11% dziennego zapotrzebowania na błonnik. Ważnym składnikiem bulw ziemniaka jest białko o dużej wartości biologicznej i jako jedno z nielicznych białek roślinnych odpowiada wartości białka zwierzęcego. Zawiera wszystkie aminokwasy egzogenne (leucyna, lizyna, fenyloalanina, metionina), które muszą być dostarczone z pokarmem, ponieważ w organizmie człowieka nie są syntetyzowane. Typowy posiłek z 200 g gotowanych ziemniaków dostarcza około 9% wskazanego dziennego zapotrzebowania na białko. Ziemniaki to główne źródło witaminy C, pokrywające dzienne zapotrzebowanie człowieka na tę witaminę prawie w 50%, a także na witaminy B 1 i PP w 15%, B 6 w 25%, kwas pantotenowy i kwas foliowy w 10%. Głównym składnikiem mineralnym bulw ziemniaka jest potas, który odgrywa ważną rolę w gospodarce jonowej i wodnej organizmu człowieka. Spożycie 200 g gotowanych ziemniaków pokrywa do 30% dziennego zapotrzebowania na ten pierwiastek. Ziemniaki pokrywają także częściowo zapotrzebowanie naszego organizmu na magnez i żelazo w 15%, fosfor i miedź w 12% oraz na jod w 20%. Mogą też dostarczać znaczących ilości selenu. Aby uniknąć dużych strat witamin i składników mineralnych, ziemniaki należy obierać jak najcieniej, nie przetrzymywać długo w wodzie przed gotowaniem, gotować w możliwie małej ilości wody i wkładać je do wrzącej wody. Najlepiej zachowują swoją wartość odżywczą i dietetyczną gotowane na parze lub w mundurkach. Już w dalekiej przeszłości znane były właściwości lecznicze ziemniaków. Dzięki nim w Europie wyeliminowano szkorbut, chorobę, która do pojawienia się ziemniaków występowała masowo. Ze względu na dużą zawartość potasu, dieta ziemniaczana zalecana jest w chorobach przewodu pokarmowego, w przewlekłej niewydolności nerek i przy nadciśnieniu tętniczym. Dodatkowo reguluje trawienie, leczy wrzody żołądka i dwunastnicy, poprawia pracę jelit, przyspiesza wydalanie nadmiernej ilości płynów z organizmu i ułatwia Fot.: E. Musiał pracę serca. W medycynie ludowej sok z tartych ziemniaków stosowano na złagodzenie bólu przy nadkwaśności żołądka. Lecznicze okłady z ziemniaka stosowano przy chorobach skóry, przy oparzeniach, a papkę z gotowanych ziemniaków i mleka na poprawę cery i wygładzenie skóry rąk....arianie byli też pionierami w zakresie uprawy ziemniaków......po upadku Arian i rozwiązaniu Akademii zniknął z Rakowa ziemniak, dopiero blisko 150 lat później przypomniano sobie w Polsce o tej uprawie... Przez wiele lat ziemniaki odgrywały ważną rolę w codziennej diecie każdego Polaka. Chociaż wielu z nas nie wyobraża sobie obiadu bez ziemniaków, to w ostatnich latach obserwuje się zmniejszenie ich spożycia. Ta często niedoceniana roślina miała w swojej historii różne koleje losu, wzloty i upadki, które wiążą się nierozerwalnie z województwem świętokrzyskim i Arianami. To właśnie Arianie, nie tylko założyli Akademię Rakowską, znaną w Europie z wysokiego poziomu nauczania i tolerancji (Sarmackie Ateny), ale wprowadzili do uprawy ziemniaki w Dębnie i Rakowie. Stało się to za sprawą braci Jana i Krzysztofa Szlichtyngów, z których pierwszy był pedagogiem, teologiem i biblistą, wykładowcą Akademii, a drugi jej absolwentem, późniejszym pastorem i teologiem. W czasie funkcjonowania Akademii ( ), Dębno było liczącą się osadą (dzisiaj wieś), a Raków znanym, prężnym liczącym ok. 15-tysięcy mieszkańców miastem. Po upadku Arian i rozwiązaniu Akademii zniknął z Rakowa ziemniak, dopiero blisko 150 lat później przypomniano sobie w Polsce o tej uprawie. Wypędzeni Arianie osiedli w Prusach Książęcych, byli prekursorami różnych rozwiązań gospodarczych wyprzedzających epokę. Znajomość geodezji i praktyczna realizacja zadań z dziedziny kartografii pozwoliła im na opracowanie projektów budowy kanałów mazurskich. Prace inżynieryjne w tym zakresie prowadzili: Józef Naronowicz-Naroński, Samuel Suchodolec (Suchodolski) i Jan Władysław Suchodolski. Wiedza przywieziona z Niderlandów pozwoliła im na upowszechnienie wiatraków holendrów. W 1946 r. na terenie Warmii i Mazur było jeszcze 95 wiatraków, w tym 14 koźlaków, 20 paltraków i 61 typu holenderskiego. Arianie byli też pionierami w zakresie uprawy ziemniaków, pierwsi w Polsce uprawę ziemniaków wprowadzili w Szlichtyngowie na Sądecczyźnie. Po banicji Arian z Polski znajomość uprawy tej rośliny przewieźli na teren Prus. Ziemniaki uprawiane były już w folwarkach szlacheckich i gospodarstwach chłopskich, gdy król Prus, Fryderyk II Wielki, nakazał uprawę tej rośliny. Nie jest dziś co prawda Raków potęgą w produkcji ziemniaka, ale corocznie jesienią, już od lat, odbywa się w Dębnie Dzień Pieczonego Ziemniaka, przypadający w dniu św. Tekli AKTUALNOŚCI ROLNICZE - marzec 2010

12 T echnologia POKONAĆ KONKURENCJĘ walka o opłacalność produkcji mleka i mięsa Krystyna Wieczorkiewicz Marzec to dla hodowców bydła ostatni miesiąc na podsumowania, przemyślenia i planowanie. Mija czas zimowy i niebawem rozpoczną się pierwsze prace polowe. Kończy się również rok kwotowy 2009/2010. W tym też miesiącu, zgodnie z prawami natury, zaczyna się nasilenie wiosennych wycieleń. Mimo że hodowcy mają nieco więcej czasu, to jednak powinni go poświęcić produkcji zwierzęcej i związanej z nią dokumentacji. Przypomnę, że od r. obowiązują zasady wzajemnej zgodności dotyczące Obszaru A, tj. wymogów z zakresu ochrony środowiska oraz identyfikacji i rejestracji zwierząt, co też ma duży związek z opłacalnością produkcji. W okresie jesienno-zimowym odbywało się wiele konferencji zorganizowanych przez instytucje i jednostki pracujące na rzecz rozwoju rolnictwa i hodowli. Wiele z nich dotyczyło chowu bydła i tematyki związanej z poprawą opłacalności produkcji mleka i wołowiny. Z analizy różnych prognoz cenowych wynika, że choć hodowcy mleka najgorsze mają już za sobą, to jednak na wzrost cen mleka nie mają co liczyć. Jak już wielokrotnie podkreślałam na łamach Aktualności, hodowcy mają niewielki wpływ na cenę wyprodukowanych surowców. Dyktują ją głównie przetwórcy i pośrednicy. Celem mojego artykułu nie jest jednak odbieranie nadziei naszym hodowcom, ale motywacja do działania i poszukiwania rozwiązań poprawiających opłacalność, by przetrwać kryzys i wygrać z konkurencją. Choć walka jest trudna Fot.: K. Wieczorkiewicz i nierówna, to przy wspólnym działaniu i wytrwałości jest to możliwe. Z pewnością wygrają ją Ci, którzy wyprodukują tanio i dobrze, a żywność będzie zdrowa i bezpieczna, gdyż tylko o taki produkt warto zabiegać. Najpewniejszą drogą poprawy opłacalności produkcji jest minimalizacja jednostkowych kosztów produkcji i temu chcę poświęcić ten artykuł. Jak to osiągnąć? Przede wszystkim należy zacząć od siebie i swojego gospodarstwa, w myśl powiedzenia: jak umiesz liczyć, to licz na siebie. Tak się składa, że w całym łańcuchu od pola do stołu, każdy ma swój interes, a jednak od myszy do cesarza wszyscy żyją z gospodarza. W interesie hodowcy powinno być, by tanio wyprodukować, a drogo sprzedać, ale tu zaczynają się schody, które trzeba bezpiecznie pokonać. Pokonają je Ci hodowcy, którzy będą prowadzić działalność w oparciu o szeroką wiedzę i rozsądne planowanie. Obecnie jest duża dostępność różnych wspaniałych technologii produkcji ułatwiających i usprawniających organizację pracy oraz możliwości kredytowania i korzystania z różnych funduszy pomocowych. To dobrze, ale jest jeden podstawowy warunek, trzeba je umiejętnie wykorzystywać, aby zachować opłacalność produkcji, a nie zostać bankrutem. Nie od dziś wiemy, że im nam się lżej pracuje i żyje, tym nas to więcej kosztuje. I nie tylko o pieniądze tu chodzi, ale i o obawy o środowisko i o ogólnie pojętą przyszłość. Dobrze jest, jeśli znajdujemy na to pokrycie. Zasady te obowiązują również w produkcji. Jeśli w 100% zmechanizujemy naszą produkcję i to maszynami najwyższej klasy, to braknie dla nas pracy w gospodarstwie, nie mówiąc o domownikach. Trzeba więc będzie powiększać skalę produkcji, o ile jest taka możliwość (głównie chodzi o zasoby ziemi), lub poszukiwać dodatkowego zarobkowania, bo utrzymanie rozbudowanego parku maszynowego nie w pełni wykorzystanego drogo kosztuje. Trzeba więc mieć to wszystko na względzie, modernizując nasze gospodarstwa, zwłaszcza te średniej wielkości, aby ich nie przeinwestować. Pomijając sprawy odpowiedniego wyposażenia technologicznego, na które w ostatnim czasie rolnicy wydają najwięcej środków finansowych, w każdym gospodarstwie drzemią jeszcze spore 12 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - marzec 2010

13 T echnologia rezerwy, po które należy sięgnąć. Mam tu na myśli wyeliminowanie wszystkich błędów i decyzji, które negatywnie rzutują na opłacalność. Najczęściej jest tak, że hodowca sam ich nie widzi, bo się już do pewnego stanu przyzwyczaił. Natomiast ktoś z zewnątrz może od razu zasugerować inne, może lepsze i tańsze, rozwiązania i innowacje. Kto pyta, nie błądzi, a jak wynika z obserwacji, hodowcy popełniają dużo błędów właśnie inwestycyjnych, które później odbijają się ujemnie na produkcji i dochodzie. Przykład dość częsty układ obory wolnostanowiskowej uniemożliwiający lub komplikujący podział na odpowiednie grupy technologiczne. Uczenie się na swoich błędach i wszelkie poprawki niestety wiele kosztują. Uczmy się więc na cudzych błędach i ostrzegajmy innych. Dziś w dobie silnej konkurencji, aby utrzymać się na rynku i mieć godziwy zysk, potrzeba ciągle zdobywać szczegółową wiedzę (fachową i prawną) i stale ją uaktualniać. Najtrudniej nadążyć za zmianami prawnymi. Wszelkiego rodzaju nowelizacje i zmiany prawne postępują w kolosalnym tempie, a mają ogromny wpływ na organizację pracy i efekty produkcyjne. Dlatego niezbędna jest współpraca z odpowiednimi doradcami, najlepiej niezależnymi, gdyż oni są w stanie doradzać obiektywnie. Jak już wyżej wspomniałam, w każdym gospodarstwie występują mniejsze lub większe możliwości poprawy opłacalności. Analizując poszczególne ogniwa produkcyjne, znajdziemy punkty krytyczne, którym należałoby się przyjrzeć i wyciągnąć wnioski. Najważniejsze i mające największy wpływ na opłacalność to: dobór rasy i żywienie, rozród, zdrowotność, dobrostan i profilaktyka. Te wszystkie czynniki są ze sobą powiązane i zależne bezpośrednio lub pośrednio; wprost proporcjonalnie wpływają rasa, żywienie, dobrostan i profilaktyka. Im bowiem rasa bardziej szlachetna i wydajna, tym też bardziej wymagająca pod względem żywienia, dobrostanu i profilaktyki. Praktycznie tu nie powinno być żadnych błędów i zaniedbań. Niestety, w praktyce nie zawsze tak jest, stąd zaburzenia rozrodu i zdrowotności. Mamy dziś taką sytuację, że brakowanie krów, i to tych najlepszych, bije rekordy (35 40%). Wprawdzie krowy wysokowydajne są genetycznie słabsze pod względem zdrowotności i płodności, ale w Fot.: K. Wieczorkiewicz powiązaniu z błędami żywieniowymi i utrzymania to się wszystko potęguje. Doszło do takiej sytuacji, że krowa wysokowydajna jest użytkowana 2,5 laktacji, a nie chociażby 5 czy 6 i więcej, co jest realne. Nasze krowy rodzime były użytkowane 10 i więcej laktacji. Niedostosowanie rasy do warunków siedliskowo-bytowych powoduje niepotrzebne koszty leczenia, inseminacji i wysokiego brakowania. Jak tak dalej pójdzie, to niedługo zacznie nam brakować cieląt. Tak więc żywienie i utrzymanie krów wysokowydajnych jest bardzo skomplikowane, podobnie jest z rozrodem. Najtańszy i najprostszy system produkcji mleka i wołowiny, o lansowanych dziś walorach prozdrowotnych, to jest żywienie pastwiskowe i tradycyjne z odpowiednim doborem ras. Niestety u nas zaczyna dominować całoroczne utrzymanie krów wysokowydajnych w oborach i z całorocznym żywieniem kiszonkami i sianokiszonkami. Przy tym systemie żywienia i utrzymania należy szczególnie zadbać o prawidłowe kierowanie rozrodem. Zarządzanie stadem i kierowanie rozrodem jest też bardzo ważne przy bydle mięsnym, a zwłaszcza krowach mamkach, bo tu ciele i jego przyrosty stanowią główny dochód z produkcji. Ponieważ jest to bardzo ważny dla opłacalności produkcji temat, a zarazem szeroki i skomplikowany, przedstawię go w następnym numerze Aktualności. Żywienie bydła przedstawiłam szczegółowo w broszurze Wskaźniki prawidłowego żywienia i użytkowania krów i zachęcam zainteresowanych do zapoznania się z nią. Zapraszam wszystkich do współpracy nad poszukiwaniem wspólnych dróg poprawy opłacalności naszej produkcji zwierzęcej. Apeluję do wszystkich producentów, pośredników i konsumentów promujmy nasze produkty, gdzie i jak tylko się da. Odpowiednie działania i promocja może wpłynąć na większe spożywanie mleka i naszych wyrobów mleczarskich. Tak więc: producenci i hodowcy mają za zadanie wyprodukować tanio i dobrze zdrową i bezpieczną żywność, a my służymy im naszym doradztwem, przetwórcy tanio i bezpiecznie ją przetworzyć i wprowadzić na rynek, konsumenci kupować nasze produkty i spożywać je w większych ilościach. To jednak w dużej mierze zależeć będzie od wielu decyzji naszych decydentów. Wszyscy mają wiele do zrobienia, aby nasze produkty dominowały na naszych stołach, a hodowcy i producenci mieli zysk i nadzieję AKTUALNOŚCI ROLNICZE - marzec 2010

14 T echnologia P O T A S ważny element nawożenia Krzysztof Domagała W ostatnich latach nastąpił znaczny wzrost cen nawozów mineralnych, szczególnie potasowych. W 2008 r. poziom nawożenia wynosił 132 kg NPK/ha, w tym ok.33 kg K 2 O/ha. Ten poziom nawożenia potasem może pokryć ok. 30% zapotrzebowania pokarmowego roślin, a w przypadku roślin o wysokich wymaganiach odnośnie potasu (rzepak, burak, ziemniak, kukurydza) jedynie ok. 15%. W woj. świętokrzyskim gleb o niskiej i bardzo niskiej zasobności w potas jest 60%. Najbardziej ubogie w potas są gleby w powiatach skarżyskim, koneckim, staszowskim (gleby lekkie o małym kompleksie sorpcyjnym). Niskie nawożenie i niska zasobność gleb w potas negatywnie wpływają na poziom i jakość plonów. Potas ma duże znaczenie dla roślin: aktywuje enzymy w procesie fotosyntezy, bierze udział w syntezie białek, witamin, celulozy, reguluje gospodarkę wodną rośliny, uczestniczy w powstawaniu skrobi w produkcji i dystrybucji cukrów, korzystnie wpływa na rozwój systemu korzeniowego, dobre zaopatrzenie w potas poprawia zimotrwałość oraz zmniejsza podatność na choroby i szkodniki, zwiększa zawartość witamin, białek i tłuszczów, podnosi odporność na wyleganie zbóż, pozytywnie wpływa na tworzenie ziarna i na masę tysiąca ziaren. Objawami niedoboru potasu na roślinach są najpierw zahamowanie wzrostu i rozwoju roślin, później zaś utrata turgoru i szybsze więdnięcie w warunkach stresu wodnego. Przy głębokim deficycie powstają charakterystyczne objawy. Od wierzchołków i brzegów starszych liści postępują chlorotyczne, żółte przebarwienia, a później nekrotyczne żółto brązowe plamy. Liście więdną, obumierają i opadają. Niedobór potasu w roślinach prowadzi do: mniejszej zawartości chlorofilu, słabszego wykształcenia tkanki mechanicznej i epidermy, co zwiększa skłonność do wylegania roślin oraz podatność na zakażenie grzybami, mniejszej odporności na niedobory wody i odporności na suszę, mniejszej odporności na mrozy, słabszego krzewienia się roślin, obniżenia zawartości cukrów złożonych (sacharozy, skrobi) w nasionach, korzeniach, bulwach, wzrostu zawartości cukrów prostych, np. w bulwach ziemniaka, co przyczynia się do ciemnienia miąższu, pogorszenia jakości białka, wzrostu zawartości związków azotu niebiałkowego, tj. amidów, wolnych aminokwasów, amin azotu amonowego i azotanów. Zapotrzebowanie pokarmowe roślin w kg K 2 O/1 tonę plonu wynosi: Pszenica kg, Jęczmień 26-36, Kukurydza na ziarno 32-42, Groch 20-30, Rzepak 50-70, Burak cukrowy 6-9, Ziemniak 6-8, Trawa 2,5-4,0. Źródłem potasu dla roślin są nawozy naturalne i mineralne oraz potas glebowy. Zawartość potasu w nawozach naturalnych wynosi: obornik 0,7% K 2 O, gnojowica 0,40-0,42% K 2 O, gnojówka 0,73% K 2 O. Równoważnik nawozowy dla potasu w nawozach organicznych wynosi 1, tzn. jest on tak samo wykorzystany przez rośliny jak potas z nawozów mineralnych. Mineralne nawozy potasowe można podzielić na grupy: chlorkowe sole potasowe, siarczan potasu, kainit, nawozy wieloskładnikowe zawierające potas (polifoska 6, polimag 305, agrafoska, unifoska, amofoska, yara mila, eurofertil Plus 37). Przy nawożeniu potasem należy zwrócić uwagę na to, że są rośliny wrażliwe na chlorkową formę potasu, takie jak: tytoń, agrest, fasola, ogórek, cebula, sałata. Nie powinno się też stosować bardzo wysokich dawek potasu pod rośliny, których części wegetatywne są przeznaczone na paszę, ponieważ jest on antagonistą magnezu i może to prowadzić do wystąpienia tężyczki pastwiskowej. Na użytkach zielonych potas powinniśmy zastosować w dwóch terminach. Dawkę potasu należy ustalić w oparciu o stan zasobności gleby i wymagania pokarmowe roślin. Uważam, że w Ustawie o nawozach i nawożeniu minister rolnictwa powinien określić maksymalny poziom nawożenia potasem dla głównych grup roślin, ponieważ jego nadmiar może powodować niekorzystne zmiany w środowisku oraz zdrowiu człowieka i zwierząt. SPRZEDAM Redlice talerzowe do siewników Poznaniak, Mazur i Accord tel: AKTUALNOŚCI ROLNICZE - marzec 2010

15 E kologia CHÓW KÓZ w gospodarstwie ekologicznym Anna Szustak Fot.: E. Musiał Kozy w Polsce kojarzą się z biedą. Tymczasem w krajach Europy Zachodniej istnieje duże zainteresowanie chowem tych zwierząt ze względu na wartości odżywcze i smakowe produktów mlecznych. I tak we Francji, Szwajcarii czy Austrii dużym zainteresowaniem cieszą się sery kozie czy jogurty. W ostatnich latach chów kóz w Polsce wzrósł, ale przeważają gospodarstwa, w których utrzymuje się tylko jedną kozę. Coraz większe znaczenie nabierają gospodarstwa ekologiczne, w których chowa się kozy. Kozy użytkowane są mlecznie, mięsnie bądź kombinowanie. Kozy mogą być użytkowane również na skórę i wełnę, np. moher pochodzi od kóz angorskich chowanych głównie w Turcji, Afryce Południowej i w Stanach Zjednoczonych. Inna rasa kóz kozy kaszmirskie dostarczają wełnę nazwaną kaszmirem, kozy te występują w Indiach. W krajach afrykańskich przeważa chów pierwotnych ras typu mięsnego. W krajach europejskich przeważa mleczne użytkowanie kóz. Kozy dają 800 litrów mleka rocznie, rekordzistki Mleko kozie ze względu na swe wartości odżywcze, zdrowotne i lecznicze jest towarem coraz bardziej poszukiwanym na rynku. Zalecane jest na wszystkie choroby współczesnej cywilizacji. Króluje w dietach dla osób cierpiących na miażdżycę, reumatyzm i choroby nowotworowe. Wpływa na lepszą mineralizację kości u dzieci. Powinni je pić chorzy na astmę, inne schorzenia dróg oddechowych (dane internetowe - Kozy w modzie ). Ciekawym rozwiązaniem jest wprowadzenie chowu kóz do gospodarstwa ekologicznego. W gospodarstwie ekologicznym przy wyborze ras należ brać pod uwagę przystosowanie tych zwierząt do lokalnych warunków środowiskowych, ich witalność i odporność na choroby. Zwierzęta powinny pochodzić tylko z gospodarstw ekologicznych, a koźlęta muszą być chowane zgodnie z zasadami rolnictwa ekologicznego od czasu odstawienia od matki (ok. 45 dnia życia). Do stada można wprowadzić samice z nieekologicznego gospodarstwa w ilości nieprzekraczającej 20% stanu stada, a jeżeli stado liczy mniej niż 5 kóz rocznie można wprowadzić jedno zwierzę. Na wprowadzanie zwierząt spoza gospodarstw ekologicznych wymagana jest zgoda IHARS-u. W populacji kóz w Polsce dominują kozy bezrasowe, które dają ok. 300 litrów mleka rocznie. Najbardziej rozpowszechnione rasy kóz to: koza biała uszlachetniona, koza barwna uszlachetniona, koza saaneńska i koza alpejska. Chów kóz w gospodarstwie ekologicznym wymaga od hodowcy uwzględnienia potrzeb zwierząt zapewniających optymalny poziom dobrostanu. Jest to zachowanie naturalnych rytmów biologicznych, komfort i schronienie, dostępność do wody i pożywienia, swoboda ruchu i towarzystwo innych zwierząt. Temperatura wewnątrz budynku powinna wynosić O C, w zimie 8 o C. Temperatury skrajne wpływają na obniżenie wydajności mlecznej. Na dobrą kondycję kóz i jakość mleka duży wpływ ma stała wymiana powietrza. Ogólna zasada przy wyborze budynków jest taka, aby były one suche, dobrze wietrzone, widne, ciepłe i przestronne. Zaleca się, aby kozy przebywały w kojcach grupowych bądź indywidualnych bez uwięzi, ze swobodnym dostępem do pożywienia i wody. Wszystkim zwierzętom należy zapewnić dostęp do wybiegu, a w sezonie letnim do pastwisk AKTUALNOŚCI ROLNICZE - marzec 2010

16 E kologia Wybiegi i pastwiska powinny być wyposażone w urządzenia chroniące kozy przed deszczem, wiatrem słońcem. Pasze podawane kozom muszą być wytworzone metodami ekologicznymi. Co najmniej 60% suchej masy dziennej dawki pokarmowej zwierząt roślinożernych powinna stanowić pasza objętościowa, zielona, susz paszowy lub kiszonka. Zabronione jest wymuszone karmienie zwierząt. Żywienie kóz podobne jest do żywienia innych przeżuwaczy. Różni się jednak tym, że kozy zjadają wiele takich pasz, które są nieprzydatne w żywieniu innych przeżuwczy. Jest to wiele gatunków ziół oraz liści i pędów drzew i krzewów. W żywieniu zakazane jest stosowanie antybiotyków, syntetycznych witamin, stymulatorów wzrostu, kokcydiostatyków, organizmów genetycznie modyfikowanych. Zaleca się karmienie koźląt naturalnym mlekiem matki co najmniej 45 dni od urodzenia. Aby utrzymać stado kóz w dobrym zdrowiu, trzeba zachować odpowiednie warunki higieniczne i bytowe. Gospodarstwo musi być usytuowane w miejscu wolnym od zanieczyszczeń i czynników chorobotwórczych. Pomieszczenia, wybiegi i pastwiska muszą być tak przygotowane, aby spełniały wszelkie normy zoohigieniczne, klimatyczne i bytowe. W opracowaniu wykorzystano materiały CDR o/ Radom. SPRZEDAM 5 cieląt w wieku 2 miesięcy z gospodarstwa ekologicznego z terenu Buska Zdroju oraz 4 jałówki i 1 byczka tel: KOMPOST bezcenny nawóz Anna Janus Jednym z czynników, mających negatywny wpływ na środowisko naturalne, są odpady. Problem jest ciągle aktualny i dotyczy każdego z nas; tam gdzie są ludzie zawsze będą odpady. Powinniśmy we własnym otoczeniu minimalizować ich ilość, nauczyć się je składować, zagospodarować i wykorzystywać bezpiecznie dla środowiska. W ciągu roku w domu oraz na działce zbiera się wiele odpadków, które z powodzeniem możemy przeznaczyć na kompost. Kompostowanie jest najprostszym i najtańszym sposobem na pozbycie się zbędnych odpadów i jednocześnie stwarzającym możliwość uzyskania bardzo cennego nawozu organicznego. Proces ten jest znany ludzkości od wieków i sięga początków rolnictwa. Polega na kontrolowanym, mikrobiologicznym rozkładzie substancji organicznych w odpowiednich warunkach temperatury i wilgotności, przy dostępie powietrza. Istota kompostowania wywodzi się od naturalnej zasady zamkniętego obiegu materii w środowisku naturalnym. W naturze nic nie ginie biomateriał wytworzony przez florę i faunę powraca jako cenny kompost. Dobrze przygotowany kompost jest najłatwiej dostępnym oraz odpowiednim dla wszystkich uprawianych roślin nawozem organicznym. Syntetyczne nawozy mineralne dostarczają uprawianym roślinom związki gotowe do pobrania. Rośliny nigdy ich w pełni nie wykorzystują i wówczas może gromadzić się w roślinie nadmiar szkodliwych dla zdrowia człowieka azotanów. Dojrzały kompost można stosować bez żadnych obaw i ograniczeń ilościowych do nawożenia gleby. Używając kompostu, poprawiamy właściwości fizykochemiczne i biologiczne gleb. Na glebach lekkich po systematycznym nawożeniu organicznym można zwiększyć pojemność sorpcyjną gleb, a na cięższych poprawić ich strukturę. Kompost jest kompletnym nawozem wieloskładnikowym, zawiera niezbędne do życia roślin makro- i mikroelementy. Stosowanie go powoduje wzrost aktywności mikrobiologicznej gleby, rozwój mikroflory antagonistycznej w stosunku do wielu patogenów roślin i w ten sposób poprawę jej zdrowotności. Zwiększa urodzajność plonów, pozwala na rekultywację ubogiej w składniki odżywcze i mineralne, lub zanieczyszczonej gleby. Wybór miejsca na pryzmę kompostową Sporządzanie kompostu zaczynamy od wyboru miejsca, należy wybrać je w półcieniu i chronić przed bezpośrednim działaniem słońca oraz wiatru. Zacienione miejsce pozytywnie wpływa na proces rozkładu: dobrze się w nim czują dżdżownice, równonogi i mikroorganizmy, a ziemia w cieniu nie wysycha zbyt szybko. Zacienienie mogą zapewnić drzewa i krzewy. Najlepiej do tego nadają się: buk, grab, olsza, czarny bez, leszczyna, które to korzystnie wpływają na procesy zachodzące w pryzmie kompostowej. Pryzmę zakłada się w odległości 1,5-2 m od pni drzew, gdyż w przeciwnym wypadku ich korzenie mogłyby wnikać do pryzmy. W zależności od skali produkcji i przeznaczenia kompostu możemy zastosować różne techniki kompostowania. Kompostowane odpady gromadzimy na pryzmie lub w specjalnych kompostownikach wykonanych samodzielnie, które zapewnią dostęp powietrza do masy organicznej oraz odpływ nadmiaru wody. Zakładanie kompostu może odbywać się w zasadzie od wiosny do jesieni, gdy tylko temperatura jest dodatnia AKTUALNOŚCI ROLNICZE - marzec 2010

17 E kologia Tabela 1. Najczęściej używane surowce do kompostowania Materiały, które mają dużo azotu (C : N poniżej 25:1) Materiały, które dobrze się kompostują Materiały, które mają dużo węgla (C : N powyżej 35:1) Źródła azotu N C/N C/N Źródła węgla C C/N Odpadki żywności 15 Obornik Drewno Trawa z trawnika 15 Resztki warzyw Karton Siano motylkowych 12 Resztki owoców Słoma Młode gałęzie 15 Kiszonka 40 Liście z kukurydzy Trawa z łąki Sianokiszonki Łodygi kukurydzy 60 i kiszonki z traw Świeże motylkowe 10 Dojrzałe chwasty Budowa pryzmy kompostowej Przed przystąpieniem do formowania pryzmy, konieczne jest zgromadzenie odpowiedniej ilości i jakości substratu. Najistotniejszym jest tu odpowiedni stosunek C : N materii organicznej poddawanej kompostowaniu, jako że decyduje on o tempie przemian w pryzmie, o wysokości strat składników pokarmowych w czasie kompostowania i o statecznej jakości kompostu. Jako właściwą proporcję między węglem a azotem w materiale kompostowym uważa się przedział od 25:1 do 30:1. Wielkość i kształt pryzmy musi zapewniać jej odpowiednie napowietrzenie i dlatego też jej szerokość u podstawy winna zawierać się w przedziale 1,5-3,0 m; wysokość 0,9-1,2 m, pryzma powinna zwężać się lekko ku górze. Pryzma za niska szybko przesycha, zaś w pryzmie za wysokiej następuje nadmierne ubicie dolnych warstw, w których procesy rozkładu materii organicznej zachodzą bardzo wolno i przy nadmiernej wilgotności oraz braku powietrza rozwijają się bakterie beztlenowe, zwane gnilnymi, które zamieniają materiał organiczny w gnijącą masę. Długość pryzmy jest dowolna, chociaż nie powinna być krótsza niż szerokość u nasady. Pryzmę kompostową należy układać bezpośrednio na ziemi, na przepuszczalnym podłożu. Na dno kładzie się cm warstwę chłonną, może stanowić ją: torf, ziemia ogrodowa, sieczka, lub inny suchy materiał chłonny. Jego zadaniem jest wchłanianie ewentualnych wycieków z pryzmy. Kolejną warstwę powinien stanowić gruby materiał roślinny: drobne gałązki z drzew i krzewów, trzcina, mocne łodygi kwiatów, słonecznika. Warstwa ta ma na celu utworzenie pod pryzmą poziomu doprowadzającego od dołu powietrze, które uaktywni mikroorganizmy glebowe, przeprowadzające proces rozkładu i zapewniające odpływ nadmiaru wody. Na ten ruszt układamy obornik, jakieś cm, a potem 1-5 cm warstwę gleby wymieszaną uprzednio ze stosowanymi dodatkami mineralnymi (np. mączka bazaltowa). Następnie układamy cm warstwę resztek roślinnych z ogrodu, trawę, liście, ścięty i podsuszony międzyplon, resztki owoców i warzyw, odpady kuchenne itp. Potem rozrzucamy kilkucentymetrową warstwę ziemi, najlepiej kompostowej. Dobrze jest dodać niewielkie ilości gleby gliniastej. Warstwy te powtarzamy aż do osiągnięcia docelowej wysokości pryzmy, przy czym każda następna warstwa ma być węższa od poprzedniej....istota kompostowania wywodzi się od naturalnej zasady zamkniętego obiegu materii w środowisku naturalnym... Nie poleca się dodawania wapna do kompostu, bardzo uważać należy przy dodawaniu popiołu drzewnego i roślinnego. Mikroorganizmy w pryzmie same regulują sobie odczyn, dodanie zasadowego popiołu lub wapna może przyhamować proces kompostowania oraz przyczynić się do strat azotu. Można natomiast przesypywać pryzmę np. mączką z fosforytów czy bazaltową procesy biologiczne w pryzmie uruchomią z nich składniki nawozowe. Aby zachować wilgotność w całej pryzmie oraz zabezpieczyć przed wysychaniem, pryzmę obsypujemy 10 cm warstwą ziemi, słomą, liśćmi. Dobra metodą na osłonięcie pryzmy jest posianie roślin używana jest do tego dynia, facelia, gorczyca, itp. W okresie upałów pryzmę trzeba polewać wodą, aby była prawidłowo nawilgocona. Jeżeli pryzma jest zbyt wilgotna, wówczas zachodzą tam procesy gnilne, a gdy jest zbyt sucha, proces kompostowania zostaje zatrzymany. Czas kompostowania zależy od wielu czynników, a przede wszystkim od użytego materiału, staranności ułożenia pryzmy oraz częstotliwości jej przerabiania. Proces dojrzewania kompostu trwa z reguły około 12 miesięcy. Jeżeli jednak zapewnimy dobre warunki do rozkładu materii i zastosujemy zabiegi przyspieszające rozkład, materiał nawozowy może być gotowy po 9 miesiącach, a nawet wcześniej. W pełni dojrzały, dobry kompost ma jednorodną konsystencję, nie da się w nim wyróżnić szczątków materii z jakiej powstał, przybiera barwę od ciemnobrunatnej do czarnej, charakteryzuje się zapachem przypominający woń ściółki leśnej. Konsystencja jego zbliżona jest do torfu, po wzięciu do ręki nie brudzi palców. Ma odczyn zbliżony do obojętnego (ph 6,5-7,0), nie występują w nim dżdżownice. Każdy świadomy użytkownik ogrodu przydomowego nie powinien spalać ani wyrzucać na śmietnik odpadów organicznych, lecz zgromadzić je na pryzmie, aby otrzymać z tego najlepszy nawóz, jakim jest kompost. 1. Nawożenie w gospodarstwach ekologicznych doc.dr hab. Józef Trybulki 2. Sporządzanie kompostów i biopreparatów Marek Krysztoforski 3. Wiadomości internetowe: AKTUALNOŚCI ROLNICZE - marzec 2010

18 E konomika Ceny targowiskowe w woj. świętokrzyskim Notowania średnich cen targowiskowych i średnich cen skupu żywca w woj. świętokrzyskim (w okresie r r.) w zł Produkt Jedn Średnia cena ( ) Jęczmień dt 39,68 40,38 40,95 42,06 40,77 Owies dt 33,43 30,50 32,88 33,08 32,47 Pszenica dt 44,21 44,85 45,70 47,00 45,44 Pszenżyto dt 38,72 39,38 39,13 39,57 39,20 Żyto dt 34,07 32,88 37,22 33,33 34,38 Ziemniaki (hurt) dt 48,50 49,67 49,25 44,25 47,92 Ziemniaki (detal) kg 0,90 1,01 1,03 0,95 0,97 Cielęta do 100 kg kg 9,46 9,55 9,38 10,38 9,69 Krowy mleczne szt 2820,0 3000,0 3066,0 3500,0 3096,50 Prosięta para 284,38 264,29 247,14 250,00 261,45 Żywiec wieprzowy kg 3,75 3,63 3,61 3,46 3,61 Żywiec wołowy kg 5,16 5,45 5,43 5,42 5,37 Jaja szt 0,45 0,47 0,46 0,47 0,46 Buraki ćwikłowe kg 1,03 1,08 1,11 1,12 1,09 Cebula kg 1,28 1,38 1,32 1,45 1,36 Fasola drobna kg 4,70 4,08 4,32 4,36 4,37 Fasola gruba kg 6,34 5,60 5,93 5,58 5,86 Kapusta biała szt 1,62 1,44 1,46 1,79 1,58 Kapusta czerwona szt 2,11 1,75 1,83 2,20 1,97 Kapusta kwaszona kg 2,08 2,30 2,58 2,25 2,30 Kapusta pekińska szt 1,55 1,55 1,66 1,37 1,53 Kapusta włoska szt 2,50 2,50 2,38 2,21 2,40 Marchew kg 1,15 1,19 1,18 1,20 1,18 Ogórki kg 5,72 6,70 7,68 8,00 7,03 Papryka kg 7,16 8,35 7,95 7,63 7,77 Pietruszka korzeń kg 3,22 3,33 3,30 3,65 3,38 Pomidory kg 5,50 6,04 6,46 5,51 5,88 Pory szt 1,21 1,23 1,28 1,28 1,25 Rzodkiewka pęczek 1,50 1,63 1,63 2,00 1,69 Sałata głowiasta szt 1,83 1,95 2,10 2,10 2,00 Selery kg 2,50 2,62 2,51 2,71 2,59 Jabłka konsumpcyjne kg 1,36 1,41 1,43 1,48 1,42 Gruszki kg 2,39 2,74 2,75 2,88 2,69 Mak kg 8,50 8,75 8,75 10,63 9,16 Koncentrat dla tuczników dt 190,00 193,33 193,33 193,00 192,42 Prestarter dt 186,67 186,67 186,67 194,00 188,50 Mieszanka dla krów dt 152,50 152,50 152,50 162,50 155,00 Hurtowe średnie ceny owoców i warzyw (Sandomierski Ogrodniczy Rynek Hurtowy i ceny u producentów) Produkt Jedn. Sandomierz Buraki ćwikłowe kg 0,50 0,60 0,60 0,55 Cebula kg 0,80 0,78 0,85 1,05 Kapusta biała szt 1,75 1,75 1,70 1,65 Kapusta pekińska szt 0,90 0,90 1,05 1,05 Marchew kg 0,60 0,55 0,50 0,65 Ogórki kwaszone kg 7,25 7,25 7,35 7,35 Jabłka konsumpcyjne kg 0,70 0,70 0,70 1,00 Produkt Jedn. Skalbmierz Buraki ćwikłowe kg 0,32 0,32 0,32 0,32 Cebula kg 0,90 0,90 0,90 0,90 Marchew kg 0,32 0,35 0,35 0,35 Pietruszka korzeń kg 1,80 2,70 2,70 2,70 Selery kg 0,65 0,65 0,65 0,65 Ryszard Śmiechowski opracowano na podstawie cen zebranych przez doradców ŚODR Modliszewice 18 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - marzec 2010

19 E konomika W 2010 r. stawka zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej wyniesie 0,85 zł na litr. Rada Ministrów wydała 8 grudnia rozporządzenie w sprawie stawki zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej na 1 litr oleju w 2010 r., przedłożone przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. STAWKI ZWROTU AKCYZY za paliwo rolnicze na 2010 rok Jadwiga Bastrzyk Stawka zwrotu części podatku akcyzowego na 1 litr oleju napędowego w roku 2010 będzie wynosić 0,85 zł. Limit zwrotu podatku akcyzowego na 1 ha użytków rolnych wyniesie 73,10 zł. Możliwość odzyskania akcyzy przez rolników gwarantuje ustawa z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Ustawa określa dwa terminy w roku, w trakcie których rolnicy mogą składać wniosek o zwrot tego podatku, a mianowicie: od 1 marca do 31 marca oraz od 1 września do 30 września. Wniosek o zwrot akcyzy należy złożyć do wójta, burmistrza (prezydenta miasta) właściwego ze względu na miejsce położenia gruntów będących w posiadaniu lub współposiadaniu producenta rolnego. Zwrot podatku obejmuje okres 6 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku. Decyzję powinna zostać wydana najpóźniej w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku. Wniosek o zwrot podatku powinien zawierać: - imię i nazwisko, miejsce zamieszkania i adres albo nazwę, siedzibę i adres producenta rolnego; - numer identyfikacji podatkowej (NIP) producenta rolnego, jeżeli został nadany; - numer ewidencyjny powszechnego elektronicznego systemu ewidencji ludności (PESEL) albo numer dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość producenta rolnego oraz nazwę organu, który wydał dokument, w przypadku gdy producent rolny jest osobą fizyczną; - oświadczenie o powierzchni użytków rolnych, położonych na obszarze gminy, do której wójta, burmistrza (prezydenta miasta) jest składany wniosek o zwrot podatku; - pisemną zgodę pozostałych współposiadaczy, jeżeli producent rolny jest współposiadaczem gruntów gospodarstwa rolnego; - numer rachunku bankowego, w przypadku gdy zwrot podatku nastąpi w formie przelewu. Do wniosku należy dołączyć: - faktury VAT albo potwierdzone przez upoważnionego przez wójta, burmistrza (prezydenta miasta) pracownika urzędu gminy lub miasta za zgodność z oryginałem ich kopie, stanowiące dowód zakupu oleju napędowego w okresie 6 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku; - odpis z Krajowego Rejestru Sądowego, w przypadku gdy producent rolny podlega wpisowi do tego rejestru. Fot.: M. Majchrzak 19 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - marzec 2010

20 E konomika JEDEN WNIOSEK Płatności za 2010 rok Od roku 2010 rolnicy ubiegający się o przyznanie płatności bezpośrednich, pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich oraz innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt (PROW ) oraz płatności rolnośrodowiskowej (PROW ), będą mogli ubiegać się o te płatności na jednym, wspólnym formularzu wniosku. W tym roku na jednym formularzu wniosku rolnicy mogą wnioskować o przyznanie dziesięciu rodzajów płatności: 1. jednolitą płatność obszarową (JPO), 2. uzupełniające płatności obszarowe (UPO), w tym: płatności do powierzchni grupy upraw podstawowych, płatności uzupełniającej do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatności zwierzęcej), płatności uzupełniającej do powierzchni uprawy chmielu, niezwiązanej z produkcją, 3. płatności obszarowej do powierzchni upraw roślin strączkowych i motylkowatych drobnonasiennych (specjalna płatność obszarowa), 4. oddzielnej płatności z tytułu owoców i warzyw (płatność do pomidorów), 5. przejściowe płatności z tytułu owoców miękkich (OM), 6. płatność cukrową, 7. płatności do krów i owiec (wsparcie specjalne), 8. przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt (PROW na lata ), 9. płatności rolnośrodowiskowe (PROW na lata ), 10. pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Jarosław Nowak Wprowadzenie jednego formularza wniosku dla 10 różnych rodzajów płatności sprawi, że rolnik nie będzie musiał wielokrotnie podawać tych samych danych. Otóż rolnicy, ubiegający się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych, którzy do 2009 roku składali cały dodatkowy wniosek o przyznanie takiej pomocy, od tego roku na wspólnym formularzu będą uzupełniać jedynie dodatkowe kolumny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych w zakresie deklarowanych działek do płatności. Dane szczegółowe dotyczące deklarowanych pakietów do płatności rolnośrodowiskowych będą podawane w załączniku do wniosku. Ponadto na jednym załączniku graficznym będzie wrysowane położenia działek rolnych, deklarowanych zarówno do płatności bezpośrednich, ONW oraz płatności rolnośrodowiskowych. Tak więc, nie będzie już trzeba zwracać się do biur powiatowych o dodatkowe załączniki graficzne. Wypełniony wniosek wraz z materiałem graficznym trzeba będzie złożyć w biurze powiatowym ARiMR albo przesłać pocztą w terminie od 15 marca do 17 maja 2010 r. Jeśli wniosek złożony zostanie po 17 maja 2010 r. ale nie później niż do dnia 11 czerwca 2010 r., za każdy dzień roboczy opóźnienia stosowane będą zmniejszenia należnej rolnikowi kwoty płatności o 1%. W dniu 10 marca 2010 r. Agencja planuje zakończyć wysyłanie formularzy wniosków spersonalizowanych, co oznacza, że wszyscy rolnicy otrzymają wnioski na rok 2010 przed rozpoczęciem terminu ich składania, tj. przed dniem 15 marca 2010 r. Ponadto od roku 2010 rolnicy, którzy spełniają warunki do otrzymania jednolitej płatności obszarowej, będą mogli ubiegać się o dwa nowe rodzaje wsparcia specjalnego. W Polsce zaplanowane zostało wprowadzenie: płatności obszarowej do powierzchni upraw roślin strączkowych i motylkowatych drobnonasiennych; płatności do krów i owiec. Specjalna płatność przysługuje rolnikom w całym kraju do powierzchni upraw roślin strączkowych i motylkowatych drobnonasiennych uprawianych w plonie głównym, położonych na działkach rolnych, do których została przyznana jednolita płatność obszarowa. Na takie wsparcie w roku 2010 przeznaczona zostanie kwota 10,8 mln euro, przy założeniu, że do płatności tych zostanie zakwalifikowana powierzchnia ok. 180 tys. ha. Stawka płatności do hektara tych upraw wyniesie ok. 60 euro. Rośliny motylkowate drobnonasienne i strączkowe, do powierzchni których rolnicy mogą ubiegać się o wsparcie specjalne to: koniczyna czerwona, koniczyna biała, koniczyna białoróżowa, koniczyna perska, koniczyna krwistoczerwona, koniczyny zwyczajna, esparceta siewna, lucerna siewna, lucerna mieszańcowa, bób, bobik, ciecierzyca, fasola zwykła, fasola wielokwiatowa, groch siewny, groch siewny cukrowy, soczewica jadalna, soja zwyczajna, łubin biały, łubin wąskolistny, łubin żółty, peluszka, seradela uprawna, wyka siewna. Nowa płatność nie przysługuje do tych działek, które w roku 2010 objęte są płatnościami z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt (PROW ) lub płatnością rolnośrodowiskową (PROW ). Jeżeli w programie rolnośrodowiskowym płatność (RS) przysługuje do poplonu, to do roślin strączkowych i motylkowatych drobnonasiennych uprawianych w plonie głównym na tej samej działce płatność ta przysługuje. Wsparcie do upraw roślin strączkowych i motylkowatych drobnonasiennych zostało wprowadzone w związku z pozytywnym oddziaływaniem tych roślin na środowisko i gospodarkę rolną poprzez ograniczenie stosowania mineralnych nawozów azotowych. Zwiększenie udziału tych roślin w strukturze upraw spowoduje: zwiększenie pojemności sorpcyjnej i wodnej gleb, a tym samym zmniejszenie ryzyka migracji biogenów i pozostałości środków ochrony roślin do wód podziemnych, poprawę naturalnej produktywności gleb i ich lepszą adaptację do zmian klimatu poprzez zwiększenie zawartości materii ograniczanej i poprawę struktury, ograniczenie zużycia energii niezbędnej do produkcji i stosowania 20 - AKTUALNOŚCI ROLNICZE - marzec 2010

niezbędny składnik pokarmowy zbóż

niezbędny składnik pokarmowy zbóż POTAS niezbędny składnik pokarmowy zbóż kształtujący wielkość i jakość plonu ziarna Dostępność glebowych zasobów potasu dla roślin zbożowych Gleby zawierają duże zasoby potasu (K), nawet do 50 t/ha w warstwie

Bardziej szczegółowo

Saletra amonowa. Skład: Azotu (N) 34%: Magnez (Mg) 0,2%

Saletra amonowa. Skład: Azotu (N) 34%: Magnez (Mg) 0,2% Saletra amonowa Azotu (N) 34%: Magnez (Mg) 0,2% Nawóz granulowany, klasa ziarnistości 1-3,15 mm. Saletra amonowa jest uniwersalnym nawozem azotowym. Można ją stosować pod wszystkie rośliny i na wszystkich

Bardziej szczegółowo

Potrzeby pokarmowe 138 161 184 207 230

Potrzeby pokarmowe 138 161 184 207 230 Nawożenie kukurydzy Kukurydza jest rośliną mającą wysokie potrzeby pokarmowe. Najintensywniej pobiera ona azot i potas, ale w porównaniu z innymi roślinami potrzebuje także dużo wapnia i magnezu. Tempo

Bardziej szczegółowo

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jan Łabętowicz, Wojciech Stępień 1. Względność pojęcia jakości plonu 2. Miejsce nawożenia w kształtowaniu jakości plonów 3. Azot jako główny

Bardziej szczegółowo

O/100 g gleby na rok, czyli około 60 kg K 2

O/100 g gleby na rok, czyli około 60 kg K 2 POTAS niezbędny składnik pokarmowy rzepaku kształtujący wielkość i jakość plonu Potas w glebach Całkowita zawartość potasu w glebach wynosi od 0,1 do 3 % i z reguły jest tym niższa, im gleba jest lżejsza.

Bardziej szczegółowo

Potas niezbędny składnik pokarmowy zapewniający wysoki plon i dobrą jakość buraka cukrowego

Potas niezbędny składnik pokarmowy zapewniający wysoki plon i dobrą jakość buraka cukrowego Potas niezbędny składnik pokarmowy zapewniający wysoki plon i dobrą jakość buraka cukrowego Potas jest niezbędnym składnikiem do wytworzenia wysokiego plonu, w tym głównie cukru (sacharozy). Składnik ten

Bardziej szczegółowo

Wieloskładnikowy płynny nawóz dolistny z wysoką zawartością mikro i makroelementów do zasilania ziemniaka.

Wieloskładnikowy płynny nawóz dolistny z wysoką zawartością mikro i makroelementów do zasilania ziemniaka. MICROPLAN ZIEMNIAK Nawóz Dolistny Wieloskładnikowy płynny nawóz dolistny z wysoką zawartością mikro i makroelementów do zasilania ziemniaka. Zawartość w litrze: Fosfor(P) 10g, Potas(K) 65g, Siarka(S) 5g,

Bardziej szczegółowo

Wiosenne nawożenie użytków zielonych

Wiosenne nawożenie użytków zielonych Wiosenne nawożenie użytków zielonych Najważniejszą czynnością na użytkach zielonych w okresie wiosny jest nawożenie. Dostatek wody pozimowej w tym okresie powoduje, że ruń (trawy, motylkowe i zioła) intensywnie

Bardziej szczegółowo

Wiosenne nawożenie zbóż

Wiosenne nawożenie zbóż Wiosenne nawożenie zbóż Nawożenie zbóż jarych fosforem i potasem stosuje się na wiosnę przed wykonaniem uprawek przedsiewnych. Jedynie na glebach zwięzłych terenów równinnych, w rejonach o średnich lub

Bardziej szczegółowo

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8 Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8 opracowanie: Kierownik DAOR OSChR mgr inż. Krzysztof Skowronek Starszy Specjalista DAOR OSChR mgr inż.. Grażyna Sroka Program szkolenia Blok 8. Określanie

Bardziej szczegółowo

Basfoliar Kelp P-Max. Nawóz dolistny: Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Działanie:

Basfoliar Kelp P-Max. Nawóz dolistny: Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Działanie: Nawóz dolistny: Basfoliar Kelp P-Max Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Grupa Rolnik jest wyłącznym dystrybutorem nawozu płynnego otrzymany z ekstraktu alg Ecklonia maxima z dodatkiem NPK (4++2). Basfoliar

Bardziej szczegółowo

Płynne nawozy doglebowe

Płynne nawozy doglebowe Płynne nawozy doglebowe Mg ADO -2 ADO MA Zn ADO OR Cu ADO PO ADO O Ca Mn Mo Fe pecjalistyczne nawozy płynne Wieloskładnikowe z mikroelementami w formie chelatów Przeznaczone do rzędowej aplikacji podczas

Bardziej szczegółowo

Nawóz WE siarkowo-wapniowy

Nawóz WE siarkowo-wapniowy Nawóz WE siarkowo-wapniowy Mały nakład Pomyśl o Swoim zysku Co jest Twoim celem? Maksymalne plony, czy maksymalny zysk? Czy liczysz swoje koszty pracy, czasu i nawożenia? Czy porównujesz je z efektami?

Bardziej szczegółowo

KALKULACJE ROLNICZE 2014r.

KALKULACJE ROLNICZE 2014r. KALKULACJE ROLNICZE 2014r. Kalkulacje rolnicze są podstawowym narzędziem rachunku ekonomicznego, które pozwalają na określenie efektywności wytwarzania określonych produktów. Kalkulacje pokazują nam nie

Bardziej szczegółowo

Poprawa odporności roślin na stres biotyczny poprzez właściwe odżywienie w bieżącej fazie rozwojowej

Poprawa odporności roślin na stres biotyczny poprzez właściwe odżywienie w bieżącej fazie rozwojowej Poprawa odporności roślin na stres biotyczny poprzez właściwe odżywienie w bieżącej fazie rozwojowej Optymalne odżywienie roślin jest jednym z podstawowych czynników decydujących o prawidłowej odporności

Bardziej szczegółowo

ASPEKTY UPRAWY I WYKORZYSTANIA GRYKI- Fagopyrum esculentum

ASPEKTY UPRAWY I WYKORZYSTANIA GRYKI- Fagopyrum esculentum ASPEKTY UPRAWY I WYKORZYSTANIA GRYKI- Fagopyrum esculentum Małopolska Hodowla Roślin Spółka z o. o. w Krakowie Zakład Hodowlano - Produkcyjny Palikije GRYKA roślina jednoroczna o krótkim okresie wegetacji

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS

INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS 1 INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS Nourivit jest produkowany w kilku etapach z naturalnych składników mineralnych w kontrolowanym procesie kruszenia i sortowania bez użycia

Bardziej szczegółowo

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 1

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 1 Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 1 opracowanie: Kierownik DAOR OSChR mgr inż. Krzysztof Skowronek Starszy Specjalista DAOR OSChR mgr inż.. Grażyna Sroka Program szkolenia Blok 1. Wiadomości

Bardziej szczegółowo

STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA

STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA Opracowanie wyników i sprawozdania z wykonanych badań

Bardziej szczegółowo

Actipol EDTA Zn 15 cynk

Actipol EDTA Zn 15 cynk Chelat cynku na bazie EDTA Actipol EDTA Zn 15 cynk Gwarantowany skład: 15% cynku chelat EDTA Charakterystyka i zasada działania Chelaty to związki kompleksowe, w których odpowiedni związek organiczny połączony

Bardziej szczegółowo

PUŁAWSKA SALETRA AMONOWA

PUŁAWSKA SALETRA AMONOWA PUŁAWSKA SALETRA AMONOWA 10 pulan saletra amonowa NH 4 No 3 nawóz azotowy występujący w postaci lekko kremowych granul. Produkt bardzo higroskopijny, łatwo rozpuszczalny w wodzie i mocno reaktywny chemicznie.

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka produktu

Charakterystyka produktu Charakterystyka produktu RSM jest wysokoskoncentrowanym nawozem azotowym w formie wodnego roztworu saletrzano-mocznikowego. Zawiera nieszkodliwy dla środowiska inhibitor korozji. W zależności od zawartości

Bardziej szczegółowo

NAWOZY Z PUŁAW POTĘGA URODZAJU

NAWOZY Z PUŁAW POTĘGA URODZAJU NAWOZY Z PUŁAW POTĘGA URODZAJU Nawozy z Puław - opakowania 2013 Nowe logotypy nawozów z Puław PUŁAWSKA SALETRA AMONOWA PUŁAWSKI MOCZNIK PUŁAWSKI SIARCZAN AMONU ROZTWOR SALETRZANO-MOCZNIKOWY 1 2 Nawozy

Bardziej szczegółowo

Rzepak. Basfoliar 36 Extra Basfoliar 12-4-6 +S Solubor DF ADOB Bor ADOB Mn ADOB Mo ADOB Fe IDHA ADOB siarczan magnezu siedmiowodny

Rzepak. Basfoliar 36 Extra Basfoliar 12-4-6 +S Solubor DF ADOB Bor ADOB Mn ADOB Mo ADOB Fe IDHA ADOB siarczan magnezu siedmiowodny Rzepak Szeroka gama nawozów dolistnych przeznaczonych do uprawy rzepaku. Zawiera zbilansowany zestaw makro- i mikroskładników. Basfoliar 36 Extra Basfoliar 12-4-6 +S Solubor DF ADOB Bor ADOB Mn ADOB Mo

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI: Strona Wstęp... 2 Metodyka... 2

SPIS TREŚCI: Strona Wstęp... 2 Metodyka... 2 SPIS TREŚCI: Strona Wstęp... 2 Metodyka... 2 Kalkulacje uprawy roślin i zwierząt hodowlanych Pszenica ozima... 5 Jęczmień ozimy... 6 Pszenżyto ozime... 7 Żyto ozime... 8 Pszenica jara... 9 Jęczmień jary...10

Bardziej szczegółowo

Program zajęć: Przedmiot CHEMIA ROLNA Kierunek: Rolnictwo (studia niestacjonarne) II rok Wykładowca: prof.dr hab. Józefa Wiater Zaliczenie

Program zajęć: Przedmiot CHEMIA ROLNA Kierunek: Rolnictwo (studia niestacjonarne) II rok Wykładowca: prof.dr hab. Józefa Wiater Zaliczenie Program zajęć: Przedmiot CHEMIA ROLNA Kierunek: Rolnictwo (studia niestacjonarne) II rok Zaliczenie przedmiotu: zaliczenie z oceną TEMATY WYKŁADÓW 20 godzin 1.Definicja chemii rolnej, gleba jako środowisko

Bardziej szczegółowo

Spis treści. ubofoska pod Zboża. ubofoska 4-12-12. ubofoska 3,5-10-20. ubofoska 5-10-15. ubofos 5-10-25. ubofos 12.

Spis treści. ubofoska pod Zboża. ubofoska 4-12-12. ubofoska 3,5-10-20. ubofoska 5-10-15. ubofos 5-10-25. ubofos 12. Spis treści 601 383 706 601 383 704 04 4 ubofoska pod Zboża 5 ubofoska 4-12-12 6 ubofoska 3,5-10-20 7 ubofoska 5-10-15 8 ubofos 5-10-25 9 ubofos 12 10 ubofos pod Rzepak 11 ubofos pod Buraki 12 ubofos Corn

Bardziej szczegółowo

Sukces w oborze. linia standard

Sukces w oborze. linia standard Sukces w oborze linia standard Sprostać wymaganiom Prawidłowe żywienie mineralno-witaminowe jest niezbędnym elementem każdego programu żywieniowego. Postęp genetyczny i wzrastająca wydajność sprawiają,

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

Basfoliar 36 Extra. Basfoliar 34. Basfoliar 12-4-6. Basfoliar 12-4-6+S. Basfoliar 6-12-6. Solubor DF

Basfoliar 36 Extra. Basfoliar 34. Basfoliar 12-4-6. Basfoliar 12-4-6+S. Basfoliar 6-12-6. Solubor DF Basfoliar 36 Extra Basfoliar 34 Basfoliar 12-4-6 Basfoliar 12-4-6+S Basfoliar -6 Solubor DF gęstość d= 1,34 stężenie cieczy użytkowej (%) 1,0-6,0 1,3-6,0 1,0-6,0 1,0-6,0 1,0-6,0 0,5-0,8 0,25 0,5 0,25 0,25

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa 15

Spis treści. Przedmowa 15 Spis treści Przedmowa 15 Rozdział 1. Teoretyczne podstawy żywienia roślin (Andrzej Komosa) 19 1.1. Żywienie roślin przedmiot badań i związek z innymi naukami 19 1.2. Żywienie roślin czy nawożenie roślin

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Produkcja ekologiczna. Nawozy ekologiczne. Nawozy mineralne - produkty naturalne. Doświadczenie w potasie i magnezie

Produkcja ekologiczna. Nawozy ekologiczne. Nawozy mineralne - produkty naturalne. Doświadczenie w potasie i magnezie Produkcja ekologiczna Nawozy ekologiczne Nawozy mineralne - produkty naturalne Doświadczenie w potasie i magnezie Nawożenie w rolnictwie ekologicznym Zamknięcie obiegu składników mineralnych, bez żadnych

Bardziej szczegółowo

KOLEKCJA MIESZANEK TRAW w 2013 i 2014 roku. Pole Doświadczalno-Wdrożeniowe w Pożogu II

KOLEKCJA MIESZANEK TRAW w 2013 i 2014 roku. Pole Doświadczalno-Wdrożeniowe w Pożogu II KOLEKCJA MIESZANEK TRAW w 2013 i 2014 roku. Pole Doświadczalno-Wdrożeniowe w Pożogu II 1. COUNTRY Energy 2020 późna z koniczyną - mieszanka o wysokiej koncentracji energii, do wieloletniego intensywnego

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

SILVIT. Składniki pokarmowe [g/l lub g/kg] K2O SO3 B Zn SiO2 Aminokwasy 100 25 1,25 0,25 150 +

SILVIT. Składniki pokarmowe [g/l lub g/kg] K2O SO3 B Zn SiO2 Aminokwasy 100 25 1,25 0,25 150 + SILVIT Biosytmulatory i antystresanty płynne. Preparat nawozowy o właściwościach stymulujących, zawiera aktywny krzem w pełni przyswajalny przez rośliny. Składniki pokarmowe [g/l lub g/kg] K2O SO3 B Zn

Bardziej szczegółowo

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami. Technik rolnik 321[05]

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami. Technik rolnik 321[05] Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami. Technik rolnik 321[05] Zadanie egzaminacyjne Rolnik planuje uprawę rzepaku ozimego odmiany Kaszub. Jego gospodarstwo posiada 20 ha gruntów

Bardziej szczegółowo

TEMATY PRAC KONTROLNYCH

TEMATY PRAC KONTROLNYCH TEMATY PRAC KONTROLNYCH rok szkolny 2014/2015 Kurs R3 ZAJĘCIA EDUKACYJNE: Zajęcia praktyczne z produkcji zwierzęcej NAUCZYCIEL: Joanna Niebieszczańska 1. Wymień i opisz czynności pielęgnacyjne u koni i

Bardziej szczegółowo

Rzepak ozimy prawidłowe prowadzenie plantacji jesienią

Rzepak ozimy prawidłowe prowadzenie plantacji jesienią Rzepak ozimy prawidłowe prowadzenie plantacji jesienią Rzepak ozimy to roślina wymagająca profesjonalnego podejścia od momentu siewu do zbioru. Okres wegetacyjny trwa ok. 11 miesięcy (czasami nawet 12

Bardziej szczegółowo

L-Actipol DTPA Fe-6 żelazo

L-Actipol DTPA Fe-6 żelazo Płynny chelat żelaza DTPA L-Actipol DTPA Fe-6 żelazo Gwarantowany skład: 6% żelaza - chelat DTPA Charakterystyka i zasada działania Chelaty to związki kompleksowe, w których odpowiedni związek organiczny

Bardziej szczegółowo

Pszenica jara. Tabela 29. Pszenica jara odmiany badane w 2014 r. Rok wpisania do:

Pszenica jara. Tabela 29. Pszenica jara odmiany badane w 2014 r. Rok wpisania do: Pszenica jara Pszenicy jarej uprawia się w Polsce znacznie mniej niż ozimej z uwagi na nieco mniejszą jej plenność. Jej znaczenie gospodarcze jest jednak duże ze względu na większą, niż w pszenicy ozimej,

Bardziej szczegółowo

z rolnictwem konwencjonalnym, intensywnym

z rolnictwem konwencjonalnym, intensywnym ROLNICTWO EKOLOGICZNE Analiza porównawcza ekologicznych metod produkcji z rolnictwem konwencjonalnym, intensywnym Rolnictwo intensywne Rolnictwo ekologiczne Dominacja chemii i techniki Dominacja środków

Bardziej szczegółowo

-pojęcie normy żywieniowej je Wewnatrzszkolny konkurs prodokcja roślinna.

-pojęcie normy żywieniowej je Wewnatrzszkolny konkurs prodokcja roślinna. Zajęcia praktyczne w klasie II TR w roku szkolnym 2014/15 Moduł, dział, Temat: Zapoznanie z programem nauczania z PSO oraz z standardami egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe BHP, normy żywieniowe,

Bardziej szczegółowo

(Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu Art. 17 ust. 3)

(Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu Art. 17 ust. 3) Załącznik nr 9 Minimalne wymogi dotyczące nawozów i środków ochrony roślin 1. Pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone - Wymóg 4 - dotyczy 8.2.10.5.1.4.1.2. Minimum requirements for fertilisers and pesticides

Bardziej szczegółowo

5 korzyści ze stosowania nawozów Bio Florin:

5 korzyści ze stosowania nawozów Bio Florin: 5 korzyści ze stosowania nawozów Bio Florin: 1. Silne i zdrowe rośliny. 2. Szybszy wzrost. 3. Intensywne kolory. 4. Większe przyrosty masy zielonej. 5. Dłuższe i obfitsze kwitnienie. BIO FLORIN UNIWERSALNY

Bardziej szczegółowo

Rolnictwo ekologiczne z korzyścią dla środowiska i człowieka. Realizacja PROW - korzyści i bariery. Anna Kuczuk, OODR Łosiów

Rolnictwo ekologiczne z korzyścią dla środowiska i człowieka. Realizacja PROW - korzyści i bariery. Anna Kuczuk, OODR Łosiów Anna Kuczuk, OODR Łosiów Rolnictwo stanowi jedną z najważniejszych gałęzi gospodarki niemal każdego kraju, pełniąc istotne funkcje natury ekonomicznej, społecznej i środowiskowej. Gleba, woda, powietrze

Bardziej szczegółowo

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Przyrodnicze uwarunkowania do produkcji biomasy na cele energetyczne ze szczególnym uwzględnieniem produkcji biogazu rolniczego Dr inż. Magdalena Szymańska

Bardziej szczegółowo

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 25 czerwiec 2016

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 25 czerwiec 2016 CIĄŻA I KARMIENIE PIERSIĄ > Model : 4075211 Producent : MERCK KGAA FEMINATAL N - Podwójne zdrowie dziecka i mamy Zestaw witamin i minerałów dla kobiet w ciąży i karmiących piersią - najczęściej stosowany

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie?

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? prof. dr hab. Lidia Wądołowska

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Departament Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Rolnictwo i obszary wiejskie w Wielkopolsce

Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Departament Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Rolnictwo i obszary wiejskie w Wielkopolsce Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Rolnictwo i obszary wiejskie w Wielkopolsce WIELKOPOLSKA w Europie WIELKOPOLSKA w Polsce Podział Administracyjny Województwa Wielkopolskiego Liczba

Bardziej szczegółowo

LANDAME [SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT - ZIELEŃ PLAC ZABAW PRZY SP NR 38 W POZNANIU] CPV : 45112000-5 4512710-5.

LANDAME [SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT - ZIELEŃ PLAC ZABAW PRZY SP NR 38 W POZNANIU] CPV : 45112000-5 4512710-5. 2012 Aneta Mikołajczyk INWESTOR: Szkoła Podstawowa nr 38, ul. Brandtaettera 6 61 659 Poznań PROJEKTANT: mgr inż. arch. kraj. Aneta Mikołajczyk CPV : 45112000-5 4512710-5 [SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA

Bardziej szczegółowo

Wapnowanie. niezbêdne dla gleb i roœlin

Wapnowanie. niezbêdne dla gleb i roœlin Wapnowanie niezbêdne dla gleb i roœlin Czego oczekuje gleba? Gleba jest środowiskiem zaopatrującym korzenie roślin w składniki pokarmowe, tlen i wodę. Właściwości fizyczne, chemiczne i biologiczne gleby

Bardziej szczegółowo

DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH

DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH ZAWÓD: TECHNIK ROLNIK 314207 Zespół Szkół Nr 1 im. Batalionów Chłopskich, 95-011 Bratoszewice, Plac Staszica 14 tel. 42/719 89 83, faks 42/719 66 77 e-mail:zs1bratoszewice@szkoły.lodz.pl

Bardziej szczegółowo

Doświadczenie uprawowe w Pawłowicach

Doświadczenie uprawowe w Pawłowicach Doświadczenie uprawowe w Pawłowicach 23 kwietnia na terenie gospodarstwa należącego do Instytutu Zootechniki w Pawłowicach (powiat leszczyński) założono bardzo nietypowe doświadczenie uprawowe. Po raz

Bardziej szczegółowo

RAPORT RYNKOWY ZBOŻA I OLEISTE POLSKA - UE - ŚWIAT

RAPORT RYNKOWY ZBOŻA I OLEISTE POLSKA - UE - ŚWIAT 1 14/2012 (3-16.IX.2012) RAPORT RYNKOWY ZBOŻA I OLEISTE POLSKA - UE - ŚWIAT POLSKA Pomimo rozpoczęcia prac polowych związanych z podorywkami i siewem rzepaku ozimego, podaż ziarna na rynku w dalszym ciągu

Bardziej szczegółowo

Zbożowe śniadanie zimowe. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej

Zbożowe śniadanie zimowe. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Zbożowe śniadanie zimowe dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Asortyment produktów zbożowych Produkty zbożowe stanowią podstawę wyżywienia ludności na całym świecie, znajdują się

Bardziej szczegółowo

Biogazownie w Polsce alternatywa czy konieczność

Biogazownie w Polsce alternatywa czy konieczność Janusz Wojtczak Biogazownie w Polsce alternatywa czy konieczność Biogazownie w Niemczech Rok 1999 2001 2003 2006 2007 2008 Liczba 850 1.360 1.760 3.500 3.711 4.100 instalacji Moc (MW) 49 111 190 949 1.270

Bardziej szczegółowo

Produkcja kompostu. konrtola i zapewnianie jakości. Krzysztof Pudełko

Produkcja kompostu. konrtola i zapewnianie jakości. Krzysztof Pudełko Produkcja kompostu konrtola i zapewnianie jakości Krzysztof Pudełko Piła, 1 lutego 2007 Lokalizacja Kompostownia Co zostało zrobione? Dlaczego zostało zrobione? Zwiększenie produkcji kompostu Możliwość

Bardziej szczegółowo

Przedplony pszenicy. Pszenica 5,5-7,5 Rzepak 5,5-7,5. Burak cukrowy. 6,0-7,5 Ziemniak 4,5-6,5. Owies 4,5-6,5 Groch 6,0-7,5. Koniczyna czerwona

Przedplony pszenicy. Pszenica 5,5-7,5 Rzepak 5,5-7,5. Burak cukrowy. 6,0-7,5 Ziemniak 4,5-6,5. Owies 4,5-6,5 Groch 6,0-7,5. Koniczyna czerwona Nie ma plonu i jakości pszenicy bez wapna Akademia Rolnicza w Poznaniu Katedra Chemii Rolnej Prof. dr hab. Witold Grzebisz VII Krajowe Konferencje DuPoint, 2006 Odczyn Wymagania pszenicy na tle innych

Bardziej szczegółowo

Potencjał biomasy do produkcji biogazu w województwie wielkopolskim

Potencjał biomasy do produkcji biogazu w województwie wielkopolskim Potencjał biomasy do produkcji biogazu w województwie wielkopolskim Józef Lewandowski Stefan Pawlak Wielkopolska? Substraty pochodzenia rolniczego jaki potencjał? Wielkopolska Podział administracyjny:

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu.

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Dostarczają także kwasu foliowego. Zawierają znaczne ilości składników

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

Niedobory składnik. adników pokarmowych w roślinach. - diagnoza i zapobieganie

Niedobory składnik. adników pokarmowych w roślinach. - diagnoza i zapobieganie Niedobory składnik adników pokarmowych w roślinach - diagnoza i zapobieganie Dr inż. Witold Szczepaniak Katedra Chemii Rolnej i Biogeochemii Środowiska Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu ZAPAMIĘTAJ!!!

Bardziej szczegółowo

Mineralne stymulatory w ogrodnictwie

Mineralne stymulatory w ogrodnictwie Mineralne stymulatory w ogrodnictwie W ogrodnictwie w ostatnich latach rośnie zainteresowanie różnego rodzaju preparatami mającymi korzystny wpływ na kondycję roślin zwłaszcza w stresowych warunkach uprawy

Bardziej szczegółowo

GROCH SIEWNY WYNIKI DOŚWIADCZEŃ

GROCH SIEWNY WYNIKI DOŚWIADCZEŃ GROCH SIEWNY WYNIKI DOŚWIADCZEŃ Uprawa grochu siewnego w Polsce ma długą tradycję. Gatunek ten odgrywa główną rolę w grupie roślin strączkowych, jako roślina jadalna i pastewna. Dużą wartość odżywczą białka

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

FRUITAKADEMIA. Ta wiadomość jest wyłącznie dla Państwa. Prosimy nie kopiować i nie rozpowszechniać informacji otrzymywanych w ramach FRUITAKADEMII.

FRUITAKADEMIA. Ta wiadomość jest wyłącznie dla Państwa. Prosimy nie kopiować i nie rozpowszechniać informacji otrzymywanych w ramach FRUITAKADEMII. ZZO Warka FRUITAKADEMIA Ta wiadomość jest wyłącznie dla Państwa. Prosimy nie kopiować i nie rozpowszechniać informacji otrzymywanych w ramach FRUITAKADEMII. UWAGA BARDRZO SILNA INFEKCJA 2008-04-21 19.04

Bardziej szczegółowo

MIESZANKI PASZOWE UZUPEŁNIAJĄCE 2,5% DLA BYDŁA

MIESZANKI PASZOWE UZUPEŁNIAJĄCE 2,5% DLA BYDŁA MIESZANKI PASZOWE UZUPEŁNIAJĄCE 2,5% DLA BYDŁA Przy stosowaniu MPU należy pamiętać, że wyżej wymienione efekty są możliwe tylko przy prawidłowym zbilansowaniu energetyczno-białkowym całej dawki pokarmowej.

Bardziej szczegółowo

Agil 100 EC. Jeden dla wszystkich! herbicyd propachizafop

Agil 100 EC. Jeden dla wszystkich! herbicyd propachizafop Agil 100 EC Jeden dla wszystkich! herbicyd propachizafop Agil 100 EC: niezwykle skuteczny na większość chwastów jednoliściennych, znakomita skuteczność potwierdzona wieloletnią praktyką, najszybciej działający

Bardziej szczegółowo

Wpływ rolnictwa konwencjonalnego na środowisko, w tym na Morze Bałtyckie

Wpływ rolnictwa konwencjonalnego na środowisko, w tym na Morze Bałtyckie Wpływ rolnictwa konwencjonalnego na środowisko, w tym na Morze Bałtyckie Józef Tyburski Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Warszawa, 3-4 listopada 2010 r. Wpływ rolnictwa na środowisko zależy od

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

POTAS W TOWAROWEJ UPRAWIE ROŚLIN SADOWNICZYCH

POTAS W TOWAROWEJ UPRAWIE ROŚLIN SADOWNICZYCH POTAS W TOWAROWEJ UPRAWIE ROŚLIN SADOWNICZYCH Fizjologiczna rola oraz praktyczne znaczenie potasu w uprawie roślin sadowniczych Rośliny sadownicze wymagają nawożenia zbilansowanego z ich potrzebami pokarmowymi.

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Opis struktury zagadnień rozważanych w obszarach badawczych projektu Quality of Life w czasie spotkania #1 Perspektywa Dynamiki Systemów

Opis struktury zagadnień rozważanych w obszarach badawczych projektu Quality of Life w czasie spotkania #1 Perspektywa Dynamiki Systemów Opis struktury zagadnień rozważanych w obszarach badawczych projektu Quality of Life w czasie spotkania #1 Perspektywa Dynamiki Systemów Elementy określone przez liderów sekcji w obszarze Bezpieczna Żywność

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

Biostymulator rizosfery Weź to, co najlepsze dla korzeni. explorer 21

Biostymulator rizosfery Weź to, co najlepsze dla korzeni. explorer 21 Biostymulator rizosfery Weź to, co najlepsze dla korzeni. 21 Działaj już od siewu Sukces w uprawie kukurydzy jest budowany już od pierwszych stadiów rozwoju. riorytetem jest stworzenie warunków do jak

Bardziej szczegółowo

Opatowskie rolnictwem stoi

Opatowskie rolnictwem stoi Opatowskie rolnictwem stoi Powierzchnia powiatu opatowskiego liczy 91151 ha i swoim zasięgiem obejmuje 8 gmin: Baćkowice, Iwaniska, Lipnik, Opatów, Ożarów, Sadowie, Tarłów, Wojciechowice. Są to gminy typowo

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

Zalecenia nawozowe dla roślin uprawy polowej i trwałych użytków zielonych

Zalecenia nawozowe dla roślin uprawy polowej i trwałych użytków zielonych dr Tamara Jadczyszyn dr Jan Kowalczyk dr hab. Wojciech Lipiński 1 Zalecenia nawozowe dla roślin uprawy polowej i trwałych użytków zielonych Materiały szkoleniowe Nr 95 Puławy 2010 2 INSTYTUT UPRAWY NAWOŻENIA

Bardziej szczegółowo

Propozycje innowacyjnych rozwiązao w produkcji żywności ekologicznej oraz zagospodarowania odpadów. Ewa Solarska

Propozycje innowacyjnych rozwiązao w produkcji żywności ekologicznej oraz zagospodarowania odpadów. Ewa Solarska 2011 Propozycje innowacyjnych rozwiązao w produkcji żywności ekologicznej oraz zagospodarowania odpadów Ewa Solarska Znaczenie żywności ekologicznej dla zdrowia człowieka Stosowanie wiedzy wywodzącej się

Bardziej szczegółowo

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Katarzyna Sobótka Specjalista ds. energii odnawialnej Mazowiecka Agencja Energetyczna Sp. z o.o. k.sobotka@mae.mazovia.pl Biomasa Stałe i ciekłe substancje

Bardziej szczegółowo

Rys. 1. Ceny zbóż w Polsce w zł/t (wg IERiGŻ)

Rys. 1. Ceny zbóż w Polsce w zł/t (wg IERiGŻ) Jerzy Grabiński Produkcja zbóż w Polsce-stan obecny i perspektywy Według szacunków GUS produkcja zbóż w Polsce w 29 roku wyniosła 29,8 mln ton i była o 7,8% wyższa niż w roku poprzednim. Taka produkcja

Bardziej szczegółowo

Rozpoczęcie jesiennej sprzedaży ubezpieczeń upraw polowych

Rozpoczęcie jesiennej sprzedaży ubezpieczeń upraw polowych PZU Uprawy Zmiana OWU od 18.09.2015 wynikająca ze zmiany ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich Dz.U. z 2015 poz. 577 z późn.zm) Rozpoczęcie jesiennej sprzedaży ubezpieczeń upraw

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

OFERTA DLA ROLNICTWA. Wapnowanie. dla obfitych zbiorów

OFERTA DLA ROLNICTWA. Wapnowanie. dla obfitych zbiorów OFERTA DLA ROLNICTWA Wapnowanie dla obfitych zbiorów abc Wapnowania Kwaśne gleby w Polsce Większość upraw rolnych rozwija się najlepiej na glebach o odczynie słabo kwaśnym do lekko zasadowego. Tymczasem

Bardziej szczegółowo

WYSOKOŚĆ OPŁAT POBIERANYCH ZA ZADANIA WYKONYWANE PRZEZ OKRĘGOWE STACJE CHEMICZNO-ROLNICZE

WYSOKOŚĆ OPŁAT POBIERANYCH ZA ZADANIA WYKONYWANE PRZEZ OKRĘGOWE STACJE CHEMICZNO-ROLNICZE WYSOKOŚĆ OPŁAT POBIERANYCH ZA ZADANIA WYKONYWANE PRZEZ OKRĘGOWE STACJE CHEMICZNO-ROLNICZE Lp. Nazwa zadania Jednostka Kwota w zł I. Analizy fizyczne, fizykochemiczne i chemiczne gleb mineralnych oraz organicznych

Bardziej szczegółowo

Racjonalne gospodarowanie produktami spożywczymi. Fundacja Rozwoju Lokalnego Równać Szanse

Racjonalne gospodarowanie produktami spożywczymi. Fundacja Rozwoju Lokalnego Równać Szanse Racjonalne gospodarowanie produktami spożywczymi Fundacja Rozwoju Lokalnego Równać Szanse Marnowana żywność żywność konsumpcyjna, wytworzona, ale która nie została spożyta przez człowieka Straty i marnowanie

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin dyplomowy inŝynierski I o kierunku ROLNICTWO

Zagadnienia na egzamin dyplomowy inŝynierski I o kierunku ROLNICTWO Zagadnienia na egzamin dyplomowy inŝynierski I o kierunku ROLNICTWO KIERUNKOWE - OBLIGATORYJNE 1. Pojęcie zmiennej losowej, rozkładu prawdopodobieństwa, dystrybuanty i funkcji gęstości. 2. Sposoby weryfikacji

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ OCENY GOSPODARSTWA W KATEGORII Ochrona środowiska i ekologia* Ekologiczna produkcja towarowa

FORMULARZ OCENY GOSPODARSTWA W KATEGORII Ochrona środowiska i ekologia* Ekologiczna produkcja towarowa Załącznik nr do Regulaminu FORMULARZ OCENY GOSPODARSTWA W KATEGORII Ochrona środowiska i ekologia* Ekologiczna produkcja towarowa Imię.... Nazwisko... Nazwa gospodarstwa... Numer ewidencyjny gospodarstwa

Bardziej szczegółowo

MIESZANKI UZUPEŁNIAJĄCE DLA BYDŁA MLECZNEGO

MIESZANKI UZUPEŁNIAJĄCE DLA BYDŁA MLECZNEGO MIESZANKI UZUPEŁNIAJĄCE DLA BYDŁA MLECZNEGO MLEKOMA WYBÓR ŚWIADOMYCH HODOWCÓW WIĘCEJ MLEKA! WIĘCEJ BIAŁKA! WIĘKSZE KORZYŚCI! Grupa produktów MLEKOMA to nowoczesne mieszanki uzupełniające dla bydła mlecznego.

Bardziej szczegółowo

KATALOG PRODUKTÓW OGRODNICZYCH 2016. * Florovit - marka najczęściej używana w Polsce. Badanie DBM 2013.

KATALOG PRODUKTÓW OGRODNICZYCH 2016. * Florovit - marka najczęściej używana w Polsce. Badanie DBM 2013. KATALOG PRODUKTÓW OGRODNICZYCH 2016 * Florovit - marka najczęściej używana w Polsce. Badanie DBM 2013. SPIS TREŚCI AZOFOSKA UNIWERSALNE NAWOZY OGRODNICZE 3 str. NAWOZY MINERALNE GRANULOWANE 4 8 FLOROVIT

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY PROZDROWOTNE DLA ZWIERZĄT

PRODUKTY PROZDROWOTNE DLA ZWIERZĄT PRODUKTY PROZDROWOTNE DLA ZWIERZĄT Produkty prozdrowotne dla zwierząt Ideą produkcji preparatów prozdrowotnych firmy INTERMAG jest zminimalizowanie stosowania antybiotyków dla zwierząt i jak najszersze

Bardziej szczegółowo

Czy warto produkować?

Czy warto produkować? Czy warto produkować? Andrzej Mirek Zbigniwe Pustuła Blattin Polska sp. z o.o. Nic więc dziwnego, że wielu hodowców zaczyna bardziej przyglądać się kosztom produkcji mleka. Bardzo często to przyglądanie

Bardziej szczegółowo

Żywienie bydła mlecznego

Żywienie bydła mlecznego Żywienie bydła mlecznego Najważniejszym czynnikiem wpływającym na jakość i ilość jest żywienie. Prawidłowe żywienie polega na zastosowaniu takich pasz, które pozwolą na pełne wykorzystanie potencjału genetycznego

Bardziej szczegółowo